Kārtika-Māhātmya (The Greatness of Kārtika)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । एवं धर्मांगदो राज्यं चकार वसुधातले । पितुर्ननियोगाद्राजेंद्र पालयन् हरिवासरम् ॥ १ ॥

ヴァシシュタは言った。「このようにしてダルマーングダは地上に王国を治めた、王よ。さらに父の命に従い、ハリ（Hari）の聖日ハリヴァーサラ（Harivāsara）を正しく守り行じた。」

Verse 2

न बभूव जनः कश्चिद्यो न धर्मे व्यवस्थितः । नासुखी नाप्रजः कश्चिन्न वा कुष्ठी महीपते ॥ २ ॥

王よ、ダルマに堅く住さぬ者は一人もいなかった。誰も不幸ではなく、誰も子孫に恵まれぬことはなく、また実に、癩病に悩まされる者もいなかった。

Verse 3

हृष्टपुष्ट जने तस्मिन् क्ष्मा चैव निधिदायिनी । घटदोग्ध्रीषु नृपते तृप्तवत्सासु धेनुषु ॥ ३ ॥

王よ、その国の民が歓喜し、よく養われて健やかなとき、大地そのものが宝を授ける者となる。さらに、子牛が満ち足りて乳を飲み、雌牛の乳が器に搾り入れられるほど豊かなとき、繁栄はおのずから行き渡る。

Verse 4

पुटके कुटके क्षौद्रं द्रोणमात्रं द्रुमे द्रुमे । प्रहृष्टायां तु मेदिन्यां सर्वधान्यसमुद्भवः ॥ ४ ॥

あらゆる窪み、あらゆる空洞には、ドローナ量の蜜が満ちていた。かくして喜びに輝く大地には、あらゆる穀物が豊かに生じ出た。

Verse 5

कृतस्य स्पर्द्धिनि युगे त्रेतान्ते द्वापरे युगे । व्यतीते जलदापाये निर्मले चांबरे गृहे ॥ ५ ॥

競い合いの色濃いクリタの世において、トレーターの末において、またドヴァーパラの世においても—雨季が過ぎ、雲が晴れ、家の上の天空が清浄無垢となったとき—その作法は執り行われた。

Verse 6

सुगंधिशालिपक्वाढ्ये कुंभोद्भवविलोकिते । मध्यप्रवाहयुक्तासु निम्नगासु समंततः ॥ ६ ॥

周囲には低地の川筋がめぐり、中ほどの流れは絶えず安定していた。香り高く実った稲田が豊かに広がり、さらに壺より生まれし聖仙アガスティヤの一瞥によって吉祥が満ちていた。

Verse 7

तीरोत्थैः काशपुष्पैश्च शुक्लकेशैरिवांगना । चन्द्रांशुधवले लोके नातितीव्रे दिवाकरे ॥ ७ ॥

川辺に生い立つカーシャの花に飾られ、景色は白髪の女性のように見える。太陽の勢いが過ぎぬゆえ、世界は月光の白さに染まっている。

Verse 8

तस्मिन्मनुष्यबहुलैर्जलस्नानविचित्रितैः । यत्रोत्सुकैः प्रयातैस्तु भूमिपालैः समंततः ॥ ८ ॥

そこ—その聖なる地—には人々が群れ集い、水に沐するさまざまな光景が彩りを添えていた。さらに地上の諸王も、熱意と憧れを抱いて四方より参集していた。

Verse 9

प्रबोधसमये विष्णोराश्विनांते जगद्गुरोः । मोहिनी रमयामास तत्काले हृच्छयार्दिता ॥ ९ ॥

ヴィシュヌが目覚め給う時—アーシュヴィナ月の末、世の師にして जगद्गुरु（ジャガドグル）なる御方に—妖艶なるモーヒニーは、その折、恋の渇望に胸を灼かれつつ、世界の師を歓ばせようとした。

Verse 10

राजानं विविधैः सौख्यैः सर्वभावेन सुंदरी । वनेषु गिरिश्रृंगेषु नदीनां संगमेषु च ॥ १० ॥

その麗しき女は、身も心も尽くして、森の中、山の峰、そして川々の合流の地において、さまざまな歓楽で王を喜ばせた。

Verse 11

पद्मिनी कुसुमाढ्येषु सरःसु विविधेषु च । मलये मन्दरे विंध्ये महेंद्रे विबुधालये ॥ ११ ॥

