Adhyaya 21: The Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, the Hari-Hara Conflict, and the Establishment of Rudra’s Sacrificial Share

Verse 1

महातपा उवाच । पूर्वं प्रजापतिर्देवः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयामास धर्मात्मा यदा ता नाध्यगच्छत ॥ २१.२ ॥

Mahātapā nói: Thuở trước, khi thần Prajāpati mong muốn tạo dựng muôn loài sai khác, nhưng chưa thể làm cho chúng xuất hiện, bậc có tâm hướng về Dharma ấy đã trầm tư suy niệm.

Verse 2

तदाऽस्य कोपात्संजज्ञे स च रुद्रः प्रतापवान् । रोदनात्तस्य रुद्रत्वं संजातं परमेष्ठिनः ॥ २१.३ ॥

Bấy giờ, từ cơn phẫn nộ của Ngài, Rudra—rực sáng uy lực—được sinh ra. Do tiếng khóc (rodana) của vị ấy, danh xưng và địa vị “Rudra” đã thành lập cho Ngài, do Parameṣṭhin (Đấng Tối Thượng khai sinh) làm phát khởi.

Verse 3

तस्य ब्रह्मा शुभां कन्यां भार्यार्थं मूर्त्तिसम्भवाम् । गौरी नाम्ना स्वयं देवी भारती तां ददौ पिता ॥ २१.४ ॥

Vì Ngài, Brahmā với tư cách người cha đã gả một ái nữ hiền thiện—sinh từ Mūrti—làm phối ngẫu. Chính nữ thần ấy, mang danh Gaurī, được phụ thân Bhāratī trao ban.

Verse 4

रुद्रायामितदेहाय स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः । स तां लब्ध्वा वरारोहां मुदा परमया युतः ॥ २१.५ ॥

Chính Prajāpati Brahmā đã gả nàng cho Rudra, bậc có thân tướng vô lượng. Khi được người nữ cao quý, dung mạo đoan nghiêm ấy, Ngài tràn đầy niềm hoan hỷ tối thượng.

Verse 5

सर्गकालेषु तं ब्रह्मा तपसा प्रत्युवाच ह । रुद्र प्रजाः सृजस्वेति पौनःपुन्येन चोदितः । असमर्थोऽहमिति जले निमज्जत महाबलः ॥ २१.६ ॥

Vào những thời kỳ sáng tạo, Phạm Thiên (Brahmā) dùng uy lực khổ hạnh mà bảo với Ngài. Bị thúc giục mãi: “Hỡi Rudra, hãy tạo ra các loài hữu tình”, bậc đại lực nói: “Ta không đủ khả năng”, rồi chìm xuống nước.

Verse 6

तपोऽर्थित्वं तपोहीनः स्रष्टुं शक्नोति न प्रजाः । एवं चिन्त्य जले मग्नस्ततो रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.७ ॥

Kẻ thiếu kỷ luật khổ hạnh, dù ham cầu quả báo của khổ hạnh, cũng không thể tạo ra các loài hữu tình. Nghĩ như vậy, Rudra đầy oai lực liền chìm trong nước.

Verse 7

तस्मिन् निमग्ने देवेशे तां ब्रह्मा कन्यकां पुनः । अन्तःशरीरगां कृत्वा गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८ ॥

Khi Đấng Chủ Tể chư thiên đã chìm vào trạng thái ấy, Phạm Thiên lại khiến thiếu nữ kia đi vào trong thân Ngài, làm nàng thành Gaurī rực rỡ tối thượng.

Verse 8

पुनः सिसृक्षुर्भगवानसृजत् सप्त मानसान् । दक्षं च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग्व्यवर्धिताः ॥ २१.९ ॥

Rồi, mong muốn sáng tạo trở lại, Đấng Thế Tôn đã sinh ra bảy vị “tâm sinh”. Bắt đầu từ Dakṣa trong số ấy, các loài hữu tình tăng trưởng đúng đắn, theo trật tự thích hợp.

Verse 9

तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥ २१.१० ॥

Tại đó, tất cả chư thiên—cùng với Indra—được nói là con của Dakṣāyaṇī: tám vị Vasu, các Rudra, các Āditya, và cả các Marut nữa.

Verse 10

सा अपि दक्षाय सुष्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा । दुहितृत्वे पुरा या हि रुद्रेणोढा महात्मना ॥ २१.११ ॥

Nàng ấy nữa—Gaurī, người có hông thon đẹp—đã được Phạm Thiên (Brahmā) ban cho Dakṣa làm con gái; chính nàng, thuở xưa trong thân phận ái nữ, đã kết hôn với Rudra bậc đại tâm.

Verse 11

सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूता नृपोत्तम । ततो दक्षः प्रहृष्टात्मा दौहित्रान् स्वान् स वृद्धिकृत् । दृष्ट्वा यज्ञम् अथारेभे प्रीणनाय प्रजापतिः ॥ २१.१२ ॥

Và nữ thần Dakṣāyaṇī ấy đã tái sinh, hỡi bậc vương tối thượng. Khi ấy Dakṣa lòng hân hoan, thấy các cháu trai của mình và trở thành người thúc đẩy sự tăng trưởng của họ, liền khởi lập lễ tế (yajña), với ý nguyện của Prajāpati là làm cho chư vị được thỏa lòng.

