Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

Transliteration

hemakūṭatrikūṭādyāḥ kūṭottarapadāstute | kiṣkiṃdhakrauṃcasahyādyā bhārasahyā na te bhuvaḥ

Translation

Hỡi đấng đáng tán dương, Hemakūṭa, Trikūṭa cùng các đỉnh núi nổi danh vì chót vót—Kiṣkindhā, Krauñca, Sahya và những ngọn khác—không thể gánh nổi trọng burden như ngài.

Word by Word

• हेमकूटत्रिकूटाद्याः: Hemakūṭa, Trikūṭa and others
• हेमकूटत्रिकूटाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हेमकूट-त्रिकूट-आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समासः द्वन्द्व (हेमकूटश्च त्रिकूटश्च) + आदि-प्रत्ययार्थ (etc.)

• कूटोत्तरपदाः: having 'kūṭa' as the latter member (in their names)
• कूटोत्तरपदाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कूट-उत्तर-पद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समासः तत्पुरुष (उत्तरं पदं येषाम्)

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात

• ते: O you
• ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; सर्वनाम; सम्बोधनार्थे (vocative sense)

• किष्किंधक्रौंचसह्याद्याः: Kiṣkindhā, Krauñca, Sahya and others
• किष्किंधक्रौंचसह्याद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किष्किंध-क्रौंच-सह्य-आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समासः द्वन्द्व (किष्किंधश्च क्रौंचश्च सह्यश्च) + आदि

• भारसह्याः: able to bear the burden; burden-enduring
• भारसह्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भार-सह्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्मधारय (भारः सह्यः येषाम्/भारसह्याः)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; सर्वनाम

• भुवः: lands; worlds
• भुवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

Speaker

Vindhya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vindhya (implied addressee) and comparative peaks (Hemakūṭa, Trikūṭa, etc.)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Vindhya personified as a colossal mountain-king bearing a visible ‘weight’ (bhāra) of the world, while other famed peaks appear in the background as lesser silhouettes; a sage-poet figure (Nārada) listens.

Characters & Entities

• Hemakūṭa
• Trikūṭa
• Kiṣkindhā
• Krauñca
• Sahya
• Vindhya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Comparisons and self-praise are unstable foundations for greatness; dharma teaches steadiness and humility over rivalry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Multiple famed mountains are referenced as sacred-geography markers; the broader Kāśīkhaṇḍa ultimately orients such geography toward Kāśī’s supremacy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.