彼女（女神）は「パドミニー（蓮華の女）」として、蓮の花に満ちたさまざまな湖に住し、またマラヤ、マンダラ、ヴィンディヤ、マヘーンドラの諸山と、神々の住処にも宿る。

Verse 12

सह्ये प्रालेयसंज्ञे च दिगंबरगिरौ शुभे । अन्येषु चैव राजानं स्वर्गस्थानादिकेषु च ॥ १२ ॥

サヒヤ山脈、プラーレヤと呼ばれる峰、吉祥なるディガンバラ山、またスヴァルガスターナ等の諸聖地においても——そこでは王者、すなわち主ヴィシュヌを礼拝すべきである。

Verse 13

रमयायास राजेंद्र दिव्यरूपा दिने दिने । राजापि मोहिनीं प्राप्य सर्वं कृत्यं परित्यजन् ॥ १३ ॥

王よ、彼女は日ごとにいよいよ神々しい美貌を現し、幾度も（王を）歓ばせた。王もまた、その妖艶なる女を得て、あらゆる務めを捨て去った。

Verse 14

त्यक्तं न वासरं विष्णोर्जन्ममृत्युनिकृंतनम् । व्रतं नोपेक्षते तत्तु अतिमुग्धोऽपि पार्थिवः ॥ १४ ॥

ヴィシュヌの聖なる一日たりとも疎かにしてはならぬ——生と死を断ち切る誓戒（ヴラタ）である。まことに、いかに迷い深き王であっても、そのヴラタを軽んじはしない。

Verse 15

क्रीडां त्यजति भूपालो दशम्यादिदिनत्रये । एवं प्रकीडतस्तस्य पूर्णे संवत्सरे गते ॥ १५ ॥

ダシャミーに始まる三日間、王はあらゆる遊興と娯楽を捨てる。かくして規律を守り、一年が満ちるとき、その儀礼は成就する。

Verse 16

काले कालविदां श्रेष्ठः संप्राप्तः कार्तिकः शुभः । निद्राछेदकरो विष्णोः स मासः पुण्यदायकः ॥ १६ ॥

季節と聖なる時のうち、時法を知る者にとって最勝なる吉祥の月カーリティカが到来した。これは主ヴィシュヌの眠りを断ち、功徳（プンニャ）を授ける月である。

Verse 17

यस्मिन्कृतं हि सुकृतं वैष्णवैर्मनुजैर्नृप । अक्षयं हि भवेत्सर्वं विष्णुलोकप्रदायकम् ॥ १७ ॥

王よ、その時にヴァイシュナヴァの人々がなすいかなる善行も、ことごとく不滅となり、ヴィシュヌの世界（ヴィシュヌローカ）を授ける。

Verse 18

न कार्तिकसमो मासो न कृतेन समं युगम् । न धर्मस्तु दया तुल्यो न ज्योतिश्चक्षुषा समम् ॥ १८ ॥

カーリティカに等しい月はなく、クリタ・ユガに等しい時代はない。慈悲に等しいダルマはなく、眼（見る器）に等しい光はない。

Verse 19

न वेदेन समं शास्त्रं न तीर्थं गंगया समम् । न भूम्या सदृशं दानं न सुखं भार्यया समम् ॥ १९ ॥

ヴェーダに等しい聖典はなく、ガンガーに等しいティールタ（聖地）はない。土地の布施に比べる施しはなく、妻によって得られる幸福に等しい幸福はない。

Verse 20

न कृष्या तु समं वित्तं न लाभः सुरभीसमः । न तपोऽनशनादन्यन्न दमेन समं शिवम् ॥ २० ॥

農耕によって得られる財に等しい財はなく、良き血統の牝牛に比すべき利得はない。断食に勝る苦行はなく、感官を制する自制（ダマ）に等しい吉祥はない。

Verse 21

तृप्तिर्न रसनातुल्या न समोऽन्यो द्विजेन च । न धर्मेण समं मित्रं न सत्येन समं यशः ॥ २१ ॥

満足は、味覚と諸根を制することに勝るものはない。真のブラーフマナに比すべき者はいない。友としてはダルマに等しいものなく、名声としては真実（サティヤ）に等しいものはない。

Verse 22

नारोग्यसममैश्वर्यं न देवः केशवात्परः । न कार्तिकसमं लोके पावनं कवयो विदुः ॥ २२ ॥

無病の健やかさに等しい繁栄はなく、ケーシャヴァ（Keśava）より上なる神はない。この世において賢者は、カルティカ月（Kārtika）ほど浄めるものはないと知る。

