Adhyaya 8

Verse 1

सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः

スータは言った。常に歓喜そのものであり、寂静にして、分別の構想を離れ、病悩なく、始めも終わりもないシヴァの真理を真に知る者は、最高の境地に到る。

Verse 2

विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः

欲の享楽に執着せず、理由なき最高の帰依をシヴァに育む、心堅き者たちには、輪廻（サンサーラ）への再生ではなく、解脱がある。

Verse 3

विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि

世の対象を求めず、シヴァに喜びを育む者は、たとえ得た果報を味わうとしても、感官の対象に打ち負かされない。

Verse 4

येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्

いかなる真実の情によってであれシヴァへの帰依を備える人は、時の力に滅ぼされず、最高の到達処へ至る。

Verse 5

आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्

最高の住処へ昇ろうと願いながらも心が世の対象に執する者は、定められた行によってシャンブ（Śambhu）を礼拝すべきである。享楽が尽きるとき、彼はシヴァに到り得る。

Verse 6

अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्

多くの者は感官の対象への潜在する欲望を捨て去ることができない。ゆえに、行為にもとづく礼拝（カルマのプージャー）は、身を受けた者にとって願いを叶える牝牛カーマデーヌである。

Verse 7

मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः

たとえマーヤーより成るこの世にあっても、久しくその快楽を味わいながら、なお命の終わりに解脱を願う者たちのために、このダルマが説き示される。

Verse 8

शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते

この世において、シヴァ礼拝は常に天界と解脱の両方の因となる。とりわけ月曜日に、プラドーシャ等の吉祥な行の功徳を備えて修されるとき、いっそうである。

Verse 9

केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्

ただこれだけでも—月曜日にシヴァを礼拝するなら—この世でも来世でも、得がたいものは彼らに何一つない。

Verse 10

उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्

月曜日に断食して身を清め、諸根を制したなら、正しい作法に従ってシヴァを礼拝すべきである。ヴェーダの儀礼によっても、世俗の作法（ラウキカ）によってもよい。

Verse 11

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्

梵行を守る学生であれ家住の者であれ、また乙女・妻・寡婦であれ――この聖なる行（あるいは尊格）を如法に礼拝すれば、望む授けを得る。

Verse 12

अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी

ここに、聞く者の心を喜ばせる物語を語ろう。これを聞けば、まことに解脱に至り、シャンブ（シヴァ）への信愛が起こる。

Verse 13

आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्

アーリヤーヴァルタに、かつて一人の王がいた。ダルマを支える者の中で最勝、名をチトラヴァルマンといい、悪しき者には法王のごとき裁き手であった。

Verse 14

स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्

彼はダルマの橋を守る護り手であり、邪道に歩む者を戒める統治者であった。あらゆるヤジュニャ（祭祀）を執り行わせ、帰依を求める者の守護者でもあった。

Verse 15

कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः

彼はあらゆる功徳を成し、あらゆる繁栄を施し、敵の群れを打ち破った。そしてシヴァとムクンダ（ヴィシュヌ）双方の信奉者であった。

Verse 16

सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्

心やさしき妃たちより大いなる威力の王子らを得ていたが、久しく祈り願ったのち、ついにただ一人、麗しき面影の王女を授かった。

Verse 17

स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्

かくして幸運により娘を得た彼は、ヒマヴァーンがパールヴァティーを得たように、己を神にも比すべき者と感じ、願いはことごとく満たされたと思った。

Verse 18

स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि

