Adhyaya 17

Verse 1

ऋषय ऊचुः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञैर्गुरुभिर्ब्रह्मवादिभिः । नृणां कृतोपदेशानां सद्यः सिद्धिर्हि जायते

Các ṛṣi nói: Khi những bậc guru am tường chân nghĩa của Veda và Vedāṅga, là các brahmavādin an trú nơi Brahman, ban lời giáo huấn cho con người—thì thành tựu liền phát sinh tức thời.

Verse 2

अथान्यजनसामान्यैर्गुरुभिर्नीतिकोविदैः । नृणां कृतोपदेशानां सिद्धिर्भवति कीदृशी

Nhưng nếu lời dạy được ban cho con người bởi những vị thầy chỉ là người thường, dẫu khéo về phép tắc xử thế—thì sẽ có thành tựu thuộc loại nào?

Verse 3

सूत उवाच । श्रद्धैव सर्वधर्मस्य चातीव हितकारिणी । श्रद्धयैव नृणां सिद्धिर्जायते लोकयोर्द्वयोः

Sūta nói: Chỉ có śraddhā (lòng tin thanh tịnh) mới là điều lợi ích tối thượng cho mọi dharma; và nhờ śraddhā, con người đạt siddhi ở cả hai cõi.

Verse 4

श्रद्धया भजतः पुंसः शिलापि फलदायिनी । मूर्खोऽपि पूजितो भक्त्या गुरुर्भवति सिद्धिदः

Người thờ phụng với śraddhā thì ngay cả đá cũng hóa thành kẻ ban quả; và kẻ ngu dẫu vậy, khi được tôn kính bằng bhakti, cũng trở thành guru ban siddhi.

Verse 6

श्रद्धया पठितो मन्त्रस्त्वबद्धोपि फलप्रदः । श्रद्धया पूजितो देवो नीचस्यापि फलप्रदः

Mantra được tụng với śraddhā, dù kết cấu chưa chuẩn hay còn khiếm khuyết, vẫn sinh quả; và thần linh được thờ với śraddhā cũng ban quả ngay cả cho kẻ địa vị thấp.

Verse 7

सर्वत्र संशयाविष्टः श्रद्धाहीनोऽतिचंचलः । परमार्थात्परिभ्रष्टः संसृतेर्न हि मुच्यते

Kẻ ở đâu cũng bị nghi hoặc chi phối, thiếu śraddhā và quá xao động—lìa xa chân nghĩa tối thượng—thì quả thật không thoát khỏi saṃsāra.

Verse 8

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यत्र सिद्धिर्भवति तादृशी

Trong mantra, trong tīrtha, trong dvija (brāhmaṇa), trong thần linh, trong daivajña (nhà chiêm tinh), trong thuốc men và trong guru—tâm niệm và śraddhā thế nào thì siddhi phát sinh đúng như thế.

Verse 9

अतो भावमयं विश्वं पुण्यं पापं च भावतः । ते उभे भावहीनस्य न भवेतां कदाचन

Vì thế, toàn thể thế gian được tạo thành bởi bhāva (tâm ý); phước (puṇya) và tội (pāpa) cũng sinh từ bhāva. Người không có bhāva chân thật thì cả hai điều ấy chẳng bao giờ thật sự bám giữ.

Verse 10

अत्रेदं परमाश्चर्यमाख्यानमनुवर्ण्यते । अश्रद्धा सर्वमर्त्यानां येन सद्यो निवर्तते

Tại đây thuật lại một chuyện lạ kỳ bậc nhất—rằng sự thiếu śraddhā (lòng tin) nơi phàm nhân khiến lợi ích thiêng liêng và tiến bộ tâm linh lập tức thối lui.

Verse 11

आसीत्पांचालराजस्य सिंहकेतुरिति श्रुतः । पुत्रः सर्वगुणोपेतः क्षात्रधर्मरतः सदा

Có một vương tử của vua xứ Pāñcāla, nổi danh với tên Siṃhaketu; người đầy đủ mọi đức hạnh và luôn chuyên tâm nơi kṣatriya-dharma (đạo của bậc võ vương).