Verse 23

कार्तिकः प्रवरो मासो विष्णोश्चापि प्रियः सदा । अव्रतो हि क्षिपेद्यस्तु मासं दामोदरप्रियम् ॥ २३ ॥

カルティカ月（Kārtika）は諸月の中で最も勝れ、常にヴィシュヌ（Viṣṇu）に愛される。だが、ダーモーダラ（Dāmodara）に殊に愛でられるこの月を、誓戒（ヴラタ）を守らずに過ごす者は、まことに空しく捨て去るのである。

Verse 24

तिर्यग्योनिमवाप्नोति सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ २४ ॥

あらゆるダルマから退けられた者は、下劣の胎に堕ち、畜生の生を受ける。

Verse 25

मांधातोवाच । संप्राप्य कार्तिके मासे राजा रुक्मांगदो मुने । मोहिनीं मोहसंयुक्तां कथं स बुभुजे वद ॥ २५ ॥

マーンダータは言った。「聖仙よ、カールティカ月が到来したとき、迷妄に縛られたモーヒニーを、ルクマーングダ王はいかにして享受したのか。語ってください。」

Verse 26

विष्णुभक्तः श्रुतिपरः प्रवरः स महीक्षिताम् । तस्मिन्पुण्यतमे मासे किं चकार नृपोत्तमः ॥ २६ ॥

その最上の王はヴィシュヌの भक्तであり、シュルティ（ヴェーダの啓示）に篤く、諸王の中でも第一であった。その最も聖なる月に、この優れた王は何をなしたのか。

Verse 27

वसिष्ठ उवाच । संप्राप्तं कार्तिकं दृष्ट्वा प्रबोधकरणं हरेः । अतिप्रमुग्धो राजेंद्रो मोहिनीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २७ ॥

ヴァシシュタは言った。カールティカ月――ハリを目覚めさせる時――が来たのを見て、王はこの上なく歓喜し、モーヒニーに次の言葉を告げた。

Verse 28

रतं देवि त्वया सार्द्धं मया संवत्सरान्बहून् । तवापमानभीतेन नोक्तं किञ्चिदपि क्वचित् ॥ २८ ॥

おお女神よ、私は幾年もあなたと親しく結ばれて暮らしてきた。だが、あなたの不興と侮りを恐れて、私はいついかなる時も何ひとつ口にしなかった。

Verse 29

सांप्रतं वक्तुकामोऽहं तन्निबोध शुभानने । त्वय्यासक्तस्य मे देवि बहवः कार्तिका गताः ॥ २९ ॥

今こそ私は語りたい――聞いてください、美しき面差しの女神よ。おおデーヴィー、あなたに心を寄せる私の上に、幾度もカールティカ月が過ぎ去った。

Verse 30

न व्रती कार्तिके जातो मुक्त्वैकं हरिवासरम् । सोऽहं कार्तिकमिच्छामि व्रते न पर्य्युपासितुम् ॥ ३० ॥

カールティカ月において、生まれながらに誓戒を守る者はなく、ただハリに捧げられた唯一の日のみが例外である。ゆえに私はカールティカの誓（ヴラタ）を受け、正しく修行したい。

Verse 31

अव्रतेन गतो येषां कार्तिको मर्त्यधर्मिणाम् । इष्टापूर्तौ वृथा तेषां धर्मो द्रुहिणसंभवे ॥ ३१ ॥

おお、ブラフマーより生まれし者よ。誓（ヴラタ）を守らずにカールティカ月を過ごす凡夫にとって、祭祀と施しの功徳はむなしくなり、そのダルマさえ空しくなる。

Verse 32

मांसाशिनोऽपि भूपाला अत्यर्थं मृगयारताः । ते भांसं कार्तिके त्यक्त्वा गता विष्ण्वालयं शुभे ॥ ३२ ॥

肉を食し、狩猟に深く耽った王たちでさえ、カールティカ月に肉を断てば、吉祥なるヴィシュヌの御住処へと至った。

Verse 33

प्रवृत्तानां हि भक्ष्याणां कार्तिके नियमे कृते । अवश्यं विष्णुरूपत्वं प्राप्यते साधकेन हि ॥ ३३ ॥

