Adhyaya 41

Verse 1

करधम उवाच । केचिच्छिवं समाश्रित्य विष्णुमाश्रित्य वेधसम् । वर्णयंति परे मोक्षं त्वं तु कस्मात्तु मन्यसे

カラダマは言った。「ある者はシヴァに帰依し、ある者はヴィシュヌに帰依し、またある者はヴェーダス（ブラフマー）に帰依して、最高の解脱を説く。だがあなたは、モークシャの真の拠り所を何と考えるのか。」

Verse 2

महाकाल उवाच । अपारवैभवा देवास्त्रयोऽप्येते नरर्षभ । योगींद्राणामपि त्वत्र चेतो मुह्यति किं मम

マハーカーラは言った。「この三神はいずれも無辺の威光を具える、人中の雄よ。このことにおいては、大いなるヨーギンの心すら惑うのだ—まして我が身においてをや。」

Verse 3

पुरा किलैवं मुनयो नैमिषारण्यवासिनः । संदिह्यांतः श्रेष्ठतायां ब्रह्मलोकमुपागमन्

いにしえ、ナイミシャーラニヤに住む牟尼たちは、誰が至上かと疑い、ブラフマローカへ赴いた。

Verse 4

तस्मिन्क्षणे विरिंचोऽपि श्लोकं प्रह्वोऽब्रवीत्किल । अनंताय नमस्तस्मै यस्यांतो नोपलभ्यते

まさにその時、ヴィリンチャ（ブラフマー）さえも謙って頭を垂れ、次の偈を唱えたという。「終わりを決して見いだせぬ、その無限なる御方に礼拝あれ。」

Verse 5

महेशाय च भक्ते द्वौ कृपायेतां सदा मयि । ततः श्रेष्ठं च तं मत्वा क्षीरोदं मुनयो ययुः

「その二者――マヘーシャと敬虔なる帰依者――が、常に我に憐れみを垂れ給え。」かくて賢仙たちは、かの（境界）を最上と見定め、乳海（クシーローダ）へ赴いた。

Verse 6

तत्र योगेश्वरः श्लोकं प्रबुध्यन्नमुमब्रवीत् । ब्रह्माणं सर्वभूतेषु परमं ब्रह्मरूपिणम्

そこでヨーガの主は、悟りを目覚めさせつつこの偈を告げた。「一切の衆生のうちに遍在するブラフマーこそ至上、ブラフマンそのものの相を具する。」

Verse 7

सदाशिवं च वंदे तौ भवेतां मंगलाय मे । ततस्ते विस्मिता विप्रा अपसृत्य ययुः पुनः

「また我はサダーシヴァに礼拝する。かの二者が我に吉祥をもたらさんことを。」すると驚嘆した婆羅門の賢仙たちは退き、再び去って行った。

Verse 8

कैलासे ददृशुः स्थाणुं वदंतं गिरिजां प्रति । एकादश्यां प्रनृत्यानि जागरे विष्णुसद्मनि

カイラーサにおいて彼らは、スターヌ（シヴァ）がギリジャー（パールヴァティー）に語りかけるのを見た。またエーカーダシーの日、ヴィシュヌの御住まいでは、夜の守夜（ジャーガラ）のあいだ舞の奉納が行われた。

Verse 9

सदा तपस्यां चरामि प्रीत्यर्थं हरिवेधसोः । श्रुत्वेति चापसृत्यैव खिन्नास्ते मुनयोऽब्रुवन्

（彼は言った。）「我は常に苦行（タパス）を修し、ハリとヴェーダス（ブラフマー）を悦ばせんがために行ずる。」これを聞くや、賢仙たちはただちに退き、落胆して語った。

Verse 10

यद्वा देवा न संयांति पारं ये च परस्परम् । तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु गणना काऽस्मदादिषु

たとえ神々でさえ互いの究極の境涯に到り得ないのなら、創造が創造を生み重ねる無数の被造の中で――我らのような者に、何を数え比べることができようか。

Verse 11

उत्तमाधममध्यत्वममीषां वर्णयंति ये । असत्यवादिनः पापास्ते यांति निरयं ध्रुवम्

これらの神聖なる御方を「最上・最下・中位」と説き分ける者は、虚言の罪人にして、必ずや地獄へ赴く。

Verse 12

एवं ते निश्चियामासुर्नैमिषेया स्तपस्विनः । सत्यमेतच्च राजेंद्र ममापीदं मतं स्फुटम्

かくしてナイミシャの苦行の聖仙たちは結論に至った。「まことにその通りである、王の中の最勝よ。これこそ我が明らかな見解でもある。」

Verse 13

जापकानां सहस्राणि वैष्मवानां तथैव च । शैवानां च विधिं विष्णुं स्थाणुं चाप्यन्वमूमुचन्

幾千ものジャパ行者――ヴァイシュナヴァもシャイヴァも――は、ヴィディ（梵天）とヴィシュヌ、そしてスターヌ（シヴァ）をも随順し、敬い奉った。

Verse 14

तस्माद्यस्य मनोरागो यस्मिन्देवे भवेत्स्फुटम् । स तं भजेद्विपापः स्यान्ममेदं मतमुत्तमम्

ゆえに、人の心が明らかに惹かれる神があるなら、その神をこそ礼拝すべきである。そうすれば罪より解き放たれる。これが我が最上の見解である。

Verse 15

करंधम उवाच । कानि पापानि विप्रेंद्र यैस्तु संमूढचेतसः । न वेदेषु न धर्मेषु रतिमापद्यते मनः

カランダマは言った。「おお、婆羅門の中の最勝者よ、いかなる罪によって人の心は迷妄に覆われ、ヴェーダにもダルマにも喜びを見いだせなくなるのか。」

Verse 16

महाकाल उवाच । अधर्मभेदा विज्ञेयाश्चित्तवृत्तिप्रभेदतः । स्थूलाः सूक्ष्मा असूक्ष्माश्च कोटिभेदैरनेकशः

マハーカーラは言った。「アダルマの区分は、心の働きのさまざまな相に応じて知るべきである。それらは多く、粗大・微細・その中間として、無数の類に現れる。」

Verse 17

तत्र ये पापनिचयाः स्थूला नरकहेतवः । ते समासेन कथ्यंते मनोवाक्कायसाधनाः

その中で、地獄の因となる粗大な罪の集積を、今ここに略して説く。すなわち、意（心）・語（言葉）・身（身体）によってなされる行いである。

Verse 18

परस्त्रीद्रव्यसंकल्पश्चेतसानिष्टचिंतनम् । अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्द्धा कर्म मानसम्

意（心）の業は四つである。他人の妻や他人の財を欲すること、害あることを思い巡らすこと、そして為すべからざることに頑固に執着することである。

Verse 19

अनिबद्धप्रलापित्वमसत्यं चाप्रियं च यत् । परापवादपैशुन्यं चतुर्धा कर्म वाचिकम्

語（ことば）の業は四つである。とりとめのない戯れ言、虚言、荒く不快な言葉、そして他者をそしる中傷・陰口である。

Verse 20

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्या कामस्य सेवनम् । परस्वानामुपादानं चतुर्धा कर्म कायिकम्

身の業は四つである。禁じられたものを食し、暴力を行い、邪なる欲に耽り、他人の財を奪うこと。

Verse 21

इत्येतद्द्वादशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसंभवम् । अस्य भेदान्पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनंतकम्

かくして、意・語・身の三門より生ずる十二種の業が説かれた。さらにその細かな区分を、果報が尽きることなきゆえ、改めて説こう。

Verse 22

ये द्विषंति महादेवं संसारार्णवतारकम् । सुमहात्पातकोपेतास्ते यांति नरकाग्निषु

輪廻の大海を衆生に渡らせるマハーデーヴァを憎む者は、甚大なる罪を負い、地獄の火中へと赴く。

Verse 23

महांति पातकान्याहुर्निरंतरफलानि षट् । नाभिनंदंति ये दृष्ट्वा शंकरं न स्तुवंति ये

果報が途切れぬ六つの大罪が説かれる。その中に、シャンカラを見ても歓喜せず、また彼を讃えぬ者がある。

Verse 24

यथेष्टचेष्टा निःशंकाः संतिष्ठंति रमंति च । उपचारविनिर्मुक्ताः शिवस्य गुरुसंनिधौ

シヴァのグルの御前にあって、彼らは恐れなく思うままに振る舞い、立ち、あるいは戯れ、形式的な作法や外面的な儀礼の束縛を離れている。

Verse 25

शिवाचारं न मन्यंते शिवभक्तान्द्विषंति षट् । गुरुमार्त्तमशक्तं वा विदेशप्रस्थितं तथा

シヴァの行法（シヴァーチャーラ）を尊ばず、シヴァの帰依者を憎む者は六種ある。すなわち、師（グル）が苦難にあるとき、無力であるとき、あるいは遠国へ旅立ったときなどに、その師を捨て去る者である。