Verse 12

तत्र ब्रह्मसुताः सर्वे मरीच्यादय एव च । चक्रुरार्त्त्विज्यकं कर्म स्वे स्वे मार्गे व्यवस्थिताः ॥ २१.१३ ॥

Tại đó, tất cả các con của Phạm Thiên—Marīci và các vị khác—đều đảm nhiệm các nghi thức của hàng tế sư (ṛtvij), mỗi vị an trú trong con đường nghi lễ và kỷ luật riêng của mình.

Verse 13

ब्रह्मा स्वयं मरीच्यस्तु बभूव अन्ये तथापरे । अत्रिस्तु यज्ञकर्मस्थ आग्नीध्रस्त्वङ्गिरा भवत् ॥ २१.१४ ॥

Chính Phạm Thiên (Brahmā) cũng hiện diện; Marīci và các bậc tôn quý khác cũng vậy. Atri chuyên chú vào công việc tế lễ, còn Aṅgiras đảm nhiệm chức Āgnīdhra, người giữ lửa thiêng.

Verse 14

होता पुलस्त्यस्त्वभवदुद्गाता पुलहोऽभवत् । क्रतौ क्रतुस् तु प्रस्तोता तदा यज्ञे महातपाः ॥ २१.१५ ॥

Pulastya làm Hotṛ, vị tế sư xướng thỉnh thần chú; Pulaha làm Udgātṛ, vị xướng ca Sāma-veda. Trong lễ tế ấy, Kratu làm Prastotṛ, người xướng dẫn; các bậc đại khổ hạnh ấy đã chủ trì nghi lễ.

Verse 15

प्रतिहर्ता प्रचेतास्तु तस्मिन् क्रतुवरे बभौ । सुब्रह्मण्यो वसिष्ठस्तु सनकाद्याः सभासदः । तत्र याज्यः स्वयं ब्रह्मा स च इज्यस्तु पूज्यते ॥ २१.१६ ॥

Trong nghi lễ tế tự tối thắng ấy, Pracetas hiện ra làm vị tư tế đáp lời hiệu triệu nghi thức. Vasiṣṭha đảm nhiệm chức tư tế Subrahmaṇya, còn Sanaka cùng các vị khác hiện diện như hội chúng. Tại đó, chính Phạm Thiên (Brahmā) là thần linh được dâng hiến lễ vật; và Ngài, bậc đáng thờ phụng, được tôn kính đúng pháp.

Verse 16

पूज्या दक्षस्य दौहित्रा रुद्रादित्या ङ्गिरादयः । प्रत्यक्शपितरस्ते हि तैः प्रीतैः प्रीयते जगत् ॥ २१.१७ ॥

Đáng được tôn kính là các cháu của Dakṣa—các Rudra, các Āditya, các Aṅgirasa và những vị khác. Vì họ chính là các bậc tổ phụ hiển lộ; khi các Ngài hoan hỷ, thế gian nhờ đó mà được an vui.

Verse 17

तत्र भागार्थिनो देवा आदित्या वसवस्तथा । विश्वेदेवाः सपितरो गन्धर्वाद्या मरुद्गणाः ॥ २१.१८ ॥

Tại đó, các thần linh đến cầu phần được phân trong tế lễ—các Āditya và các Vasu; các Viśvedevar cùng với các Pitṛ (tổ tiên); lại có các Gandharva và những chúng loại tương tự, cùng toàn thể đoàn Marut—đều tụ hội.

Verse 18

जग्रिहुर्यज्ञभागान् स्वान् यावत् ते हविषोर्पितान् । तावत्कालं जलात् सद्य उत्तस्थौ ब्रह्मणः पुनः ॥ २१.१९ ॥

Họ nhận lấy phần tế lễ của mình chừng nào các lễ vật còn được dâng hiến. Trong khoảng thời gian ấy, Phạm Thiên (Brahmā) lập tức lại trỗi dậy từ trong nước.

Verse 19

रुद्रः कोपोद्भवो यस्तु पूर्वं मग्नो महाजले । स सहस्रार्कसंकाशो निष्चक्राम जलात् ततः ॥ २१.२० ॥

Rudra—đấng phát sinh từ cơn phẫn nộ—trước kia đã bị chìm trong đại thủy. Rồi Ngài, rực sáng như ngàn mặt trời, từ nước mà xuất hiện.

Verse 20

सर्वज्ञाणमयो देवः सर्वदेवमयोऽमलः । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य जगतस्तपसा बभौ ॥ २१.२१ ॥

Vị Thần toàn tri, cấu thành bởi mọi tri thức, hiện thân của hết thảy chư thiên và thanh tịnh không nhiễm, đã rực sáng nhờ uy lực khổ hạnh, trực tiếp chiêm kiến toàn thể thế gian.

Verse 21

तस्मिंस्तु काले पञ्चानां जातः सर्गो नरोत्तम । दिव्यानां पृथिवीस्थानां चतुर्णामरजातिनाम् ॥ २१.२२ ॥

Bấy giờ, hỡi bậc tối thượng trong loài người, sự sáng tạo (sarga) của năm loại đã phát sinh: các bậc thần linh, những loài cư trú trên mặt đất, và bốn nhóm thuộc dòng/loại ‘Ara’.