まことに、カールティカ月の定められた節制—とりわけ常に口にしたくなる食物に関する制御—を守るなら、修行者は必ずヴィシュヌに似た境地を得る。

Verse 34

तिष्ठंतु बहुवित्तानि दानानि वरवर्णिनि । हृदयायासकर्तॄणि दीपदानाद्दिवं व्रजेत् ॥ ३४ ॥

麗しき肌の御方よ、心を労して捧げる多くの高価な施しはさておき、ただ灯明（ディーパ）を供えることによって天界へと至る。

Verse 35

तस्याप्यभावात्सुभगे परदीपप्रबोधनम् । कर्तव्यं भक्तिभावेन सर्वदानाधिकं च तत् ॥ ३५ ॥

吉祥なる御方よ、もしそれすら得られぬなら、寺院または聖なる場所にて、他者のために灯明を信愛（バクティ）の心でともすべきである。まことにその行いはあらゆる布施（ダーナ）に勝る。

Verse 36

एकतः सर्वदानानि दीपदानं हि चैकतः । कार्तिकेन समं प्रोक्तं दीपदानात्प्रबोधनम् ॥ ३६ ॥

一方にはあらゆる施しがあり、他方にはただ灯明の布施のみがある。灯明供養によって功徳と吉祥が目覚めることは、カルティカ月全体の功徳に等しいと宣言される。

Verse 37

कर्तव्यं भक्तिभावेन सर्वदानाधिकं स्मृतम् । कार्तिकीं च तिथिं कृत्वा विष्णोर्नाभिसरोरुहे ॥ ३७ ॥

信愛（バクティ）の情をもって行うべきであり、あらゆる布施に勝ると伝えられる。カルティキーのティティを守り、臍より蓮華を生ずる御方、ヴィシュヌを礼拝すべきである。

Verse 38

आजन्मकृतपापात्तु मुच्यते नात्रसंशयः । व्रतोपवासनियमैः कार्तिको यस्य गच्छति ॥ ३८ ॥

疑いなく、誕生以来積み重ねた罪は解かれる。もしカルティカ月を、誓戒（ヴラタ）と斎戒、そして厳正な規律の実践によって過ごすならば。

Verse 39

देवो वैमानिको भूत्वा स याति परमां गतिम् । तस्मान्मोहिनि मोहं त्वं परित्यज्य ममोपरि ॥ ३९ ॥

神妙なる天の車に乗り巡る天人となって、彼は至上の境地に至る。ゆえに、迷わせる者よ、迷妄を捨て、心をただ我にのみ向けよ。

Verse 40

आज्ञां विधेहि तत्कालं करिष्ये कार्त्तिकव्रतम् । तव वक्षोजपूजाया विरतो नीरजेक्षणे ॥ ४० ॥

ただちにご命令ください。わたしはカールッティカの誓戒を行います。蓮華の眼をもつお方よ、あなたの乳房を礼拝することは慎んで退きます。

Verse 41

अहं व्रतधरश्चैव भविष्ये हरिपूजने । मोहिन्युवाच । विस्तरेण समाख्याहि माहात्म्यं कार्तिकस्य च ॥ ४१ ॥

わたしもまた誓戒を保ち、ハリを礼拝いたします。モーヒニーは言った。「カールッティカ月の偉大なる功徳も、詳しく語ってください。」

Verse 42

सर्वपुण्याकरः प्रोक्तो मासोऽयं राजसत्तमा । विशेषात्कुत्र कथितस्तदादिश महामते ॥ ४२ ॥

王の中の最勝者よ、この月はあらゆる功徳の源と説かれております。大いなる思慮の方よ、その特別なる卓越は、とりわけどこで説示されているのですか。

Verse 43

श्रुत्वा कार्त्तिकमाहात्म्यं करिष्येऽहं यथेप्सितम् ॥ ४३ ॥

カールッティカ月の偉大なる功徳を聞き終えたなら、望まれるとおり、また定められたとおりに、わたしはその行をそのまま実践いたします。

Verse 44

रुक्मांगद उवाच । माहात्म्यमभिधास्यामि मासस्यास्य वरानने । येन भक्तिर्भवित्री ते प्रकर्तुं हरिपूजनम् ॥ ४४ ॥

ルクマーングダは言った。「麗しき面影の方よ、この月の聖なる偉大さをわたしは語ろう。それによってあなたにバクティが生じ、ハリ（ヴィシュヌ）への礼拝を成し遂げられるであろう。」

Verse 45

कार्त्तिके कृच्छ्रसेवी यः प्राजापत्यचरोऽपि वा । एकांतरोपवासी वा त्रिरात्रोपोषितोऽपि वा ॥ ४५ ॥