Verse 26

अरिभिः परिभूतं वा यस्त्यजति स पापकृत् । तद्भार्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति वा

敵により辱められているときに師（グル）を捨てる者は罪をなす者である。同様に、妻や子や友を侮る者もまた過ちを犯す。

Verse 27

इत्येतत्पातकं ज्ञेयं गुरुनिंदासमं महत् । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः

この罪は、師（グル）を誹謗するのに等しい大いなる罪過であると知るべきである。すなわち、バラモン殺し、酒を飲む者、盗人、そして師の床を汚す者—

Verse 28

महापातकिनस्त्वेते तत्संसर्गी च पंचमः । क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य वदंति ये

これらはまことに大罪人（マハーパータキン）であり、第五として彼らと交わる者も数えられる。怒り、憎しみ、恐れ、あるいは貪りによって、バラモンを非難して語る者—

Verse 29

मर्मांतिकं महादोषं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । ब्राह्मणं यः समाहूय याचमानमकिंचनम्

その者はバラモン殺しと宣せられる—胸奥を刺し貫くほどの大罪をなす者—すなわち、乞い願う貧窮無一物のバラモンを呼び寄せる者である。

Verse 30

पश्चान्नास्तीति यो ब्रूयात्स च वै ब्रह्महा स्मृतः । यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सद्द्विजम्

約束の後で「何もない」と言う者は、バラモン殺しとして記憶される。また、学識への驕りから、徳高いバラモンの威厳と輝きを奪う者も同様である。

Verse 31

उदासीनः सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः । मिथ्यागुणैः स्वमात्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात्

集会の中で無関心に座している者は、バラモン殺しであると宣言される。また、偽りの徳によって無理やり自らを優位な立場に押し上げる者も...

Verse 32

विरुद्धं गुरुभिः सार्धं ब्रह्मघ्नः स प्रकीर्तितः । क्षुत्तृष्णातप्तदेहानां द्विजानां भोक्तुमिच्छताम्

師（グル）たちに敵対する者は、バラモン殺しであると宣言される。また、飢えと渇きに身を焦がし、食事を望んでいる再生族のバラモンに対して...

Verse 33

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मगातकम् । पिशुनः सर्वलोकानां छिद्रान्वेषणतत्परः

意図的に障害を作り出す者は、バラモン殺しと呼ばれる。告げ口をする者、常に他人の欠点を探すことに熱心な者は...

Verse 34

उद्वेगजननः क्रूरः स च वै ब्रह्महा स्मृतः । गवां तृषाभिभूतानां जलार्थमुपसर्पताम्

不安を引き起こし、残酷な者は、まさにバラモン殺しと見なされる。特に、渇きに苦しみ水辺に近づく牛を妨げる者はなおさらである。

Verse 35

यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । परदोषं परिज्ञाय नृपकर्णे जपेत यः

故意に障碍を作る者は「婆羅門殺し」と呼ばれる。さらに、他人の過失を知りながら、それを密かなジャパのごとく王の耳に囁く者もまた同じである。

Verse 36

पापीयान्पिशुनः क्रूरस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । न्यायेनोपार्जितं विप्रैस्तद्द्रव्यहरणं च यत्

いよいよ罪深く残忍な讒言者は「婆羅門殺し」と呼ばれる。さらに、婆羅門たちが正当に得た財を奪い取ることもまた同等である。

Verse 37

छद्मना वा बलाद्वापि ब्रह्महत्यासमं मतम् । अधीत्य यश्च शास्त्राणि परित्यजति मूढधीः

欺きによってであれ、力によってであれ、そのような行いはブラフマハティヤー（婆羅門殺し）に等しいとされる。また、シャーストラを学んだのち、迷える理解ゆえにそれを捨て去る愚者も同様に咎められる。

Verse 38

सुरापानसमं ज्ञेयं जीवनायैव वा पठेत् । अग्निहोत्रपरित्यागः पंचयज्ञोपकर्मणाम्

ただ生計のためだけに聖典を誦することは、酒を飲むのに等しいと知るべきである。また、アグニホートラ（火供）と、五大祭（パンチャ・ヤジュニャ）に関わる諸作法を捨てることも同様である。

Verse 39

मातृपितृपरित्यागः कूटसाक्षी सुहृद्वधः । अभक्ष्यभक्षणं वन्यजंतूनां काम्यया वधः

母と父を捨てること、偽りの証言をすること、友を殺すこと、禁じられたものを食すること、そして欲望のために野の生きものを殺すこと——これらはみな重い罪である。

Verse 40

ग्रामं वनं गवावासं यश्च क्रोधेन दीपयेत् । इति घोराणि पापानि सुरापानसमानि च

怒りにまかせて村や森、あるいは牛舎に火を放つ者——その恐るべき罪は、酒を飲む罪に等しいと説かれる。

Verse 41

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् । गोभूरत्नसुवर्णानामौषधीनां रसस्य च

弱き者の生計をことごとく奪うこと——男女や象・馬を奪い、牛・土地・宝玉・黄金を取り、薬や貴き精髄を盗むこと——これは重い罪である。

Verse 42

चंदनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम् । हस्तन्यासापहरणं स्कमस्तेयसमं स्मृतम्

白檀・沈香・樟脳・麝香、そして上質の絹や衣を奪い取ること——さらに、信託として他者の手に置かれた物を盗むこと——は最悪の盗みに等しいと宣言される。

Verse 43

कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे । पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च

婚期に達した娘をふさわしい婿に嫁がせないこと——また、息子の妻、友の妻、あるいは自らの姉妹と不義をなすこと——これらは重い罪である。

Verse 44

कुमारीसाहसं घोरमंत्यजस्त्रीनिषेवणम् । सवर्णायाश्च गमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम्

処女を暴して陵辱すること、被差別の共同体の女と交わること、そして自らの近き親族集団の女に近づくこと——これらは師の床を汚す罪に等しい重罪と記憶される。

Verse 45

द्विजायार्थं प्रतिश्रुत्य न प्रयच्छति यः पुनः । न च चस्मारयते विप्रं तुल्यं तदुपपपातकम्

「二度生まれの者」（ブラーフマナ）のために何かを与えると約束しながら、再びそれを施さず、しかもブラーフマナに対して思い起こして履行もしない者は、同類のウパパータカ（重い付随罪）と見なされる。

Verse 46

अभिमानोतिकोपश्च दांभिकत्वं कृतघ्नता । अत्यंतविषयासक्तिः कार्पण्यं शाठ्यमत्सरम्

慢心と過度の憤怒、偽善と恩知らず；感官の対象への極端な執着、吝嗇、狡猾、そして嫉み——これらは咎むべき性質として非難される。

Verse 47

भृत्यानां च परित्यागः साधुबंधुतपस्विनाम् । गवां क्षत्रियवैश्यानां स्त्रीशूद्राणां च ताडनम्

従者を見捨て、善人・親族・苦行者（タパスヴィン）の交わりを捨てること、また牛やクシャトリヤ、ヴァイシャ、女性、シュードラを打つこと——これらは咎むべき行いとして非難される。

Verse 48

शिवाश्रमतरूणां च पुष्पारामविनाशनम् । अयाज्यानां याजनं चाप्ययाच्यानां च याचनम्

シヴァのアーシュラマの樹々を損ない、花園を荒らすこと；また、祭祀を執り行うにふさわしくない者のためにヤジュニャを行い、乞うべからざる者に施しを求めること——これらは咎むべき行為として非難される。

Verse 49

यज्ञारामतडागादिदारापत्यस्य विक्रयः । तीर्थयात्रोपवासानां व्रतायतनकर्मणाम्

祭祀の園や池などを売り払うこと、さらには妻子さえ売ること；また、ティールタへの巡礼、断食（ウパヴァーサ）、誓戒（ヴラタ）とその聖なる施設に関わる行いを利得のために弄び商いとすること——これらは非難される振る舞いに数えられる。

Verse 50

स्त्रीधनान्युपजीवंति स्त्रीभिरत्यंतनिर्जिताः । अरक्षणं च नारीणां मद्यपस्त्रीनिषेवणम्

女の財に寄りかかって生きること、自制を失って女に徹底して支配されること、女性を護らぬこと、酩酊の酒を飲むこと、欲により女と交わり馴れ合うこと—これらは咎むべき行いとして非難される。

Verse 51

ऋणानामप्रदानं च मिथ्याघृद्ध्युपजीवनम् । निंदितानां धनादानं साद्वीकन्योक्तिदूषणम्

負債を返さぬこと、虚言と貪欲によって生計を立てること、非難される悪しき者に財を与えること、そして貞淑な女や清らかな乙女の言葉を貶めること—これらは咎むべき行いとして断罪される。

Verse 52

विषमारणयंत्राणां प्रोयगो मूलकर्मणाम् । उच्चाटनाभिचाराश्च रागविद्वेषणक्रिया

毒殺・殺害のための器具を用いること、根草に依る呪術を行うこと、追放の儀と黒呪（まじない）、また愛欲や憎悪を煽り立てるための行為—これらは咎むべきものとして断ぜられる。

