Sukta 11
Sukta 3.11
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Agni
Gāyatrī (probable for RV 3.11.1; requires metrical confirmation)
এই সূক্তত অগ্নিক যজ্ঞৰ অগ্ৰভাগত স্থাপিত সৰ্বপ্ৰধান পুৰোহিত (হোতৃ) হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি যজ্ঞক মানৱীয় ক্ৰম (আনুষক) অনুসাৰে যথাযথভাৱে জানে আৰু কোনো ভুল নোহোৱাকৈ আগবঢ়াই নিয়ে। অগ্নিক গোত্ৰসমূহৰ অজেয় নেতা, দ্ৰুতগামী আৰু সদা নবীকৃত বুলি আহ্বান কৰা হৈছে; তেওঁ দেৱতাসকলক আহুতিৰ ওচৰলৈ আনে আৰু উপাসকসকলক ইচ্ছিত ধন-সম্পদ আৰু বল লাভ কৰাত সহায় কৰে।
Mantras
Mantra 1
अग्निर्होता पुरोहितोऽध्वरस्य विचर्षणिः । स वेद यज्ञमानुषक् ॥
অগ্নি—হোতা, পুৰোহিত, অধ্বৰ যজ্ঞৰ বিচৰ্ষণি—সেই অগ্নিয়ে মানুহৰ যজ্ঞক অনুক্ৰমে জানে আৰু বিবেক-সত্যে তাক আগবঢ়ায়।
Mantra 2
स हव्यवाळमर्त्य उशिग्दूतश्चनोहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥
সেই অমর্ত্য হব্যবাহ—উশিগ্ শিখা, আনন্দৰ বাবে নিযুক্ত দূত—অগ্নি জাগ্ৰত ধিয়াৰে শক্তিসমূহক সমন্বিত কৰে আৰু কৰ্মক যথাৰীতি প্ৰবাহিত কৰে।
Mantra 3
अग्निर्धिया स चेतति केतुर्यज्ञस्य पूर्व्यः । अर्थं ह्यस्य तरणि ॥
অগ্নি ধিয়াৰ (প্ৰেৰিত বুদ্ধিৰ) দ্বাৰা সচেতন হয়, জাগ্ৰত হয়; তেওঁ যজ্ঞৰ প্ৰাচীন কেতু—দীপ-চিহ্ন। কিয়নো তেওঁ ইয়াৰ অৰ্থ-লক্ষ্য পাৰ কৰাই দিয়ে, নিবেদনক সাৰ্থক কৰি তোলে।
Mantra 4
अग्निं सूनुं सनश्रुतं सहसो जातवेदसम् । वह्निं देवा अकृण्वत ॥
সহসৰ পুত্ৰ, পুৰণি খ্যাত, জাতবেদস—জন্মসমূহৰ জ্ঞাতা—সেই অগ্নিক দেৱতাসকলে বহ্নি, বাহক-শক্তি কৰি স্থাপন কৰিলে। এইদৰে দেৱশক্তিসকলে আমাৰ ভিতৰত নিবেদন আৰু ভৱনক বহন কৰিব পৰা অগ্নিক স্থিৰ কৰে।
Mantra 5
अदाभ्यः पुरएता विशामग्निर्मानुषीणाम् । तूर्णी रथः सदा नवः ॥
অদাভ্য অগ্নি মানৱ কুলসমূহৰ আগত পুৰএতা—অগ্ৰগামী নেতা হৈ যায়। তেওঁৰ ৰথ-শক্তি তূৰ্ণ, সদায় নৱ—সদায় নবীকৰণ কৰি আমাৰ গতি আৰু অগ্ৰগতি বঢ়ায়।
Mantra 6
साह्वान्विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥
সা হ্বান্—সকলো প্ৰতিপক্ষ-চাপ অতিক্ৰম কৰে; দেৱসকলৰ মাজত ই অচ্যুত ক্ৰতু (কাৰ্যকৰ ইচ্ছাশক্তি)। অগ্নি—অতি-বিস্তৃত-খ্যাত, যাৰ কৰ্ম কেতিয়াও ৰুদ্ধ নহয়।
Mantra 7
अभि प्रयांसि वाहसा दाश्वाँ अश्नोति मर्त्यः । क्षयं पावकशोचिषः ॥
তাঁৰ বহন-শক্তিৰে দানশীল মৰ্ত্যই অগ্ৰগতি-গমনসমূহ (প্ৰগতিশীল লাভ) লাভ কৰে; পাৱক-শোচিষ অগ্নিৰ দীপ্ত পবিত্ৰতাত সি বাসস্থান জয় কৰে।
Mantra 8
परि विश्वानि सुधिताग्नेरश्याम मन्मभिः । विप्रासो जातवेदसः ॥
জাতবেদস অগ্নিৰ সকলো সু-স্থাপিত ধন-নিধি আমি মন্ম (গঠিত ভাবনা)-সমূহেৰে পৰি-ব্যাপ্ত কৰি লাভ কৰোঁ; আমি—প্ৰেৰিত ঋষি-বিপ্ৰসকল।
Mantra 9
अग्ने विश्वानि वार्या वाजेषु सनिषामहे । त्वे देवास एरिरे ॥
হে অগ্নি, বীৰ্যৰ পূৰ্ণতাত (বাজেষু) আমি সকলো বাঞ্ছিত ধন-সম্পদ লাভ কৰোঁ; কিয়নো তোমাতেই দেৱসকল উদ্দীপিত হয়—আমাৰ কৰ্ম আৰু আহুতিৰ দিশে।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the leading priest of the sacrifice who knows the correct order of the rite and successfully brings the gods to the offering, granting prosperity and strength.
‘Purohita’ means placed in front as the guiding priest, and ‘hotṛ’ is the invoker who calls the gods; together they show Agni as the one who leads and completes the ritual properly.
It suggests “in proper human sequence” or “step by step,” emphasizing that Agni understands and carries out the sacrifice in the right order, without confusion or omission.
Ask anything about Sukta 11 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.