Adhyaya 64

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवादिसृष्टिकथनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं हि रक्षसा शक्तिर् भक्षितः सो ऽनुजैः सह वासिष्ठो वदतां श्रेष्ठ सूत वक्तुमिहार्हसि

এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘দেৱাদি-সৃষ্টি-কথন’ নামৰ ত্ৰিষষ্টিতম অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত, বক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! বশিষ্ঠপুত্ৰ শক্তি নিজৰ অনুজসকলসহ ৰাক্ষসৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভক্ষিত হ’ল? ইয়াত ক’বলৈ আপুনিয়েই যোগ্য।

Verse 2

सूत उवाच शक्ति किल्लेद् ब्य् रुधिर राक्षसो रुधिरो नाम वसिष्ठस्य सुतं पुरा शक्तिं स भक्षयामास शक्तेः शापात्सहानुजैः

সূতে ক’লে—পূৰ্বকালত ‘ৰুধিৰ’ নামৰ ৰাক্ষসে বশিষ্ঠৰ পুত্ৰ শক্তিক বধ কৰিলে। সি শক্তিক ভক্ষণ কৰিলে; আৰু শক্তিৰ শাপত ৰুধিৰো নিজৰ অনুজসকলসহ বিনাশপ্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 3

वसिष्ठयाज्यं विप्रेन्द्रास् तदादिश्यैव भूपतिम् कल्माषपादं रुधिरो विश्वामित्रेण चोदितः

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল! বিশ্বামিত্ৰৰ প্ৰৰোচনাত ‘ৰুধিৰ’ নামৰ ৰাক্ষসে বশিষ্ঠ-যাজ্য যজ্ঞকৰ্মৰ দিশে কল্মাষপাদ ৰজাক পথ দেখালে।

Verse 4

भक्षितः स इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तेन रक्षसा शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्मवित्

‘সি ভক্ষিত হ’ল’ বুলি শুনি বশিষ্ঠে বুজিলে যে সেই ৰাক্ষসে ধৰ্মবিদ্, শক্তিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ শক্তিক তেওঁৰ ভ্ৰাতাসকলসহ ভক্ষণ কৰিছে।

Verse 5

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः अरुन्धत्या सह मुनिः पपात भुवि दुःखितः

“হা পুত্ৰ, হা পুত্ৰ!” বুলি বাৰে বাৰে কান্দি মুনি অৰুন্ধতীৰ সৈতে শোকাকুল হৈ ভূমিত পৰি গ’ল।

Verse 6

वसिष्ठ wअन्त्स् तो चोम्मित् सुइचिदे नष्टं कुलमिति श्रुत्वा मर्तुं चक्रे मतिं तदा स्मरन्पुत्रशतं चैव शक्तिज्येष्ठं च शक्तिमान्

“কুল নষ্ট হ’ল” এই কথা শুনি বশিষ্ঠে তেতিয়া প্ৰাণত্যাগৰ সংকল্প কৰিলে। শত পুত্ৰক, বিশেষকৈ জ্যেষ্ঠ শক্তিক স্মৰি শোকাকুল হ’ল।

Verse 7

न तं विनाहं जीविष्ये इति निश्चित्य दुःखितः

“তেওঁৰ বিনা মই জীয়াই নাথাকিম” বুলি স্থিৰ কৰি তেওঁ দুঃখত ভাঙি পৰিল।

Verse 8

आरुह्य मूर्धानम् अजात्मजो ऽसौ तयात्मवान् सर्वविद् आत्मविच्च धराधरस्यैव तदा धरायां पपात पत्न्या सह साश्रुदृष्टिः

অজৰ পুত্ৰ সেই আত্মৱান, সৰ্বজ্ঞ আৰু আত্মবিদ্, তেতিয়া সেই ‘ধৰাধৰ’ৰ মূৰ্ধাত উঠি, চকুত অশ্ৰু লৈ পত্নীৰ সৈতে ভূমিত পৰিল।

Verse 9

धराधरात्तं पतितं धरा तदा दधार तत्रापि विचित्रकण्ठी करांबुजाभ्यां करिखेलगामिनी रुदन्तमादाय रुरोद सा च

ধৰাধৰৰ পৰা পৰি যোৱা তেওঁক ধৰণীয়ে ধৰি ৰাখিলে। তাতো বিচিত্ৰকণ্ঠী দেৱী—হাতীৰ দৰে গম্ভীৰ গতিৰে চলা—পদ্মহস্তে কান্দি থকা জনক তুলি লৈ, নিজেও কান্দিলে।

Verse 10

तदा तस्य स्नुषा प्राह पत्नी शक्तेर्महामुनिम् वसिष्ठं वदतां श्रेष्ठं रुदन्ती भयविह्वला

তেতিয়া শক্তিৰ পত্নী সেই বোৱাৰী ভয়ত বিহ্বল হৈ কান্দি কান্দি, বাক্যত শ্ৰেষ্ঠ মহামুনি বশিষ্ঠক ধৰ্মাশ্ৰয়ৰ শৰণ বিচাৰিলে।

Verse 11

भगवन्ब्राह्मणश्रेष्ठ तव देहम् इदं शुभम् पालयस्व विभो द्रष्टुं तव पौत्रं ममात्मजम्

হে ভগৱন, ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ! হে বিভো, আপোনাৰ এই শুভ দেহ ৰক্ষা কৰক, যাতে আপুনি মোৰ পুত্ৰ—আপোনাৰ পৌত্ৰ—দৰ্শন কৰিব পাৰে।

Verse 12

न त्याज्यं तव विप्रेन्द्र देहमेतत्सुशोभनम् गर्भस्थो मम सर्वार्थसाधकः शक्तिजो यतः

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, আপোনাৰ এই অতি শোভন দেহ ত্যাগ কৰা উচিত নহয়; কিয়নো মোৰ গৰ্ভস্থ সন্তান মোৰ সকলো উদ্দেশ্য সাধনকাৰী, যিহেতু সি শক্তিজ।

Verse 13

एवमुक्त्वाथ धर्मज्ञा कराभ्यां कमलेक्षणा उत्थाप्य श्वशुरं नत्वा नेत्रे संमृज्य वारिणा

এনেদৰে কৈ ধৰ্মজ্ঞা কমলনয়না মহিলাই দুহাতে শ্বশুৰক উঠাই, প্ৰণাম কৰি পানীৰে তেওঁৰ চকু মচি, কৰুণাময় সেৱাৰে স্থিৰতা দিলে।

Verse 14

दुःखितापि परित्रातुं श्वशुरं दुःखितं तदा अरुन्धतीं च कल्याणीं प्रार्थयामास दुःखिताम्

নিজে দুঃখিত হৈও, তেতিয়া দুঃখিত শ্বশুৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ, শোকাকুল কল্যাণীয়ে কৰুণাময়ী অৰুন্ধতীক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 15

स्नुषावाक्यं ततः श्रुत्वा वसिष्ठ उत्थाय भूतलात् संज्ञामवाप्य चालिङ्ग्य सा पपात सुदुःखिता

বোৱাৰীৰ বাক্য শুনি বশিষ্ঠ মাটিৰ পৰা উঠিল; সংজ্ঞা ঘূৰি পাই তাক আলিঙ্গন কৰিলে, কিন্তু সি গভীৰ শোকে ব্যাকুল হৈ পুনৰ লুটাই পৰিল।

Verse 16

अरुन्धती कराभ्यां तां संस्पृश्यास्राकुलेक्षणाम् रुरोद मुनिशार्दूलो भार्यया सुतवत्सलः