カールッティカ月において、クリッチュラの苦行を修し、あるいはプラージャーパティヤの戒を守り、または隔日断食し、あるいは三夜の断食を行う者は、説かれたとおりの功徳を得る。

Verse 46

यद्वा दशाहं पक्षं वा मासं वा वरवर्णिनि । क्षपयित्वा नरो याति स विष्णोः परमं पदम् ॥ ४६ ॥

あるいは、麗しき肌の御方よ、この修行を十日、または半月、または一か月守り通した人は、ヴィシュヌの至高の住処に到達する。

Verse 47

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । अस्मिन् नरैर्धरा चैव प्राप्यते द्वीपमालिनी ॥ ४७ ॥

一日一食の誓いを守り、夜のみ食し、また乞わずして得た食により生きるなら、人はこの世においてさえ、島々に囲まれた大地を得る。

Verse 48

विशेषात्पुष्करे तीर्थे द्वारावत्यां च शौकरे । मासोऽयं भक्तिदः प्रोक्तो व्रतदानार्चनादिभिः ॥ ४८ ॥

この月はバクティを授ける月と説かれる。とりわけプシュカラの聖なるティールタ、ドヴァーラヴァティー、そしてヴァラーハに縁あるシャウカラの霊地において、誓戒・布施・礼拝供養などの行によりそうである。

Verse 49

तस्निन्हरि दिनं पुण्यं तथा वै भीष्मपंचकम् । प्रबोधिनीं नरः कृत्वा जागरेण समन्विताम् ॥ ४९ ॥

ハリに捧げられたその日はまことに聖なる日であり、ビ―シュマ・パンチャカもまた同様に聖い。プラボーディニーの儀を修したなら、それに合わせて夜通しの覚醒（ジャーガラ）を行うべきである。

Verse 50

न मातुर्जठरे तिष्ठेदपि पापान्वितो नरः । तस्मिन्दिने वरारोहे मंडलं यस्तु पश्यति ॥ ५० ॥

おお、麗しき腰の乙女よ。罪にまみれた者であっても、その日に聖なるマンダラを拝すれば、母の胎内にとどまることはない。

Verse 51

विना सांख्येन योगेन स याति परमं पदम् । कार्तिके मंडलं दृष्ट्वा शौकरेः सूकरं शुभे ॥ ५१ ॥

おお、吉祥なる乙女よ。サーンキヤやヨーガがなくとも、カルティカ月に聖なるマンダラと、シャウカラの聖なる猪身ヴァラーハを拝すれば、至上の住処に至る。

Verse 52

दृष्ट्वा कोकवराहं वा न भूयस्तनयो भवेत् । त्रिविधस्यापि पापस्य दृष्ट्वा मुक्तिर्भवेन्नृणाम् ॥ ५२ ॥

コーカ・ヴァラーハ（コーカに現れるヴァラーハ）を拝したなら、もはや人の子として再び生まれない。見るだけで、人は三種の罪からさえ解脱を得る。

Verse 53

मंडलं चपलापांगि श्रीधरं कुब्जके तथा । कार्तिके वर्जयेत्तैलं कार्त्तिके वर्जयेन्मधु ॥ ५३ ॥

おお、落ち着きなき眼差しの者よ。カルッティカ月には油を避け、また蜜も避けよ—これはマンダラ、チャパラーパーンギー、シュリーダラ、クブジャカーという誓戒に説かれる。

Verse 54

कार्तिके वर्जयेन्मांसं कार्तिके वर्जयेत्स्त्रियः । निष्पावान्कार्तिके देवि त्यंजेद्विष्णुतत्परः ॥ ५४ ॥

カルティカ月には肉を断ち、またカルティカ月には男女の交わりの享楽も断て。おおデーヴィーよ、ヴィシュヌに専心する信者はカルティカにニシュパーヴァ（豆類の一種）も捨てるべきである。

Verse 55

संवत्सरकृतात्पापाद्ब्रहिर्भवति तत्क्षणात् । प्राप्नोति राजकीं योनिं सकृद्भक्षणसंभवात् ॥ ५५ ॥

この清められた供物をただ一度口にするだけで、人は一年に積もった罪よりただちに解き放たれ、さらにその一度の摂取から生ずる威力によって、王家の胎に宿るという王者の生を得る。