Verse 53

जिह्वाकामोपभो गार्थं यस्यारंभः स्वकर्मसु । मूल्येनाध्यापयेद्यस्तु मूल्येनाधीयते च ये

舌の快楽と欲望の享受のためだけに自らの業を起こす者、また報酬のために教える者、報酬のために学ぶ者—これらは非難される習いとして数えられる。

Verse 54

व्रात्यता व्रतसंत्यागः सर्वाहारनिषेवणम् । असच्छास्त्राभिगमनं शुष्कतर्काव लंबनम्

ヴェーダの規律を離れて外道のごとく生きること、聖なる誓戒（ヴラタ）を捨てること、あらゆる食を無分別に口にすること、偽りの経典に依りすがること、そして実りなき乾いた詭弁に執着すること—これらは不浄の生き方として断罪される。

Verse 55

देवाग्निगुरुसाधूनां निंदा गोब्राह्मणस्य च । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा राज्ञां मंडलिनामपि

神々、祭祀の聖火（アグニ）、師（グル）と聖者を誹り、また牛とバラモンを公然とでも陰でも罵り、さらに王や支配者をも悪しざまに語ることは、罪業の行いとして非難される。

Verse 56

उत्सन्नपतृदेवेज्याः स्वकर्मत्यागिनश्च ये । दुःशीला नास्तिकाः पापा न सदा सत्यवादिनः

祖霊と神々への供養を怠って廃れさせ、自らの正しい務めを捨て、行いが乱れ、不信（ナースティカ）で罪深く、真実の言葉に堅く立たぬ者—そのような人々は断罪される。

Verse 57

पर्वकाले दिवा चाप्सु वियोनौ पशुयोनिषु । रजस्वलास्वयोनौ च मैथुनं यः समाचरेत्

禁じられた時、昼間、水中、不自然な仕方で、獣と、あるいは月経中の女と交わる者—その行いは罪として非難される。

Verse 58

स्त्रीपुत्रमित्रसुहृदामाशाच्छेदकराश्च ये । जनस्याप्रियवक्तारः क्रूराः समयभेदिनः

妻子・子ら・友・善意の人々の望みを断ち、世人の嫌う言葉を吐き、残酷で、約束と信義の規範を破る者—そのような者は罪ある者と見なされる。

Verse 59

भेत्ता तडागकूपानां संक्रमाणांरसस्य च । एकपंक्तिस्थितानां च पाकभेदं करोति यः

池や井戸を破壊し、公共の渡し場や水利の営みを妨げ、また同じ列での共同の食事において調理や食分を分けて差別を生じさせる者—その者は断罪される。

Verse 60

इत्येतैश्च नराः पापैरुपपातकिनः स्मृताः । युक्तास्तदुनकैः पापैः पापिनस्तान्निबोध मे

かくして、これらの罪によって人々はウパパータキン（副次の罪を犯す者）と知られる。わたしから悟れ、かかる罪およびそれに類する罪に結びつく者は罪人と見なされるべきである。

Verse 61

ये गोब्राह्मणकन्यानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । अन्तरं यांति कार्येषु ते स्मृताः पापिनो नराः

牛・ブラーフマナ・処女の事に介入し、また主君・友・苦行者の事に隔たりや障碍を生じさせる者—そのような人は罪ある者と説かれる。

Verse 62

परश्रियाभितप्यंते हीनां सवंति ये स्त्रियाम् । पंक्त्यर्थं ये न कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः

他者の繁栄に嫉妬して心を焦がす者、禁じられた、あるいは卑位の女に子をもうける者、また共同の宗教的義務のために布施や供犠（ヤジュニャ）などを行わぬ者—そのような者は非難される。

Verse 63

गोष्ठाग्निजलरथ्यासु तरुच्छायानगेषु च । त्यजंति ये पुरीषाद्यमारामायतनेषु च

牛舎、火のそば、水中、道、樹の陰、山、また園林や寺院の境内において、糞穢などを捨てて用を足す者は、不浄と罪ゆえに非難される。

Verse 64

गीतवाद्यरता नित्या मत्ताः किलकिलापराः । कूटवेषक्रियाचाराः कूटसंव्यवहारिणः

歌と楽器に常に耽り、絶えず酔って無意味な喧噪にふける者、偽りの装いと欺きの作法を取り、詐欺によって取引する者—そのような者はダルマを汚す者として断罪される。

Verse 65

कूटशासनकर्तारः कूटयुद्धकराश्च ये । निर्दयोऽतीव भृत्येषु पशूनां दमनश्च यः

偽りの法令を作り、裏切りの戦を企てる者。僕人に対して甚だ無慈悲であり、また獣を踏みにじり苦しめる者——そのような者は正しきダルマの秩序に背く。

Verse 66

मिथ्याप्रसादितो वाक्यमाकर्णयति यः शनैः । चपलश्चापिमायावी शठो मिथ्याविनीतकः

偽りの讃辞に心を奪われ、諫言をゆるゆるとしか聞かぬ者。移ろいやすく、欺きに満ち、狡猾で、ただ謙虚を装う者——賢者はその者を、ダルマの生に不適と戒める。

Verse 67

यो भार्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्राति बुभुक्षितान्

妻子・子ら・友を捨て、幼き者、老いた者、痩せ衰えた者、病める者を顧みず、僕人・客人・親族を退け、彼らが飢える中で自らのみ食する者——その者は家住者（グリハスタ）のダルマを破る。

Verse 68

यः स्वयं मृष्टमश्राति विप्रायान्यत्प्रयच्छति । वृथापाकः स विज्ञेयो ब्रह्मवादिविगर्हितः

自らは精妙な佳肴を食しながら、ブラーフマナには劣るものを施す者——その炊事は空しく、聖なる真理を護る者らに咎められると知れ。

Verse 69

नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेंद्रियाः । ये ताडयंति गां नित्यं वाहयंति मुहुर्मुहुः

戒めを自ら受けながら、感官を制せぬままそれを捨てる者。さらに、牛を常に打ち、幾度も幾度も駆り立てて引かせる者——その行いは非難すべきと宣せられ、節制のダルマに背く。

Verse 70

दुर्बलान्नैव पुष्णंति प्रणष्टार्था द्विषंति च । पीडयन्त्यभिचारेण सक्षतान्वाहयंति च

彼らは弱き者を養わず、財を失えば憎しみに染まる。悪意の呪法の儀で他者を苦しめ、傷ついた者にさえ荷を負わせる—かかる者は重いアダルマに堕する。

Verse 71

तेषा मदत्त्वा चाश्रंति चिकित्संति न रोगिणः । अजाविको माहिषिकः समुद्री वृषलीपतिः

彼らは酔うまで飲んでは嘆き、病人を治療しない。さらにこの段では、堕落した生のしるしとして、山羊・羊の飼い手、牛水牛の牧者、海を渡る者、そしてシュードラ女を妻とする夫が挙げられている。

Verse 72

हीनवर्णात्मवृत्तिश्च वैद्यो धर्मध्वजी च यः । यश्च शास्त्रमतिक्रम्य स्वेच्छयैवाहरेत्करम्

下位の身分の生業によって生きる者、ダルマの節制なく医をなす者、宗教を旗印として誇示する偽善者、そしてシャーストラを踏み越え己の恣意で租税を取り立てる者—これらは正しき規範を破る者としてここに糾弾される。

Verse 73

सदा दण्डरुचिर्यश्च यो वा दण्डरुचिर्न हि । उत्कोचकैरधिकृतैस्तस्करैस्च प्रपीड्यते

常に刑罰を好む者であれ、まったく刑罰を好まぬ者であれ、賄賂を取る役人と盗賊とに悩まされ、圧迫される。

Verse 74

यस्य राज्ञः प्रजा राष्ट्रे पच्यते नरकेषु सः । अचौरं चौरवत्पश्येच्चौरं वाऽचौररूपिणम्

その国の民が地獄で「煮られる」かのように苦しむ王とは、無辜の者を盗人と見なし、あるいは盗人を盗人にあらず（無実の姿に偽る）と見なす王である。

Verse 75

आलस्योपहतो राजा व्यसनी नरकं व्रजेत् । एवमादीनि चान्यानि पापान्याहुः पुराविदः

怠惰に打たれた王、また悪習に溺れる者は地獄に赴く。古の伝承を知る者たちは、かかる類の他の罪も説く。

Verse 76

यद्वातद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम् । अपहृत्य नरः पापो नारकी नात्र संशयः