অৰুন্ধতীয়ে দুহাতে তাক স্পৰ্শ কৰি অশ্ৰুপূৰ্ণ চকু দেখিলে; সন্তানস্নেহে কোমল সেই মুনিশাৰ্দূল বশিষ্ঠ পত্নীৰ সৈতে কান্দিলে। এইদৰে সংসাৰত পাশে আবদ্ধ পশু-জীৱ শোকে দেখা যায়, যেতিয়ালৈকে মুক্তিদাতা পতি—ভগৱান শিৱ—ৰ শৰণ নলয়।

Verse 17

पराशर रेचितेस् वेदिच् ह्य्म्न्स् अस् अन् एम्ब्र्यो अथ नाभ्यंबुजे विष्णोर् यथा तस्याश्चतुर्मुखः आसीनो गर्भशय्यायां कुमार ऋचमाह सः

পৰাশৰ গৰ্ভস্থ অৱস্থাতেই বৈদিক ঋচা উচ্চাৰণ কৰিলে। যেনে বিষ্ণুৰ নাভিকমলত আসীন চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা গৰ্ভশয্যা সদৃশ অৱস্থানৰ পৰা ঋক্-বাণী কয়, তেনেদৰে সেই মুনি-কুমাৰেও মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায়—মন্ত্ৰজ্ঞান দেৱকৃপা আৰু পূৰ্বসংস্কাৰৰ ফল; আৰু সেয়া সৰ্বপ্ৰকাশক পতি শিৱৰ অধীনতেই প্ৰকাশ পায়।

Verse 18

ततो निशम्य भगवान् वसिष्ठ ऋचमादरात् केनोक्तमिति संचिन्त्य तदातिष्ठत्समाहितः

তাৰ পিছত ভগৱান বশিষ্ঠে সেই পবিত্ৰ ঋচা শ্ৰদ্ধাৰে শুনি ভাবিলে—“ইয়াক কোনে ক’লে?” আৰু সমাহিতচিত্তে তাতে স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 19

व्योमाङ्गणस्थो ऽथ हरिः पुण्डरीकनिभेक्षणः वसिष्ठमाह विश्वात्मा घृणया स घृणानिधिः

তাৰ পিছত আকাশপ্ৰাঙ্গণত অৱস্থিত পদ্মনয়ন হৰি—বিশ্বাত্মা আৰু কৰুণানিধি—দয়াৰে বশিষ্ঠক ক’লে।

Verse 20

भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र वसिष्ठ सुतवत्सल तव पौत्रमुखाम्भोजाद् ऋग् एषाद्य विनिःसृता

হে বৎস, হে বৎস! হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, বশিষ্ঠ-পুত্ৰসকলৰ প্ৰতি স্নেহবান! তোমাৰ পৌত্ৰৰ মুখ-পদ্মৰ পৰা এই ঋগ্বেদীয় ঋচা এতিয়াই নিঃসৃত হৈছে।

Verse 21

मत्समस्तव पौत्रो ऽसौ शक्तिजः शक्तिमान्मुने तस्मादुत्तिष्ठ संत्यज्य शोकं ब्रह्मसुतोत्तम

হে মুনি, সি তোমাৰেই পৌত্ৰ—শক্তিৰ পৰা জন্ম, তপোবলে শক্তিমান। সেয়ে উঠা; শোক ত্যাগ কৰা, হে ব্ৰহ্মসুতসকলৰ মাজত উত্তম।

Verse 22

रुद्रभक्तश् च गर्भस्थो रुद्रपूजापरायणः रुद्रदेवप्रभावेण कुलं ते संतरिष्यति

গৰ্ভস্থ শিশুও ৰুদ্ৰভক্ত হয়, ৰুদ্ৰপূজাতেই পৰায়ণ থাকে। ৰুদ্ৰদেৱৰ প্ৰভাৱত তোমাৰ কুল সম্পূৰ্ণৰূপে তৰি যাব।

Verse 23

एवमुक्त्वा घृणी विप्रं भगवान् पुरुषोत्तमः वसिष्ठं मुनिशार्दूलं तत्रैवान्तरधीयत

এইদৰে কৈ, কৰুণাময় বিপ্ৰ মুনিশাৰ্দূল বশিষ্ঠক সম্বোধন কৰি ভগৱান পুৰুষোত্তম সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান কৰিলে।

Verse 24

ततः प्रणम्य शिरसा वसिष्ठो वारिजेक्षणम् अदृश्यन्त्या महातेजाः पस्पर्शोदरमादरात्

তাৰ পাছত মহাতেজস্বী বশিষ্ঠে শিৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে; কমলনয়ন প্ৰভু অদৃশ্য থাকিলেও, ভক্তি-আদৰে তেওঁৰ উদৰ স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 25

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च सुदुःखितः ललापारुन्धती प्रेक्ष्य तदासौ रुदतीं द्विजाः

“হায় পুত্ৰ, হায় পুত্ৰ!” বুলি তেওঁ গভীৰ শোকত ভূমিত লুটি পৰিল। অৰুন্ধতীক কান্দি থকা দেখি তেতিয়া দ্বিজসকলেও উচ্চস্বৰে ক্ৰন্দন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 26

स्वपुत्रं च स्मरन् दुःखात् पुनरेह्येहि पुत्रक तव पुत्रमिमं दृष्ट्वा भो शक्ते कुलधारणम्

নিজ পুত্ৰক স্মৰণ কৰি দুখত তেওঁ চিঞৰি উঠিল—“ঘূৰি আহ, ঘূৰি আহ, পুত্ৰক! হে শক্তি, চোৱা—এই তোমাৰ পুত্ৰ, কুলধাৰণৰ আধাৰ।”

Verse 27

तवान्तिकं गमिष्यामि तव मात्रा न संशयः सूत उवाच एवमुक्त्वा रुदन्विप्र आलिङ्ग्यारुन्धतीं तदा

“মই তোমাৰ সান্নিধ্যলৈ যাম—তোমাৰ মাতৃবাক্যত সন্দেহ নাই।” সূতে ক’লে—এমনি কৈ সেই বিপ্ৰ কান্দি কান্দি তেতিয়া অৰুন্ধতীক আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 28

पपात ताडयन्तीव स्वस्य कुक्षी करेण वै अदृश्यन्ती जघानाथ शक्तिजस्यालयं शुभा

শুভা দেৱী যেন নিজৰ উদৰত হাতেৰে আঘাত কৰি হঠাৎ লুটি পৰিল। তাৰ পাছত অদৃশ্য হৈ তেওঁ শক্তিজৰ শুভালয় ভাঙি পেলালে।

Verse 29

स्वोदरं दुःखिता भूमौ ललाप च पपात च अरुन्धति तदा भीता वसिष्ठश् च महामतिः

দুখত পীড়িত অৰুন্ধতীয়ে ভূমিত নিজৰ উদৰত আঘাত কৰি বিলাপ কৰি লুটি পৰিল। সেই সময়তে মহামতি বশিষ্ঠও ভয়াকুল হ’ল।

Verse 30

समुत्थाप्य स्नुषां बालाम् ऊचतुर्भयविह्वलौ

তেওঁলোকে কনিষ্ঠ বোৱাৰীক উঠাই ধৰি, ভয়ত বিহ্বল হৈ তাইক ক’লে।

Verse 31

विचारमुग्धे तव गर्भमण्डलं करांबुजाभ्यां विनिहत्य दुर्लभम् कुलं वसिष्ठस्य समस्तमप्यहो निहन्तुमार्ये कथमुद्यता वद

