
Remedies & Counter-Charms
অথৰ্ববেদৰ কাণ্ড ২-এ ‘সম্পদ’—শৰীৰ-মন-জীৱনৰ পূৰ্ণতা—পুনৰ স্থাপন কৰাৰ অথৰ্বণীয় কলা সংহত কৰা হৈছে; ৰোগ, শাপ আৰু শত্রুভাৱাপন্ন সংকল্প আদি বন্ধন ঢিলা কৰি শৰীৰ আৰু গৃহত শুভ ঋতৰ শৃঙ্খলা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চাৰিটা অনুবাক জুৰি ই চিকিৎসামূলক মুক্তি আৰু ৰক্ষাজ্ঞানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি গৃহ-সীমা সুৰক্ষাৰ অপত্ৰাসক বিধি, বৈৰিতা/জাদুক তাৰ উৎসলৈ প্ৰত্যাৱর্তন, আৰু ৰোগ-কাৰক শক্তিক বহিষ্কাৰ কৰি নতুন প্ৰাণশক্তি জাগ্ৰত কৰালৈ আগবাঢ়ে। সূক্তসমূহে জ্বৰ, ঘা, বিষ আৰু কামোৰা আদি স্পষ্ট পীড়াৰ লগতে ৰাক্ষস, দুষ্ট প্ৰভাৱ আৰু অনধিকার অনুপ্ৰৱেশ আদি অদৃশ্য ভাবুকিও একেলগে প্ৰতিহত কৰে।
4 anuvakas (sections) to explore.
এই অনুবাকৰ মুখ্য বিষয় হৈছে অথৰ্বণীয় জ্ঞান, ৰক্ষাশক্তি আৰু বন্ধন-মোচনকাৰী চিকিৎসাৰ জৰিয়তে সমগ্ৰতা আৰু শুভ শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপন কৰা। উপ-বিষয়সমূহ: গোপন ‘পৰমং ধাম’লৈ জ্ঞানময় আৰোহণ আৰু অমৃতত্ব-জ্ঞান; স্বাস্থ্য আৰু যজ্ঞীয় শুচিতাক বিঘ্নিত কৰা গন্ধৰ্ব–অপ্সৰা আদি সীমান্তীয় সত্তাসকলক শান্ত কৰা; ৰোগজনিত স্ৰাৱ/প্ৰবাহ (আস্ৰাৱ) ৰোধ কৰি দেহৰ ফাট/ছিদ্ৰ বন্ধ কৰা; বিষ্কন্ধ আৰু গ্ৰাসকাৰী শক্তিৰ বিৰুদ্ধে জাঙ্গিড় মণি তাবিজেৰে সুৰক্ষা; আৰু মন্ত্ৰ-ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা আচার-অনুষ্ঠানৰ শক্তিবৃদ্ধি তথা অশুভতা-নিবাৰণ।
মুখ্য বিষয়: শত্রুতা উলটাই দিয়া আৰু ৰক্ষা (অপোত্ৰোপায়িক) বিধিৰে প্ৰাণশক্তি আৰু গৃহ-সীমা/ক্ষেত্ৰৰ সুৰক্ষা। উপবিষয়সমূহ: (1) শত্রু/প্ৰতিদ্বন্দ্বী-প্ৰত্যাৱৰ্তন (দ্বেষ-প্ৰতিপ্ৰসৱ) আৰু ভ্ৰাতৃব্য-ক্ষয়ণ, (2) আয়ুষ্য বিধি: প্ৰাণ–অপান স্থিৰ কৰা আৰু মৃত্যুক দূৰ কৰা, (3) ভূত/ৰাক্ষস আৰু স্ত্ৰী-পীড়কসকলৰ বিৰুদ্ধে ৰক্ষোঘ্ন গৃহ-সুৰক্ষা, (4) ক্ষেত্ৰৰ কৌসমিক ঘেৰ: দ্যাউ–পৃথিৱী–অন্তৰিক্ষক সুৰক্ষা-সীমা হিচাপে স্থাপন, (5) ইন্দ্ৰিয়-সংস্থাপন: ইন্দ্ৰিয়/ক্ষমতাসমূহ স্থাপন বা পুনঃস্থাপন।
প্ৰত্যাৱৰ্তন-আৰু-ৰক্ষা: বৈৰিতা উলটাই পঠোৱা, দেহগত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা, আৰু দেৱ-তেজ, ঔষধি আৰু ঋত (ধাৰ্মিক-নিয়ম/ব্যৱস্থা)ৰ জৰিয়তে জীৱন, পশুধন আৰু কামনা স্থিৰ কৰা। উপবিষয়সমূহ: (১) প্ৰতিবৈৰিতা আৰু ‘ৰিটাৰ্ন-টু-চেণ্ডাৰ’ যাতু/হেতি-নিবৰ্ত্তন (প্ৰতিযাতু) (২) সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু আপঃৰ দীপ্তিময় ৰক্ষা (তেজস্/হৰস্/অৰ্চিষ্) (৩) ঔষধি, পৃশ্নিপৰ্ণী-কেন্দ্ৰিক অপোত্ৰোপায়িক আৰু চিকিৎসা-অনুষ্ঠান (৪) পশু-সংগ্ৰহ আৰু সমৃদ্ধি-ৰক্ষা (গৰু-ধন একত্ৰ/ধৰি ৰখা) (৫) আয়ুষ্য: দীঘলীয়া আয়ু আৰু জীৱন-স্থিতি।
মূল বিষয়: ৰোগ-কাৰক শত্রু সত্তাসমূহক তাড়ি দি জীৱনীশক্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু সামাজিক–যজ্ঞীয় শৃঙ্খলা পুনৰ সুৰক্ষিত কৰা। উপ-বিষয়সমূহ: (১) মানুহ আৰু গৰু-মহিষত কৃমি (পোক/পৰজীৱী) ধ্বংস, (২) যক্ষ্মা (ক্ষয়জনিত ৰোগ)ক নিৰ্দিষ্ট অংগ-প্ৰত্যংগৰ পৰা উলিয়াই দিয়া, (৩) ৰুদ্ৰ–পশুপতিৰ দ্বাৰা গবাদি পশুৰ ৰক্ষা আৰু গৃহ-সমৃদ্ধিৰ সুৰক্ষা, (৪) এনস/দুৰিষ্টি ধৰণৰ যজ্ঞীয় দোষক সফল আহুতি (স্বিষ্টি)লৈ ৰূপান্তৰ কৰা, (৫) গৃহ্য অগ্নিৰ জৰিয়তে বিবাহ-আকৰ্ষণ আৰু স্থিতিশীলতা। ব্যৱহাৰিক লক্ষ্য: ৰোগ-ব্যৱস্থাপনা—বিশেষকৈ পৰজীৱী/কৃমি আৰু ক্ষয়জনিত দুৰ্বলতা।
Kāṇḍa 2 primarily develops healing (bhaiṣajya) through ‘release from bindings’—driving out disease and restoring wholeness—while also emphasizing rakṣa protection of the household and reversal of hostility back to its source.
They progress from restoring wholeness through Atharvanic curative power (2.1), to protecting life-force and domestic territory via apotropaic rites (2.2), to reversal-and-protection stabilizing body, livestock, and desire through radiance, herbs, and ṛta (2.3), and finally to renewed vitality by expelling disease-agents and re-securing social–ritual order (2.4).
Alongside disease and poison remedies, it preserves significant formulas for childbirth and infant protection, showing how Atharvanic healing extends from individual cure to safeguarding lineage, home, and ritual order.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.