いかなる物であれ—罪ある者が他人の財を、たとえ芥子粒ほどでも盗めば、地獄に定まる。ここに疑いはない。

Verse 77

एवमाद्यैर्नरः पापैरुत्क्रान्तैः समनंतरम् । शरीरं यातनार्थाय पूर्वाकारमवाप्नुयात्

このような罪や同類の罪を携えて命を去ると、人はただちに以前と同種の身を再び得て、苦しみの責めを受けるためとなる。

Verse 78

तस्मात्त्रिविधमप्येतन्नारकीयं विवर्जयेत् । सदाशिवं च शरणं व्रजेत्सच्छ्रद्धया युतः

ゆえに、この地獄へ導く三種の行いを避け、真実の信をもってサダーシヴァ（Sadāśiva）に帰依すべきである。

Verse 79

नमस्कारः स्तुतिः पूजा नामसंकीर्तनं तथा । संपर्कात्कौतुकाल्लोभान्न तस्य विफलं भवेत्

礼拝（ナマスカーラ）、讃嘆、供養、そして御名の唱名—それらは、ただの縁や好奇心、さらには欲から行われたとしても、その人にとって決して無益とはならない。

Verse 80

करंधम उवाच । संक्षेपाच्छिवपूजाया विधानं वक्तुमर्हसि । कृतेन येन मनुजः शिवपूजाफलं लभेत्

カランダマは言った。「どうか簡潔に、シヴァ礼拝の正しい作法を説いてください。それを行うことで、人はシヴァを礼拝する功徳の果を得ます。」

Verse 81

महाकाल उवाच । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने शंकरं सर्वदा भजेत् । दर्शनात्स्पर्शनान्मर्त्यः कृततृत्यो भवेत्स्फुटम्

マハーカーラは言った。「朝・正午・夕べに、常にシャンカラを礼拝すべきである。御姿を拝し、（リンガという聖なる徴に）触れることによって、死すべき者は明らかに務めを果たした者となる。」

Verse 82

आदौ स्नानं प्रकुर्वित भस्मस्नानमथापि वा । आपद्गतः कण्ठस्नानं मन्त्रस्नानमथापि वा

まず沐浴して清めるべきである。水による沐浴、あるいは聖灰（バスマ）による沐浴でもよい。困難に遭うときは「頸の沐浴」（部分的な浄め）や、さらにはマントラによる「真言沐浴」によってもよい。

Verse 83

आविकं परिदध्याच्च ततो वासः सितं च वा । धातुरक्तमथो नव्यं मलिनं संधितं न च

まず羊毛の衣をまとい、その後に白衣を着るべきである。鉱物の赤で染めた衣を用いてもよいが、新しく、汚れなく、継ぎ当てや縫い合わせのないものにせよ。

Verse 84

उत्तरीयं च संदध्याद्विना तन्निष्फलार्चनम् । भस्मत्रिपुण्ड्रधारी च ललाटे हृति चांसयोः

さらに上衣（ウッタリーय）をまとえ。これがなければ礼拝は実りを結ばない。聖灰の三条印トリプンダラを帯し、それを額・胸・両肩に付すべきである。

Verse 85

पूजयेद्यो महादेवं प्रीतः पश्यति तं मुहुः । सर्वदोषान्बहिः क्षिप्य शिवायतनमाविशेत्

マハーデーヴァを礼拝し、喜び満つる心で幾度も御姿を拝する者は、あらゆる過ちを外に捨て去り、しかるのちシヴァの御住処（聖寺）に入るべし。

Verse 86

प्रविश्य च प्रणम्येशं ततो गर्भगृहं विशेत् । पाणी प्रक्षाल्य तच्चित्तो निर्माल्यमवरोपयेत्

入りて主に礼拝し、ついでガルバグリハ（内陣）に入るべし。両手を洗い、心を一つに定め、ニルマーリヤ（前の供物）を取り除け。

Verse 87

येन रुद्रायते भक्त्या कुरुते मार्जनक्रियाम् । तस्मान्मार्जयते त्वेवं स्थाणुनैतत्परस्परम्

信愛により「ルドラのごとく」なって清めの作法を行うとき、その同じ信愛によって、不動の主スターヌは、あたかも清められるかのように見える。されど真実には、これは文字どおり相互に清め合うことではない。

Verse 88

रुद्रभक्त्या च संतिष्ठेनमालिन्यं मार्जयेत्ततः । भक्तिर्देवस्य तिष्ठेन्न मालिन्यं मार्जतः सदा

ルドラへの信愛に堅く立ち、しかるのち穢れを拭い去れ。主への信愛は常にとどまり、清めの奉仕に絶えず励む者には穢れはとどまらない。

Verse 89

गडुकान्पूरयेत्पश्चान्निर्मलेन जलेन वै । गडुकास्तु समाः सर्वे सर्वे च शुभदर्शनाः

その後、清らかな水をもって水壺（ガドゥカ）を満たせ。水壺はすべて同じ大きさに整え、いずれも吉祥なる姿であるべし。

Verse 90

निर्व्रणाः सौम्यरूपाश्च सर्वे चोदकपूरिताः । वस्त्रपूतजलैः पूर्णागन्धधूपैश्च वासिताः

それらはひびや瑕疵なく、柔和で麗しい姿を備え、すべて水で満たされるべきである――布で濾した清水を満たし、香料と薫香（香煙）によって芳しく薫じられたものを。

Verse 91

क्षालिताः पूरिता नीताः षडक्षरजपेन च । गडुकाष्चशतं कुर्यादथवाप्यष्टविंशतिः

それらを洗い清めて満たし、（供養のために）運び入れ、六字の真言を唱えつつ行うべきである。ガドゥカ（gaḍuka）を百個整えるか、さもなくば少なくとも二十八個とせよ。

Verse 92

अष्टादशापि चतुरस्ततोन्यूनं न कारयेत् । पयो दधि घृतं चैव क्षौद्रमिक्षुरसं तथा

あるいは十八個、または四個としてもよいが、それより少なくしてはならない。（また）乳、凝乳、ギー、蜂蜜、そして甘蔗の汁をも用意すべきである。

Verse 93

एवं सर्वं च तद्द्रव्यं वामतः संन्यसेद्भवात् । ततो बहिर्विनिष्क्रम्य पूजयेत्प्रतिहारकान्

このようにして、それら一切の供物を主バヴァ（Bhava）の左に安置する。次いで外へ出て、従者・門衛（pratihāraka）を礼拝すべきである。

Verse 94

सर्वेषां वाचका मन्त्राः कथ्यंतेऽतः परं क्रमात्

今より、正しい次第に従って、一切（必要なる神々と儀礼の諸要素）を招来し標示する真言が説き明かされる。

Verse 95

ओंगं गणपतये नमः ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः ओंगं गुरुभ्यो नमः इति आकाशे ओंकौं कुलदेव्यै नमः ॐ नंदिने नमः ओंमहाकालाय नमः ओंधात्रे विधात्रै नमः । ततः प्रविस्य लिंगाच्च किञ्चिद्दक्षिणतः शुचिः । उदङ्मुखः क्षणं ध्यायेत्समकायासनस्थितः

「オーンガṃ、ガṇपति（ガネーシャ）に帰敬。オーンクシャーṃ、聖域の守護者クシェートラパーラに帰敬。オーンガṃ、諸グル（師）に帰敬。」ついで大空に向かい「オーンカウṃ、一族の女神に帰敬」と唱え、さらに「オーン、ナンディンに帰敬。オーン、マハーカーラに帰敬。オーン、ダートリとヴィダートリに帰敬」と唱える。その後、祠に入り身を清め、リンガの右に少し立ち、北を向いて、身を安定させた坐法（アーサナ）に坐し、しばし黙想する。

Verse 96

दर्भादिभिः परिवृतं मध्यपद्मार्कमंडलम् । सोममण्डलमध्यस्थं ध्यायेद्वै वह्निमंडलम्

ダルバ草などで周囲をめぐらし、中央に蓮華を戴く太陽のマンダラを観想せよ。さらに月のマンダラの中心に、燃え輝く火のマンダラを禅定して観ずるべし。

Verse 97

तन्मध्ये विश्वरूपं च वामाद्यष्टादिशक्तिकम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं चंद्रभूषितम्

その中央に、主を宇宙の御姿（ヴィシュヴァルーパ）として観想せよ。ヴァーマーに始まる八方のシャクティを具え、五つの御顔、十の御腕、三つの御眼をもち、月を飾りとして戴く。

Verse 98

वामांकगिरिजं देवं ध्यायेत्सिद्धैः स्तुतं मुहुः । ततः पूर्वं प्रदद्याच्च पाद्यार्घं शंभवे नृप

左脇にギリジャー（パールヴァティー）を抱く神、シッダたちにしきりに讃えられるその御方を、幾度も観想せよ。次いで、王よ、まずシャンブ（Śambhu）にパードヤ（足を洗う水）とアルギャを捧げるべし。

Verse 99

पानीयमक्षता दर्भा गंधपूष्पं ससर्पिषम् । क्षीरं दधि मधु पुनर्नवांगोऽर्घः प्रकीर्तितः

