Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

Kính lễ Śrī Gaṇeśa. Chúng con quán niệm Đấng Chúa tể của các Gaṇa—người con yêu dấu của Maheśāna—Gaṇeśa có dung nhan như chúa tể loài voi, bậc trừ diệt mọi khổ não.

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

Dẫu ở trên cõi đất, nàng chẳng phải chốn trần tục; dẫu cao hơn cả thiên giới, nàng vẫn được đặt nơi đây để người đời có thể đến. Chúng sinh bị trói buộc trong luân hồi, đến đó lại thành kẻ ban giải thoát; ai chết tại đó liền đạt cam lộ, sự bất tử. Được chư thiên hằng phụng sự bên bờ dòng sông thanh tịnh hóa ba cõi, nguyện Kāśī—vương đô của Tripurāri (Śiva)—che chở thế gian khỏi mọi tai ương.

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

Kính lễ Maheśa ấy, nhân cớ ba thời công phu hoàng hôn của Ngài mà các bậc chúa tể ba cõi không ngừng lui tới để hầu cận.

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

Con của Satyavatī (Vyāsa), tác giả mười tám bộ Purāṇa, đã thuật lại trước mặt Sūta câu chuyện này—câu chuyện có năng lực trừ diệt tội lỗi.

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

Śrī Vyāsa nói: Có một lần, hiền thánh Nārada tắm trong dòng nước thiêng Narmadā, rồi đảnh lễ phụng thờ Oṃkāra tôn quý—Đấng ban mọi ân phúc cho hết thảy chúng sinh hữu thân.

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

Trên đường đi, ngài nhìn thấy trước mặt dãy Vindhya—ngọn núi như nâng đỡ cõi đất—rực rỡ nhờ nước sông Revā (Narmadā) và nổi danh là nơi dập tắt ngọn lửa nóng bức của đời luân hồi.

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

Ngài thấy miền đất trù phú này như được tạo thành bởi hai dạng—vật bất động và loài hữu động; và đúng như danh xưng vang truyền, nó rạng ngời cao quý như “Vasumatī”, trái đất giàu của báu.

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

Đó là một vườn xoài, đầy những cây xoài và cây aśoka xua tan sầu muộn; khắp nơi được điểm trang bởi hàng cau dừa, cây tamāla, hiṃtāla và cây śāla.

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

Những trái khapura khiến nơi ấy như mang “hình khapura”; cây śrīphala kết trái śrīphala dồi dào; hương trầm aguru làm tăng vẻ huy hoàng trầm mặc, và trái kapittha nhuộm sắc vàng nâu như màu lông khỉ.

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

Đẹp mê hồn bởi vẻ rực rỡ của rừng—được điểm trang bằng trái lakuca tròn đầy như bầu ngực; lại được các lùm chuối (rambhā) trĩu quả ngọt như cam lộ làm bừng sáng khắp bốn phương.

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

Tràn đầy trái thanh yên, cam, quýt và bao thứ quả thơm—như một mạn-đà-pa sân khấu của mỹ lệ; lại còn chen dày cây vānīra, jambīra (họ cam chanh) và bījapūra vô cùng phong phú.

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

Gió lay khiến dây kaṅkola và những dây leo quấn quýt như đung đưa rồi ôm ghì lấy nhau; cùng lavalī và các tua non tinh nghịch, nơi ấy quả thật như một chốn trú của vũ điệu duyên dáng.

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

Từ lá chuối phảng phất làn mát như long não, khẽ khàng lay động; như thể đang mời gọi những lữ khách mệt nhoài: “Hãy đến nghỉ ngơi, buông gánh nhọc nhằn.”

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

Như thể cây punnāga, với những chồi non tựa bàn tay, đang khẽ chạm—không hề rung động—vào những chùm hoa nhài (mallikā) tròn đầy như bầu ngực.

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

Như những quả lựu nứt toác, cảnh ấy dường như phơi bày chính trái tim nội tại, đỏ thắm bởi tình sắc; và trong khu rừng, tựa như dây mādhavī đang được ôm ấp trong hình tướng cây dhava.

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

Với cây udumbara và aṃbaraga kết thành vòng hoa bằng vô tận quả trái, cảnh ấy hiện khắp mọi phương như chính Đấng Vô Biên, tựa đang mang giữ vô số ức vũ trụ.