Verse 22

रौद्रसर्गस्य सम्भूतिस्तदा सद्योऽपि जायते । इदानीं रुद्रसर्गं त्वं शृणु पार्थिवसत्तम ॥ २१.२३ ॥

Sự phát sinh của tạo hóa Raudra (Raudra-sarga) khi ấy liền hiện khởi ngay tức thì. Nay, hỡi bậc tối thượng trong các vua trần thế, hãy lắng nghe về tạo hóa Rudra (Rudra-sarga).

Verse 23

दशवर्षसहस्राणि तपश्चीर्त्वा महज्जले । प्रतिबुद्धो यदा रुद्रस्तदा चोर्वीं सकाननाम् । दृष्ट्वा सस्यवतीं रम्यां मनुष्यपशुसंकुलाम् ॥ २१.२४ ॥

Sau khi tu khổ hạnh suốt mười nghìn năm trong đại thủy, khi Rudra tỉnh thức, Ngài liền thấy trái đất cùng các rừng cây, xanh tốt mùa màng, mỹ lệ, và đầy ắp loài người cùng muôn thú.

Verse 24

शुश्राव च तदा शब्दानृत्विजां दक्षसद्मनि । आश्रमे यज्ञिनां चोच्चैर्योगस्थैरिति कीर्तितम् ॥ २१.२५ ॥

Rồi Ngài nghe tiếng của các tư tế chủ lễ (ṛtvij) trong tư dinh của Dakṣa; và tại đạo tràng của những người hành tế, lời xướng tụng được cất cao bởi những vị an trụ trong định tĩnh của yoga.

Verse 25

ततः श्रुत्वा महातेजाः सर्वज्ञः परमेश्वरः । चुकोप सुभृशं देवो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.२६ ॥

Nghe những lời ấy xong, Đấng rực rỡ tối thượng—bậc Toàn tri, Chúa tể tối cao—liền nổi giận dữ dội; và vị Thần đã phán lời này.

Verse 26

अहं पूर्वं तु कविना सृष्टः सर्वात्मना विभुः । प्रजाः सृजस्वेति तदा वाक्यमेतत् तथोक्तवान् ॥ २१.२७ ॥

“Thuở trước, ta—đấng Chúa tể bao trùm—được bậc Hiền triết (Thi sĩ–Đấng Sáng tạo) tạo ra bằng toàn thể bản thể của ngài; và khi ấy ngài đã truyền dạy chính lời này: ‘Hãy tạo dựng các loài hữu tình.’”

Verse 27

इदानीं केन तत्कर्म कृतं सृष्ट्यादिवर्णनम् । एवमुक्त्वा भृशं कोपान्ननाद परमेश्वरः ॥ २१.२८ ॥

“Giờ đây, bởi ai mà việc ấy đã được thực hiện—bản thuật về sự sáng tạo và khởi nguyên (vũ trụ) này?” Nói vậy xong, Đấng Tối thượng vì cơn giận dữ dữ dội mà gầm vang.

Verse 28

तस्य नानदतो ज्वालाः श्रोत्रेभ्यो निर्ययुस्तदा । तत्र भूतानि वेतालाः उच्छ्रुष्माः प्रेतपूतनाः ॥ २१.२९ ॥

Khi Ngài gầm lên, lửa bùng vọt ra từ đôi tai. Tại đó hiện ra các loài như bhūta và vetāla, cùng với ucchruṣmā, preta và pūtanā.

Verse 29

कूष्माण्डा यातुधानाश्च सर्वे प्रज्वलिताननाः । उत्तस्थुः कोटिशस्तत्र नानाप्रहरणावृताः ॥ २१.३० ॥

Tại đó, các kūṣmāṇḍa và yātudhāna—tất thảy mặt rực lửa—đã trỗi dậy hàng chục triệu, mang theo đủ loại vũ khí.

Verse 30

ते दृिष्ट्वा भूतसङ्घाता विविधायुधपाणयः । ससर्ज वेदविद्याङ्गं रथं परमशोभनम् ॥ २१.३१ ॥

Thấy các đoàn chúng sinh tụ hội, tay cầm đủ loại vũ khí, Ngài liền tạo ra một cỗ chiến xa tối thượng huy hoàng, được trang bị minh triết Veda cùng các bộ môn phụ trợ của Veda.

Verse 31

तस्मिन्नृगादयस्त्वश्वास्त्रितत्त्वं च त्रिवेणुकम् । त्रिपूजकं त्रिषवणं धर्माक्षं मारुतध्वनिम् ॥ २१.३२ ॥

Trong đó có các danh xưng/điểm thiêng như Ṛga và những tên khác; Aśvāstri; tri-tattva (ba nguyên lý); tri-veṇuka (ba dòng); tri-pūjaka (ba phép thờ phụng); tri-savana (ba thời trong ngày); Dharmākṣa; và Mārutadhvani, nghĩa là “âm vang của gió”.

Verse 32

अहोरात्रे पताके द्वे धर्माधर्मे तु दण्डके । शकटं सर्वविद्याश्च स्वयं ब्रह्मादिसारथिः ॥ २१.३३ ॥

Ngày và đêm là hai lá cờ; chính và tà (dharma và adharma) là hai cây trụ; cỗ xe được cấu thành bởi mọi ngành tri thức—còn người đánh xe chính là Brahmā cùng các hữu thể nguyên sơ khác tự thân.