水、アクシャタ（欠けぬ穀粒）、ダルバ草、香と花にギー（精製バター）を添え、さらに乳、ダディ（凝乳・ヨーグルト）、蜜を加える—これが九種より成るアルギャであると説かれる。

Verse 100

ततः श्रद्धार्द्रचित्तस्य स्नानं लिंगस्य चाचरेत् । गृहीत्वा गडुकं पूर्वं मलस्नानं समाचरेत्

次に、信によって心をやわらげ、リンガの沐浴を行うべきである。まず水壺（ガドゥカ）を取り、穢れを洗い清める沐浴（マラスナーナ）を修する。

Verse 101

अर्द्धेन स्नापयेत्पूर्वं कुर्याच्च मलघर्षणम् । सर्वेण स्नापयेत्पश्चात्पूजयेत्स्नापयेत्ततः

まず（水の）一部で（リンガ）を沐浴させ、穢れをこすり落とす。次に全量で沐浴させ、その後に礼拝供養し—さらに規定に従って再び沐浴させる。

Verse 102

प्रणम्य च ततो भक्त्या स्नापयेन्मूलमंत्रतः । ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नम । इति द्वादशाक्षरो मूलमंत्रः

次に、信愛をもって礼拝し、根本真言によって（リンガ）を沐浴させるべきである。「オーム フーム　ヴィシュヴァムールタエ　シヴァーヤ　ナマḥ（宇宙の御姿なるシヴァに帰命）」—これが十二音節の根本真言である。

Verse 103

वारिक्षरदधिक्षौद्रघृतेनेक्षुरसेन च । स्नापयेन्मूलमन्त्रेण जलधूपार्चनात्पृथक्

水・砂糖・ダディ（凝乳）・蜂蜜・ギー（澄ましバター）・甘蔗汁によっても、根本真言で（リンガ）を沐浴させるべきである—これは供水・献香・正式の礼拝とは別の作法として行う。

Verse 104

गडुकैः स्नापयेत्सर्वैः स्नातं गन्धैर्विरूक्षयेत्

すべての水壺（ガドゥカ）で（神格）を沐浴させ、沐浴後は香り高い पदार्थでやさしく乾かし、整えるべきである。

Verse 105

विरूक्षितं ततः स्नाप्य श्रीखण्डेन विलेपयेत् । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्विधिना येन तच्छृणु

それから乾かしたのち、再び沐浴させ、白檀の香泥を塗りなさい。正しい作法に従い、さまざまな花で供養し礼拝せよ—その次第を聞け。

Verse 106

आग्नेयपादे ओंधर्माय नमः नैरृतके ओंज्ञानाय नमः वायव्ये ओंवैराग्याय नमः ईशानपादे ओंऐश्वर्याय नमः पूर्वपादे ओंअधर्माय नमः दक्षिणे ओंअज्ञानाय नमः पश्चिमे ओंअवैराग्याय नमः उत्तरे ओंअनैश्वर्याय नमः ओंअनन्ताय नमः ओंपद्माय नमः ओंअर्कमण्डला नमः ओंसोममण्डलाय नमः ओंवह्निमण्डला नमः ओंवामाज्येष्ठादिपंचमन्त्रशक्तिभ्यो नमः ओंपरमप्रकृत्यै देव्यै नमः ओंईशानतत्पुरुषाघोरवामदेवसद्योजातपञ्चवक्त्राय रुद्रसाध्यवस्वादित्यविश्वेदेवादिदेवविश्वरूपाय अण्डजस्वेदजोद्भिज्जजरायुजरूपस्थावरजङ्गममूर्तये परमेश्वराय ओंहूं विश्वमूर्तये शिवाय नमस्त्रिशूलधनुःखड्गकपालदण्डकुठारेभ्यः

東南の足には「オーム、ダルマに帰命」；南西には「オーム、智（ジュニャーナ）に帰命」；北西には「オーム、離欲（ヴァイラーギャ）に帰命」；北東には「オーム、自在（アイシュヴァリヤ）に帰命」。東には「オーム、アダルマに帰命」；南には「オーム、無明（アジュニャーナ）に帰命」；西には「オーム、不離欲（アヴァイラーギャ）に帰命」；北には「オーム、無自在（アナイシュヴァリヤ）に帰命」。オーム、アナンタに帰命。オーム、蓮華に帰命。オーム、日輪・月輪・火輪に帰命。オーム、ヴァーマーとジュイェーシュターに始まる五真言のシャクティの力に帰命。オーム、至上のプラクリティたる女神に帰命。オーム、五面の主—イーシャーナ、タトプルシャ、アゴーラ、ヴァーマデーヴァ、サディヨージャータ—宇宙の相にして神々の神、卵生・汗生・芽生・胎生の一切、動くもの動かぬものを身に具す至上主に帰命。オーム、宇宙身のシヴァに帰命—三叉戟・弓・剣・髑髏・杖・斧とともに。

Verse 107

ततो जलाधारमुखे चण्डीश्वराय नमः । एवं संपूज्य विधिवत्ततोऽर्घं संनिवेशयेत्

次に、水器の口において「チャンディーシュヴァラに帰命」と捧げる。かくして作法どおりに供養したのち、ついでアルギャ（arghya）の供物を据えよ。

Verse 108

पानीयमक्षताः पुष्पमेतैर्युक्तं फलोत्तमैः । गृहाणार्घ्यं महादेव पूजासंपूर्तिहेतवे

水と、アクシャタ（砕けぬ穀粒）と花—さらに最上の果実を添えて—捧げ奉る。おおマハーデーヴァよ、供養成就のため、このアルギャをお受け取りください。

Verse 109

अर्घादनंतरं शक्तः पूजयेद्वसुपूजया । धूपं दीपं च नैवेद्यं क्रमात्पश्चान्निवेदयेत्

アルギャの後、可能であれば「ヴァス・プージャー」（ヴァス神群／随伴神への供養）を行うべきである。次いで順に、香（ドゥーパ）、灯（ディーパ）、そしてナイヴェーディヤ（食供）を捧げよ。

Verse 110

घण्टां च वादयेत्तत्र ततो नीराजनं चरेत् । भ्रामयेद्देवदेवस्य शंखवादित्रनिःस्वनैः

そこでまず鐘を鳴らし、ついでニラージャナ（灯明を回して捧げる儀）を行うべきである。法螺貝と楽器の響き渡る音とともに、神々の主デーヴァデーヴァの御前で巡り回って供養せよ。

Verse 111

नीराजनं च यः पश्ये द्देवदेवस्य शूलिनः । स मुच्येत्पातकैः सर्वैः किं पुनर्यः करिष्यति

デーヴァデーヴァ、三叉戟を執る主のニラージャナを拝見する者は、あらゆる罪過から解き放たれる。ましてや自らそれを行う者の功徳はいかばかりであろう。

Verse 112

नृत्यं गीतं च वाद्यं च अलीकमपि यश्चरेत् । तस्य तुष्येदनंतंहि गीतवाद्यफलं यतः

たとえ舞いも歌も器楽も拙く行われたとしても、アナンタはその者を喜ばれる。なぜなら、信愛をもって捧げる歌と楽の供養からこそ、その功徳の果が生ずるからである。

Verse 113

स्तोत्रैस्ततश्च संस्तूय दण्डवत्प्रणमेद्भुवि । क्षमापयेच्च देवेशं सुकृतं कुकृतं क्षम

次いで讃歌（ストートラ）によって主を讃え、地に伏してダンダヴァットの礼拝をなすべきである。さらに神々の主に赦しを乞うて言う、「我が善行も悪行も、ともにお赦しください」と。

Verse 114

य एवं यजते रुद्रमस्मिंल्लिंगे विशेषतः । पितरं पितामहं चैव तथैव प्रपितामहम्

このリンガにおいて殊に篤い信愛をもってルドラを礼拝する者は、その父と祖父、そして同じく曾祖父をも満足させ、救いへと引き上げる。

Verse 115

सर्वात्पापात्समुत्तार्य रुद्रलोके वसेच्चिरम् । एवं माहेश्वरो भूत्वा सदाचारव्रतस्थितः

あらゆる罪より救い上げられ、彼は久しくルドラの世界に住まう。かくして真にマヘーシュヴァラに帰依し、正しい行いの誓戒に安住する者は、その境地に至る。

Verse 116

पशुपाशविमोक्षार्थं पूजयेत्तन्मना यदि । य एवं यजते रुद्रं तेनैतत्तर्पितं जगत्

もし心をただ彼に没し、パシュ（縛られた魂）をパーシャ（束縛）から解き放つために礼拝するならば――そのようにルドラを供養する者によって、この全世界はあたかも満たされ養われる。

Verse 117

किं त्वेतत्सफलं राजन्नाचारयो न लंघयेत् । आचारात्फलते धर्मो ह्याचारात्स्वर्गमश्नुते