হে আৰ্যে! উদ্বিগ্ন চিন্তাত মুগ্ধ হৈ তুমি তোমাৰ পদ্মহস্তে নিজৰ গৰ্ভ-পদ্মত আঘাত কৰি দুৰ্লভ ফল নষ্ট কৰিলা; আহা, বশিষ্ঠৰ সমগ্ৰ কুল বিনাশ কৰিবলৈ তুমি কেনেকৈ উদ্যত হ’লা? ক’বা।

Verse 32

तवात्मजं शक्तिसुतं च दृष्ट्वा चास्वाद्य वक्त्रामृतम् आर्यसूनोः त्रातुं यतो देहमिमं मुनीन्द्रः सुनिश्चितः पाहि ततः शरीरम्

তোমাৰ পুত্ৰ আৰু শক্তিপুত্ৰক দেখি, আৰু আৰ্যসূনোঃ মুখামৃত বাক্য আস্বাদন কৰি, এই মুনীন্দ্ৰ এই দেহটোক ৰক্ষা কৰিবলৈ দৃঢ়নিশ্চয়ে যাত্ৰা কৰিছে; সেয়ে এই শৰীৰক সেই বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰা।

Verse 33

सूत उवाच एवं स्नुषामुपालभ्य मुनिं चारुन्धती स्थिता अरुन्धती वसिष्ठस्य प्राह चार्तेति विह्वला

সূত ক’লে—এইদৰে বোৱাৰীক তিৰস্কাৰ কৰি অৰুন্ধতী মুনিৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তাৰপাছত দুখত বিহ্বল অৰুন্ধতীয়ে বশিষ্ঠক ক’লে—“হায়! মই পীড়িত।”

Verse 34

त्वय्येव जीवितं चास्य मुनेर् यत् सुव्रते मम जीवितं रक्ष देहस्य धात्री च कुरु यद्धितम्

হে সুৱ্ৰতে! এই মুনিৰ জীৱন তোমাৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ, আৰু মোৰ জীৱনো। মোৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰা; এই দেহৰ ধাত্ৰী হৈ যি সত্য হিতকৰ সেয়াই কৰা।

Verse 35

अदृश्यन्त्युवाच मया यदि मुनिश्रेष्ठस् त्रातुं वै निश्चितं स्वकम् ममाशुभं शुभं देहं कथंचित् पालयाम्यहम्

অদৃশ্যন্তী ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! যদি তুমি তোমাৰ নিজ ব্ৰত আৰু উদ্দেশ্য ৰক্ষাৰ বাবে দৃঢ় সংকল্প কৰিছা, তেন্তে মইও—এই দেহ অশুভ হ’লেও শুভসাধক হ’ব পাৰে বুলি ভাবি—কোনো মতে ইয়াক ৰক্ষা কৰি ৰাখিম, যাতে তোমাৰ উদ্ধাৰকাৰ্য সিদ্ধ হয়।

Verse 36

प्रियदुःखमहं प्राप्ता ह्य् असती नात्र संशयः मुने दुःखादहं दग्धा यतः पुत्री मुने तव

মই প্ৰিয়বিয়োগৰ দুখত পৰিছোঁ; নিঃসন্দেহে মই ‘অসতী’—অমঙ্গলভাগিনী—হৈছোঁ, হে মুনে। দুখে মই দগ্ধ, কিয়নো মই তোমাৰ কন্যা, হে মুনি।

Verse 37

अहो ऽद्भुतं मया दृष्टं दुःखपात्री ह्यहं विभो दुःखत्राता भव ब्रह्मन् ब्रह्मसूनो जगद्गुरो

আহো! মই অদ্ভুত দৃশ্য দেখিলোঁ; তথাপি মই দুখৰ পাত্ৰ হৈ পৰিছোঁ, হে বিভো। হে ব্ৰহ্মন—ব্ৰহ্মসুনু, জগতগুৰু—মোৰ দুখৰ ত্ৰাতা হওক।

Verse 38

तथापि भर्तृरहिता दीना नारी भवेदिह पाहि मां तत आर्येन्द्र परिभूता भविष्यति

তথাপি, যদি মই স্বামীহীনা হৈ থাকোঁ, তেন্তে এই জগতত মই দীন নাৰী হৈ পৰিম। সেয়ে মোক ৰক্ষা কৰা, হে আৰ্যেন্দ্ৰ; নহ’লে মই অপমানিত আৰু নিপীড়িত হ’ম।

Verse 39

पिता माता च पुत्राश्च पौत्राः श्वशुर एव च एते न बान्धवाः स्त्रीणां भर्ता बन्धुः परा गतिः

স্ত্ৰীৰ বাবে পিতা, মাতা, পুত্ৰ, পৌত্ৰ আৰু শ্বশুৰো চূড়ান্ত আশ্ৰয় নহয়; স্বামীকেই তাৰ সত্য বান্ধৱ আৰু পৰম গতি বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 40

आत्मनो यद्धि कथितम् अप्यर्धमिति पण्डितैः तदप्यत्र मृषा ह्यासीद् गतः शक्तिरहं स्थिता

পণ্ডিতসকলে আত্মবৃত্তান্তৰ ‘অৰ্ধ’ বুলি কোৱা কথাও ইয়াত মিছা প্ৰমাণিত হ’ল; কিয়নো শক্তি নাযায়—মই একাই ইয়াত অচল শক্তিৰূপে স্থিত।

Verse 41

अहो ममात्र काठिन्यं मनसो मुनिपुङ्गव पतिं प्राणसमं त्यक्त्वा स्थिता यत्र क्षणं यतः

হায়! হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াত মোৰ মন কিমান কঠোৰ হৈ পৰিল! প্ৰাণসম প্ৰিয় পতিক ত্যাগ কৰি মই এই ঠাইত এক ক্ষণো কেনেকৈ থাকিলোঁ, আৰু কিয়?

Verse 42

वसिष्ठाश्वत्थमाश्रित्य ह्य् अमृता तु यथा लता निर्मूलाप्यमृता भर्त्रा त्यक्ता दीना स्थिताप्यहम्

যেনেকৈ লতা বসিষ্ঠৰ পবিত্ৰ অশ্বত্থক আশ্ৰয় কৰে, তেনেকৈ ‘অমৃতা’ মইও আশ্ৰয়ৰ বাবে তাকেই আঁকোৱালি ধৰিছিলোঁ। কিন্তু নামত অমৃতা হ’লেও মই মূলসহ উখলিলোঁ—ভৰ্তাই ত্যাগ কৰিলে—দীন হৈ কেৱল থিয় হৈ আছোঁ।

Verse 43

स्नुषावाक्यं निशम्यैव वसिष्ठो भार्यया सह तदा चक्रे मतिं धीमान् यातुं स्वाश्रममाश्रमी

বোৱাৰীৰ বাক্য শুনিমাত্ৰে, ধীমান বসিষ্ঠে পত্নীৰ সৈতে মনে স্থিৰ কৰিলে—আশ্ৰমধৰ্মত স্থিত থাকিবলৈ নিজৰ আশ্ৰমলৈ যাব।

Verse 44

कृच्छ्रात्सभार्यो भगवान् वसिष्ठः स्वाश्रमं क्षणात् अदृश्यन्त्या च पुण्यात्मा संविवेश स चिन्तयन्

কষ্টেৰে, পত্নীসহ ভগৱান বসিষ্ঠ ক্ষণতে নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহিল। কিন্তু তাই দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হৈছিল; সেয়ে সেই পুণ্যাত্মা চিন্তামগ্ন হৈ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 45

सा गर्भं पालयामास कथंचिन्मुनिपुङ्गवाः कुलसंधारणार्थाय शक्तिपत्नी पतिव्रता

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁ কোনোপৰ্যন্ত গৰ্ভক পালন আৰু ৰক্ষা কৰিলে—শক্তিসম্পন্ন পতিব্ৰতা পত্নী, কেৱল কুলধাৰা ৰক্ষাৰ বাবে।