Verse 33

गायत्री च धनुस्तस्य ओङ्कारो गुण एव च । स्वराः सप्त शरास्तस्य देवदेवस्य सुव्रत ॥ २१.३४ ॥

Gāyatrī là cây cung của Ngài; Oṅkāra (Oṃ) chính là dây cung. Bảy âm (svara) là những mũi tên của Devadeva—hỡi Suvratā.

Verse 34

एवं कृत्वा स सामग्रीं देवदेवः प्रतापवान् । जगाम दक्षयज्ञाय कोपाद् रुद्रः प्रतापवान् ॥ २१.३५ ॥

Chuẩn bị xong mọi vật dụng cần thiết như thế, Devadeva đầy oai lực—Rudra rực lửa uy dũng—vì phẫn nộ mà đi đến lễ tế (yajña) của Dakṣa.

Verse 35

गच्छतस्तस्य देवस्य अम्बराङ्गिरसं नयत् । ऋत्विजां मन्त्रनिचयो नष्टो रुद्रागमे तदा ॥ २१.३६ ॥

Khi vị thần ấy tiến bước, Ngài dẫn theo Ambarāṅgirasa; bấy giờ, trong Rudrāgama, toàn bộ tập hợp thần chú của các ṛtvij (tư tế chủ lễ) đã bị thất lạc.

Verse 36

विपरीतमिदं दृष्ट्वा तदा सर्वे च ऋत्विजः । ऊचुः संनह्यतां देवा महद् वो भयमागतम् ॥ २१.३७ ॥

Thấy sự việc đảo ngược như vậy, bấy giờ tất cả các ṛtvij đều nói: “Hỡi chư thiên, hãy sửa soạn vũ khí; một mối hiểm nguy lớn đã đến với các ngài.”

Verse 37

कश्चिदायाति बलवानसुरो ब्रह्मनिर्मितः । यज्ञभागार्थमेतस्मिन् क्रतौ परमदुर्लभम् ॥ २१.३८ ॥

Một asura nào đó đầy uy lực—được nói là do Phạm Thiên (Brahmā) tạo tác—đang tiến đến, mong giành phần yajnabhāga (phần lễ vật hiến tế) trong nghi lễ này, điều cực kỳ khó đạt được.

Verse 38

एवमुक्तास्ततो देवाः ऊचुर्मातामहं तदा । दक्ष तात किमत्रास्मत्कार्यं ब्रूहि विवक्षितम् ॥ २१.३९ ॥

Được nói như thế, chư thiên bèn thưa với Đấng Tổ Phụ (Mātāmaha): “Hỡi Dakṣa, bậc phụ thân đáng kính, ở đây chúng con phải làm việc gì vì các ngài? Xin nói rõ điều được định liệu.”

Verse 39

दक्ष उवाच । गृह्यन्तां द्रुतमस्त्राणि संग्रामोऽत्र विधीयताम् । एवमुक्ते तदा देवैर्विविधायुधधारिभिः । रुद्रस्यानुचरैः सार्धं महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ २१.४० ॥

Dakṣa nói: “Hãy mau cầm lấy vũ khí; hãy lập chiến trận tại đây.” Khi lời ấy vừa dứt, một cuộc giao chiến lớn bùng nổ giữa chư thiên mang đủ loại binh khí và các tùy tùng của Rudra.

Verse 40

तत्र वेतालभूतानि कूष्माण्डा ग्रहपूतनाः । युयुधुर्लोकपालैश्च नानाशस्त्रधराणि च ॥ २१.४१ ॥

Tại đó, các linh thể như Vetāla, các Kūṣmāṇḍa và Graha-Pūtanā giao chiến; họ cũng đối trận với các Lokapāla, tay mang đủ loại binh khí.

Verse 41

देवा रौद्राणि भूतानि निरसन्तो यमालयम् । चिक्षिपुः सायकान् घोरान् असिंश्च सपरश्वधान् ॥ २१.४२ ॥

Các thần linh xua đuổi những loài hữu thể hung bạo, tiến về nơi cư ngụ của Yama; họ phóng những mũi tên ghê rợn, và vung kiếm cùng rìu.

Verse 42

भूतान्यपि मृधे घोराण्युल्मुकैरस्थिभिः शरैः । जग्मुर्देवान्मृधे रोषाद्रुद्रस्य पुरतो बलात् ॥ २१.४३ ॥

Trong trận chiến dữ dội ấy, cả những hữu thể ghê rợn cũng xông lên chống lại các thần—ném đuốc lửa, xương và tên—bị thúc bởi cơn phẫn nộ, dồn lực tiến lên trước mặt Rudra.

Verse 43

ततस्तस्मिन् महारौद्रे संग्रामे भीमरूपिणि । रुद्रो भगस्य नेत्रे तु बिभेदैकॆषुणा मृधे ॥ २१.४४ ॥

Rồi trong cuộc chiến cực kỳ dữ dội, mang hình tướng đáng sợ ấy, Rudra giữa trận mạc đã dùng một mũi tên duy nhất xuyên thủng đôi mắt của Bhaga.