しかしこれが実を結ぶためには、王よ、正しい行いを踏み越えてはならぬ。行いによってダルマは果を結び、まことに行いによって天界に至る。

Verse 118

आचाराल्लभते ह्यायुराचारो हंत्यलक्षणम् । यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये

正しい行いによって寿命は延び、正しい行いは不吉を滅する。だがこの世において、祭祀・布施・苦行も、正しい行いを離れては人に真の繁栄をもたらさない。

Verse 119

भवन्ति यः सदाचारं समुल्लंघ्य प्रवर्तते । तस्य किञ्चित्समुद्देशं वक्ष्ये तं श्रृणु पार्थिव

善き行いを踏みにじり、思うままに振る舞う者については――その者のことを簡潔に語ろう。聞け、大地の統べる者よ。

Verse 120

त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना । तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिरत्र परत्र च

家住者（グリハスタ）は人生の三目的（ダルマ・アルタ・カーマ）を成就するために努めねばならない。これらが正しく満たされるとき、彼はこの世と来世の双方で成就を得る。

Verse 121

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येन धर्मार्थौ चापि चिन्तयेत् । समुत्थाय तथाचम्य दंतधावनपूर्वकम्

ブラーフマ・ムフールタには、澄んだ心でダルマとアルタを省察すべきである。次いで起き上がり、歯を清めることを先としてアーチャマナ（ācamana）を行う。

Verse 122

सन्ध्यामुपासीत बुधः संशांतः प्रयतः शुचिः । पूर्वां सन्ध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम्

賢者は、静まり、慎み、清浄にして、サンディヤー（sandhyā）の礼拝を修すべきである。朝のサンディヤーは星がなお見えるうちに、夕のサンディヤーは日輪がなお在るうちに行う。

Verse 123

उपासीत यथान्यायं नैनां जह्यादनापदि । वर्जयेदनृतं चासत्प्रलापं परुषं तथा

正しい作法に従ってこれを行い、非常の事なきかぎり捨ててはならない。また虚言、無益で不実な雑談、そして荒い言葉をも避けるべきである。

Verse 124

असत्सेवां ह्यसद्वादं ह्यसच्छास्त्रं च पार्थिव । आदर्शदर्शनं दंतधावनं केशसाधनम्

王よ、悪しき者との交わり、偽りの言葉、迷わす教えを避けるべきである。同様に、時にかなわぬ不相応の行い—鏡を見ること、歯を磨くこと、髪を整えること—も慎むべきである。

Verse 125

देवार्चनं च पूर्वाह्णे कार्याण्याहुर्महर्षयः । पालाशमासनं चैव पादुके दंतधावनम् । वर्जयेदासनं चैव पदा नाकर्षयेद्बुधः

大聖仙たちは、デーヴァへの礼拝は午前、正午以前に行うべきだと説く。パラーシャ木の座に坐し、履物を着け、作法にかなって歯を清めよ。賢者は座への不敬を避け、足で引きずってはならない。

Verse 126

जलमग्निं च निनयेद्यगपन्न विचक्षणः

分別ある者は、軽率に水を火に触れさせてはならず、また乱雑で不適切な振る舞いをしてはならない。

Verse 127

पादौ प्रसारयेन्नैव गुरुदेवाग्निसंमुखौ । चतुष्पथं चैत्यतरुं देवागारं तथा यतिम्

師（グル）、デーヴァ、または聖火の前に向かって足を投げ出してはならない。同様に、四つ辻、聖なる祠の樹、神殿、そして遊行の修行者（ヤティ）にも敬意を払うべきである。

Verse 128

विद्याधिकं गुरुं वृद्धं कुर्यादेतान्प्रदक्षिणान्

学徳に勝る人、自らの師（グル）、そして敬うべき長老たちには、恭敬して右繞（プラダクシナー）を行うべきである。

Verse 129

आहारनीहारविहारयोगाः सुसंवृता धर्मविदानुकार्याः । वाग्बुद्धिवीर्याणि तपस्तथैव वार्तायुषी गुप्ततमे च कार्ये

食事、排泄などの身体の作法、遊楽、そしてヨーガの規律は、ダルマを知る者に倣ってよく節制せよ。言葉と知性と力を統御し、タパス（苦行）を修め、益ある言葉を語り、最も秘すべき事柄は厳重に守護せよ。

Verse 130

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ ह्येवमायुर्न रिष्यते

小便・大便のいずれも、昼は北に向かい、夜は南に向かって行うべきである。かくして生命力と寿命は損なわれない。

Verse 131

प्रत्यग्निं प्रति सूर्यं च प्रति गां व्रतिनं प्रति । प्रति सोमोदकं सन्ध्यां प्रज्ञा नश्यति मेहतः

聖火（アグニ）、太陽、牛、誓戒を守る者（ヴラティン）、聖なるソーマの水、あるいは黄昏の礼拝（サンディヤー）に向かって小便すれば、識別の智慧は失われると説かれる。

Verse 132

भोजने शयने स्थाने उत्सर्गे मलमूत्रयोः । रथ्याचंक्रमणे चार्द्रपञ्चकश्चाचमेत्सदा

食後、臥した後、場所を移した後、大小便を排した後、また街路を歩いた後には、常にアーチャマナ（ācamana・儀礼の啜水）と、定められた「湿の五法」の水による清めを行うべきである。

Verse 133

न नद्यां मेहनं कुर्यान्न श्मशाने नभस्मनि । न गोमये न कृष्टे च नैवालूने न शाड्वले

川で小便してはならず、火葬場でも、灰の上でもしてはならない。牛糞の上でも、耕された地でもしてはならず、刈り取られていない作物の上でも、青い草の上でもしてはならない。

Verse 134

उद्धृत्ताभिस्तथाद्भिस्तु शौचं कुर्याद्विचक्षणः । अंतर्जलाद्देवकुलाद्वल्मीकान्मूषकस्थलात्

分別ある者は、掘り上げた土と水とによって清浄（シャウチャ）を行うべきである。とりわけ、家内の水に触れて、寺院の境内（デーヴァクーラ）に触れて、蟻塚に触れて、あるいは鼠の出入りする場所に触れて不浄が生じたときは、かく行うべきである。

Verse 135

अपविद्धापशौचाश्च वर्जयेत्पंच मृत्तिकाः । गन्धलेपापहरणं शौचं कुर्यात्तथा बुधः

浄めに用いる五種の土は、汚れたり不適切に捨てられたりしたなら避けるべきである。賢者は、臭気と塗り跡を除くために清浄の作法を行え。

Verse 136

नात्मानं ताडयेन्नैव दद्याद्दुः खेभ्य एव च । उभाभ्यामपि पाणिभ्यां कण्डूयेन्नात्मनः शिरः

自らを打ってはならず、悲嘆に身を委ねてもならない。また両手で同時に自分の頭を掻いてはならない。

Verse 137

रक्षेद्दारांस्त्यजेदीष्यां तासु निष्कारणं बुधः । सूर्यास्तं न विनाकाश्चित्क्रिया नैवाचरेत्तथा

賢者は妻を守り、理由なき嫉妬を彼女に向けてはならない。同様に、日没の時としかるべき時宜・作法を顧みずに、いかなる儀礼や行いもしてはならない。

Verse 138

अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः । शिवचित्तोर्जयोद्वित्तं न चातिकृपणो भवेत्

あらゆる生きものに対して敵意を抱かず——少なくとも害を最小にし——シヴァ（Śiva）に捧げる心によって繁栄を得よ。しかも過度に吝嗇となってはならない。

Verse 139

नेर्ष्युः स्यान्न कृतघ्नः स्यान्न परद्रोहकर्मधीः । न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलोऽनृजुः

嫉みを離れ、恩を忘れず、他者を害そうとする心を抱いてはならない。手足を落ち着きなく動かさず、目を移ろわせず、行いに曲がりを持たぬようにせよ。

Verse 140

न च वागङ्गचपलो न चाशिष्टस्य गोचरः । न शुष्कवादं कुर्वीत शुष्क्रवैरं तथैव च

言葉にも身ぶりにも軽薄に揺れ動いてはならず、無作法な者の交わりに入ってはならない。空しい雑談にふけらず、また無益な敵意を起こしてはならない。

Verse 141

उपायैः साधयेदर्थान्दण्डस्त्वगतिका गतिः । भिन्नाशनं भिन्नशय्यां वर्जयेद्भिन्नभाजनम्

目的は正しい手段によって成就すべきであり、罰は他に道なき時のみに取るべき道である。壊れた座、壊れた寝床、欠けた器を避けよ。

Verse 142

अंतरेण न गच्छेन द्वयोर्ज्वलनलिंगयोः । नाग्न्योर्न विप्रयोश्चैव न दंपत्योर्नृपोत्तम