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

Phủ kín bởi cây mít, bởi những bụi rậm tựa vanāsa, và bởi cây palāśa; khiến cảnh ấy như được quấn trong y phục đã rụng lá của những kẻ tương tư ly biệt người thương.

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

Thấy những cây nīpa (kadamba), cảnh ấy như rùng mình vì hoan hỷ; rực sáng khắp bốn bề, lộng lẫy bởi từng chùm từng chùm hoa kadamba.

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

Được điểm trang bằng những đỉnh cao như núi Meru và các chóp thượng vời vợi; lại có cây rājādana và madana, cảnh ấy tựa như những cung thất hoan lạc của người tình nhân.

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

Dọc mỗi bờ sông, nơi ấy được bao quanh bởi những cây đa cao lớn, vững chãi; như thể đường bờ khoác lên mình một vòng hoa những túp lều lá. Lại rực sáng bởi từng chùm hoa kuṭaja, tựa chốn đậu của cò trắng, bừng lên vì đàn chim tụ về đậu nghỉ.

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

Được điểm trang bởi cây karamarda, karīra, karaja và karaṃbaka, nơi ấy như kẻ có nghìn tay—những bàn tay vươn ra, tựa đón chào người cầu nương tựa và xin phúc lành.

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

Tựa như được cử hành nghi thức nīrājana bằng những ngọn đèn rực sáng—chính là những nụ campaka vương giả bừng cháy. Lại nhờ cây śālmalī trổ hoa, vẻ đẹp ấy vượt hẳn cả sự huy hoàng của những hồ sen.

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

Chỗ thì đẹp bởi cây cao lá rung rinh; chỗ khác bởi ketaka sắc vàng. Có nơi lại rạng ngời nhờ kṛtamāla và naktamāla thơm ngát—vẻ huy hoàng hiện khắp bốn phương.

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

Nơi ấy rạng rỡ bởi cây karkaṃdhu, bandhu-jīva và putra-jīva; lại có cả tiṃduka và iṅgudī. Quả thật đó là ‘chốn nương của lòng bi mẫn’, được làm dịu và thánh hóa bởi sự phong nhiêu hiền hòa ấy.

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

Với những đóa kaku rịn mật, dường như Địa Mẫu—hiện thân thành hình tướng—không ngừng thờ phụng Hara (Śiva), dâng lên những hạt minh châu tuột khỏi chính tay mình.

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

Với cây sārja, arjuna, añjana và hạt của chúng, cảnh ấy như được quạt bằng phất trần nghi lễ; với hàng dừa và chà là, tựa như những chiếc lọng được giương cao giữa tầng không.

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

Nơi ấy tràn đầy amaṃda và picumaṃda, mandāra và kovidāra; lại có pāṭalā, tiṃtiṇī, ghoṃṭā, śākhoṭa và karahāṭaka—muôn cây sum suê khiến thánh địa thêm phần cát tường.

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

Với uddaṃḍa, śehuṃḍa, eraṇḍa (thầu dầu) và guḍapuṣpaka; lại có bakula và tilaka—tựa như trán của đất được điểm dấu tilaka cát tường, như thể chính địa giới đã được thánh hiến.

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

Được điểm trang bởi akṣa, plakṣa và śallakī, bởi deodar cùng các cây cao quý khác; rực rỡ với dây leo và cây cối luôn kết trái, luôn nở hoa—thánh vực ấy an trụ trong điềm lành bất tận.

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

Khu rừng thiêng ấy được bao bọc bởi những lùm bạch đậu khấu, đinh hương, hồ tiêu và táo jujube; lại được trang hoàng dồi dào với cây jambū, āmrātaka (xoài rừng), bhallātaka, śelu và śrīparṇī—như tự cất lời tuyên xưng sự sung mãn của chốn lâm uy nghi ấy.

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

Chốn ấy duyên dáng với những lùm cây śāka và śaṅkha; được điểm tô bằng gỗ đàn hương và đàn hương đỏ; lại còn được trang sức bởi rừng harītakī, karṇikāra và dhātrī—tựa một thánh địa khoác lên vẻ huy hoàng cát tường.

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

Nơi ấy phủ kín bởi hàng trăm dây nho, nāgavallī (trầu) và các loài dây leo thơm; lại ngào ngạt hương hoa mallikā, yūthikā, kunda cùng dayantī—khiến miền đất thiêng tràn đầy mùi hương mê hoặc.

