Character · Ramcharitmanas
Dasharatha in the Ramcharitmanas
दशरथNamed in 114 verses
Speaks in 44 verses
In this book
Key chapters
The chapters where Dasharatha matters most.
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण
यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य
Every verse that names Dasharatha
114 verses
- 1.2.33
ខ្ញុំថ្វាយបង្គំទីក្រុងអយុធ្យាដ៏ពិសិដ្ឋខ្លាំង និងទន្លេសរយុ ដែលបំបែកមន្ទិល្យនៃកលិយុគ បន្ទាប់មកខ្ញុំថ្វាយបង្គំបុរសនិងស្ត្រីក្នុងទីក្រុង ដែលព្រះអង្គមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះពួកគេមិនតិច អ្នកចោទប្រមាថនាងសីតា ព្រះអង្គបានលើកលែងឱ្យរួចពីកំណប់បាប…
- 1.12.239
ដោយមិនស្គាល់ព្រះអង្គ សូម្បីតែអ្វីដែលមិនពិតក៏ត្រូវបានគេយកមកជាការពិតដែរ ដូចជាក្នុងការមិនស្គាល់ខ្សែពួរ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពស់។ នៅពេលដែលព្រះអង្គត្រូវបានស្គាល់ ការបង្ហាញរបស់លោកីយ៍ត្រូវបានមើលឃើញតាមរយៈ ដូចជានៅពេលភ្ញាក់ឡើង…
- 1.12.252
ព្រះអង្គដែលគម្ពីរទាំងឡាយ និងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយសរសើរតាមរបៀបជាច្រើន ហើយដែលអ្នកឃើញទាំងឡាយតែងតែកាន់ក្នុងការធ្វើសមាធិ ព្រះអង្គនោះ ជាអម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នោះហើយ បានបង្ហាញខ្លួនជាបុត្ររបស់ទសរថ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃកោសលៈ…
- 1.13.261
ទោះបីព្រះអង្គបានសម្លាប់ពួកគេក៏ដោយ ក៏មិនបានផ្តល់ការរួចរំដោះទេ ដោយសារពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍ត្រូវបានធ្វើឲ្យមានអនុភាពតាមរយៈការកើតបីដង។ ម្តងមួយ ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេ ព្រះអង្គដែលស្រឡាញ់ពួកភក្តីបានយករូបកាយ។…
- 1.19.391
អ្នកប្រព្រឹត្តតបស្ស សិទ្ធ និងអ្នកគ្រប់គ្រងទេវតា កុំភ័យខ្លាច ដោយព្រោះទីប្រយោជន៍របស់អ្នក ខ្ញុំនឹងទទួលរូបជាមនុស្ស ដោយអង្គភាពរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងអវតារជាមនុស្សក្នុងវង្សត្រកាសអាទិត្យ កស្យប និងអទិតិ បានប្រព្រឹត្តតបស្សដ៏អស្ចារ្យ…
- 1.19.393
ព្រះទេវៈទាំងអស់ត្រឡប់ទៅនិវាសដ្ឋានរបស់ព្រះអង្គ ហើយផែនដីក៏ស្ងប់ព្រះទ័យ បញ្ញត្តិណាដែលព្រះព្រហ្មទ្រង់ប្រទាន ព្រះទេវៈទាំងអស់ត្រេកអរប្រតិបត្តិមិនបង្អង់ ទទួលកាយជាសត្វព្រៃលើផែនដី ហើយមានកម្លាំងនិងអានុភាពមិនអាចប្រៀបផ្ទឹម ភ្នំ ដើមឈើ…
- 1.20.403
នៅពេលបានឮសំឡេងយំរបស់កុមារដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងតន្ត្រីទាំងអស់ ព្រះមហេសីទាំងឡាយបានមកដល់ដោយការប្រញាប់ប្រញាល់ដោយគោរព។ ពួកទាសីបានរត់ទៅក្នុងភាពរីករាយ ប្រជាជនទាំងអស់ក្នុងទីក្រុងបានជ្រាបចូលក្នុងសេចក្តីរីករាយ។ នៅពេលដែលព្រះរាជាទសរថបានឮពីកំណើតបុត្រ…
- 1.21.423
ព្រះហរីបានបំពេញកីឡាកុមារភាពដោយវិធីជាច្រើន និងប្រទានសេចក្តីសុខដ៏ខ្លាំងក្លាដល់អ្នកបម្រើព្រះអង្គ។ នៅពេលដែលពេលវេលាកន្លងទៅបន្តិច ពួកអនុជទាំងបួនរីកធំធាត់ឡើង ដើម្បីនាំមកនូវសេចក្តីសុខនិងការសម្រាលដល់គ្រួសារ។ គ្រូបានមកដល់ហើយធ្វើពិធីកាត់សក់លើកដំបូង…
- 1.21.438
ឮពាក្យដែលមិនគួរចំណែកពេក ព្រះរាជាទ្រង់ញាប់ញ័រក្នុងព្រះហឫទ័យ ព្រះភក្ត្រដែលទ្រង់រុងរឿងក៏លោចងងឹត នៅវ័យចាស់ខ្ញុំបានបុត្របួនអង្គ ឱ ព្រាហ្មណ៍ អ្នកបាននិយាយដោយមិនគិតគូរ សូមទ្រង់សុំដី គោ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងភោគសម្បត្តិ…
- 1.22.452
សូមប្រាប់ខ្ញុំផង ព្រះអង្គម្ចាស់ ថាក្មេងប្រុសស្អាតទាំងពីរនេះជានរណា ជាគ្រឿងតុបតែងនៃវង្សតាបស ឬជាអ្នកការពារនៃវង្សក្សត្រ ឬជាព្រហ្មញ្ញដ៏ប្រសើរបំផុត ដែលគម្គាគ្រឹស្តស្តីង្គាយដោយពាក្យថា "មិនមែននេះទេ មិនមែននោះទេ" ដែលបានមកដល់ទីនេះ…
- 1.23.462
ប្រាប់ខ្ញុំមើល មិត្តភក្តិ នរណាដែលមានរូបកាយ នឹងមិនមោហៈចំពោះសោរសម្រស់នេះ ពេលបានឃើញរូបរាងនេះ? ម្នាក់ក្នុងចំណោមនោះបាននិយាយដោយសំឡេងទន់ភ្លន់និងពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ថា សូមស្តាប់មើល មិត្តភក្តិដែលឆ្លាតវាងវៃ អំពីអ្វីដែលខ្ញុំបានឮ…
- 1.25.512
ព្រះរាមនឹងរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយនាងសីតា ដោយបោះបង់ចោលមោទនភាពរបស់ព្រះរាជាទាំងឡាយ។ នរណាអាចឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមនឹងអ្នកដែលមានជំនាញក្នុងការធ្វើសង្គ្រាម យុទ្ធជនរបស់ព្រះបាទទសរថ?