王の中の最勝者よ、二つの火の間を通ってはならない。二つの聖なる火の間も、二人のバラモンの間も、そして夫婦の間も通ってはならない。

Verse 143

न सूर्यव्योमयोर्नैव हरस्य वृषभस्य च । एतेषामंतरं कुर्वन्यतः पापमवाप्नुयात्

また、太陽と大空との間に身を置いてはならず、ハラ（シヴァ）とその牡牛との間にも立ってはならない。これらの間に隔てを作る者は、罪を得る。

Verse 144

नैकवस्त्रश्च भुंजीत नाग्नौ होममथाचरेत् । न चार्चयेद्द्विजान्नैव कुर्याद्देवार्चनं बुधः

賢き帰依者は、一枚の衣のみをまとって食してはならず、また不如法に火供（ホーマ）を行ってはならない。マーヘーシュヴァラの行（誓戒）の規律に背く状態にあるときは、二生者（バラモン）を儀礼として礼拝してはならず、また神々への正式な礼拝も行ってはならない。

Verse 145

खंडनं पेषणं मार्ष्टिं जलसंशोधनं तथा । रंधनं भोजनं स्वाप उत्थानं गमनं क्षुतम्

切ること、挽くこと、掃き清めること、また水を濾して浄めること；煮炊き、食事、睡眠、起床、歩行、さらには飢えの起こり—これら日々の所作は、マーヘーシュヴァラの戒律を守る者が慎み深く調御すべきである。

Verse 146

कार्यारंभं समाप्तिं च वचः प्रोच्य तथा प्रियम् । पिबञ्जिघ्रन्स्पृशञ्छृण्वन्विवक्षुर्मैथुनं तथा

事を起こし、また成し遂げること；言葉を発すること—たとえ甘美な言葉であっても；飲むこと、嗅ぐこと、触れること、聞くこと、語ろうとする意志、そして男女の交わり—これらもまた、マーヘーシュヴァラの戒律において制御と規矩のもとに置かれるべきである。

Verse 147

शुचित्वं च जपं स्थाणुं यः कुर्याद्विंशतिं तथा । माहेश्वरः स विज्ञेयः शेषोन्यो नामधारकः

清浄を保ち、スターヌ（シヴァ）へのジャパを定めのとおり二十遍行う者こそ、真のマーヘーシュヴァラと知るべきである。ほかの者はただ名を帯びるのみ。

Verse 148

स वै रुद्रमयो भूत्वा ततश्चांते शिवं व्रजेत् । परस्त्रियं नाभिभाषेत्तथा संभाषयेद्यदि

ルドラの性質に満たされる者は、やがて命の終わりにシヴァへと至る。他人の妻に語りかけてはならない。やむを得ず話すなら、慎みと正しさをもって語るべきである。

Verse 149

मातः स्वसरथो पुत्रि आर्येति च वदेद्बुधः । उचछिष्टो नालभेत्किंचिन्न च सूर्यं विलोकयेत्

賢者は（女性を）敬って「母よ」「姉妹よ」「娘よ」「高貴なる御方よ」と呼ぶべきである。食後で残滓の不浄がある間は、何ものにも触れず、また太陽を見つめてはならない。

Verse 150

नेन्दुं न तारकाश्चैव नादयेन्नात्मनः शिरः । स्वस्रा दिहित्रा मात्रा वा नैकांतासन माचरेत्

月や星々をじっと見つめてはならず、動揺や誇示のために自らの頭を打ってはならない。また、姉妹や娘、さらには母とでさえ、完全な密室の独りきりで同座してはならない。

Verse 151

दुर्जयो हींद्रियग्रामो मुह्यते पंडितोऽपि सन् । गुरुमभ्यागतं गेहे स्वयमुत्थाय यत्नतः

感官の群れはまことに征服し難く、学識ある者でさえ迷いに陥りうる。ゆえに、グル（師）が家に来たなら、自ら立ち上がり、心を尽くして迎えるべきである。

Verse 152

आसनं कल्पयेत्तस्य कुर्यात्पादाभिवंदनम् । नोदक्छिराः स्वपेज्जातु न च प्रत्यक्छिरा बुधः

師（グル）のために座を整え、その御足に礼拝せよ。賢者は決して頭を北に向けて眠ってはならず、また頭を西に向けて眠ってもならない。

Verse 153

शिरस्यगस्त्यमाधाय तथैव च पुरंदरम् । उदक्यादर्शनं स्पर्शं वर्ज्यं संभाषणं तथा

アガスティヤと、同じくプランダラ（インドラ）を尊ぶ範として心に戴き、禁制の期間には、月経中の女性を見ないようにし、触れず、また会話も避けるべきである。

Verse 154

नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् । कृत्वा विभवतो देवमनुष्यर्षिसमर्चनाम्

水の中で小便や大便をしてはならず、またそこで交合（メートゥナ）を行ってはならない。その後、力に応じて、まず神々、敬うべき人々、そしてリシ（聖仙）に正しく供養を捧げるべきである。

Verse 155

पितॄणां च ततः शेषं भोक्तुं माहेश्वरोऽर्हति । वाग्यतः शुचिराचांतः प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपि वा

それから、供養の後に残ったものは、マヘーシュヴァラに帰依する者が食すにふさわしい。言葉を慎み、身を清め、アーチャマナ（浄水を口に含む作法）を行ったのち、東に向かって、あるいは北に向かって食すべきである。

Verse 156

अन्तर्जानुश्च तच्चित्तो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् । नोपघातं विना दोषान्न तस्योदाहरेद्बुधः

膝を内に寄せ、心を一つにして、食をけなさずに食すべきである。真の害がない限り、賢者はその欠点を口にしてはならない。

Verse 157

नग्नस्नानं न कुर्वीत न शयीत व्रजेत वा । दुष्कृतं न गुरोर्ब्रूयात्क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत्

裸で沐浴してはならず、また不作法に横たわったり、うろついたりしてはならない。師（グル） の前で悪しき行いを語ってはならず、師が怒ったなら、なだめて歓喜を得るよう努めるべきである。

Verse 158

परिवादं न श्रृमुयादन्येषामपि जल्पताम् । सदा चा कर्णयेद्धमास्त्यक्त्वा कृत्यशतान्यपि

他人が語っていても、中傷の言葉を聞いてはならない。むしろ、ほかの務めが百あろうとも脇に置き、常にダルマの教えに耳を傾けるべきである。

Verse 159

नित्यं नित्यं हि संमार्ष्टि गेहदर्पणयोरिव । शुक्लायां च चतुर्दश्यां नक्तभोजी सदा भवेत्

日々、家と鏡を磨くように、常に清浄を保つべきである。また、白分（明るい半月）の十四日には、常に夜のみ食する戒（ナクタ・ボージャ）を守るべきである。

Verse 160

तिस्रो रात्रीर्न शक्तश्चेदेवं माहेश्वरो भवेत् । संयावकृशरामांसं नात्मानमुपसाधयेत्

もし三夜の規律を守りきれなくとも、このようにしてなおマーヘーシュヴァラと見なされ得る。されど、saṃyāva・kṛśarā・肉などの滋味により己を甘やかしてはならない。

Verse 161

सायंप्रातश्च भोक्तव्यं कृत्वा ह्यतिथि भोजनम् । स्वप्नाध्ययनभोज्यानि संध्ययोश्च विवर्जयेत्

夕べと朝に食すべし、まず客人に食を施してからである。さらに二つのサンディヤー（晨昏）の時には、睡眠・学習・食事を慎んで避けよ。

Verse 162

भुंजानः संध्ययोर्मोहादसुरावसथो भवेत् । स्नातो न धूनयेत्केशान्क्षुते निष्ठीवितेऽध्वनि

迷いにより晨昏（サンディヤー）に食する者は、アスラの住処となる。沐浴の後、髪を振り払ってはならぬ。また道にてくしゃみや唾を吐くときは、しかるべき慎みと清浄を守れ。

Verse 163

आलभेद्दक्षिणं कर्णं सर्वभूतानि क्षामयेत् । न चापि नीलीवासाः स्यान्न विपर्यस्तवस्त्रधृक्

右の耳に触れ、あらゆる生きとし生けるものに赦しを乞うべし。青き衣をまとうなかれ。また衣を逆に着たり、乱れた着装をしてはならない。

Verse 164

वर्ज्यं च मलिनं वस्त्रं दशाभिश्च विवर्जितम् । प्रक्षाल्य मुखहस्तौ च पादौ चाप्युपविश्य च

汚れた衣を避け、また縁（へり）の整わぬ欠けた衣も避けよ。顔と手、さらに足を洗い清めてから、しかるべく端坐せよ。

Verse 165

अंतजानुस्त्रिराचामेद्दिर्मुखं परिमार्जयेत् । तोयेन स्पर्शयेत्खानि स्वमूर्धानं तथैव च

