Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 140

Devanagari script

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

Transliteration

svapāṇisparśanodbhinnapulakāṃcitavigraham | pūrva dṛṣṭāni cāṃgeṣu lakṣaṇāni svarādiṣu | vayaḥpramāṇaṃ varṇaṃ ca parīkṣyainamatarkayat

Translation

彼女は、自らの手が触れたとき彼の身に戦慄が走り、鳥肌が立つのを見、さらに声や他の相において以前見たしるしがその肢体に現れているのを認めた。そこで年齢と背丈、肌の色を確かめ、やがて彼について思いを巡らせた。

Word by Word

• स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकाञ्चितविग्रहम्: him whose body was marked by horripilation arising from the touch of his own hand
• स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकाञ्चितविग्रहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक) + स्पर्शन (प्रातिपदिक) + उद्भिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, √भिद्/√भिद्-भावे) + पुलक (प्रातिपदिक) + अञ्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √अञ्च्) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-समूहः; विशेषणम् (एनम्)

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kriya-visheshana (Time/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (formerly)

• दृष्टानि: seen
• दृष्टानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दृश्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अङ्गेषु: in the limbs
• अङ्गेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• लक्षणानि: signs/marks
• लक्षणानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स्वरादिषु: in voice and other features
• स्वरादिषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुष (स्वरेषु आदिषु च/स्वरादि-समूह)

• वयःप्रमाणम्: measure/estimate of age
• वयःप्रमाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (वयसः प्रमाणम्)

• वर्णम्: complexion/color
• वर्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• परीक्ष्य: having examined
• परीक्ष्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: परि + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having examined)

• एनम्: him/this person
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अतर्कयत्: he inferred/considered
• अतर्कयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + तर्कय् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Unspecified narrator (describing the woman’s recognition process)

Visual Art Cues

Scene: A woman touches a man’s hand/body; at her touch he breaks into gooseflesh. She studies his features—voice, limbs, age, stature, complexion—piecing together recognition with thoughtful gaze.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Deep bonds are portrayed as recognizable through subtle signs, yet discernment (parīkṣā) and reflection are still necessary before acceptance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is a narrative description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.