Verse 44

रुद्रस्य शरपातेन नष्टनेत्रं भगं तदा । दृष्ट्वास्य क्रोधात् तेजस्वी पूषा रुद्रमयोद्धयत् ॥ २१.४५ ॥

Bấy giờ, do loạt tên của Rudra, mắt của Bhaga bị hủy hoại. Thấy vậy, Pūṣan rực rỡ vì phẫn nộ đã giao chiến với Rudra.

Verse 45

सृजन्तमिषुजालानि पूषणं तु महामृधे । दृष्ट्वा रुद्रोऽस्य दन्तांस्तु चकर्ष परवीरहा ॥ २१.४६ ॥

Thấy Pūṣan trong đại chiến đang phóng ra từng loạt mưa tên, Rudra—kẻ diệt các dũng tướng đối phương—liền giật bật những chiếc răng của ông ta.

Verse 46

तस्य दन्तांस्तदा दृष्ट्वा पूष्णो रुद्रेण पातितान् । दुद्रुवुः वसवो दिक्षु रुद्रास्त्वेकादश द्रुतम् ॥ २१.४७ ॥

Bấy giờ, thấy những chiếc răng của Pūṣan bị Rudra đánh rơi, các Vasu chạy trốn về mọi phương, và mười một vị Rudra cũng vội vã tháo chạy.

Verse 47

तान् भग्नान् सहसा दिक्षु दृष्ट्वा विष्णुः प्रतापवान् । आदित्यावरजो वाक्यमुवाच स्वबलं तदा ॥ २१.४८ ॥

Thấy họ bỗng chốc tan vỡ và chạy tán loạn khắp các phương, Viṣṇu hùng lực—đấng sinh sau Aditi—bấy giờ truyền lệnh cho quân của mình.

Verse 48

क्व यात पौरुषं त्यक्त्वा दर्पं माहात्म्यमेव च । व्यवसायं कुलं भूतिṃ कथं न स्मर्यते द्रुतम् ॥ २१.४९ ॥

Đã bỏ rơi khí phách nam nhi, lòng kiêu hãnh và cả sự vĩ đại của chính mình, các ngươi đi đâu? Sao lại không mau nhớ đến chí nghiệp, dòng tộc và phú quý của mình?

Verse 49

परमेष्ठिगुणैर्युक्तो लघुवद्भीतितः पुरा । नमस्कं कुरुते मोघं पृथिव्यां पद्मजः स्वयम् ॥ २१.५० ॥

Xưa kia, tuy đầy đủ các phẩm tính của Parameṣṭhin (Đấng Tối Thượng), chính Padmaja (Phạm Thiên) vì sợ hãi như kẻ nhỏ bé mà cúi lạy vô ích trên mặt đất.

Verse 50

एवमुक्त्वा गरुत्मन्तमारुरोह हरिस्तदा । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाः जनार्दनः ॥ २१.५१ ॥

Nói như vậy xong, bấy giờ Hari liền cưỡi lên Garutmān; Janārdana khoác y vàng, tay cầm ốc tù và, đĩa thần (chakra) và chùy (gadā).

Verse 51

ततो हरिहरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । रुद्रः पाशुपतास्त्रेण विव्याध हरिमोजसा । हरिर्नारायणास्त्रेण रुद्रं विव्याध कोपवान् ॥ २१.५२ ॥

Rồi bấy giờ bùng lên trận chiến rợn tóc gáy giữa Hari và Hara. Rudra dùng vũ khí Pāśupata đâm xuyên Hari với sức mạnh; còn Hari nổi giận, dùng vũ khí Nārāyaṇa đâm xuyên Rudra.

Verse 52

नारायणं पाशुपतमुभेऽस्त्रे व्योम्नि रोषिते । युयुधाते भृशं दिव्यं परस्परजिघांसया । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तयोर्युद्धमभूत् तदा ॥ २१.५३ ॥

Bấy giờ trên không trung, hai thần khí—Nārāyaṇa và Pāśupata—đều bừng giận, giao chiến dữ dội, mỗi bên quyết diệt đối phương; và cuộc chiến của chúng kéo dài suốt một nghìn năm trời (thiên niên).

Verse 53

तत्रैकं मुकुटोद्बद्धं मूर्द्धन्यं जटजालकम् । एकं प्रध्मापयच्छङ्खमन्यड्डुमरुकं शुभम् ॥ २१.५४ ॥

Tại đó, một (hình tướng) có búi tóc bện (jaṭā) được buộc lại, trên đỉnh đầu đội mũ miện; một (hình tướng) đang thổi ốc; và một (hình tướng) khác mang chiếc trống ḍamaru cát tường.

Verse 54

एकं खङ्गकरं तत्र तथान्यं दण्डधारिणम् । एकं कौस्तुभदीप्ताङ्गमन्यं भूतिविभूषितम् ॥ २१.५५ ॥

Tại đó, một (hình tướng) cầm kiếm; cũng vậy, một (hình tướng) khác mang gậy (daṇḍa). Một (hình tướng) thân thể rực sáng bởi bảo châu Kaustubha; còn một (hình tướng) khác được trang sức bằng tro thánh (vibhūti).