Verse 56

कार्तिके शौकरमांसं यस्तु भुञ्जीत दुर्मतिः । षष्टिवर्षसहस्राणि रौरवे परिपच्यते ॥ ५६ ॥

迷える心でカルティカ月に猪の肉を食する者は、ラウラヴァ地獄にて六万年のあいだ煮えたぎる苦しみを受ける。

Verse 57

तन्मुक्तो जायते पापी विष्ठाशी ग्राम्यसूकरः । मात्स्यं मांसं न भुञ्जीत न कौर्मं नापि हारिणम् ॥ ५७ ॥

その戒めより堕ちた罪人は、汚物を食らう里の豚として生まれる。ゆえに魚肉を食してはならず、亀の肉も、鹿の肉も食してはならない。

Verse 58

चाण्डालो जायते देवि कार्तिके मांसभक्षणात् । कार्तिकः सर्वपापघ्नः किञ्चिद्व्रतधरस्य हि ॥ ५८ ॥

女神よ、カルティカ月に肉を食すれば人はチャンダーラとなる。カルティカが諸罪を滅するのは、たとえ小さなヴラタ（誓戒）でも守る者に限られる。

Verse 59

कार्तिके तु कृतादीक्षा नृणां जन्मनिकृंतनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दीक्षां कुर्वीत कार्तिके ॥ ५९ ॥

カルティカ月に受けるディークシャー（dīkṣā、入門灌頂）は、人々の再生の束縛を断ち切る。ゆえに、あらゆる努力をもってカルティカにディークシャーを受けるべきである。

Verse 60

अदीक्षितस्य वामोरु कृतं सर्वं निरर्थकम् । पशुयोनिमवाप्नोति दीक्षया रहितो नरः ॥ ६० ॥

麗しき腿の君よ、ディークシャー（dīkṣā）を受けていない者の行いはすべて実りを失う。ディークシャーなき人は獣の生を得る。

Verse 61

न गृहे कार्तिकं कुर्याद्विशेषेण तु कार्तिकीम् । तीर्थे हि कार्तिकीं कुर्वन्नरो याति हरेः पदम् ॥ ६१ ॥

カールティカの誓願は家で行うべきではない。とりわけカールティキーの行はなおさらである。ティールタ（tīrtha）にてカールティキーを修する者は、ハリの住処に至る。

Verse 62

कार्तिके शुक्लपक्षस्य कृत्वा ह्येकादशीं नरः । प्रातर्दत्वा शुभान्कुंभान्प्रयाति हरिमंदिरम् ॥ ६२ ॥

カールティカ月の白分において、正しくエーカーダシー（Ekādaśī）を守り、朝に吉祥の水壺（クンバ）を施す者は、ハリ（ヴィシュヌ）の寺院へと進む。

Verse 63

संवत्सरव्रतानां हि समाप्तिः कार्तिकं स्मृता । विवाहा यत्र दृश्यंते विष्णोर्नाभिसरोरुहे ॥ ६३ ॥

カールティカは、年にわたる誓願の結びの月として想起される。そこでは、ヴィシュヌの臍より生ずる蓮華において、神々の婚礼が拝されるからである。

Verse 64

दिनानि तत्र चत्वारि यथैकं वरावर्णिनि । विनोत्तरायणे कालं लग्नशुद्धिं विनापि च ॥ ६४ ॥

麗しき肌の君よ、その行においては四日を一日のごとく数える。またウッタラーヤナ（Uttarāyaṇa）以外の時期には、ラグナ（lagna）の清浄を確かめずとも、相応の時を取ってよい。

Verse 65

दृश्यन्ते यत्र सम्बन्धाः पुत्रपौत्रविवर्द्धनाः । तस्मान्मोहिनि कर्तास्मि कार्तिके व्रतसेवनम् ॥ ६५ ॥

子や孫が増え、家族の結びつきが栄えるところが見られるゆえに、ああモーヒニー、心を惑わす者よ、私はカルティカ月の聖なる誓戒（Kārtika-vrata）を敬虔に修する。

Verse 66

अशेषपापनाशाय तव प्रीतिविवृद्धये । मोहिन्युवाच । अहो माहात्म्यमतुलं कार्तिकस्य त्वयोरितम् ॥ ६६ ॥

「一切の罪を滅し、あなたの御満悦を増すために……」と述べて、モーヒニーは言った。「ああ、そなたら二人が語ったカルティカ月の功徳は、まことに比類なきものだ。」

Verse 67

चातुर्मास्यव्रतानां हि विधिमुद्यापनं वद । पूर्णता येन भवतगि व्रतानां पृथिवीपते ॥ ६७ ॥

