Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68

Devanagari script

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

Transliteration

yuktamuktaṃ purāvidbhiścintāmūrtiḥ sudāruṇā | na bheṣajairlaṃghanairvā na cānyairupaśāmyati

Translation

Lời các bậc hiền triết thuở xưa quả thật chí lý: lo âu là một sức mạnh mang hình thể, vô cùng đáng sợ. Nó không lắng dịu bởi thuốc men, không bởi nhịn ăn, cũng không bởi bất cứ phương cách nào khác.

Word by Word

• युक्तम्: proper, fitting
• युक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (प्रातिपदिक; √युज् धातु-निष्पन्न क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of उक्तम्)

• उक्तम्: (it is) said
• उक्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उक्त (प्रातिपदिक; √वच् धातु-निष्पन्न क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भूतकृदन्त (said statement)

• पुराविद्भिः: by the knowers of old (ancients)
• पुराविद्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुराविद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• चिन्तामूर्तिः: the embodiment of worry
• चिन्तामूर्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुदारुणा: very dreadful
• सुदारुणा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of चिन्तामूर्तिः)

• न: not
• न: Discourse particle (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• भेषजैः: by medicines
• भेषजैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भेषज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• लङ्घनैः: by fasting/abstinence
• लङ्घनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लङ्घन (प्रातिपदिक; √लङ्घ् धातु-निष्पन्न ल्युट्/अन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वा: or
• वा: Discourse particle (समुच्चय/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• न: not
• न: Discourse particle (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• च: and
• च: Discourse particle (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• अन्यैः: by other (means)
• अन्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन

• उपशाम्यति: is pacified/ceases
• उपशाम्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + शम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Vindhya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ancient sages (‘purāvidaḥ’) are evoked as authorities; anxiety is personified as a dark, looming figure, while medicines and fasting appear ineffective—scattered herbs, an empty bowl—until a Śiva-symbol brings calm light.

Characters & Entities

• Vindhya
• Purāvid (ancient sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anxiety is an inner affliction; external remedies alone cannot pacify it without inner transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse is a general teaching framed within the story.

What ritualistic prescription is mentioned?

Fasting and medicines are mentioned only to say they do not quell anxiety by themselves.