Verse 55

एकं गदां भ्रामयति द्वितीयं दण्डमेव च । एकं शोभति कण्ठस्थैर्मणिभिस्त्वस्थिभिः परम् । एकं पीताम्बरं तत्र द्वितीयं सर्पमेखलम् ॥ २१.५६ ॥

Một (hình tướng) xoay vung chùy (gadā); hình tướng thứ hai chỉ cầm gậy (daṇḍa). Một vị rực rỡ với châu báu nơi cổ và lại tối thượng với những bộ xương; một vị khoác y vàng (pītāmbara), còn vị kia thắt đai bằng rắn (sarpa-mekhalā).

Verse 56

एवं तौ स्पर्धिनावस्त्रौ रौद्रनारायणात्मकौ । अन्योऽन्यातिशयोपेतौ तदालोक्य पितामहः ॥ २१.५७ ॥

Như vậy, hai thần khí đối địch ấy—mang bản thể quyền năng của Rudra và Nārāyaṇa—mỗi bên đều được trang bị sự trội vượt hơn bên kia. Thấy thế, Pitāmaha (Phạm Thiên Brahmā) quan sát tình hình.

Verse 57

उवाच शम्यतामस्त्रौ स्वस्वभावेन सुव्रतौ । एवं ते ब्रह्मणा चोक्तौ शान्तभावं प्रजग्मतुः ॥ २१.५८ ॥

Ngài nói: “Hãy để hai thần khí ấy được an hòa, mỗi bên theo đúng bản tính của mình, hỡi những bậc giữ giới nguyện thanh cao.” Được Brahmā nói như vậy, cả hai liền đạt đến trạng thái tĩnh lặng.

Verse 58

तथा विष्णुहरौ ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह । उभौ हरिहरौ देवौ लोके ख्यातिं गमिष्यथः ॥ २१.५९ ॥

Rồi Brahmā nói với Viṣṇu và Hara lời này: “Cả hai ngươi—Hari và Hara, hai bậc Thiên thần—sẽ đạt danh tiếng trong thế gian.”

Verse 59

अयं च यज्ञो विध्वस्तः सम्पूर्णत्वं गमिष्यति । दक्षस्य ख्यातिमाँल्लोकः सन्तत्या अयं भविष्यति ॥ २१.६० ॥

“Và lễ tế yajña này, tuy bị phá rối, vẫn sẽ đạt đến sự viên mãn. Thế gian này sẽ trở nên lừng danh nhờ Dakṣa—nhờ dòng dõi (santati) của ông.”

Verse 60

एवमुक्त्वा हरिहरौ तदा लोकपितामहः । ब्रह्मा लोकानुवाचेदं रुद्रभागोऽस्य दीयताम् ॥ २१.६१ ॥

Nói như vậy với Hari và Hara, rồi Brahmā—bậc tổ phụ của các thế giới—ngỏ lời với muôn loài: “Trong việc này, hãy ban phần thuộc về Rudra.”

Verse 61

रुद्रभागो ज्येष्ठभाग इतीयं वैदिकी श्रुतिः । स्तुतिं च देवाः कुरुत रुद्रस्य परमेष्ठि नः ॥ २१.६२ ॥

“Phần của Rudra là phần tối thượng”—đó là mặc khải Vệ-đà. Vì vậy, hỡi chư thiên, hãy dâng lời tán tụng Rudra, Đấng Parameṣṭhin của chúng ta.

Verse 62

भगनेत्रहरं देवं पूष्णो दन्तविनाशनम् । स्तुतिं कुरुतमा शीघ्रं गीतैरेतैस्तु नामभिः । येनायं वः प्रसन्नात्मा वरदत्वं भजेत ह ॥ २१.६३ ॥

Hãy mau dâng lời tán tụng—bằng những danh xưng được ca hát này—lên vị Thần đã lấy đi mắt của Bhaga và làm vỡ răng của Pūṣan, để Ngài hoan hỷ với các ngươi và nhận lấy vai trò ban ân phúc.

Verse 63

एवमुक्तास्तु ते देवाः स्तोत्रं शम्भोर्महात्मनः । चक्रुः परमया भक्त्या नमस्कृत्य स्वयम्भुवे ॥ २१.६४ ॥

Được dạy như thế, chư thiên đã soạn một bài tụng ca dâng lên Śambhu, bậc đại hồn; và sau khi đảnh lễ Đấng Tự-sinh, họ thực hiện điều ấy với lòng sùng kính tối thượng.

Verse 64

देवा ऊचुः । नमो विषमनेत्राय नमस्ते त्र्यम्बकाय च । नमः सहस्रनेत्राय नमस्ते शूलपाणये ॥ २१.६५ ॥

Chư thiên thưa: “Kính lễ Đấng có con mắt khác thường; kính lễ Ngài, Trì-ambaka (Đấng Ba Mắt). Kính lễ Đấng ngàn mắt; kính lễ Ngài, bậc cầm cây tam-xoa.”

Verse 65

नमः खट्वाङ्गहस्ताय नमो दण्डभृते करे । त्वं देव हुतभुग्ज्वालाकोतिभानुसमप्रभः ॥ २१.६६ ॥

Kính lễ Đấng cầm khaṭvāṅga trong tay; kính lễ Đấng tay mang gậy (daṇḍa). Ôi Thiên Thần, quang huy của Ngài rực rỡ như mười triệu mặt trời và như ngọn lửa của hỏa tế.