大地の主よ、チャートゥルマーシャ（Cāturmāsya）の誓戒を正しく円満にするための、定められた成就の儀（udyāpana）を説き明かしてください。

Verse 68

अवैकल्यं भवेच्चैव व्रतं पुण्यफलस्य तु । राजोवाच । नक्तव्रती षड्रसेन ब्राह्मणं भोजयेत्प्रिये ॥ ६८ ॥

誓戒は欠けるところなく守られてこそ、功徳の果が完全に現れる。王は言った。「愛しき者よ、夜の誓い（naktavrata）を守る者は、六味を備えた食でバラモン一人を供養すべきである。」

Verse 69

अयाचिते त्वनङ्काहं सहिरण्यं प्रदापयेत् । अमांसाशीभवेद्यस्त्तु गां प्रदद्यात्सदक्षिणाम् ॥ ६९ ॥

求められずして施すときは、烙印なき牛を黄金とともに布施すべきである。また、正しいダクシナー（dakṣiṇā）を添えて牛を施す者は、肉食を断つべきである。

Verse 70

धात्रीस्नाने नरो दद्याद्दधिपायसमेव च । फलानां नियमे सुभ्रु फलदानं समाचरेत् ॥ ७० ॥

聖なるダートリー沐浴（Dhātrī-snāna）の時、人は乳で炊いた粥パーヤサとダディ（凝乳）を布施すべきである。さらに、定められた果実食の戒を守る間、麗しき者よ、果実の施しを正しく行うべきである。

Verse 71

तैलत्यागे घृतं दद्याद्धृतत्यागे पयस्तथा । धान्यानां नियमे शालींस्तत्तद्धान्यमथापि वा ॥ ७१ ॥

油を断つ誓いを立てるときは、供養としてギー（ghṛta）を施すべきである。ギーを断つときは、同様に乳を施すべきである。また穀物に関する制限を守るときは、上質のシャーリ米（śāli）を、あるいは誓いに応じたその穀物を施すべきである。

Verse 72

दद्याद्भूशयने शय्यां तूलिकागंडकान्विताम् । पत्रभोजी नरोदद्याद्भाजनं घृतसंयुतम् ॥ ७२ ॥

地に寝る者は、敷き布団と抱え枕を備えた寝台を布施すべきである。葉の皿で食する者は、相応しい器を、ギー（ghṛta）を添えて施すべきである。

Verse 73

मौने घंटां तिलान्वापि सहिरण्यान्प्रदापयेत् । दंपत्योर्भोजनं कार्यमुभयोः शयनान्वितम् ॥ ७३ ॥

マウナ（沈黙の誓い）を守るときは、鐘と胡麻、さらに黄金を施すべきである。また夫婦のために食事を整え、二人それぞれに寝具を備えて与えるべきである。

Verse 74

संभोगं दक्षिणोपेतं व्रतस्य परिपूर्तये । प्रातः स्नाने हयं दद्यान्निःस्नेहे घृतसक्तुकान् ॥ ७४ ॥

誓願を完全に成就するため、定められたダクシナー（dakṣiṇā、祭司への謝礼）を伴って結願の儀を行うべきである。朝の沐浴の際には馬を布施し、油を用いずに戒を守った者には、ギー（ghṛta）を混ぜたサクトゥ（saktu、炒り穀粉）を供えるべきである。

Verse 75

नखराणां च केशानां धारणे दर्पणं ददेत् । उपानहौ प्रदद्यात्तु पादत्राणविवर्जने ॥ ७५ ॥

爪と髪を正しく整え保つためには、鏡を施しとして捧げよ。さらに履物がない者（あるいは足の護りを捨てた者）は、草履一足を布施すべし。

Verse 76

लवणस्य तु संत्यागे दातव्या सुरभिस्तथा । आमिषस्य परित्यागे सवत्सां कपिलां ददेत् ॥ ७६ ॥

塩を断つ誓戒を行うときは、香り清らかな良き乳牛を布施せよ。肉食を捨てるときは、子牛を伴う黄褐色のカピラー牛を施与すべし。

Verse 77

नित्यं दीपप्रदो यस्तु व्रतेऽभीष्टे सुरालये । स कांचनं तथा ताम्रं सघृतं दीपकं प्रिये ॥ ७७ ॥