Verse 12

स एकदा कतिपयैर्भृत्यैर्युक्तो महाबलः । जगाम मृगयाहेतोर्बहु सत्त्वान्वितं वनम्

Một lần kia, vị dũng lực ấy cùng vài người hầu cận đi vào khu rừng đầy muôn loài sinh vật, với mục đích săn bắn.

Verse 13

तद्भृत्यः शबरः कश्चिद्विचरन्मृगयां वने । ददर्श जीर्णं स्फुटितं पतितं देवतालयम्

Khi lang thang trong rừng lúc cuộc săn, một người hầu thuộc tộc Śabara của chàng đã thấy một devalaya—ngôi đền thần linh—cũ nát, nứt vỡ và đổ sập.

Verse 14

तत्रापश्यद्भिन्नपीठं पतितं स्थंडिलोपरि । शिवलिंङ्गमृजुं सूक्ष्मं मूर्तं भाग्यमिवात्मनः

Tại đó, ông thấy một bệ thờ bị vỡ rơi trên nền đất trơ; và một Śiva-liṅga trơn nhẵn, vi tế, mềm dịu—tựa như chính phúc phần của ông đã hiện thành hình tướng.

Verse 15

स समादाय वेगेन पूर्वकर्मप्रचोदितः । तस्मै संदर्शयामास राज पुत्राय धीमते

Bị thôi thúc bởi nghiệp xưa, ông vội vã nâng lấy và đem trình cho vị vương tử hiền trí, con của đức vua.

Verse 16

पश्येदं रुचिरं लिंगं मया दृष्टमिह प्रभो । तदेतत्पूजयिष्यामि यथाविभवमादरात्

“Bạch Chúa tể, xin hãy nhìn liṅga khả ái này mà con đã thấy tại đây. Con sẽ thành kính thờ phụng, tùy theo khả năng của mình.”

Verse 17

अस्य पूजाविधिं ब्रूहि यथा देवो महेश्वरः । अमंत्रज्ञैश्च मन्त्रज्ञैः प्रीतो भवति पूजितः

“Xin hãy chỉ dạy nghi thức thờ phụng liṅga này, để đức Maheśvara hoan hỷ khi được lễ bái—dù bởi người không biết thần chú hay bởi bậc thông đạt thần chú.”

Verse 18

इति तेन निषादेन पृष्टः पार्थिवनंदनः । प्रत्युवाच प्रहस्यैनं परिहास विचक्षणः

Được người Niṣāda ấy hỏi như vậy, vương tử—khéo trong lời đùa cợt và giễu nhại—liền bật cười mà đáp lại.

Verse 19

संकल्पेन सदा कुर्यादभिषेकं नवांभसा । उपवेश्यासने शुद्धे शुभैर्गंधाक्षतैर्नवैः । वन्यैः पत्रैश्च कुसुमैर्धूपैर्दीपैश्च पूजयेत

Sau khi lập saṅkalpa, hãy luôn cử hành abhiṣeka bằng nước mới. An vị Thánh Thể trên āsana thanh tịnh, rồi phụng thờ bằng hương chiên-đàn mới và akṣata (gạo nguyên hạt) cát tường, cùng lá và hoa rừng, với trầm hương và đèn sáng.

Verse 20

चिताभस्मोपहारं च प्रथमं परिकल्पयेत् । आत्मोपभोग्येनान्नेन नैवद्यं कल्पयेद्बुधः

Trước hết hãy sắp đặt lễ dâng citā-bhasma, tro từ giàn hỏa táng. Kế đó, người bhakta có trí hãy chuẩn bị naivedya từ chính món ăn thanh khiết mà mình có thể thọ dụng.

Verse 21

पुनश्च धूपदीपादीनुपचारान्प्रकल्पेत् । नृत्यवादित्रगीतादीन्यथावत्परिकल्पयेत्

Lại nữa, hãy sắp đặt các upacāra như hương trầm, đèn sáng và những lễ vật khác cho đúng nghi thức. Cũng hãy chuẩn bị múa, nhạc khí và ca tụng cho đúng theo phép tắc đã truyền dạy.