Verse 46

ततः सासूत तनयं दशमे मासि सुप्रभम् शक्तिपत्नी यथा शक्तिं शक्तिमन्तमरुन्धती

তাৰপিছত দশম মাহত অৰুন্ধতীয়ে দীপ্তিমান পুত্ৰ জন্ম দিলে—যেনে শক্তিৰ পত্নী শক্তিকেই প্ৰকাশ কৰে, তেনেই তেওঁ শক্তিমানক জন্ম দিলে।

Verse 47

असूत सा दितिर्विष्णुं यथा स्वाहा गुहं सुतम् अग्निं यथारणिः पत्नी शक्तेः साक्षात्पराशरम्

দিতিয়ে বিষ্ণুক জন্ম দিলে—যেনে স্বাহাই গুহক পুত্ৰৰূপে জন্ম দিলে, আৰু যেনে অৰণিৰ পৰা অগ্নি উদ্ভৱ হয়; তেনেই শক্তিৰ পত্নীয়ে সাক്ഷাৎ পৰাশৰক জন্ম দিলে।

Verse 48

यदा तदा शक्तिसूनुर् अवतीर्णो महीतले शक्तिस्त्यक्त्वा तदा दुःखं पितॄणां समतां ययौ

সেই সময়তেই শক্তিপুত্ৰ পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হ’ল। আৰু শক্তি দেহত্যাগ কৰাত পিতৃসকলৰ দুখ শমি সমস্থিতিলৈ গ’ল।

Verse 49

भ्रातृभिः सह पुण्यात्मा आदित्यैर् इव भास्करः रराज पितृलोकस्थो वासिष्ठो मुनिपुङ्गवाः

পিতৃলোকত অৱস্থিত পুণ্যাত্মা বাসিষ্ঠ—মুনিশ্ৰেষ্ঠ—ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে আদিত্যসকলৰ মাজত ভাস্কৰৰ দৰে দীপ্ত হৈ ৰ’ল।

Verse 50

जगुस्तदा च पितरो ननृतुश् च पितामहाः प्रपितामहाश् च विप्रेन्द्रा ह्य् अवतीर्णे पराशरे

তেতিয়া পিতৃসকলে গীত গালে, আৰু পিতামহ-প্ৰপিতামহসকলে নৃত্য কৰিলে। হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, পৰাশৰ লোকত অৱতীৰ্ণ হোৱাত সকলোৱে হৰ্ষিত হ’ল।

Verse 51

ये ब्रह्मवादिनो भूमौ ननृतुर् दिवि देवताः पुष्कराद्याश् च ससृजुः पुष्पवर्षं च खेचराः

ভূমিত ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ নিষ্ঠাৱানসকলে নৃত্য কৰিলে, আৰু দিৱিত দেৱতাসকল আনন্দিত হ’ল। পুষ্কৰ আদি দিব্যগণ আৰু খেচৰসকলে পুষ্পবৃষ্টি কৰিলে—ধৰ্মজয় আৰু পাশৰ পৰা পশুক মুক্ত কৰা পতি শিৱক সন্মান জনাই।

Verse 52

पुरेषु राक्षसानां च प्रणादं विषमं द्विजाः आश्रमस्थाश् च मुनयः समूहुर्हर्षसंततिम्

হে দ্বিজসকল, নগৰসমূহত ৰাক্ষসসকলৰ কঠোৰ আৰু বিষম গর্জন উঠিল; তেতিয়া আশ্ৰমবাসী মুনিসকলে অবিৰত হৰ্ষত একত্ৰ হ’ল—ইয়াক শুভলক্ষণ বুলি ধৰি যে পাশবল শমনৰ কৰ্তা পতি শিৱ শীঘ্ৰে পশু (জীৱ)সকলক ৰক্ষা কৰিব।

Verse 53

अवतीर्णो यथा ह्यण्डाद् भानुः सो ऽपि पराशरः अदृश्यन्त्याश्चतुर्वक्त्रो मेघजालाद्दिवाकरः

যেনেকৈ ভানু ব্রহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ পৰা ওলাই অহা যেন দেখা যায়, তেনেকৈ পৰাশৰো প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। আৰু যেনেকৈ মেঘজাল ফাটি গ’লে দিবাকৰ প্ৰকাশ পায় আৰু চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাও দৃশ্যমান হয়, তেনেকৈ তেওঁ তেজস্বী আৰু নিৰ্বিঘ্নভাৱে দেখা দিলে।

Verse 54

सुखं च दुःखमभवद् अदृश्यन्त्यास्तथा द्विजाः दृष्ट्वा पुत्रं पतिं स्मृत्वा अरुन्धत्या मुनेस्तथा

হে দ্বিজসকল, অদৃশ্য হোৱা অৰুন্ধতীৰ ভিতৰত সুখ আৰু দুখ দুয়োটাই জাগিল। পুত্ৰক দেখি আৰু মুনি-পতিক স্মৰণ কৰি তেওঁৰ অন্তৰত ভাৱদ্বন্দ্ব উদিত হ’ল।

Verse 55

दृष्ट्वा च तनयं बाला पराशरमतिद्युतिम् ललाप विह्वला बाला सन्नकण्ठी पपात च

অসাধাৰণ তেজে দীপ্ত নিজৰ পুত্ৰ পৰাশৰক দেখি সেই যুৱতী ব্যাকুল হৈ বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে; কণ্ঠ ৰুদ্ধ হৈ সি মাটিত লুটাই পৰিল।

Verse 56

सा पराशरमहो महामतिं देवदानवगणैश् च पूजितम् जातमात्रम् अनघं शुचिस्मिता बुध्य साश्रुनयना ललाप च

শুচিস্মিতা সেই নাৰী বোধত জাগ্ৰত হৈ, দেৱ-দানৱগণে পূজিত পৰাশৰবংশৰ সেই মহাত্মা মহামতিক দেখি, সদ্যোজাত নিৰ্দোষ শিশুটিক চাই অশ্ৰুসজল নয়নে বিলাপ কৰিলে।

Verse 57

हा वसिष्ठसुत कुत्रचिद्गतः पश्य पुत्रमनघं तवात्मजम् त्यज्य दीनवदनां वनान्तरे पुत्रदर्शनपरामिमां प्रभो

হায়! হে বসিষ্ঠসুত, তুমি ক’লৈ গ’লা? তোমাৰ নিৰ্দোষ পুত্ৰ—তোমাৰেই আত্মজ—চোৱা। হে প্ৰভো, পুত্ৰদৰ্শনত তৎপৰ এই দীনমুখীক বনান্তৰত এৰি নাযাবা।

Verse 58

शक्ते स्वं च सुतं पश्य भ्रातृभिः सह षण्मुखम् यथा महेश्वरो ऽपश्यत् सगणो हृषिताननः

“হে শক্তি, তোমাৰ নিজৰ পুত্ৰ ষণ্মুখক ভ্ৰাতাসকলৰ সৈতে চোৱা; যেনেকৈ মহেশ্বৰে গণসমেত হৰ্ষিত মুখে তাক দেখিছিল।”

Verse 59

अथ तस्यास्तदालापं वसिष्ठो मुनिसत्तमः श्रुत्वा स्नुषामुवाचेदं मा रोदीर् इति दुःखितः

তেতিয়া মুনিশ্ৰেষ্ঠ বসিষ্ঠে তাইৰ বিলাপ শুনি, নিজেও দুখিত হৈ, পুত্ৰবধূক স্নেহে ক’লে—“নাকান্দিবা।”

