Sarga 16
पायसप्रादुर्भावः — The Manifestation of the Divine Payasa and the Avatara Resolution
बालकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೈವಯೋಜನೆ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ನಾರಾಯಣ ವಿಷ್ಣು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣವಧೋಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಿಂದ ರಾವಣನು ದೇವ-ಗಂಧರ್ವ-ಯಕ್ಷಾದಿ ಅಮಾನವರಿಂದ ಅವಧ್ಯನು, ಆದರೆ ಮಾನವರಿಂದ ಅಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವರೂಪದಲ್ಲೇ ಅವನ ಸಂಹಾರ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ದೇವತೆಗಳು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ದಶರಥನನ್ನು ತಂದೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಅವನ ಪುತ್ರೀಯೇಷ್ಟಿ ಯಜ್ಞದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅವತಾರಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಿಂದ ತೇಜೋಮಯ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪುರುಷನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಚ್ಚಳವಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಪಾಯಸವನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಪುತ್ರಪ್ರದ, ಶ್ರೀವರ್ಧಕ, ಆರೋಗ್ಯಕರವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದಶರಥನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆ ದಿವ್ಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ನಿಗದಿತ ಪಾಲಿನಂತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಕೈಕೇಯಿ, ಸುಮಿತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಪಾಯಸವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಪಾಯಸ ಸೇವನೆಯ ನಂತರ ರಾಣಿಯರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪುತ್ರಲಾಭದಿಂದ ರಾಜನ ಮನೋವ್ಯಥೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಆನಂದ ಮರಳುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿತ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಯಜ್ಞಫಲವೇ ಅವತಾರದ ಮಾನವ ಜನ್ಮಪರಂಪರೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमै:।जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।
ನಂತರ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರು ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ದೇವನಾದ ನಾರಾಯಣನು ಅವರಿಗೆ ಮೃದು ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 2
उपाय: को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मन:।यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्।।।।
“ಈ ಪಾಯಸವನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ರಾಣಿಯರಿಗೆ ಭಕ್ಷಿಸಲು ನೀಡು; ಅವರ ಮೂಲಕ ನೀನು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ—ಅವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ, ನೃಪನೇ.”
Verse 3
एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्।मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे।।।।
ಹೀಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಅವ್ಯಯನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದರು: “ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.”
Verse 4
स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वज:।।।।
ಹೇ ಅರಿಂದಮ! ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಲೋಕಗಳ ಪೂರ್ವಜನೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು.
Verse 5
सन्तुष्ट: प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभु:। 04नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्।।।।अवज्ञाता: पुरा तेन वरदाने हि मानवा:। 105
ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಪ್ರಭುವು ಆ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು: ನಾನಾವಿಧ ಭೂತಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಭಯವಿರದು—ಮಾನವನ ಹೊರತು. ಆ ವರವನ್ನು ಬೇಡುವಾಗ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನು.
Verse 6
एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।।।
ಹೀಗೆ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ದರ್ಪಿತನಾದನು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದಕಾರಣ, ಹೇ ಪರಂತಪ, ಅವನ ವಧವು ಮಾನವರ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 7
एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।1.16.6।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।1.16.7।।
ಹೀಗೆ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ದರ್ಪಿತನಾದನು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದಕಾರಣ, ಹೇ ಪರಂತಪ, ಅವನ ವಧವು ಮಾನವರ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 8
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्।पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्।।।।
ದೇವತೆಗಳ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ವಿಷ್ಣುವು ಆಗ ನರಪತಿ ದಶರಥನನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದನು.
Verse 9
स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युति:।अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदन:।।।।
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಆ ನೃಪತಿ—ಪುತ್ರರಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ—ಸಂತಾನಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಶತ್ರುನಾಶಕನಾದ ರಾಜನು ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ ಯಾಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 10
स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम्।अन्तर्धानं गतो देवै: पूज्यमानो महर्षिभि:।।।।
ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಿಷ್ಣುವು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ದೇವರುಗಳೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.
Verse 11
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।।।कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।।।
ಆ ವೇಳೆ ಯಜಮಾನನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಪಾವಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅತುಲಪ್ರಭೆಯ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಭೂತವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಮಹಾಬಲಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು।
Verse 12
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
ಆ ವೇಳೆ ಯಜಮಾನನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಪಾವಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅತುಲಪ್ರಭೆಯ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಭೂತವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಮಹಾಬಲಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು।
Verse 13
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
ಆ ವೇಳೆ ಯಜಮಾನನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಪಾವಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅತುಲಪ್ರಭೆಯ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಭೂತವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಮಹಾಬಲಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು।
Verse 14
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
ಆ ವೇಳೆ ಯಜಮಾನನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಪಾವಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅತುಲಪ್ರಭೆಯ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಭೂತವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಮಹಾಬಲಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು।
Verse 15
तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।
ಆ ವೇಳೆ ಯಜಮಾನನು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಪಾವಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅತುಲಪ್ರಭೆಯ ಮಹಾದಿವ್ಯ ಭೂತವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು—ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಮಹಾಬಲಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು।
Verse 16
समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्।प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप।।।।
ದಶರಥನೃಪನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಮಾತಾಡಿದನು: “ರಾಜನೇ, ನನನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇಷಿತನಾದ ಪುರುಷನೆಂದು ತಿಳಿ; ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ್ದೇನೆ.”
Verse 17
तत: परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते।।।।
ಆಮೇಲೆ ರಾಜನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನ್, ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ನಾನು ನಿಮಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಲಿ?”