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

Được điểm trang bằng những tràng hoa mālatī giữa đàn ong quay cuồng; nơi ấy dường như—lấy cớ đàn ong—kéo Kṛṣṇa trở lại hết lần này đến lần khác, để làm vui lòng các gopī.

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

Nơi ấy chen đầy đàn thú rừng muôn loài và vang dội tiếng chim đủ dạng; bốn bề lại được bao quanh bởi nhiều sông ngòi, hồ ao, dòng suối và những đầm sen, trải khắp mọi phía.

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

Như thể xem vinh hoa cõi trời cũng là nhỏ nhoi rồi rời bỏ thiên giới mà đến, các đoàn chư thiên muôn loại dường như cư ngụ nơi ấy, bị khát vọng thọ hưởng phúc lạc thanh tịnh ấy lôi cuốn từ mọi phía.

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

Từ khắp nơi, với lá và hoa, dường như lễ ‘arghya’—cúng nước nghênh đón—đang được rưới dâng; và từ xa, tiếng công kêu ‘keki-keka’ như thể lời chào mừng đang vang lên.

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

Rồi ngọn núi trông thấy Nārada—rực sáng như trăm mặt trời, làm bừng rạng cả trời không—liền từ xa tiến ra để nghênh đón Ngài.

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

Hào quang của vị con Brahmā ấy xua tan bóng tối trong các hang núi; và khi thấy Ngài tiến đến, ngọn núi cũng gạt bỏ cả bóng tối trong tâm mình.

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

Nhờ niềm kính sợ sinh từ brahma-tejas và bổn phận cao quý là tôn kính bậc thánh, ngay cả điều cứng rắn cũng bỏ sự cứng rắn của mình mà thật sự trở nên mềm dịu.

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

Thấy sự nhu hòa của người ấy—dẫu mang bản tính hai mặt—Thánh hiền Nārada vô cùng hoan hỷ; bởi lòng của bậc thiện nhân chân chính được cảm hóa bởi khiêm cung và hạnh kính lễ.

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

Dù thấy một vị đạo sư đến nhà hay người chẳng phải đạo sư—ai tuy ‘không phải thầy’ mà giữ lòng khiêm hạ, người ấy mới là thầy chân thật; còn ‘thầy’ kiêu mạn thì вовсе chẳng phải thầy.

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

Người ấy cũng ngẩng đầu hướng về ngài, nhưng cổ lại cúi sâu hơn trong khiêm cung; và ngọn núi—đỉnh như chạm trời—cũng phủ phục đảnh lễ trước bậc Đại Muni.

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

Ngài nâng vị ấy dậy bằng đôi tay, chúc phúc và ân cần nghênh đón; rồi an tọa trên chỗ ngồi đã được dâng mời—tâm cũng được nâng cao bởi sự tôn kính ấy.

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

Ngài cúng dường bằng lễ arghya tám phần: sữa chua, mật ong, bơ ghee, nước, gạo nguyên hạt đã thấm nước và cỏ dūrvā; lại dâng thêm mè, cỏ kuśa và hoa.

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

Sau khi đã thọ nhận lễ arghya, vị khách mệt nhọc được thư thái nhờ các sự phụng sự như xoa bóp bàn chân v.v. Thấy mỏi mệt đã tan, ngọn núi cúi mình cung kính liền cất lời.

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

Hôm nay, ngay tức khắc, bụi nhơ trong lòng ta đã được quét sạch bởi bụi chân của Ngài; và nhờ quang huy gắn liền với chính thân Ngài, bóng tối nội tâm bỗng chốc tan biến.

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

Hôm nay phúc lộc của ta đã thành tựu, và ngày này thật sự cát tường đối với ta, hỡi bậc Muni; bởi nhờ những công đức đã làm từ thuở trước, tích tụ lâu dài, quả của chúng nay chín muồi trong hôm nay.

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

“Thân phận làm núi của ta—cứng như kim cang—hôm nay sẽ trở nên xứng đáng và có ý nghĩa.” Nghe vậy, vị hiền triết dừng lại giây lát, khẽ thở ra, rồi đứng yên.

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

Rồi bậc tối thắng trong các núi lại lên tiếng, lòng tràn đầy kính sợ: “Bạch Brahman (hiền sĩ), bậc thông đạt mọi ý nghĩa, xin nói cho ta biết nguyên do tiếng thở dài của Ngài.”