Verse 60

पराशर: छिल्धोओद् अन्द् योउथ् आज्ञया तस्य सा शोकं वसिष्ठस्य कुलाङ्गना त्यक्त्वा ह्यपालयद्बालं बाला बालमृगेक्षणा

পৰাশৰে ক’লে—তাৰ শৈশৱ আৰু যৌৱনত, তাৰ আজ্ঞাৰে বসিষ্ঠ-কুলৰ সেই মৃগনয়না যুৱতীয়ে শোক ত্যাগ কৰি শিশুটিক স্নেহে সাৱধানে পালন কৰিলে।

Verse 61

दृष्ट्वा तामबलां प्राह मङ्गलाभरणैर् विना आसीनामाकुलां साध्वीं बाष्पपर्याकुलेक्षणाम्

মঙ্গল অলংকাৰ নথকা, ব্যাকুল হৈ বহি থকা সেই অসহায় সাধ্বীক—অশ্ৰুতে আচ্ছন্ন কঁপা চকুৰে—দেখি সি তাইক ক’লে।

Verse 62

शाक्तेय उवाच अम्ब मङ्गलविभूषणैर् विना देहयष्टिरनघे न शोभते वक्तुमर्हसि तवाद्य कारणं चन्द्रबिंबरहितेव शर्वरी

শাক্তেয় ক’লে—অম্বা, অনঘা! মঙ্গল অলংকাৰ নথকালে তোমাৰ সুকোমল দেহলতা শোভা নাপায়। আজি তোমাৰ এই অৱস্থাৰ কাৰণ কোৱা; তুমি যেন চন্দ্ৰবিম্ববিহীন ৰাতি।

Verse 63

मातर्मातः कथं त्यक्त्वा मङ्गलाभरणानि वै आसीना भर्तृहीनेव वक्तुमर्हसि शोभने

মাতৃ, পূজ্য মাতৃ! তুমি মঙ্গল অলংকাৰ কেনেকৈ ত্যাগ কৰি স্বামীহীনা যেন কিয় বহি আছা? হে শোভনে, যি ঘটিল সেয়া মোক ক’ব লাগিব।

Verse 64

अदृश्यन्ती तदा वाक्यं श्रुत्वा तस्य सुतस्य सा न किंचिद् अब्रवीत् पुत्रं शुभं वा यदि वेतरत्

তেতিয়া তাই পুত্ৰৰ কথা শুনিও একো প্ৰকাশ নকৰিলে; পুত্ৰৰ বাবে ‘শুভ’ বুলিও নক’লে, ‘অশুভ’ বুলিও নক’লে—একো নক’লে।

Verse 65

अदृश्यन्तीं पुनः प्राह शाक्तेयो भगवान्मम मातः कुत्र महातेजाः पिता वद वदेति ताम्

তেওঁক প্ৰকাশ নোহোৱা দেখি ভগৱান শাক্তেয় পুনৰ ক’লে— “হে মাতা, মোৰ মহাতেজস্বী পিতা ক’ত? কোৱা, কোৱা,” বুলি তেওঁ মিনতি কৰিলে।

Verse 66

श्रुत्वा रुरोद सा वाक्यं पुत्रस्यातीव विह्वला भक्षितो रक्षसा तातस् तवेति निपपात च

পুত্ৰৰ কথা শুনি তাই অতি বিহ্বল হৈ কান্দিবলৈ ধৰিলে; “বৎস, তোৰ পিতাক ৰাক্ষসে ভক্ষিলে,” বুলি ক্ৰন্দন কৰি মাটিত লুটাই পৰিল।

Verse 67

श्रुत्वा वसिष्ठो ऽपि पपात भूमौ पौत्रस्य वाक्यं स रुदन्दयालुः अरुन्धती चाश्रमवासिनस्तदा मुनेर्वसिष्ठस्य मुनीश्वराश् च

পৌত্ৰৰ কথা শুনি দয়ালু বশিষ্ঠ মুনিও কান্দি কান্দি মাটিত পৰিল। তেতিয়া অৰুন্ধতী, আশ্ৰমবাসীসকল আৰু বশিষ্ঠ-মুনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত মহর্ষিসকলেও শোকাকুল হৈ বিলাপ কৰিলে।

Verse 68

भक्षितो रक्षसा मातुः पिता तव मुखादिति श्रुत्वा पराशरो धीमान् प्राह चास्राविलेक्षणः

মাতৃমুখৰ পৰা “তোৰ পিতাক ৰাক্ষসে ভক্ষিলে” বুলি শুনি ধীমান পৰাশৰে অশ্ৰুপূৰ্ণ নয়নে ক’লে।

Verse 69

पराशर wइल्ल् सेइनेन् वतेर् र्äछेन् पराशर उवाच अभ्यर्च्य देवदेवेशं त्रैलोक्यं सचराचरम् क्षणेन मातः पितरं दर्शयामीति मे मतिः

পৰাশৰে ক’লে— “দেৱদেৱেশ, যি চল-অচলসহ ত্ৰিলোকত ব্যাপ্ত, তেখেতক বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰি, হে মাতা, এক ক্ষণতে মই তোমাক পিতাৰ দর্শন কৰাম— এই মোৰ সংকল্প।”

Verse 70

सा निशम्य वचनं तदा शुभं सस्मिता तनयमाह विस्मिता तथ्यम् एतदिति तं निरीक्ष्य सा पुत्र पुत्र भवमर्चयेति च

সেই শুভ বাক্য শুনি তেওঁ মৃদু হাঁহি দি বিস্মিত হৈ পুত্ৰলৈ চাই ক’লে—“ই নিশ্চয় সত্য। হে পুত্ৰ, মোৰ পুত্ৰ, ভব (ভগৱান শিৱ)ক অৰ্চনা কৰা।”

Verse 71

ज्ञात्वा शक्तिसुतस्यास्य संकल्पं मुनिपुङ्गवः वसिष्ठो भगवान्प्राह पौत्रं धीमान् घृणानिधिः

শক্তিপুত্ৰৰ এই সংকল্প জানি, মুনিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ভগৱান বশিষ্ঠ—ধীমান আৰু কৰুণানিধি—নিজ পৌত্ৰক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 72

स्थाने पौत्र मुनिश्रेष्ठ संकल्पस्तव सुव्रत तथापि शृणु लोकस्य क्षयं कर्तुं न चार्हसि

হে পৌত্ৰ, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, হে সুব্ৰত—তোমাৰ সংকল্প যথাযথ; তথাপি শুনা, লোকসমূহৰ ক্ষয় সাধন কৰা তোমাৰ উচিত নহয়। সংহাৰ পতি পৰমেশ্বৰ শিৱৰ অধিকাৰ।

Verse 73

राक्षसानामभावाय कुरु सर्वेश्वरार्चनम् त्रैलोक्यं शृणु शाक्तेय अपराध्यति किं तव

ৰাক্ষসসকলৰ অবসানৰ বাবে সৰ্বেশ্বৰ শিৱক অৰ্চনা কৰা। হে শাক্তেয়, শুনা—ত্ৰিলোক্যই যদি তোমাৰ অপৰাধ কৰে, তথাপি প্ৰভুৰ শৰণাগতক কি হানি কৰিব পাৰে?