Verse 22

नमस्कृत्वा तु विधिवत्प्रसादं धारयेद्बुधः । एष साधारणः प्रोक्तः शिवपूजाविधिस्तव

Sau khi đảnh lễ đúng nghi quỹ, người có trí hãy thọ nhận và gìn giữ prasāda—ân phúc đã được gia trì. Đây là nghi thức phổ thông (chuẩn mực) của việc thờ phụng Śiva, đã được tuyên dạy cho ngươi.

Verse 23

चिताभस्मोपहारेण सद्यस्तुष्यति शंकरः

Chỉ với lễ dâng citā-bhasma, Śaṅkara liền hoan hỷ ngay tức khắc.

Verse 24

सूत उवाच । परिहासरसेनेत्थं शासितः स्वामिनाऽमुना । स चंडकाख्यः शबरो मूर्ध्ना जग्राह तद्वचः

Sūta nói: Được chủ nhân dạy bảo như thế trong vẻ đùa vui, người Śabara tên Caṇḍaka liền cung kính tiếp nhận, như đặt lời ấy lên đỉnh đầu để tỏ lòng tôn kính tối thượng.

Verse 25

ततः स्वभवनं प्राप्य लिंगमूर्ति महेश्वरम् । प्रत्यहं पूजयामास चिताभस्मोपहारकृत्

Rồi trở về nhà mình, ông hằng ngày thờ phụng Maheśvara trong hình tướng Liṅga, và dâng tro từ giàn hỏa táng làm lễ vật cúng dường.

Verse 26

यच्चात्मनः प्रियं वस्तु गन्धपुष्पाक्षतादिकम् । निवेद्य शंभवे नित्यमुपायुंक्त ततः स्वयम्

Bất cứ vật gì ông ưa thích—như hương đàn, hoa, gạo nguyên hạt (akṣata) và các thứ khác—ông đều hằng ngày dâng lên Śambhu, rồi sau đó mới tự mình thọ dụng.

Verse 27

एवं महेश्वरं भक्त्या सह पत्न्याभ्यपूजयत् । शबरः सुखमासाद्य निनाय कतिचित्समाः

Như vậy, người Śabara ấy cùng với vợ một lòng sùng kính thờ phụng Maheśvara; được mãn nguyện, ông sống qua nhiều năm trong an lạc.

Verse 28

एकदा शिवपूजायै प्रवृत्तः शबरोत्तमः । न ददर्श चिताभस्म पात्रे पूरितमण्वपि

Một lần, khi vị Śabara ưu tú ấy chuẩn bị hành lễ thờ Śiva, ông không thấy trong bình của mình có dù chỉ một chút tro hỏa táng nào.

Verse 29

अथासौ त्वरितो दूरमन्विष्यन्परितो भ्रमन् । न लब्धवांश्चिताभस्म श्रांतो गृहमगात्पुनः

Bấy giờ ông vội vã đi xa, tìm kiếm và lang thang khắp bốn phương; nhưng không gặp tro từ giàn hỏa táng, ông lại trở về nhà, mệt lả.

Verse 30

तत आहूय पत्नीं स्वां शबरो वाक्यमब्रवीत् । न लब्धं मे चिताभस्म किं करोमि वद प्रिये

Rồi Śabara gọi vợ mình đến và nói: “Ta chưa lấy được tro từ giàn hỏa táng. Nay ta phải làm sao? Hãy nói cho ta, người yêu dấu.”

Verse 31

शिवपूजांतरायो मे जातोद्य बत पाप्मनः । पूजां विना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे

“Than ôi—do tội lỗi của ta, hôm nay việc thờ phụng Śiva của ta đã bị ngăn trở. Không làm pūjā, ta chẳng nỡ sống dù chỉ một sát-na.”

Verse 32

उपायं नात्र पश्यामि पूजोपकरणे हते । न गुरोश्च विहन्येत शासनं सकलार्थदम्

“Ta chẳng thấy phương kế nào ở đây, khi các vật dụng pūjā đã mất. Và mệnh lệnh của Guru—đấng ban mọi lợi ích—tuyệt đối không được trái phạm.”

