Sukta 11
Sukta 3.11
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Agni
Gāyatrī (probable for RV 3.11.1; requires metrical confirmation)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਤ੍ਰ (ਪੁਰੋਹਿਤ) ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕ੍ਰਮ (ਆਨੁਸ਼ਕ) ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਭੁੱਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਅਜਿੱਤ ਨੇਤਾ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਵਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਬਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अग्निर्होता पुरोहितोऽध्वरस्य विचर्षणिः । स वेद यज्ञमानुषक् ॥
ਅਗਨੀ ਹੋਤ੍ਰ, ਪੁਰੋਹਿਤ—ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦਰਸ਼ੀ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ‘ਅਨੁਸ਼ਕ’ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤ-ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
स हव्यवाळमर्त्य उशिग्दूतश्चनोहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥
ਉਹ ਹਵ੍ਯਵਾਲ ਅਮਰ ਹੈ; ਉਸ਼ਿਗ੍—ਉਤਸੁਕ ਜ੍ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਦੂਤ—ਸਾਡੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ। ਅਗਨੀ ਧੀਆ, ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
अग्निर्धिया स चेतति केतुर्यज्ञस्य पूर्व्यः । अर्थं ह्यस्य तरणि ॥
ਅਗਨੀ ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੇਤੁ—ਦੀਪਤ ਨਿਸ਼ਾਨ—ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਲਕਸ਼੍ਯ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਰਪਣ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
अग्निं सूनुं सनश्रुतं सहसो जातवेदसम् । वह्निं देवा अकृण्वत ॥
ਸਹਸ (ਬਲ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਾਤਵੇਦਸ—ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਹਨੀ, ਵਹਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਭਵਨ (ਬਣਨ) ਨੂੰ ਵਹਾ ਸਕੇ।
Mantra 5
अदाभ्यः पुरएता विशामग्निर्मानुषीणाम् । तूर्णी रथः सदा नवः ॥
ਅਜੈ ਅਗਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਪੁਰਏਤਾ—ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ—ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੂਰਨੀ—ਅਤਿ ਤੇਜ਼—ਸਦਾ ਨਵ—ਸਦਾ ਨਵੀਂ—ਸਾਡੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਅਗੇਤਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Mantra 6
साह्वान्विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥
ਉਹ ਸਭ ਵਿਰੋਧੀ ਦਬਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਅਚੂਕ ਕ੍ਰਤੁ—ਕਰਮ-ਸਾਧਕ ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ—ਹੈ। ਅਗਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
Mantra 7
अभि प्रयांसि वाहसा दाश्वाँ अश्नोति मर्त्यः । क्षयं पावकशोचिषः ॥
ਉਸ ਦੀ ਵਾਹਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਰਤ੍ਯ ਅਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ—ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ—ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਪਾਵਕ-ਸ਼ੋਚਿਸ਼ ਅਗਨੀ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਵਾਸ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
परि विश्वानि सुधिताग्नेरश्याम मन्मभिः । विप्रासो जातवेदसः ॥
ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ੍ਮ—ਘੜੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਲਪ—ਦੁਆਰਾ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਭ ਸੁਸਥਾਪਿਤ ਧਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
Mantra 9
अग्ने विश्वानि वार्या वाजेषु सनिषामहे । त्वे देवास एरिरे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਬਲ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਜਿੱਤ ਲਈਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the leading priest of the sacrifice who knows the correct order of the rite and successfully brings the gods to the offering, granting prosperity and strength.
‘Purohita’ means placed in front as the guiding priest, and ‘hotṛ’ is the invoker who calls the gods; together they show Agni as the one who leads and completes the ritual properly.
It suggests “in proper human sequence” or “step by step,” emphasizing that Agni understands and carries out the sacrifice in the right order, without confusion or omission.
Ask anything about Sukta 11 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.