Verse 74

ततस्तस्य वसिष्ठस्य नियोगाच्छक्तिनन्दनः राक्षसानामभावाय मतिं चक्रे महामतिः

তাৰ পাছত বশিষ্ঠৰ নিয়োগমতে শক্তিপুত্ৰ—মহামতি—ৰাক্ষসসকলৰ অবসানৰ বাবে সেই উপায়ত মন স্থিৰ কৰিলে।

Verse 75

अदृश्यन्तीं वसिष्ठं च प्रणम्यारुन्धतीं ततः कृत्वैकलिङ्गं क्षणिकं पांसुना मुनिसन्निधौ

বসিষ্ঠলৈ দৃষ্টি অটুট ৰাখি অৰুন্ধতীয়ে তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পিছত মুনিৰ সান্নিধ্যত ধূলিৰে ক্ষণমাত্ৰতে এটা লিঙ্গ গঢ়িলে।

Verse 76

सम्पूज्य शिवसूक्तेन त्र्यंबकेन शुभेन च जप्त्वा त्वरितरुद्रं च शिवसंकल्पमेव च

শিৱসূক্ত আৰু মঙ্গলময় ত্ৰ্যম্বক মন্ত্ৰে বিধিমতে পূজা কৰি, তাৰ পিছত ত্বৰিত-ৰুদ্ৰ আৰু শিৱ-সংকল্পো জপ কৰিব লাগে।

Verse 77

नीलरुद्रं च शाक्तेयस् तथा रुद्रं च शोभनम् वामीयं पवमानं च पञ्चब्रह्म तथैव च

নীলৰুদ্ৰ, শাক্তেয়, শোভন ৰুদ্ৰ, বামীয়, পৱমান আৰু পঞ্চব্ৰহ্ম—এইবোৰো পাঠ কৰিব লাগে।

Verse 78

होतारं लिङ्गसूक्तं च अथर्वशिर एव च अष्टाङ्गमर्घ्यं रुद्राय दत्त्वाभ्यर्च्य यथाविधि

হোতাৰ, লিংগসূক্ত আৰু অথৰ্বশিৰ পাঠ কৰি, ৰুদ্ৰলৈ অষ্টাঙ্গ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰি বিধিমতে অৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 79

पराशर उवाच भगवन्रक्षसा रुद्र भक्षितो रुधिरेण वै पिता मम महातेजा भ्रातृभिः सह शङ्कर

পৰাশৰে ক’লে— হে ভগৱান, হে ৰুদ্ৰ, হে শংকৰ! মোৰ মহাতেজস্বী পিতাক এটা ৰাক্ষসে ৰক্তসহ, মোৰ ভাতৃসকলৰ সৈতে ভক্ষণ কৰিলে।

Verse 80

द्रष्टुमिच्छामि भगवन् पितरं भ्रातृभिः सह एवं विज्ञापयांल्लिङ्गं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

হে ভগৱান! মই মোৰ ভাতৃসকলৰ সৈতে পিতাক দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ। এইদৰে কৈ সি লিঙ্গত বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি, পাশ-বন্ধন ছেদন কৰা পতি-পরমেশ্বৰৰ কৃপা প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 81

हा रुद्र रुद्र रुद्रेति रुरोद निपपात च तं दृष्ट्वा भगवान्रुद्रो देवीमाह च शङ्करः

“হা ৰুদ্ৰ! ৰুদ্ৰ! ৰুদ্ৰ!” বুলি কান্দি কান্দি সি ঢলি পৰিল। তাক তেনে দেখি ভগৱান ৰুদ্ৰ—শংকৰ—দেৱীক ক’লে।

Verse 82

पश्य बालं महाभागे बाष्पपर्याकुलेक्षणम् ममानुस्मरणे युक्तं मदाराधनतत्परम्

হে মহাভাগ্যে! এই শিশুটিক চাওক—তাৰ চকু অশ্ৰুৰে আচ্ছন্ন। সি মোৰ স্মৰণত লীন, মোৰ আৰাধনাত তৎপৰ, পাশমোচক পতি-প্ৰভুৰ ভক্তিত স্থিৰ।

Verse 83

सा च दृष्ट्वा महादेवी पराशरमनिन्दिता दुःखात् संक्लिन्नसर्वाङ्गम् अस्राकुलविलोचनम्

অনিন্দিতা মহাদেৱী পৰাশৰক দেখি—দুখে যাৰ সৰ্বাঙ্গ ভিজি গৈছিল আৰু চকু অশ্ৰুৰে ভৰা—কৰুণাত দ্ৰৱিত হ’ল।

Verse 84

लिङ्गार्चनविधौ सक्तं हर रुद्रेति वादिनम् प्राह भर्तारमीशानं शङ्करं जगतामुमा

লিঙ্গাৰ্চন বিধিত লীন, “হৰ! ৰুদ্ৰ!” বুলি জপ কৰা জগতৰ ঈশান স্বামী শংকৰক উমাই সম্বোধন কৰিলে।

Verse 85

ईप्सितं यच्छ सकलं प्रसीद परमेश्वर निशम्य वचनं तस्याः शङ्करः परमेश्वरः

“হে পৰমেশ্বৰ, প্ৰসন্ন হওক—যি যি কাম্য, সেয়া সকলো সম্পূৰ্ণকৈ দান কৰক।” তাইৰ বাক্য শুনি পৰমেশ্বৰ শংকৰ প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 86

भार्यामार्यामुमां प्राह ततो हालाहलाशनः रक्षाम्येनं द्विजं बालं फुल्लेन्दीवरलोचनम्

তেতিয়া হালাহল-আশন (বিষভোজী) শিৱে নিজৰ আৰ্যা পত্নী উমাক ক’লে—“ফুলা নীলপদ্ম সদৃশ নয়ন থকা এই বাল দ্বিজক মই ৰক্ষা কৰিম।”

Verse 87

ददामि दृष्टिं मद्रूपदर्शनक्षम एष वै एवमुक्त्वा गणैर् दिव्यैर् भगवान्नीललोहितः

“মোৰ স্বৰূপ দৰ্শন কৰিবলৈ সক্ষম দৃষ্টি মই তোমাক দিছোঁ।” এইদৰে কৈ দিৱ্য গণসমেত ভগৱান নীললোহিতে অনুগ্ৰহ কৰিলে।

Verse 88

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैः संवृतः परमेश्वरः ददौ च दर्शनं तस्मै मुनिपुत्राय धीमते

ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ, বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ আদি দেৱতাৰে পৰিবৃত পৰমেশ্বৰে সেই ধীমান মুনিপুত্ৰক নিজৰ সাক্ষাৎ দৰ্শন দান কৰিলে।

Verse 89

सो ऽपि दृष्ट्वा महादेवम् आनन्दास्राविलेक्षणः निपपात च हृष्टात्मा पादयोस्तस्य सादरम्

মহাদেৱক দেখি সিও—আনন্দাশ্ৰুৰে ভৰা নয়ন লৈ—হৃষ্টচিত্তে লুটি পৰিল আৰু সাদৰে তেওঁৰ চৰণত প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 90

पुनर्भवान्याः पादौ च नन्दिनश् च महात्मनः सफलं जीवितं मे ऽद्य ब्रह्माद्यांस्तांस्तदाह सः

পুনৰায় ভৱানীৰ চৰণযুগল আৰু মহাত্মা নন্দীশ্বৰক দৰ্শন কৰি সি ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলক ক’লে—“আজি মোৰ জীৱন সাৰ্থক হ’ল।”

Verse 91

रक्षार्थमागतस्त्वद्य मम बालेन्दुभूषणः को ऽन्यः समो मया लोके देवो वा दानवो ऽपि वा

আজি মোৰ ৰক্ষাৰ্থে আপুনি আহিছে, হে বালেন্দুভূষণ! এই লোকত মোৰ সমান আন কোন—দেৱ হওক বা দানৱো হওক?