Verse 33

इति व्याकुलितं दृष्ट्वा भर्त्तारं शबरांगना । प्रत्यभाषत मा भैस्त्वमुपायं प्रवदामि ते

Thấy chồng mình bối rối như vậy, người phụ nữ Śabara đáp: “Chớ sợ; thiếp sẽ nói cho chàng phương cách.”

Verse 34

इदमेव गृहं दग्ध्वा बहुकालोपबृंहितम् । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि चिताभस्म भवेत्ततः

Sau khi đốt ngôi nhà này, ta sẽ lao mình vào lửa; khi đó sẽ có tro cốt để thờ cúng.

Verse 35

शबर उवाच । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । कथं त्यजसि तं देहं सुखार्थं नवयौवनम्

Shabara nói: Thân xác là phương tiện tối thượng cho Đạo pháp, Tài sản, Dục vọng và Giải thoát. Sao nàng lại bỏ thân xác trẻ trung này chỉ vì sự thuận tiện?

Verse 36

अधुना त्वनपत्या त्वमभुक्तविषयासवा । भोगयोग्यमिमं देहं कथं दग्धुमिहेच्छसि

Ngay cả bây giờ nàng vẫn chưa có con và chưa hưởng thụ những lạc thú của cuộc đời. Sao nàng lại muốn đốt bỏ thân xác xứng đáng được hưởng thụ này?

Verse 37

शबर्युवाच । एतावदेव साफल्यं जीवितस्य च जन्मनः । परार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवार्थे किमुत स्वयम्

Shabari nói: Đây chính là thành công thực sự của kiếp người. Nếu ai đó có thể hy sinh mạng sống vì người khác, thì huống chi là vì chính Thần Shiva!

Verse 38

किं नु तप्तं तपो घोरं किं वा दत्तं मया पुरा । किं वार्चनं कृतं शंभोः पूर्वजन्मशतांतरे

Ta đã thực hiện khổ hạnh ghê gớm gì? Ta đã bố thí những gì trong quá khứ? Ta đã thờ phụng Shambhu như thế nào qua hàng trăm kiếp trước?

Verse 39

किं वा पुण्यं मम पितुः का वा मातुः कृतार्थता । यच्छिवार्थे समिद्धेऽग्नौ त्यजाम्येतत्कलेवरम्

Cha ta sẽ được công đức gì, mẹ ta sẽ được mãn nguyện gì, nếu khi ngọn lửa được nhóm lên vì Thần Śiva, ta không hiến dâng chính thân này vào đó như một lễ vật?

Verse 40

इत्थं स्थिरां मतिं दृष्ट्वा तस्या भक्तिं च शंकरे । तथेति दृढसंकल्पः शबरः प्रत्यपूजयत्

Thấy ý chí kiên định và lòng sùng kính của nàng đối với Śaṅkara, người Śabara—vững bền trong quyết tâm—liền đáp: “Đúng vậy,” và tôn trọng quyết định của nàng.

Verse 41

सा भर्त्तारमनुप्राप्य स्नात्वा शुचिरलंकृता । गृहमादीप्य तं वह्निं भक्त्या चक्रे प्रदक्षिणम्

Đến bên chồng, nàng tắm gội cho thanh tịnh, trang sức, nhóm lửa trong nhà, rồi với lòng sùng kính đi nhiễu quanh ngọn lửa rực cháy ấy (pradakṣiṇā).

Verse 42

नमस्कृत्वात्मगुरवे ध्यात्वा हृदि सदाशिवम् । अग्निप्रवेशाभिमुखी कृतांजलिरिदं जगौ

Sau khi đảnh lễ vị Guru nội tâm và quán niệm Sadāśiva trong tim, hướng mặt về việc bước vào lửa, nàng chắp tay nói những lời này.