Verse 18
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्।राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया।।।।
ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ದೂತನು ಹೇಳಿದನು: “ರಾಜನೇ, ದೇವರನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಂದು ಈ ಫಲವನ್ನು ನೀನು ಪಡೆದಿದ್ದೀ.”
Verse 19
इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्।प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्।।।।
“ನೃಪಶಾರ್ದೂಲನೇ, ದೇವನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಪಾಯಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಇದು ಸಂತಾನಪ್ರದ, ಶುಭಕರ, ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧಕ.”
Verse 20
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै।तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप।।।।
“ಈ ಪಾಯಸವನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ರಾಣಿಯರಿಗೆ ಭಕ್ಷಿಸಲು ನೀಡು; ಅವರ ಮೂಲಕ ನೀನು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ—ಅವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ, ನೃಪನೇ.”
Verse 21
तथेति नृपति: प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम्।पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्।।।।
“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ನೃಪತಿ ಶಿರಸಾ ನಮಿಸಿ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು—ದೇವರು ದತ್ತವಾದ, ದಿವ್ಯಾನ್ನದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ, ಸುವರ್ಣಮಯ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು.
Verse 22
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्।मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्।।।।
ಆ ಅದ್ಭುತ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ ಭೂತವನ್ನು ಅಭಿವಾದಿಸಿ, ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 23
ततो दशरथ: प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्।बभूव परमप्रीत: प्राप्य वित्तमिवाधन:।।।।
ನಂತರ ದೇವನಿರ್ಮಿತ ಪಾಯಸವನ್ನು ಪಡೆದ ದಶರಥನು ಪರಮವಾಗಿ ಹರ್ಷಿತನಾದನು—ಧನಹೀನನು ಅಚಾನಕ ಧನ ಪಡೆದಂತೆ.
Verse 24
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।
ನಂತರ ಅದ್ಭುತಪ್ರಖ್ಯ, ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಭೂತನು ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಅದೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಯಿತು.
Verse 25
हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्त:पुरमाबभौ।शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभि:।।।।
ಹರ್ಷರಶ್ಮಿಗಳಿಂದ ಉದ್ಭಾಸಿತವಾದ ಅವನ ಅಂತಃಪುರವು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು—ಶರದೃತುವಿನ ನಿರ್ಮಲ ಆಕಾಶವು ಮನೋಹರ ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ.
Verse 26
सोऽन्त:पुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्।पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मन:।।।।
ಅವನು ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: “ಈ ಪಾಯಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಇದು ನಿನಗಾಗಿ, ಪುತ್ರಪ್ರದವಾದುದು.”
Verse 27
कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्।प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।।।अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।।।
ಆಗ ನರಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಪಾಯಸದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಉಳಿದ ಅರ್ಧದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಧವನ್ನು ನರಾಧಿಪನು ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ಭೂಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಅಮೃತೋಪಮವಾದ ಪಾಯಸದ ಕೊನೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೂ ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಹೀಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ಹಂಚಿದನು.
Verse 28
कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।
ಆಗ ನರಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಪಾಯಸದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಉಳಿದ ಅರ್ಧದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಧವನ್ನು ನರಾಧಿಪನು ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ಭೂಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಅಮೃತೋಪಮವಾದ ಪಾಯಸದ ಕೊನೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೂ ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಹೀಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ಹಂಚಿದನು.
Verse 29
कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।
ಆಗ ನರಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಪಾಯಸದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಉಳಿದ ಅರ್ಧದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಧವನ್ನು ನರಾಧಿಪನು ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ಭೂಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಅಮೃತೋಪಮವಾದ ಪಾಯಸದ ಕೊನೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೂ ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಹೀಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ಹಂಚಿದನು.
Verse 30
तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रय:।सम्मानं मेनिरे सर्वां: प्रहर्षोदितचेतस:।।।।
ನರೇಂದ್ರನಿಂದ ಆ ಪಾಯಸವನ್ನು ಪಡೆದು, ರಾಜನ ಆ ಮೂರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಣಿಯರು—ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿತಚಿತ್ತರಾಗಿದ್ದು—ಎಲ್ಲರೂ ತಮಗೆ ಗೌರವ ದೊರೆತದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
Verse 31
ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियोमहीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।हुताशनादित्यसमानतेजसोऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा।।।।
ನಂತರ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಹೀಪತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾಯಸವನ್ನು ತಮತಮ ಪಾಲಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ; ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗಿ, ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 32
ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:।।।।
ಆಮೇಲೆ ರಾಜನು ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೊಂಡ ತನ್ನ ರಾಣಿಯರನ್ನು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ತ್ರಿದಿವದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೂ ಸಿದ್ಧ-ಋಷಿಗಣಗಳೂ ಪೂಜಿಸುವ ಹರಿಯಂತೆ (ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ) ಅವನು ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾದನು.
Verse 33
ದೇವತೆಗಳ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ವಿಷ್ಣುವು ಆಗ ನರಪತಿ ದಶರಥನನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದನು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the selection of a dharmically viable means to end Rāvaṇa’s oppression without violating the boon-structure granted by Brahmā; the resolution is to adopt a human embodiment, aligning divine intervention with lawful cosmic conditions.
The chapter teaches that cosmic justice operates through constraints and proper means (upāya): even omnipotent power is narrated as working through dharma, boon-logic, and ritual order, making ethical process integral to legitimate victory.
The primary cultural landmark is the Vedic yajña setting—especially the sacrificial fire (pāvaka/hutāśana) and the royal antaḥpura—presented as institutional spaces where polity, ritual culture, and divine purpose converge.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.