Verse 92

अथ तस्मिन्क्षणादेव ददर्श दिवि संस्थितम् पितरं भ्रातृभिः सार्धं शाक्तेयस्तु पराशरः

সেই ক্ষণতেই শক্তিপুত্ৰ পৰাশৰে ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে স্বৰ্গলোকে প্রতিষ্ঠিত পিতাক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 93

सूर्यमण्डलसंकाशे विमाने विश्वतोमुखे भ्रातृभिः सहितं दृष्ट्वा ननाम च जहर्ष च

সূৰ্যমণ্ডল সদৃশ দীপ্ত, বিশ্বতো-মুখী বিমানত তেওঁক ভ্ৰাতৃসহ দেখি সি প্ৰণাম কৰিলে আৰু হর্ষিত হ’ল।

Verse 94

तदा वृषध्वजो देवः सभार्यः सगणेश्वरः वसिष्ठपुत्रं प्राहेदं पुत्रदर्शनतत्परम्

তেতিয়া বৃষধ্বজ ভগৱান শিৱে, সহধৰ্মিণী শক্তি আৰু গণেশ্বৰসকলসহ, পুত্ৰদৰ্শনত তৎপৰ বশিষ্ঠপুত্ৰক এই বাক্য ক’লে।

Verse 95

श्रीदेव उवाच शक्ते पश्य सुतं बालम् आनन्दास्राविलेक्षणम् अदृश्यन्तीं च विप्रेन्द्र वसिष्ठं पितरं तव

শ্ৰীদেৱে ক’লে—হে শক্তি, তোমাৰ পুত্ৰ সেই শিশুটিক চোৱা; তাৰ চকু আনন্দাশ্ৰুতে ভৰি উঠিছে। আৰু হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, চোৱা—তোমাৰ পিতা বশিষ্ঠ এতিয়া দৃশ্যমান নহয়।

Verse 96

अरुन्धतीं महाभागां कल्याणीं देवतोपमाम् मातरं पितरं चोभौ नमस्कुरु महामते

হে মহামতি, মহাভাগ্যৱতী, কল্যাণময়ী আৰু দেৱতুল্য অৰুন্ধতীক প্ৰণাম কৰা; লগতে তোমাৰ মাতা আৰু পিতা—উভয়কে নমস্কাৰ কৰা।

Verse 97

तदा हरं प्रणम्याशु देवदेवमुमां तथा वसिष्ठं च तदा श्रेष्ठं शक्तिर् वै शङ्कराज्ञया

তেতিয়া শংকৰৰ আজ্ঞাৰে শক্তিয়ে তৎক্ষণাৎ দেৱদেৱ হৰক উমাসহ প্ৰণাম কৰিলে; আৰু শ্ৰেষ্ঠ মুনি বশিষ্ঠকো বন্দনা কৰিলে।

Verse 98

मातरं च महाभागां कल्याणीं पतिदेवताम् अरुन्धतीं जगन्नाथनियोगात्प्राह शक्तिमान्

জগন্নাথৰ নিয়োগে শক্তিমান ক’লে—এই অৰুন্ধতী মোৰ মাতা; তেওঁ মহাভাগ্যৱতী, কল্যাণময়ী আৰু পতিকে দেৱতা জ্ঞান কৰা।

Verse 99

वासिष्ठ उवाच भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र पराशर महाद्युते रक्षितो ऽहं त्वया तात गर्भस्थेन महात्मना

বশিষ্ঠে ক’লে—হে বৎস, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, মহাদ্যুতি পৰাশৰ! তাত, তুমি গৰ্ভস্থ থাকোঁতেই মহাত্মা হৈ মোক ৰক্ষা কৰিছিলা।

Verse 100

अणिमादिगुणैश्वर्यं मया वत्स पराशर लब्धमद्याननं दृष्टं तव बाल ममाज्ञया

বৎস পৰাশৰ, মোৰ আজ্ঞাৰে তুমি অণিমা-আদি যোগৈশ্বৰ্য লাভ কৰিলা; সেই শক্তিৰে আজি মই পুনৰ তোমাৰ মুখ দৰ্শন কৰিলোঁ, হে বালক।

Verse 101

अदृश्यन्तीं महाभागां रक्ष वत्स महामते अरुन्धतीं च पितरं वसिष्ठं मम सर्वदा

বৎস, হে মহামতি, এতিয়া অদৃশ্য হোৱা মহাভাগ্যা অৰুন্ধতীক ৰক্ষা কৰা; আৰু মোৰ পিতা বশিষ্ঠকো সদায় ৰক্ষা কৰা।

Verse 102

अन्वयः सकलो वत्स मम संतारितस्त्वया पुत्रेण लोकाञ्जयतीत्य् उक्तं सद्भिः सदैव हि

বৎস, তোমাৰ দৰে পুত্ৰৰ দ্বাৰা মোৰ সমগ্ৰ বংশ (সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা) পাৰ হ’ল; সজ্জনে সদায় কয়—পুত্ৰে লোকসমূহ জয় কৰে।

Verse 103

ईप्सितं वरयेशानं जगतां प्रभवं प्रभुम् गमिष्याम्यभिवन्द्येशं भ्रातृभिः सह शङ्करम्

মই জগতৰ প্ৰভৱ আৰু প্ৰভু ঈশান শংকৰৰ ওচৰত মোৰ ইপ্সিত বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিম; ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে গৈ সেই বন্দনীয় ঈশ্বৰক প্ৰণাম কৰিম।

Verse 104

एवं पुत्रमुपामन्त्र्य प्रणम्य च महेश्वरम् निरीक्ष्य भार्यां सदसि जगाम पितरं वशी

এইদৰে পুত্ৰক উপদেশ দি, মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি, সভাত পত্নীৰ ফালে এক দৃষ্টি দি, সংযমী জন পিতাৰ ওচৰলৈ সভালৈ গ’ল।

Verse 105

गतं दृष्ट्वाथ पितरं तदाभ्यर्च्यैव शङ्करम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः शाक्तेयः शशिभूषणम्

পিতাৰ প্ৰস্থান দেখি শাক্তেয়ে বিধিপূৰ্বক শংকৰক পূজা কৰিলে আৰু প্ৰিয়, সুচিত বাক্যৰে চন্দ্ৰশেখৰ প্ৰভুক স্তৱ কৰিলে।

Verse 106

ततस्तुष्टो महादेवो मन्मथान्धकमर्दनः अनुगृह्याथ शाक्तेयं तत्रैवान्तरधीयत

তাৰ পাছত মন্মথ আৰু অন্ধক-মৰ্দনকাৰী মহাদেৱ পৰম প্ৰসন্ন হল; শাক্তেয়ক অনুগ্ৰহ কৰি তাতেই অন্তৰ্ধান কৰিলে।

Verse 107

गते महेश्वरे सांबे प्रणम्य च महेश्वरम् ददाह राक्षसानां तु कुलं मन्त्रेण मन्त्रवित्

সাম্বাসহ মহেশ্বৰ গুচি যোৱাৰ পাছত, মন্ত্ৰবিদে মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি মন্ত্ৰবলৰে ৰাক্ষসসকলৰ সমগ্ৰ কুল দগ্ধ কৰিলে।

Verse 108

तदाह पौत्रं धर्मज्ञो वसिष्ठो मुनिभिर् वृतः अलम् अत्यन्तकोपेन तात मन्युमिमं जहि

তেতিয়া মুনিসকলৰে পৰিবৃত ধৰ্মজ্ঞ বশিষ্ঠে নিজৰ পৌত্ৰক ক’লে—“বৎস, এই অতিশয় ক্ৰোধ যথেষ্ট; এই ৰোষ ত্যাগ কৰা।”