Verse 66

अदर्शनेऽनयद् देव मूढविज्ञानतोऽधुना । कृतमस्माभिरेवेश तदत्र क्षम्यतां प्रभो ॥ २१.६७ ॥

Ôi Thần linh, do tri kiến mê lầm, nay chúng con đã khiến việc này rơi vào chỗ không còn được thấy biết, trở nên mờ tối. Điều gì chúng con đã làm—lạy Chúa Tể—xin được tha thứ tại đây, bậc Chủ Tôn.

Verse 67

नमस्त्रिनेत्रार्त्तिहाराय शम्भो त्रिशूलपाणे विकृतास्यरूप । समस्तदेवेश्वर शुद्धभाव प्रसीद रुद्राच्युत सर्वभाव ॥ २१.६८ ॥

Kính lễ Ngài, hỡi Śambhu—Đấng tam nhãn, bậc trừ khổ; hỡi Đấng cầm tam xoa, dung mạo biến hiện uy nghiêm đáng sợ. Ôi Chúa tể của chư thiên, tâm ý thanh tịnh—xin đoái thương, hỡi Rudra, hỡi Acyuta, Đấng bao hàm mọi bản tính.

Verse 68

पूष्णोऽस्य दन्तान्तक भीमरूप प्रलम्बभोगीन्द्रलुलन्तकण्ठ । विशालदेहाच्युत नीलकण्ठ प्रसीद विश्वेश्वर विश्वमूर्त्ते ॥ २१.६९ ॥

Ôi Đấng đáng sợ, bậc phá hủy chiếc răng của Pūṣan; ôi Đấng hình tướng kinh khiếp; ôi chúa tể loài rắn thân dài, cổ được trang sức bởi những vòng rắn buông rủ. Ôi Acyuta thân thể rộng lớn, ôi Nīlakaṇṭha—xin đoái thương, hỡi Chúa tể vũ trụ, hỡi hiện thân của toàn thể thế gian.

Verse 69

भगाक्षिसंस्फोटनदक्षकर्मा गृहाण भागं मखतः प्रधानम् । प्रसीद देवेश्वर नीलकण्ठ प्रपाहि नः सर्वगुणोपपन्न ॥ २१.७० ॥

Ôi Đấng có hành nghiệp hữu hiệu là đánh bật mở mắt của Bhaga, xin nhận phần tối thượng của lễ tế này. Xin đoái thương, hỡi Chúa tể chư thiên, hỡi Nīlakaṇṭha; xin che chở chúng con—Đấng đầy đủ mọi đức tính thù thắng.

Verse 70

सिताङ्गरागाप्रतिपन्नमूर्ते कपालधारिं त्रिपुरघ्न देव । प्रपाहि नः सर्वभयेषु चैव उमापते पुष्करनालजन्म ॥ २१.७१ ॥

Ôi thần linh mang thân tướng được xức bằng hương dược trắng nhạt; ôi Đấng mang sọ; ôi Đấng diệt Tripura—xin che chở chúng con trong mọi hiểm nạn. Ôi phu quân của Umā, ôi Đấng sinh từ cuống sen, xin hộ trì chúng con.

Verse 71

पश्याम ते देहगतान् सुरेश सर्गादयो वेदवराननन्त । साङ्गान् सविद्यान् सपदक्रमांश्च सर्वान् निलीनांस्त्वयि देवदेव ॥ २१.७२ ॥

Lạy Chúa tể chư thiên, lạy Đấng Vô tận, chúng con thấy ngay trong thân thể của Ngài các Veda tối thượng cùng với sự sáng tạo và những điều khác; cùng các bộ môn phụ trợ (aṅga), cùng các ngành tri thức, cùng các bản tụng truyền theo từng từ và theo thứ tự—tất cả đều ẩn nhập trong Ngài, ôi Thần của các thần.

Verse 72

भव शर्व महादेव पिनाकिन् रुद्र ते हर । नताः स्म सर्वे विश्वेश त्राहि नः परमेश्वर ॥ २१.७३ ॥

Ôi Bhava, Śarva, Mahādeva, Pinākin, Rudra và Hara—chính là Ngài. Ôi Chúa tể vũ trụ, tất cả chúng con cúi đầu đảnh lễ. Xin bảo hộ chúng con, ôi Đấng Tối thượng.

Verse 73

इत्थं स्तुतस्तदा देवैर्देवदेवो महेश्वरः । तुतोष सर्वदेवानां वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २१.७४ ॥

Được chư thiên tán thán như vậy vào lúc ấy, Maheśvara—Thần của các thần—hoan hỷ; rồi Ngài nói những lời này với tất cả các vị thần.

Verse 74

रुद्र उवाच । भगस्य नेत्रं भवतु पूष्णो दन्तास्तथा मखः । दक्षस्याच्छिद्रतां यातु यज्ञश्चाप्यदितेः सुताः । पशुभावं तथा चापि अपनेष्यामि वो सुराः ॥ २१.७५ ॥

Rudra nói: “Hãy để Bhaga được phục hồi con mắt; hãy để răng của Pūṣan cũng được hoàn lại; và Makha cũng vậy. Hãy để Dakṣa trở nên không còn tàn khuyết; và Yajña cũng được phục hồi, cùng với các con trai của Aditi. Và Ta cũng sẽ trừ bỏ khỏi các ngươi, hỡi chư thần, tình trạng bị hạ xuống ‘thân phận loài vật’.”