Verse 43

शबर्युवाच । पुष्पाणि संतु तव देव ममेंद्रियाणि धूपोऽगुरुर्वपुरिदं हृदयं प्रदीपः । प्राणा हवींषि करणानि तवाक्षताश्च पूजाफलं व्रजतु सांप्रतमेष जीवः

Śabarī thưa: “Ôi Thần linh, xin cho các căn của con là những đóa hoa dâng Ngài; thân này là hương trầm agaru; trái tim con là ngọn đèn. Xin cho hơi thở sinh mệnh là các lễ hiến, và mọi năng lực là hạt gạo akṣata nguyên vẹn dâng Ngài. Nay chính linh hồn này xin rời đi như quả phúc của sự thờ phụng.”

Verse 44

वांछामि नाहमपि सर्वधनाधिपत्यं न स्वर्गभूमिमचलां न पदं विधातुः । भूयो भवामि यदि जन्मनिजन्मनि स्यां त्वत्पादपंकजलसन्मकरंदभृंगी

Con không cầu quyền thống trị mọi của cải, không cầu cõi trời vững bền, cũng chẳng cầu địa vị của Đấng Tạo Hóa. Nếu còn phải sinh đi sinh lại, xin cho mỗi đời con được làm con ong hút mật chân thật từ hoa sen nơi bàn chân Ngài.

Verse 45

जन्मानि संतु मम देव शताधिकानि माया न मे वि शतु चित्तमबोधहेतुः । किंचित्क्षणार्धमपि ते चरणारविन्दान्नापैतु मे हृदयमीश नमोनमस्ते

Lạy Chúa tể, dẫu cho con có trăm kiếp trở lên, xin Māyā—nguyên nhân của mê lầm—đừng xâm nhập tâm con. Dù chỉ nửa sát-na, xin tim con đừng rời hoa sen nơi chân Ngài. Lạy Īśa, con đảnh lễ—đảnh lễ Ngài.

Verse 46

इति प्रसाद्य देवेशं शबरी दृढनिश्चया । विवेश ज्वलितं वह्निं भस्मसादभवत्क्षणात्

Sau khi cầu xin ân sủng của Chúa tể chư thiên, nàng Śabarī với quyết chí kiên định đã bước vào ngọn lửa rực cháy, và trong khoảnh khắc liền hóa thành tro bụi.

Verse 48

अथ सस्मार पूजांते प्रसादग्रहणोचिताम् । दयितां नित्यमायांतीं प्रांजलिं विनयान्विताम्

Rồi vào lúc kết thúc lễ thờ, người ấy nhớ đến người thương vốn quen thọ nhận prasāda—ngày nào cũng đến, chắp tay cung kính, đầy lòng khiêm nhu.

Verse 49

स्मृतमात्रां तदापश्यदागतां पृष्ठतः स्थिताम् । पूर्वेणावयवेनैव भक्तिनम्रां शुचिस्मिताम्

Vừa mới nhớ đến, người ấy liền thấy nàng—đã đến và đứng phía sau; vẫn với thân tướng như xưa, cúi mình trong bhakti, nở nụ cười thanh khiết an nhiên.

Verse 50

तां वीक्ष्य शबरः पत्नीं पूर्ववत्प्रांजलिं स्थिताम् । भस्मावशेषितगृहं यथापूर्वमवस्थितम्

Thấy người vợ đứng chắp tay như trước, Śabara lại nhìn ngôi nhà—dẫu chỉ còn dấu tích tro tàn—vẫn hiện ra như đang an vị đúng chỗ cũ như thuở ban đầu.

Verse 51

अग्निर्दहति तेजोभिः सूर्यो दहति रश्मिभिः । राजा दहति दंडेन ब्राह्मणो मनसा दहेत्

Lửa thiêu đốt bằng sức nóng; mặt trời thiêu đốt bằng tia sáng. Vua thiêu đốt bằng hình phạt; còn bậc brāhmaṇa có thể thiêu đốt bằng uy lực của tâm ý.

Verse 52

किमयं स्वप्न आहोस्वित्किं वा माया भ्रमात्मिका । इति विस्मयसंभ्रातस्तां भूयः पर्यपृच्छत

“Đây là mộng chăng, hay là māyā huyễn hoặc làm tâm trí mê lầm?”—bàng hoàng vì kinh ngạc, ông lại hỏi nàng lần nữa.