Verse 109

राक्षसा नापराध्यन्ति पितुस् ते विहितं तथा मूढानामेव भवति क्रोधो बुद्धिमतां न हि

“ৰাক্ষসসকলে অপৰাধ কৰা নাই; তোমাৰ পিতাই যিদৰে বিধান কৰিছিল তেনেদৰেই তেওঁলোকে কৰিলে। ক্ৰোধ কেৱল মূঢ়ৰ হয়, বুদ্ধিমানৰ নহয়।”

Verse 110

हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक्पुमान् संचितस्यातिमहता वत्स क्लेशेन मानवैः

বৎস, সঁচাকৈ কোনে কাক মাৰে? কিয়নো দেহধাৰী জীৱে নিজৰ কৃত কৰ্মৰ ফল অনিবাৰ্যভাৱে ভোগ কৰে; আৰু মানুহৰ অতি-মহান সঞ্চিত কৰ্মৰাশি তীব্ৰ দুখ-ক্লেশৰ দ্বাৰাই ক্ষয় হয়।

Verse 111

यशसस्तपसश्चैव क्रोधो नाशकरः स्मृतः अलं हि राक्षसैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः

ক্ৰোধক যশ আৰু তপস্যা—দুয়োটাৰেই বিনাশক বুলি কোৱা হৈছে। এতিয়া যথেষ্ট; দীন অথচ নিৰপৰাধ ৰাক্ষসসকলক আৰু দগ্ধ নকৰিবা।

Verse 112

सत्रं ते विरमत्वेतत् क्षमासारा हि साधवः एवं वसिष्ठवाक्येन शाक्तेयो मुनिपुङ्गवः

“তোমাৰ এই সত্রযজ্ঞ এতিয়া বিরত হওক; কিয়নো সত্য সাধুসকল ক্ষমাতেই স্থিত।” বসিষ্ঠৰ উপদেশে মুনিপুঙ্গৱ শাক্তেয় সংযমৰ পথে নীত হ’ল।

Verse 113

उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस्तद्वाक्यगौरवात् ततः प्रीतश् च भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः

সেই বাক্যৰ গৌৰৱ মানি তেওঁ তৎক্ষণাৎ সত্রযজ্ঞ সমাপ্ত কৰিলে। তেতিয়া মুনিশ্ৰেষ্ঠ ভগৱান বসিষ্ঠ প্ৰসন্ন হ’ল; সৰ্বক্ৰিয়া-নিয়ন্তা পতি (শিৱ)ৰ প্ৰসাদে তেওঁৰ মন শান্ত হ’ল।

Verse 114

सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः वसिष्ठेन तु दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः

তেতিয়া ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ পুলস্ত্য সেই সত্রযজ্ঞত উপস্থিত হ’ল। বসিষ্ঠে তেওঁক অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে; আৰু পুলস্ত্যই আসন গ্ৰহণ কৰি বহিল।

Verse 115

पराशरमुवाचेदं प्रणिपत्य स्थितं मुनिः वैरे महति यद्वाक्याद् गुरोर् अद्याश्रिता क्षमा

পৰাশৰে ক’লে—মুনিয়ে প্ৰণাম কৰি স্থিৰ হৈ এই বাক্য ক’লে—“বৈৰ মহান হ’লেও, আজি গুৰুৰ আজ্ঞাত মই ক্ষমাৰ আশ্ৰয় ল’লোঁ।”

Verse 116

त्वया तस्मात्समस्तानि भवाञ्छास्त्राणि वेत्स्यति संततेर्मम न छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः

সেয়ে তোৰ দ্বাৰাই তই সকলো শাস্ত্ৰ জানিবি। কিয়নো মোৰ বংশধাৰাৰ ছেদ হোৱা নাই—যদিও ক্ৰোধত কোনো কৰ্ম কৰা হৈছিল।

Verse 117

त्वया तस्मान्महाभाग ददाम्यन्यं महावरम् पुराणसंहिताकर्ता भवान्वत्स भविष्यति

সেয়ে, হে মহাভাগ্যবান, মই তোক আন এটা মহাবৰ দিছোঁ—বৎস, তই পুৰাণ-সংহিতাৰ ৰচয়িতা আৰু সংকলক হ’বি। ইয়াৰ দ্বাৰা পশুপতি প্ৰভুৰ কৃপাৰে পাশবদ্ধ পশুৰ মোক্ষাৰ্থে শৈৱ-সিদ্ধান্ত সংৰক্ষিত আৰু প্ৰচাৰিত হ’ব।

Verse 118

देवतापरमार्थं च यथावद्वेत्स्यते भवान् प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा कर्मणस् ते ऽमला मतिः

তই দেৱতাৰ পৰমাৰ্থ যথাযথভাৱে জানিবি; আৰু প্ৰবৃত্তি হওক বা নিবৃত্তি, কৰ্ম বিষয়ে তোৰ মতি অমল থাকিব—যি পাশবদ্ধ পশুক পাশ পাৰ কৰাই পতি-প্ৰভুলৈ নিবলৈ সক্ষম।

Verse 119

मत्प्रसादादसंदिग्धा तव वत्स भविष्यति ततश् च प्राह भगवान् वसिष्ठो वदतां वरः

“মোৰ প্ৰসাদে, বৎস, তোৰ অভীষ্ট নিঃসন্দেহে সিদ্ধ হ’ব।” তাৰ পিছত বাক্যবক্তাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ভগৱান বশিষ্ঠে পুনৰ ক’লে।

Verse 120

पराशर बेचोमेस् औथोर् ओफ़् विष्णुपुराण पुलस्त्येन यदुक्तं ते सर्वमेतद्भविष्यति अथ तस्य पुलस्त्यस्य वसिष्ठस्य च धीमतः

পুলস্ত্য ক’লে—পৰাশৰ বিষ্ণুপুৰাণৰ ৰচয়িতা হ’ব। পুলস্ত্যই তোমাক যি কৈছে, সেই সকলো নিশ্চয়েই ঘটিব। তাৰ পাছত সেই পুলস্ত্য আৰু ধীমান বশিষ্ঠৰ বৃত্তান্ত আগবাঢ়ে।

Verse 121

प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम्

দিব্য প্ৰসাদে পৰাশৰে বৈষ্ণৱ পুৰাণ ৰচনা কৰিলে—ছয় প্ৰকাৰত বিন্যস্ত, সমগ্ৰ পুৰুষাৰ্থসাধক, মোক্ষদায়ক জ্ঞানসঞ্চয়। শৈৱ দৃষ্টিত সেই শাস্ত্ৰানুগ্ৰহ শেষত পতি শিৱত ভক্তিৰূপে পৰিপক্ব হয়, যিয়ে পশুৰ পাশ ছিন্ন কৰে।

Verse 122

षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम्

এই সমগ্ৰ গ্ৰন্থ ছয় সহস্ৰ শ্লোক-পরিমিত আৰু বেদাৰ্থৰ সৈতে সংযুক্ত। পুৰাণসমূহৰ ভিতৰত ই চতুৰ্থ বুলি গণ্য, আৰু সংহিতাসমূহত সুন্দৰভাৱে শোভিত।

Verse 123

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः

হে মুনিপুঙ্গৱসকল, মই সংক্ষেপে তোমালোকক বশিষ্ঠসকলৰ সমগ্ৰ উৎপত্তি ক’লোঁ; আৰু শক্তিপুত্ৰৰ প্ৰভাৱো বৰ্ণনা কৰিলোঁ—যাঁৰ তেজ, তপস্যা আৰু (শৈৱ) অনুগ্ৰহ প্ৰসিদ্ধ।