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

Đối với Ngài, không gì là không thấy; không gì còn là điều chưa biết. Nếu vì lòng từ mẫn mà Ngài muốn bày tỏ một điều gì với kẻ như con, xin hãy nói; con cúi đầu đảnh lễ Ngài.

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

Vì niềm hỷ lạc dâng trào do Ngài quang lâm, tiếng con khó giữ cho vững. Con có thể nói mãi không cùng—nhưng dẫu vậy, con xin thưa một điều.

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

Sức lực nâng đỡ cõi đất, từ núi Meru trở đi, được người xưa ca ngợi như vinh quang chung—nhưng chính ta một mình nâng giữ địa cầu.

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

Chỉ riêng Himavān được tôn kính giữa các núi non—vì là phụ thân đáng kính của Gaurī, vì đứng đầu trong hàng những kẻ nâng giữ địa cầu, và vì có mối liên hệ với Paśupati (Śiva).

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

Theo ý ta, núi Meru không được tôn quý chỉ vì đầy vàng, hay vì sườn núi rực rỡ châu báu, hoặc thậm chí vì là nơi cư ngụ của chư thiên.

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

Chẳng phải chỉ có trăm ngọn núi, mà còn vô số núi với nhiều danh xưng và sai biệt. Ở đây, bậc hiền thiện tôn kính họ; nhưng mỗi ngọn chủ yếu được tôn vinh ngay trên quê địa của mình.

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

Niṣadha, dẫu mang giữ những dược thảo hùng mạnh, vẫn bị giảm ánh quang—vì bị thân hình các Mandeha che phủ, và chỉ nương nhờ lòng từ của mặt trời đang mọc.

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

Nīla chỉ là nơi cư ngụ của Nīlī; Mandara nổi danh bởi vẻ đẹp nhu hòa; Raivata là chốn ở của loài rắn và nơi hòa lẫn—song không ngọn nào thật sự đạt đến uy quyền tối thượng.

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

Hỡi đấng đáng tán dương, Hemakūṭa, Trikūṭa cùng các đỉnh núi nổi danh vì chót vót—Kiṣkindhā, Krauñca, Sahya và những ngọn khác—không thể gánh nổi trọng burden như ngài.

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

Nghe lời Vindhya, Nārada suy niệm trong lòng: “Gần gũi với kiêu mạn cứng cỏi chẳng bao giờ đưa đến đại vĩ chân thật.”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

Bắt đầu từ Śrīśaila—ở đây còn có những ngọn núi nào khác rực sáng với vinh quang thanh khiết? Chỉ cần thấy riêng đỉnh núi thôi cũng trở thành nhân duyên giải thoát cho bậc hiền thiện.

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

Suy niệm: “Hôm nay ta sẽ xem sức lực của người ấy,” vị hiền triết nói: “Quả thật lời ông nói là chân thật, vì ông đang mở bày tinh túy của núi non.”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

Nhưng giữa các núi, vua của các đỉnh—Meru—lại khinh thị ngươi. Điều ấy như chính tiếng thở dài của ta, và ta cũng xin bày tỏ cùng ngươi.

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

Hay nữa, bậc đại hồn như ta thì bận tâm điều chi? Nói: “Nguyện điều lành đến với ngươi,” rồi ông rời đi theo con đường trên không trung.

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

Khi vị hiền triết đã đi, Vindhya—tâm trí vô cùng xao động—tự trách mình và bị nỗi lo lớn chiếm giữ; mọi ước nguyện của ông trở nên vô hiệu, như hạt giống không nảy mầm.

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

Vindhya nói: “Đáng hổ thẹn thay đời sống của kẻ lìa bỏ nghệ thuật học vấn thánh điển; đáng hổ thẹn thay đời sống của kẻ thiếu vắng chí hướng và sự nghiệp cao quý; đáng hổ thẹn thay đời sống của kẻ bị chính thân tộc mình đánh bại; đáng hổ thẹn thay đời sống của kẻ có mục đích bị thương tổn và tan vỡ.”

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

Kẻ như thế ban ngày làm sao ăn được, ban đêm làm sao ngủ được? Khi đã bị kẻ thù khuất phục, làm sao trong chốn kín đáo còn có thể có an ổn?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

Than ôi, ngay cả cơn sốt bỏng rát của lửa rừng cũng không hành hạ ta đến thế; điều hành hạ ta chính là dòng chảy không dứt của lo âu và nung nấu nội tâm trong tâm trí.