Verse 53

अपि त्वं च कथं प्राप्ता भस्मभूतासि पावके । दग्धं च भवनं भूयः कथं पूर्व वदास्थितम्

“Nàng trở lại bằng cách nào? Vì sao nàng hóa thành tro trong lửa? Và ngôi nhà đã bị thiêu rụi, cớ sao nay lại đứng y như trước?”

Verse 54

शबर्युवाच । यदा गृहं समुद्दीप्य प्रविष्टाहं हुताशने । तदात्मानं न जानामि न पश्यामि हुताशनम्

Śabarī thưa: “Khi ngôi nhà bùng cháy và ta bước vào hỏa thần Hutāśana, lúc ấy ta chẳng còn biết chính mình, và cũng không thấy ngọn lửa ấy nữa.”

Verse 55

न तापलेशोप्यासीन्मे प्रविष्टाया इवोदकम् । सुषुप्तेव क्षणार्धेन प्रबुद्धास्मि पुनः क्षणात्

Chẳng một mảy nóng nào chạm đến ta—như thể ta vừa bước vào nước. Tựa như đang ngủ, chỉ trong nửa sát-na ta lại tỉnh dậy, rồi ngay sát-na sau liền hoàn toàn thức giác.

Verse 56

तावद्भवनमद्राक्षमदग्धमिव सुस्थितम् । अधुना देवपूजांते प्रसादं लब्धुमागता

Bấy giờ ta thấy ngôi nhà vẫn đứng vững, như thể chưa hề bị thiêu đốt. Và nay, khi lễ thờ thần đã viên mãn, ta đến để thọ nhận prasāda—ân phúc từ đấng thần linh.

Verse 57

एवं परस्परं प्रेम्णा दंपत्योर्भाषमाणयोः । प्रादुरासीत्तयोरग्रे विमानं दिव्यमद्भुतम्

Khi vợ chồng ấy ân cần đối thoại trong tình thương, trước mặt họ bỗng hiện ra một vimāna kỳ diệu, thần thánh.

Verse 58

तस्मिन्विमाने शतचन्द्रभास्वरे चत्वार ईशानुचराः पुरःसराः । हस्ते गृहीत्वाथ निषाददंपती आरोपयामासुरमुक्तविग्रहौ

Trong vimāna ấy, rực sáng như trăm vầng trăng, bốn vị tùy tùng bậc nhất của Īśāna (Śiva) đi đầu. Họ nắm tay vợ chồng Niṣāda và nâng họ lên ngự vào đó, khi đôi người vẫn còn mang thân phàm chưa được giải thoát.

Verse 59

तयोर्निषाददंपत्योस्तत्क्षणादेव तद्वपुः । शिवदूतकरस्पर्शात्तत्सारूप्यमवाप ह

Ngay trong khoảnh khắc ấy, thân thể của vợ chồng Niṣāda—nhờ sự chạm tay của các sứ giả Śiva—đạt được sārūpya, tức hình tướng đồng dạng với họ.

Verse 60

तस्माच्छ्रद्धैव सर्वेषु विधेया पुण्यकर्मसु । नीचोपि शबरः प्राप श्रद्धया योगिनां गतिम्

Vì vậy, trong mọi việc thiện phúc, chỉ nên kiên lập śraddhā—lòng tin thanh tịnh. Bởi ngay cả người Śabara sinh hèn cũng nhờ śraddhā mà đạt cảnh giới cao quý của các yogin.

Verse 61

किं जन्मना सकलवर्णजनोत्तमेन किं विद्यया सकलशास्त्रविचारवत्या । यस्यास्ति चेतसि सदा परमेशभक्तिः कोऽन्यस्ततस्त्रिभुवने पुरुषोस्ति धन्यः

Sinh vào hàng giai cấp cao quý nhất thì ích gì? Học vấn có thể biện luận mọi śāstra thì ích gì? Người mà trong tâm luôn có bhakti đối với Đấng Tối Thượng—trong ba cõi còn ai phúc lành hơn người ấy?