ある時、彼は占星と吉相に通じた徳高き婆羅門の長老たちを召し、好奇の念に心を定めて、娘の誕生に伴う果報と成就を問いただした。

Verse 19

अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते

そのとき、博識なる婆羅門の最上者の一人が言った。「大王よ、この御息女の名はシーマンティニー（Sīmaṃtinī）でございます。」

Verse 20

उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा

彼女はウマーのごとく吉祥に満ち、ダマヤンティーのごとく麗しく、バーラティー（サラスヴァティー）のごとく諸芸に通じ、ラクシュミーのごとく大いなる徳を具えている。

Verse 21

सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा

彼女は神なる母のごとく立派な子宝に恵まれ、ジャーナキー（シーター）のように誓願に堅く立つ。善き光彩は太陽の輝きに似て、月光のように心を和ませる。

Verse 22

दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति

一万年のあいだ夫とともに歓びを分かち合う。八人の息子を産んだのち、彼女は最高の幸福に至る。

Verse 23

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

そのように語り終えると、王はそのバラモンを財の供物で厚く敬った。言葉の甘露に与ることで、王は深い歓喜を得た。

Verse 24

अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति

すると別のバラモンが語った。堅忍にして測り知れぬ光輝を備え、「彼女は十四歳の年に寡婦の境遇に至る」と。

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः

その言葉を聞くや、雷霆の一撃のごとく苛烈であったため、王はしばし心を乱し、憂いの思いに揺さぶられた。

Verse 26

अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्

やがて王は、すべてのブラーフマナたちを恭しく暇（いとま）し、法（ダルマ）を愛する者として、万事は天命のなすところと観じて、心の憂いを離れた。

Verse 27

सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्

その若き乙女もまた、幼さが次第に過ぎゆくにつれ、親しい友の口から、自らに寡婦となる運命が定まっていると聞かされた。

Verse 28

परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत

深い厭離（えんり）に打たれた少女は思索し、ついで聖仙ヤージュニャヴァルキヤの妻マイトレーヤーのもとへ赴き、問いかけた。

Verse 29

मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि

「母よ、恐れに震えつつ、あなたの蓮華の御足に帰依いたします。どうか吉祥の幸を増す行（ぎょう）を、私にお示しください。」

Verse 30

इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्

かくして、帰依した王女に徳高き婦人は告げた。「細身の乙女よ、シヴァと結ばれしパールヴァティーのもとへ行き、そこに帰依しなさい。」

Verse 31

सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी

月曜日には、心を一つにしてシヴァとガウリーを礼拝せよ――断食してもよく、あるいはよく沐浴し、清らかで汚れなき衣をまとって行え。

Verse 32

यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्

言葉を慎み、心を揺るがせず、しかるべき作法で供養を行え。ついでブラーフマナたちに食を施し、まことにシヴァのご加護を得よ。

Verse 33

पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्

アビシェーカ（灌頂沐浴）によって罪は滅し、ピートハ（壇座）の礼拝によって王権が得られる。香・花・アクシャタを供えれば、福徳とあらゆる安楽が生ずる。

Verse 34

धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः

ドゥーパ（香）を供えれば芳香が満ち、灯明を供えれば光輝が得られる。ナイヴェーディヤ（食供）により大いなる歓喜が生じ、タンブーラを施せば、繁栄そのものたるラクシュミーが来臨する。

Verse 35

धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्

ダルマ、アルタ、カーマ、さらにはモークシャさえも、恭敬の礼拝（合掌礼）を捧げることから生じる。八つの自在力（アシュタイシュヴァリヤ）などの成就（シッディ）においては、まことにジャパ（唱名・誦持）こそが唯一の因である。