愛しき者よ、望む誓戒のあいだ神々の मंदिरにて常に灯明を供える者は、まことにギー（澄ましバター）を満たした金または銅の灯を捧げるに等しい。

Verse 78

प्रदद्याद्वाससा छत्रं वैष्णवे व्रतपूर्तये । एकांतरोपवासी तु क्षौमवस्त्रं प्रदापयेत् ॥ ७८ ॥

ヴァイシュナヴァの誓戒を成就するため、衣と傘を布施せよ。隔日で断食する者は、亜麻の衣を施すべし。

Verse 79

त्रिरात्रे कांचनोपेतां दद्याच्छय्यां स्वलंकृताम् । षड्ररात्राद्युपवासेषु शिबिकां छत्रसंयुताम् ॥ ७९ ॥

三夜の行には、黄金を備え、よく飾られた寝台を布施すべし。六夜の行をはじめとする断食には、傘を添えた輿（しびか）を施与せよ。

Verse 80

सवाहपुरुषं पीनमनङ्वाहमथार्पयेत् । अजाविकं त्वेकभक्ते फलाहारे सुवर्णकम् ॥ ८० ॥

次に、備えの整った、肥え健やかで力強い男の運び手と、荷を担う者とを供養すべきである。一日に一度のみ食する誓戒、または果実のみで暮らす誓戒を守る者には、黄金の山羊または羊を布施すべきである。

Verse 81

शाकाहारे फलं दद्यात्सौवर्णं घृतसंयुतम् । रसानां चैव सर्वेषां त्यागेऽनुक्तस्य वापि च ॥ ८१ ॥

菜食にて過ごす者には、果実を布施し、黄金とギー（ghṛta、精製バター）を添えるべきである。また、あらゆる味への執着を捨てる場合—たとえ明記されぬ捨離であっても—これが定められた供施である。

Verse 82

दातव्यं राजतं पात्रं सौवर्ण वापि शक्तितः । यथोक्तस्याप्रदाने तु यथोक्ताकरणेऽपि वा ॥ ८२ ॥

銀の器を布施すべきであり、力に応じて黄金の器であってもよい。だが、定められた布施を与えず、また定められた作法を行わないなら、その儀礼は如法に成就しないと見なされる。

Verse 83

विप्रवाक्यं चरेत्सुभ्रु विष्णुस्मरणपूर्वकम् । वृथा विप्रवचो यस्तु मन्यते मनुजः शुभे ॥ ८३ ॥

麗しき者よ、まずヴィシュヌを念じてから、ブラーフマナの言葉に従うべきである。だが、吉祥なる女性よ、ブラーフマナの教えを無益とみなす人は—

Verse 84

दक्षिणां नैव दद्याद्वा स याति नरकेध्रुवम् । व्रतवैकल्यमासाद्य कुष्ठी चांधः प्रजायते ॥ ८४ ॥

定められたダクシナー（dakṣiṇā）を施さぬなら、彼は必ず地獄に堕ちる。また、誓戒（ヴラタ）の不備により、癩病者にして盲者として生まれる。

Verse 85

धरामराणां वचने व्यवस्थिता दिवौकसस्तीर्थगणा मखाश्च । को लंघयेत्सुभ्रु वचो हि तेषां श्रेयोभिकामो मनुजस्तु विद्वान् ॥ ८५ ॥

地に生まれた聖仙たちと不死なる者たちの命令によって、神々も、聖なるティールタ（tīrtha）の集いも、ヤジュニャ（yajña）の祭儀も、しかと定められている。ああ、美しき眉の者よ、真の安寧を願う賢者たる人間で、誰が彼らの言葉に背こうとするだろうか。

Verse 86

इदं मया धर्मरहस्ययुक्तं विरंचये श्रीपतिना यथोक्तम् । प्रकाशितं तुभ्यमनन्यवाच्यं फलप्रदं माधवतुष्टिहेतुम् ॥ ८६ ॥

おおヴィランチャ（梵天）よ、わたしはシュリーパティ（ヴィシュヌ）が語られたとおりに、ダルマの秘奥を具えたこの教えを汝に明かした。これは誰彼かまわず語るべきではない。功徳の果を与え、マーダヴァの御満悦の因となる。

Verse 87

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे कार्तिकमाहात्म्यं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥

かくして、尊き『ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』後篇（ウッタラ・バーガ）における「カールティカの偉大さ」と名づけられた第二十二章は終わる。