Deities of Anuvaka 4
- AAdityaĀditya (Sun)
Destroyer
In 1 hymn
- RRudra-PashupatiRudra-Paśupati
Protector
In 1 hymn
- VVishvakarmanViśvakarman
Restorer
In 1 hymn
- A
- AAtharvanic healing powermantra as bhaiṣajya
Healer
In 2 hymns
Anuvaka 4
মূল বিষয়: ৰোগ-কাৰক শত্রু সত্তাসমূহক তাড়ি দি জীৱনীশক্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু সামাজিক–যজ্ঞীয় শৃঙ্খলা পুনৰ সুৰক্ষিত কৰা। উপ-বিষয়সমূহ: (১) মানুহ আৰু গৰু-মহিষত কৃমি (পোক/পৰজীৱী) ধ্বংস, (২) যক্ষ্মা (ক্ষয়জনিত ৰোগ)ক নিৰ্দিষ্ট অংগ-প্ৰত্যংগৰ পৰা উলিয়াই দিয়া, (৩) ৰুদ্ৰ–পশুপতিৰ দ্বাৰা গবাদি পশুৰ ৰক্ষা আৰু গৃহ-সমৃদ্ধিৰ সুৰক্ষা, (৪) এনস/দুৰিষ্টি ধৰণৰ যজ্ঞীয় দোষক সফল আহুতি (স্বিষ্টি)লৈ ৰূপান্তৰ কৰা, (৫) গৃহ্য অগ্নিৰ জৰিয়তে বিবাহ-আকৰ্ষণ আৰু স্থিতিশীলতা। ব্যৱহাৰিক লক্ষ্য: ৰোগ-ব্যৱস্থাপনা—বিশেষকৈ পৰজীৱী/কৃমি আৰু ক্ষয়জনিত দুৰ্বলতা।
Kinds of charm
Bhaishajya (healing): 3Paushtika (prosperity): 2Shantika (pacifying): 1
Suktas in Anuvaka 4
Sukta 31
AV 2.31 এটা ভৈষজ্য মন্ত্র, যাৰ লক্ষ্য কৃমি—দেহত থকা কীৰা/পৰজীৱী আৰু ৰোগৰ শত্রু-কাৰক এজেণ্ট হিচাপে কল্পিত—ধ্বংস কৰি বাহিৰ কৰি দিয়া। এই সূক্তত আৰোগ্যক পুনঃপুনঃ চেপি-গুড়ি কৰা আৰু আঘাত কৰি নিধন কৰাৰ কাৰ্য্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে: ইন্দ্ৰৰ দৃষদ (পেষণ-পাথৰ) আৰু অথৰ্বণিক বাচ্ (কাৰ্যকৰী পবিত্ৰ বাক্) হ’ল সেই অপাৰেটিভ শক্তি, যিয়ে দেহৰ সকলো স্থানত কৃমিক গুড়ি কৰি পেলায় আৰু সিহঁতৰ ‘জনিম’ (জন্ম-মূল) কাটি দি পুনৰ ঘূৰি অহা ৰোধ কৰে।
Sukta 32
AV 2.32 এটা কৃমি-নাশন (কীট/কৃমি ধ্বংসকাৰী) চিকিৎসামূলক মন্ত্র, য’ত আদিত্যৰ উদয় আৰু অস্ত ৰশ্মিক দাহক, অনুসন্ধানী অস্ত্ৰ হিচাপে প্ৰয়োগ কৰি দেহৰ ভিতৰৰ পৰজীৱী—বিশেষকৈ গৰু-মহিষ আদি পশুধনক পীড়া দিয়া কৃমিক—নাশ কৰা হয়। এই সূক্তত সূৰ্য-শোধনক আথৰ্বণীয় ‘বাক্-ঔষধ’ৰ সৈতে একেলগে ধৰা হৈছে; মন্ত্রৰ ব্ৰহ্মন্ শক্তিয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ কৃমি—অন্তৰস্থিত, চাৰিওফালে থকা, ডাঙৰ আৰু সৰু—চেপি-মাৰি উলিয়াই দি, পুনৰ জীৱনীশক্তি আৰু উৎপাদনক্ষমতা স্থাপন কৰে।
Sukta 33
এই অথৰ্ববেদীয় চিকিৎসা-সূক্তটি যক্ষ্মাৰ বিৰুদ্ধে এক শল্য-সদৃশ মৌখিক ‘উপড়াই পেলোৱা’ মন্ত্র; যক্ষ্মাক ক্ষয়কাৰী ৰোগ-দৈত্য বুলি ধৰা হৈছে, যি নিৰ্দিষ্ট অংগ আৰু ধাতুত আশ্ৰয় লয়। দেহ-অংগসমূহক পদ্ধতিগত শাৰীৰস্থানীয় ক্ৰমত নাম ধৰি, আৰু বাৰে বাৰে “আমি ইয়াক উপড়াই পেলাওঁ” (vi vṛh-) বুলি ঘোষণা কৰি, মন্ত্রটোৱে ভূত-নিষ্কাসনধর্মী চিকিৎসা হিচাপে কাম কৰে—মূৰ আৰু ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰা ধড় আৰু ছাললৈকে ৰোগক উচলাই/খেদাই দিয়ে। শেষত সমগ্ৰ দেহৰ এক সৰ্বাঙ্গ শোধন-নিষ্কাসন সম্পন্ন হয়, যি কশ্যপ-সম্পৰ্কীয় অধিকাৰসম্পন্ন চিকিৎসা-ধাৰা আৰু vībarha (“মূলসহ উপড়াই পেলোৱা/নিষ্কাসক” শক্তি) দ্বাৰা বলৱান হয়।
Sukta 34
AVŚ 2.34 এটা সংক্ষিপ্ত আথৰ্বণিক ৰক্ষা-আৰু-পৌষ্টিক মন্ত্র, য’ত পশুপতি (দ্বিপদ আৰু চতুষ্পদৰ যথাৰ্থ অধিপতি ৰুদ্ৰ)ক স্বীকাৰ কৰি আৰু তেওঁৰ প্ৰাপ্য অংশ “ক্ৰয়-মোচন” (নিṣ্ক্ৰীতি) হিচাপে অৰ্পণ কৰি গৰু-ধন আৰু মানুহৰ মঙ্গল-কল্যাণ নিশ্চিত কৰা হয়। তাৰ পিছত ই সফলতা-সূত্ৰলৈ বিস্তাৰিত হয়: দেৱতাসকলক যজমানৰ বাবে নিৰাপদ “পথ” (গাতু/পাথঃ) মুকলি কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়; অগ্নিয়ে বৈৰী বন্ধন আৰু গোপন নজৰদাৰী শিথিল কৰে, আৰু বিশ্বকৰ্মাই সুৰক্ষিত ৰাখে, যাতে ধন, পশুবৃদ্ধি আৰু সন্তান-সমৃদ্ধি অক্ষুণ্ণ থাকে।