Verse 36

होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्

ホーマ（火供）によって、あらゆる願いの成就と繁栄が生じる。さらにブラーフマナに食を施せば、すべてのデーヴァは満悦する。

Verse 37

इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः

このようにシヴァを礼拝し、月曜日にはシヴァー（女神）をも礼拝せよ。たとえ極度の災厄に陥っても、それを渡り越え、打ち負かされることはない。

Verse 38

घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्

たとえ最も恐ろしい境地へ追い込まれ、巨大で戦慄すべき苦悩に沈んでも、シヴァ礼拝の力によって、その大いなる恐怖を渡り越えるであろう。

Verse 39

इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्

このようにして、既婚の婦人を正しく諭したのち、サティーは再び去った。かの気高き王女、麗しき姿の者も、まさにそのとおりに行った。

Verse 40

दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः

ダマヤンティーから、ナラにはインドラセーナという名の पुत्र（子）があった。さらに彼に、月のごとく輝くチャンドラーンガダという पुत्रが生まれた。

Verse 41

चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया

諸王の中でも最勝なる王チトラヴァルマーはその王子を召し、師の許しを得て、娘シーマンティニーを彼に妻として授けた。

Verse 42

सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्

その婚礼の儀式のために、そこには大いなる祝祭が起こり、全土より諸王が集い、壮大な会合となった。

Verse 43

तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये

しかるべき時に、有能なるチャンドラーンガダは婚姻の手取りの聖儀を行い、そののち幾月かを舅の館にとどまって過ごした。

Verse 44

एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया

ある時、その剛勇の王子はヤムナーを渡ろうとして、同年の友らと戯れのままに舟へと乗り込んだ。

Verse 45

तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी

王子がカーリンディー（ヤムナー）を渡っていると、宿業の力により、渦に打たれた舟は船頭たちとともに沈んでしまった。

Verse 46

हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्

両岸には「嗚呼、嗚呼」との大いなる叫びが起こり、全軍が見守る中、その嘆きは天に触れんばかりに高く昇った。

Verse 47

मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले

沈みゆく者の中には死んだ者もあり、ある者は鰐の腹へと引き込まれた。さらに—王子をはじめ—大水の中に姿を見せぬ者もいた。

Verse 48

तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत

その報せを聞くや、王チトラヴァルマーもまたすっかり取り乱し、ヤムナーの岸に至ると、なすすべもなく激しく動揺した。

Verse 49

श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता

それを聞いて王妃たちは気を失い、シーマンティニーもまた聞くや、失神して地に倒れた。

Verse 50

तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः

また重臣たち、将たち、そして祭司たちも同様に、悲嘆に圧され苦しみに灼かれて、髪をほどき、涙を流した。

Verse 51

इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह

インドラセーナ王もまた、わが子の報せを耳にして深い悲嘆に沈み、后たちとともに気を失って、その場に倒れ伏した。

Verse 52

तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः

そのとき家臣たちも町の人々も国の住民も、幼い娘から老女に至るまでの女たちも、悲しみに打ちひしがれて泣き叫んだ。

Verse 53

शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः

悲しみのあまり、ある者は胸を打ち、ある者は頭を叩き、「ああ、王子よ！ ああ、いとしい子よ！ どこにいる、どこにいるのか！」と叫びつつ、取り乱してさまよった。

Verse 54

एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा

このように、インドラセーナ王が悲嘆に沈み乱れたため、都チトラヴァルマプラもまた、たちまち騒然となった。

Verse 55

अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्

その後、長老たちに慰められたチトラヴァルマー王は、ゆるやかに都へ戻り、娘をいたわり慰めた。

Verse 56

स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्

その王は、到着した親族とともに、水に沈んだ婿のため、定められた作法に従って葬送の諸儀礼を余すところなく執り行わせた。

Verse 57

सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत

そしてその貞淑なる婦人は、心を夫の世界に捧げる誠の人であった。父が愛ゆえに制しても、彼女は寡婦の身を受け入れた。

Verse 58

मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि

聖仙の妻たちから授かった吉祥なる月曜日の誓戒を、清らかな行いの彼女は、寡婦となっても捨て去らなかった。

Verse 59

एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्

かくして十四歳の年、あまりにも苛烈な苦しみに遭いながらも、彼女はシヴァの蓮華の御足を念じ、三年を過ごした。

Verse 60

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

子を失う悲嘆により狂せるがごとき王インドラセーナを、その後継たちは力ずくで押さえ、七支具足の国土を権力によって奪い取った。

Verse 61

हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः

世継ぎなきその王は、勇猛なる一族に王座を奪われた。制せられて、王妃とともに牢獄へと幽閉された。

Verse 62

चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः

またその子チャンドラ―ガダもヤムナーの水に沈み、なお深く深く降りゆくうちに、蛇の乙女たちを目にした。

Verse 63

जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्

水遊びに夢中であった乙女たちは、若き王子を見て驚き、やがて彼をパーターラ――ナーガの住処へと導いた。

Verse 64

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

ナーガの乙女たちに素早く運ばれ、王の子はタクシャカの麗しき都へ入った――量り知れぬほどの霊妙さであった。

Verse 65

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

そこで王子は、大いなるインドラの宮殿にも似た御殿を見た。壮麗なる大宝珠の光が四方を照らしていた。

Verse 66