Verse 75

मद्दर्शनॆन यो जातः पशुभावो दिवौकसाम् । स मयाऽपहृतः सद्यः पतित्वं वो भविष्यति ॥ २१.७६ ॥

Tình trạng thô lậu như loài vật của các cư dân cõi trời, phát sinh do thấy Ta—đã được chính Ta lập tức trừ bỏ; còn đối với các ngươi, trạng thái sa đọa sẽ xảy đến.

Verse 76

अहं च सर्वविद्यानां पति॒राद्यः सनातनः । अहं वै पतिभावेन पशुमध्ये व्यवस्थितः ॥ २१.७७ ॥

Chính Ta là bậc chủ tể nguyên thủy và vĩnh cửu của mọi ngành tri thức; và cũng chính Ta, trong tư cách chủ quyền, an trụ giữa các loài hữu tình.

Verse 77

अतः पशुपतिर्नाम मम लोके भविष्यति । ये मां यजन्ति तेषां स्याद् दीक्षा पाशुपती भवेत् ॥ २१.७८ ॥

Vì thế, trong cõi của Ta sẽ có danh xưng “Paśupati”. Ai thờ phụng Ta sẽ được thọ pháp quán đảnh (dīkṣā); đó sẽ là pháp quán đảnh Pāśupata.

Verse 78

एवमुक्तेऽथ रुद्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच रुद्रं सस्नेहं स्मितपूर्वमिदं वचः ॥ २१.७९ ॥

Khi Rudra đã nói như vậy, Brahmā—đấng Tổ phụ của các thế giới—đã âu yếm ngỏ lời với Rudra, trước hết mỉm cười, rồi nói những lời này.

Verse 79

ध्रुवं पाशुपतिर्देव त्वं लोके ख्यातिमेष्यति । अयं च देवस्त्वन्नाम्ना लोके ख्यातिं गमिष्यति । आराध्यश्च समस्तानां देवादीनां गमिष्यसि ॥ २१.८० ॥

Quả thật, hỡi Thần linh, Ngài—với danh hiệu “Pāśupati”—sẽ được vang danh trong thế gian. Và vị thần này cũng sẽ, nhờ chính danh xưng của Ngài, được vang danh trong thế gian. Ngài sẽ trở thành bậc đáng được tôn thờ bởi tất cả—từ chư thiên cho đến mọi loài khác.

Verse 80

एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा दक्षं प्रोवाच बुद्धिमान् । गौरीं प्रयच्छ रुद्राय पूर्वमेवोपपादिताम् ॥ २१.८१ ॥

Nói như vậy xong, đấng Phạm Thiên (Brahmā) trí tuệ liền bảo Dakṣa: “Hãy gả Gaurī cho Rudra—người đã được định hứa từ trước cho Ngài.”

Verse 81

एवमुक्त्वा तदा दक्षस्तां कन्यां ब्रह्मसन्निधौ । ददौ रुद्राय महते गौरीं परमशोभनाम् ॥ २१.८२ ॥

Nói vậy xong, Dakṣa, trước mặt Phạm Thiên, đã trao cô gái ấy—Gaurī rực rỡ tột bậc—cho Rudra vĩ đại.

Verse 82

स तां जग्राह विधिवद् रुद्रः परमशोभनाम् । दक्षस्य च प्रियं कुर्वन् बहुमानपुरःसरम् ॥ २१.८३ ॥

Rudra đã tiếp nhận nàng theo đúng nghi lễ—người đẹp tuyệt trần—và để làm vừa lòng Dakṣa, Ngài đặt sự tôn kính lên hàng đầu.

Verse 83

गृहीतायां तु कन्यायां दाक्षायण्यां पितामहः । ददौ रुद्रस्य निलयं कैलासं सुरसन्निधौ ॥ २१.८४ ॥

Khi thiếu nữ Dākṣāyaṇī đã được tiếp nhận, đấng Tổ Phụ (Pitāmaha, tức Brahmā) ban cho Rudra một nơi cư ngụ: núi Kailāsa, ở gần hội chúng chư thiên.

Verse 84

रुद्रोऽपि प्रययौ भूतैः समं कैलासपर्वतम् । देवाś्चापि यथास्थानं स्वं स्वं जग्मुर्मुदान्विताः । ब्रह्माऽपि दक्षसहितः प्राजापत्यं पुरं ययौ ॥ २१.८५ ॥

Rudra cũng lên đường, cùng các bhūta, đến núi Kailāsa. Chư thiên theo đúng trật tự, ai về chốn của nấy, lòng đầy hoan hỷ. Brahmā cũng cùng Dakṣa đi đến thành Prājāpatya.

Verse 85

तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ॥

Tại đó, hết thảy chư thiên—cùng với Indra—đều là các con của Dākṣāyaṇī: tám vị Vasu, các Rudra, các Āditya, và cũng như các Marut.