膝を抱えて坐し、アーチャマナ（ācamana）を三度行い、面を丁寧にぬぐうべし。水をもって諸根の孔に触れ、また自らの頭頂にも触れるべし。

Verse 166

आचम्य पुनराचम्य क्रियाः कुर्वीत सर्वशः । क्षुते निष्ठीविते चैव दंतलग्ने तथैव च

アーチャマナ（ācamana）を行い、必要に応じて重ねて行って、あらゆる作法を遂行すべし。また、くしゃみの後、唾を吐いた後、歯の間に物が挟まった時にも、再び清めを行うべし。

Verse 167

पतितानां च संभाषे कुर्यादाचमनिक्रियाम् । अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता

また、ダルマより堕ちた者と語り合った後には、アーチャマナ（ācamana）の作法を行うべし。三ヴェーダを日々学び、真に分別ある賢者となるよう努めよ。

Verse 168

धर्मतो धनमाहार्य यष्टव्यं चापि यत्नतः । हीनेभ्योपि न युंजीत त्वंकारं कर्हिचिद्बधः । त्वंकारो वा वधो वापि गुरूणामुभयं समम्

財はダルマによりて得るべく、またヤジュニャ（yajña）は努めて慎み深く修すべし。たとえ下位の者に対しても、侮りの「おまえ！」という呼び方を用いるな—その tvaṃkāra は一種の害である。尊き師に対しては、無礼な呼称も実際の暴力も、罪の重さにおいて等しい。

Verse 169

सत्यं वाच्यं नित्यमैत्रेण भाव्यं कार्यं त्याज्यं नित्यमायासकारि । लोकेऽमुष्मिन्यद्दिनं स्यात्तथास्मिन्नात्मा योगे येजनीयो गभीरैः

真実は常に語るべし。つねに親愛の情を養い、絶えず疲労と動揺を生む行いは捨つべし。この世で一日がいかに過ぎるかが、かくのごとく来世を形づくる—ゆえに賢者は深きヨーガによって内なる自己を礼拝すべし。

Verse 170

तीर्थस्नानैः सोपवासैर्व्रतैश्च पात्रे दानैर्होमजप्यैश्चयज्ञैः । भवार्चनैर्देवपूजाविशेषैरात्मा नित्यं शोधनीयो मलाक्तः

聖なるティールタにて沐浴し、断食と誓戒を守り、ふさわしき者に布施し、ホーマ（火供）とジャパ（真言誦持）と供犠を修し、バヴァ（シヴァ）を礼拝し諸々の特別な神供を行うことによって—穢れに染まった自己は日々浄められるべきである。

Verse 171

यत्रापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति पार्थिव । तत्कर्तव्यसमसंगेन यन्नगोप्यं महाजने

王よ、いかなる行いであれ、それをなして自らの良心が嫌悪して退くことのないもの—それを、しかるべきことと相伴って行え。さらに、大衆に対して隠す必要のないことを行え。

Verse 172

इति ते वै समुद्देशः कीर्तितः किंचिदेव च । शेषः स्मृतिपुराणेभ्यस्त्वया श्रोतव्य एव च

このように、汝に対してわずかな要綱を説き示した。残りはまことに、スムリティとプラーナ諸典から汝が聴聞すべきである。

Verse 173

एवमाचरतो धर्मं महेशस्य गृहे सतः । धर्मार्थकामसंप्राप्तौ परत्रेह च शोभनम्

このように法を行じ、マヘーシャ（シヴァ）の家に住まう帰依者には、ダルマ・アルタ・カーマの成就が確かであり、此の世にも彼の世にも吉祥となる。

Verse 174

एवं नानाविधान्धर्मान्महाकालस्य फाल्गुन । वदतो ध्वनिराकाशे सुमहानभ्यजायत

このようにマハーカーラがさまざまなダルマを語るとき、ファールグナよ、天空にきわめて大いなる轟きが起こった。

Verse 175

यावत्पश्यंति ये तत्र समाजग्मुः श्रृणुष्व तान् । ब्रह्मा विष्णुः स्वयं रुद्रो दे वी रुद्रगणास्तथा

彼らがその場を見守るうちに、誰が集ったかを聞け。ブラフマー、ヴィシュヌ、ルドラ自ら、女神デーヴィー、そしてルドラの群衆もまた来集した。

Verse 176

इंद्रादयस्तथा देवा वसिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तुंबरुप्रवराश्चापि गंधर्वाप्सरसां गणाः

インドラら諸天もまた来集し、ヴァシシュタをはじめとする大聖仙たち、さらにトゥンブルを筆頭とするガンダルヴァとアプサラスの一団も集まった。

Verse 177

तान्महेशमुखान्सर्वान्महाकालो महामतिः । अर्चयामास बहुधा भक्त्युद्रेकातिपूरितः

そのとき大智なるマハーカーラは、マヘーシャをはじめ一切の神々を、さまざまな作法で礼拝し、信愛（バクティ）の高まりに満ちあふれていた。

Verse 178

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैर्वरे रत्नमयासने । उपविष्टोऽभिषिक्तश्च महीसागरसंगमे

ついでブラフマーら諸天は、宝玉きらめく最上の御座に彼を座らせ、大地と海の合流の地にてアビシェーカ（灌頂）を施した。

Verse 179

ततो देव्या समालिंग्य नीत्वोत्संगं स्वकं मुदा । पुत्रत्वे कल्पितः पार्थ महाकालो महामतिः

それから女神デーヴィーは彼を抱きしめ、喜びのうちに自らの膝に抱き上げて、偉大なるマハーカーラを我が子として迎えた。おお、パールタよ。

Verse 180

उक्तञ्च यावद्ब्रह्माण्डमिदमास्ते शिवव्रत । तावत्तिष्ठ शिवस्थाने शिववच्छिवभक्तितः

そして宣言された。「この宇宙が存続するかぎり、シヴァの誓戒を守る者よ、シヴァの住処にとどまり、シヴァそのもののごとくシヴァに帰依して在れ。」

Verse 181

देवेन च वरो दत्तस्त्वल्लिंगं योऽर्चयिष्यति । जितेन्द्रियः शुचिर्भूत्वा ऊर्ध्वं मल्लोकमेष्यति

さらに主はこの恩寵を授けた。「汝のリンガを礼拝する者は、清浄となり諸根を制して、上方なる我が世界へと至るであろう。」

Verse 182

दर्शनं स्तवनं पूजा प्रणामश्च ततो जपः । दानं चात्र कृतं लिंगे ममातितृप्तिकारणम्

拝観し、讃嘆し、供養し、礼拝して伏し、そしてジャパを唱えること。さらに、このリンガのためにここで行う布施—これらこそ我が至上の満悦の因である。

Verse 183

इत्युक्ते विस्मिता देवाः साधु साध्विति ते जगुः । ब्रह्मविष्णुमुखाश्चैव महाकालं प्रतुष्टुवुः

この言葉が告げられると、神々は驚嘆して「善哉、善哉」と唱え、ブラフマーとヴィシュヌをはじめ諸神はマハーカーラを讃えた。

Verse 184

ततः सुरैःस्तूयमानो वंद्यमानश्च चारणैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च कीतैर्गंधर्वजैः शुभैः

それから彼は神々に讃えられ、チャーラナたちに恭しく礼拝された。アプサラスは舞い、吉祥なるガンダルヴァは歌を奏で、天上の祝祭において彼を崇め奉った。

Verse 185

कोटिकोटिगणैश्चैव स्तुवद्भिः सर्वतो वृतः

彼は四方より、億に億を重ねる群衆に取り囲まれ、皆が讃歌を唱えて称賛していた。

Verse 186

महाकालो रुद्रभवनं गतो भवपुरस्सरः । एवमेतन्महालिंगमुत्पन्नं कुरुनंदन

マハーカーラは、バヴァ（シヴァ）を先頭としてルドラの住処へ赴いた。かくして、クル族の喜びよ、この大いなるリンガは顕現した。

Verse 187

कूपश्चापि सरः पुण्यं महाकालस्य सिद्धिदम् । अत्र ये मनुजाः पार्थ लिंगस्याराधने रताः

ここには井戸があり、また聖なる池もある—清浄にしてマハーカーラに関わる成就（シッディ）を授ける。おおパールタよ、ここに住み、リンガの礼拝に心を捧げる人々は—

Verse 188

महाकालः समालिंग्य ताञ्छिवाय निवेदयेत् । एतदत्यद्भुतं लिंगं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

マハーカーラは彼らを抱きしめ、シヴァに捧げて取り次いだ。この最も不思議なるリンガは三界に名高い。

Verse 189

दृष्टं स्पृष्टं पूजितं च गतास्ते भवसद्म तत् एवमेतानि लिंगानि सप्त जातानि फाल्गुन

それを見、触れ、礼拝して、彼らはバヴァ（シヴァ）の住処へ赴いた。かくして、パールグナよ、これら七つのリンガが生じた。

Verse 190

ये श्रृण्वंति गृणंत्येतत्तेपि धन्या नरोत्तमाः

この物語を聞く者、またこれを誦する者——その人中の最勝者たちは、まことに福徳に満ちている。