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

そこは金剛石・緑柱石・水晶などの楼閣が幾百も立ち並び、門楼は紅玉をちりばめ、真珠の花環に照り映えていた。

Verse 67

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

麗しき中庭は月長石の敷き、扉の板は黄金。宝石の灯火が幾百幾千と輝きわたっていた。

Verse 68

तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्

そこにて、 सभा（集会堂）の中央、宝玉の御座に坐すナーガの王タクシャカを見た。幾百の蛇冠が光り輝いていた。

Verse 69

दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्

彼は天衣をまとい燦然とし、宝玉の耳飾りに飾られていた。多くの宝石を周囲にちりばめた冠は、光輝に染められていた。

Verse 70

फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः

数えきれぬ優れたナーガたちが、蛇冠の宝珠の光を満たして侍し、合掌して立ち、妙なる宝飾に荘厳されていた。

Verse 71

रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्

彼は容姿の美、若さの艶、甘美さ、優雅な戯れ、気品ある歩みによって輝き、四方を千のナーガの乙女たちに囲まれていた。

Verse 72

दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्

その四肢は天上の装身具の光で燃えるように輝き、神聖な白檀の香膏を塗られていた――劫末の火のごとく近づき難く、太陽のように光彩を放っていた。

Verse 73

दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः

それを見た剛毅なる王子は सभाの広間でひれ伏して礼拝し、やがて合掌して立ち上がった。燃え立つ光輝に目は奪われ、圧倒されていた。

Verse 74

नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः

ナーガ王はその麗しい王子を見て、蛇の乙女たちに問うた。「これは誰か。いずこよりここへ来たのか。」

Verse 75

ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्

乙女たちは答えた。「ヤムナーの水の中で、たまたま私どもが見つけました。名も家系も知れず、ゆえにあなたの御前へお連れしました。」

Verse 76

अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः

そのとき大心のタクシャカは王子に問いかけた。「汝は誰の子か。汝は何者か。いずこの国の者で、いかにしてここへ来たのか。」

Verse 77

राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्

その言葉を聞くと、王子は答えてタクシャカに語りかけた。

Verse 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

王子は言った。「この地上にはニシャダと呼ばれる国がある。その主は名高き王ナラ、偉大なる栄光を具え、清らかな名声を持つ正法の君、そしてダマヤンティーの吉祥なる夫であった。」

Verse 79

तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः

「その王よりインドラセーナが生まれ、力において大いなる者となった。私はその子で、名をチャンドラーンガダという。新婚にして舅の家に滞在していた折、ヤムナーの水に戯れているうちに、神々の定めに促されて水底へ沈められた。」

Verse 80

एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः

「この蛇女たちに導かれてあなたの御前に参りました。いま私は、前世に積んだ功徳によって、あなたの蓮華の御足を拝しております。」

Verse 81

अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च

「今日、私はまことに幸いである――まことに幸いである！　慈悲ゆえにあなたは私を見そなわし、さらに言葉までかけてくださった。これにより我が父母も成就を得た。」

Verse 82

सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्

スータは語った。「その高雅で、乱れなく、きわめて柔らかな言葉を聞くや、タクシャカは再び熱望に駆られ、王子に向かって語った。」

Verse 83

तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा

タクシャカは言った。「おお、王の後継よ、恐れるな――心を堅くせよ。あまたの神々のうち、汝らが常に礼拝する神は誰か。」

Verse 84

राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः

王子は言った。「諸神の中にあって『マハーデーヴァ』と称えられる神こそ、宇宙のアートマンたるシヴァ、ウマーの主であり、我らはその御方を礼拝する。」

Verse 85

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

「その御光のほんの一分、そしてラジャスの働きによって、プラジャーパティは形を取り宇宙を創造した。ゆえに我らが礼拝するのはマヘーシュヴァラである。」

Verse 86

यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते

その御分より、永遠のヴィシュヌは神聖なるサットヴァの力を帯び、衆生の内なる魂として宇宙を支える――そのシヴァを、われらは礼拝する。

Verse 87

यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः

その御分より、タマスによってルドラが生まれる。終末の時の火に等しく、終わりにこの宇宙を収める。かの主（イーシュヴァラ）を、われらは礼拝する。

Verse 88

यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः

彼は定める者、また定める者をも定める者。原因の中の原因であり、あらゆる光のうち最上の光輝。かのシヴァこそ、われらの至上の帰趣である。

Verse 89

योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः

近くに在しても、罪に心を奪われた者には遠い。彼の住処は測り知れず、限りを超える。かのシヴァこそ、われらの至上の帰依処。

Verse 90

योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः

火に、地に、風に、水に住し、虚空にあって宇宙の魂となる御方――そのサダーシヴァこそ、われらの礼拝に値する。

Verse 91

यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः

一切の生きとし生けるものの証人にして、自己の内に住み、汚れなき御方。御意志ひとつで世界を治め給う—そのシヴァを我らは礼拝する。

Verse 92

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

その唯一者—原初のプルシャ、太古の御方—は、グナの変転により多様に現れると説かれる。ある者は「田の知者」(クシェートラジュニャ)と呼び、ある者は「第四」(トゥリーヤ)と呼び、またある者は「不動」(クータスタ)と呼ぶ。かのシヴァこそ我らの帰依処。

Verse 93

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

心が触れることもできぬ御方—その真実は不可思議、その住処は到り難く、その真の御姿はあらゆる「それであること」を超える。身を受けた者の思いと言葉のはたらきは、彼に届かない。まさにこの至上のシヴァこそ、我らが礼拝すべき御方。