Sukta 35
AV 2.35 হৈছে বিশ্বকৰ্মাৰ স্তোত্ৰ, যি যজ্ঞত হোৱা ত্ৰুটি (দুৰিষ্টি/এনস) শোধন কৰি ব্যৰ্থ হ’ব ধৰা আহুতিক সফল, ধন-সমৃদ্ধিদায়ক ‘স্বিষ্টি’লৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই সূক্তত যজ্ঞক জীৱন্ত দেহৰ দৰে ধৰা হৈছে—চকু, মুখ, বাক্, শ্ৰৱণ আৰু মনসহ—যাতে কোনো অংগ ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’লে সৰ্বজনীন কাৰিগৰ বিশ্বকৰ্মাই তাক পুনৰ গঢ়ি সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ শক্তি পুনৰুদ্ধাৰমূলক: ‘নষ্ট’ হোৱা ভাগ, বিন্দু, সমৃদ্ধি আৰু কল্যাণ পুনৰ আহ্বান কৰি আনে, আৰু যজমান তথা তেওঁৰ গৃহস্থক যজ্ঞৰ যথাযথ শৃঙ্খলা-ব্যৱস্থাৰ সৈতে পুনৰ একত্ৰিত কৰে।
Sukta 36
AV 2.36 এটা গৃহস্থালি বিবাহ-চাৰ্ম, যিয়ে কন্যাৰ ওচৰলৈ উপযুক্ত স্বামীক আকৰ্ষণ কৰে আৰু সামাজিক স্বীকৃতি, সমৃদ্ধি আৰু মানসিক-আৱেগিক সুৰ মিলৰ জৰিয়তে সেই মিলন স্থিৰ কৰে। গৃহৰ মধ্যস্থ অগ্নিক আৰু ‘ভাগ’ তথা সৌভাগ্য বণ্টনকাৰী ভগক আহ্বান কৰি, এই সূক্তই কন্যাক প্ৰাৰ্থীসকলৰ মাজত মনোমোহা কৰি তোলা আৰু ক্ৰোধ-অপমানবিহীন বিবাহ নিশ্চিত কৰাই লক্ষ্য কৰে।
Deities of Anuvaka 4
Inside Anuvaka 4
The theme
Restoring vitality by expelling disease-agents and re-securing social–ritual order
Threads through it
- Kr̥mi (worm/parasite) destruction in humans and cattle
- Yákṣma (wasting disease) extraction from specific body-parts
- Rudra–Paśupati protection of cattle and household prosperity
- Repair of ritual fault (énas/duriṣṭi) into successful offering (sviṣṭi)
- Marriage-attraction and stabilization through domestic Agni
Who it serves
Illness management (parasites, wasting disease), livestock protection, correcting ritual mistakes to regain prosperity, and securing an auspicious marriage alliance.
What it heals
- Kr̥mi infestation (worms/parasites) in body; disease conceived as hostile agentsSukta 2.31, 2.32
- Kr̥mi afflicting cattle (internal parasites; herd debility)Sukta 2.32
- Yákṣma (wasting disease) lodged in organs/tissuesSukta 2.33
- Threats to cattle and household well-being (loss, fear, vulnerability of herds and people)Sukta 2.34
- Ritual error/énas causing failed offering and loss of prosperitySukta 2.35
- Marriage delay or mismatch; need to attract a suitable husband and secure concordSukta 2.36
Frequently Asked Questions
It concentrates on restoring vitality: expelling kr̥mi (parasites) and yákṣma (wasting disease), while also safeguarding cattle, repairing ritual failure into sviṣṭi, and securing an auspicious marriage.
Suktas 2.31 and 2.32 target kr̥mi. The cure is framed as a forceful expulsion and burning/searching destruction, especially through Āditya’s rays in 2.32.
They extend “healing” to social and ritual life: Rudra–Paśupati protects herd and household (2.34), Viśvakarman converts ritual fault into success and wealth (2.35), and Agni stabilizes a marriage alliance (2.36).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