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

Lời các bậc hiền triết thuở xưa quả thật chí lý: lo âu là một sức mạnh mang hình thể, vô cùng đáng sợ. Nó không lắng dịu bởi thuốc men, không bởi nhịn ăn, cũng không bởi bất cứ phương cách nào khác.

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

Cơn sốt của lo âu nơi con người cướp mất đói khát, giấc ngủ và sức lực. Nó còn đoạt đi dung sắc, nhiệt tâm, trí tuệ, phúc lộc—và không nghi ngờ gì, cả mạng sống nữa.

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

Khi cơn sốt kéo dài quá sáu ngày, người ta gọi là sốt kinh niên. Nhưng “cơn sốt của lo âu” dữ dội này lại mỗi ngày một mới, một tăng thêm phần mãnh liệt.

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

Đáng tôn vinh thay Dhanvantari—nhưng ở đây ngay cả Ngài cũng chẳng giúp được; Caraka cũng không lai vãng nơi này. Quả thật, trong “cơn sốt lo âu” này, ngay cả đôi Aśvin cũng không thể làm cho mọi sự trở nên đúng đắn.

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

“Ta phải làm gì? Ta sẽ đi đâu? Làm sao ta có thể chinh phục núi Meru? Nếu ta nhảy vọt rồi rơi xuống đỉnh của nó—ta sẽ rơi, hay sẽ không rơi?”

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

“Thuở trước, có kẻ thuộc chính dòng tộc ta đã làm Śakra (Indra) nổi giận; và tại đó, hắn bị khiến trở nên không cánh. Ôi đáng chê thay những nỗ lực của kẻ không cánh!”

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

“Hoặc giả, núi Meru cao vời ấy làm sao có thể tranh đua với ta ở độ cao như vậy? Những kẻ gánh vác gánh nặng của đất, phần nhiều lại là cội nguồn của mê lầm và rối loạn.”

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

Hỡi Nārada, làm sao có thể nghi ngờ nơi ngài lời nói dối? Ngài là bậc phạm hạnh, người thông hiểu Veda và cư ngụ tại Satyaloka.

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

Vì vậy, sự cân nhắc điều hợp hay không hợp là chỗ nương của kẻ như ta; với những ai không đủ sức hành động bằng dũng lực, tâm liền lao vào vòng suy luận miên man.

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

Hay là—những lo nghĩ vô ích này có ích gì? Ta hãy nương tựa Viśveśa, Đấng tạo tác vũ trụ; Ngài sẽ ban cho ta trí hiểu đúng đắn.

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

Vì Ngài được ca tụng là Viśvanātha—Chúa tể muôn loài, Đấng che chở kẻ không nơi nương tựa. Chỉ cần gom giữ chân lý ấy trong tâm dù một sát-na, ắt sẽ thành như vậy, không nghi ngờ.

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

Chính điều này ta sẽ làm; chậm trễ thời gian chẳng đáng. Bậc trí không thờ ơ với khổ não đang tăng trưởng, vì nó sẽ hóa thành tai ương lớn.

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

Quả thật, Mặt Trời cùng đoàn các hành tinh và chòm sao mỗi ngày đều nhiễu quanh núi Meru—vì cho rằng Meru vượt trội về uy lực.

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

Đã quyết như vậy, núi Vindhya—vẻ mặt nghiêm lạnh—bắt đầu lớn lên, như thể các đỉnh núi đang làm nên tận cùng của bầu trời vô hạn.

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

Với một số người, không ai, ở đâu, nên bước vào sự đối nghịch. Và nếu buộc phải đối đầu, hãy làm hết sức thận trọng để người đời không cười chê.

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

Chặn đường đi của Mặt Trời, vua của các núi tưởng như đã làm xong việc và tự mãn; nhưng vận mệnh của muôn loài thật ra tùy thuộc nơi Bhava (Śiva).

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

Người ấy—hôm nay sẽ trở thành kẻ chế ngự cả Yama—sẽ lên đường về phương Nam; người ấy dòng dõi cao quý, đầy phúc thịnh, vĩ đại và được tôn kính.

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

Chừng nào người có năng lực chưa bày tỏ sức mình đúng lúc, chừng ấy mọi người còn xem thường—như ngọn lửa ẩn trong gỗ.

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

Vậy, gạt bỏ gánh nặng lớn của ưu tư, người ấy đứng vững với chí nguyện kiên định—như một bà-la-môn trong lòng mong mặt trời vượt qua để tiếp tục lên đường.