Verse 94

यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः

その御恩寵を得た聖者たちは、インドラの輝ける位すら望まない。業の障りと時の輪を渡り越え、恐れなく歩む—そのシヴァこそ我らの帰依処。

Verse 95

यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्

その御名を憶念すれば、あらゆる罪の痛みはただちに滅し去られる—たとえプルカシャの共同体に生まれた者であっても。御方の全き本性はヴェーダによって求め究められる。ゆえにそのシヴァに、我らは常に礼拝を捧げよう。

Verse 96

यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः

額に半月を戴くその主――天上の河はその頂に住み処を得、聖なるガンガーは世界の母なる吉祥の女神とともにその身に宿り、さらにその耳飾りには――まことに――タクシャカとヴァースキの二龍が在る。かの主こそ、われらの帰依処である。

Verse 97

जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः

勝利あれ、ヴェーダの頂に讃えられる蓮華の御足をもつ主に。勝利あれ、ヨーギーの心に常に住まう御姿に。勝利あれ、あらゆるタットヴァを照らし出す御姿に。三グナの全きはたらきを征服したそのイーシャを、われらは礼拝する。

Verse 98

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत

スータは語った。かの言葉を聞いて、タクシャカは心喜び、マハーデーヴァへの信愛が芽生えて、王子に語りかけた。

Verse 99

तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्

タクシャカは言った。「われは深く満ち足りた。吉祥あれ、王の中の王の御子よ。そなたは幼くとも、最上の真理――彼岸をも超えるシヴァの実在――を知っている。」

Verse 100

एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः

この世界は宝玉より成り、これらの女人は麗しき眼差しをもつ。ここにあるものは皆、願いを叶えるカルパ樹であり、これらの池の水はアムリタの甘露の味がする。

Verse 101

नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्

ここには恐るべき死の怖れもなく、老いと病の苦しみもない。望むままにここに住み、ふさわしく正しい歓楽を味わいなさい。

Verse 110

तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्

そして助けのために、タクシャカは喜んで蛇王の若き王子を一人任じ、「行け」と言って送り出した。

Verse 120

का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्

あなたは誰か。誰の妻であり、また誰の貞き娘なのか。なぜ、ほっそりとした肢の幼き者よ、その幼少の身に耐え難い悲嘆のしるしを帯びているのか。

Verse 130

दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः

あなたは以前に見たことがあるかのように、まるで我が身内の者のように思われる。すべてを真実のまま語りなさい。正しき人はまことに真実を礎とするのだから。

Verse 140

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

彼女は、自らの手が触れたとき彼の身に戦慄が走り、鳥肌が立つのを見、さらに声や他の相において以前見たしるしがその肢体に現れているのを認めた。そこで年齢と背丈、肌の色を確かめ、やがて彼について思いを巡らせた。

Verse 141

एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्

このお方こそ、わが夫となられる—まことに他の誰でもない。わが心はただ彼に結ばれ、恋の痛みに震えつつもやさしく満ちている。

Verse 142

परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्

彼はどうして彼岸の世よりここへ来て、なおこの姿を保っているのか。かくも不運な私が、失われた夫の面影を拝することなど、どうしてあり得よう。

Verse 143

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

これは夢なのか—夢ではないのか。これは迷いなのか—迷いではないのか。彼は欺く者か、それともヤクシャ（夜叉）か、あるいはまことのガンダルヴァ（乾闥婆）なのか。

Verse 150

स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति

王の遊苑のほとりに立ち、彼はその若き蛇を遣わし、王座に連なる自らの後継たちのもとへ向かわせた。

Verse 151

स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्

そこへ行くと彼は急ぎ告げた。「ただちにインドラセーナを解き放て。これはその子チャンドラームガダ（Candrāṃgada）である。ナーガの世界より遣わされ、ここに到来したのだ。」

Verse 152

नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः

汝ら皆、ただちに王座を捨てよ—思案して遅れるな。さもなくば、チャンドラーンガダの疾き矢がたちまち汝らの命を奪うであろう。

Verse 153

स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः

ヤムナーの水中に沈み入り、彼はタクシャカの宮殿なる神殿へ赴いた。そこで助力を得て、かの界より再びこの世へと帰還した。

Verse 160

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

しばしの間、大地の主は足もとに倒れ伏す我が子を見分けられなかった。家臣らにどうにか起こされて立ち上がり、悲嘆に濡れた心のまま抱きしめた。

Verse 170

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

チャンドラーンガダもまた、タクシャカの住処より運ばれた宝玉などをもって、凡夫には得がたいほど稀なる飾りで妻を荘厳した。

Verse 177

सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्

スータは語った。「この奇瑞なる物語は、わたしが余すところなく述べた。なお重ねて、月曜日の誓戒（ソーマヴァーラ・ヴラタ）に説かれる功徳の大いなることを語ろう。」