- 1.27.560
ពេលឃើញរូបរាងដ៏គួរឲ្យខ្លាចរបស់បរសុរាម ព្រះមហាក្សត្រទាំងអស់ក៏ក្រោកឡើង ញ័រខ្លាចនិងភ័យតក់ស្លុត និមួយៗបានប្រកានាមខ្លួនឯងព្រមទាំងនាមបិតា ហើយទាំងអស់គ្នាក៏ចាប់ផ្តើមក្រាបថ្វាយបង្គំ អ្នកណាដែលទ្រង់សម្លឹងមើលតាមសភាពធម្មតា ដោយសំគាល់ថាជាមិត្ត…
- 1.29.596
ចូរបញ្ជូនទូតទៅកាន់នគរអយុធ្យា ដើម្បីទៅអញ្ជើញព្រះបាទទសរថ និងនាំព្រះអង្គមក ព្រះរាជាទ្រង់រីករាយហើយទ្រង់ត្រាស់ថា បានហើយ អ្នកអង្គមានព្រះហឫទ័យទូលាយ ហើយទ្រង់បញ្ជូនទូតនៅពេលនោះ បន្ទាប់មកទ្រង់បានអញ្ជើញពួកអ្នកជំនាញទាំងអស់ ពួកគេមកក្រាបបង្គំដោយគោរព…
- 1.30.602
ទូតបានមកដល់នគរពិសិតរបស់ព្រះរាម ហើយរីករាយពេលឃើញភាពស្រស់សោភារបស់ទីក្រុង នៅទ្វារព្រះរាជវាំង ទូតបានជម្រាប់ដំណឹងអំពីការមកដល់ ព្រះបាទទសរថបានទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយទ្រង់បញ្ជាឱ្យហៅចូល ទូតបានថ្វាយបង្គំនិងថ្វាយសំបុត្រ ព្រះរាជាទ្រង់រីករាយ…
- 1.30.603
តើព្រះភាតាទាំងពីរព្រះអង្គដែលជាទីស្រឡាញ់នៃព្រះជន្មាយុគ្រប់គ្នាមានសុខសប្បាយដែរឬទេ? នៅក្នុងប្រទេសណា? សូមទ្រង់មានព្រះបន្ទូលប្រាប់។ ព្រះរាជាទ្រង់ឮព្រះបន្ទូលដែលពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់និងការនិយាយដោយអន់ចិត្ត ទ្រង់អានសំបុត្រម្តងទៀត។
- 1.30.604
បានឮសំបុត្រហើយ បងប្អូនទាំងពីរមានចិត្តរំភើបដោយអារម្មណ៍រីករាយ សេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ក្រៃពូរមិនអាចផ្ទុកនៅក្នុងរាងកាយបានឡើយ បានឃើញសេចក្តីស្រឡាញ់បរិសុទ្ធរបស់ភរត សភាទាំងមូលមានសេចក្តីសុខជាពិសេស ទើបស្តេចឱ្យទូតអង្គុយជិត…
- 1.30.605
នែព្រះរាជា សូមទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ ក្នុងចំណោមត្បូងលើមកុដរបស់ព្រះរាជាទាំងឡាយ គ្មាននរណាម្នាក់មានជោគជ័យដូចព្រះអង្គទេ។ ព្រះរាមនិងព្រះលក្ស្មណ៍ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់ជាគ្រឿងតុបតែងទាំងពីររបស់លោកីយ៍។
- 1.30.606
បុត្ររបស់ទ្រង់មិនសមគួរឲ្យសួរអ្វីទេ ពួកទ្រង់ជាសិង្ហក្នុងចំណោមមនុស្ស ដែលបំភ្លីបំភ្លតពិភពលោកទាំងបី មុនកិត្តិយសនិងអំណាចរបស់ទ្រង់ទាំងពីរ ព្រះច័ន្ទមើលទៅស្រអាប់ និងព្រះអាទិត្យមានអារម្មណ៍ត្រជាក់ តើនឹងនិយាយបានដូចម្តេចថាទ្រង់ត្រូវបានស្គាល់…
- 1.30.607
នៅទីនោះ ឱមហាស្តេច សូមស្តាប់៖ រាម ត្បូងនៃពង្សរាហូ បានបំបែកធ្នូដោយមិនបាច់ព្យាយាម ដូចដំរីបំបែកដើមឈូក