Adhyaya 9

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा

Śrī Mārkaṇḍeya nói: Nay ta sẽ thuật cho ngươi một cuộc tận cùng của yuga khác; hãy lắng nghe. Thuở trước, khi thế gian bị nhiều mặt trời thiêu đốt, cả loài hữu tình chuyển động lẫn các pháp bất động đều chịu khổ.

Verse 2

सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते

Khi sông ngòi, ao hồ và biển cả khắp nơi đều đi đến diệt tận, và các nghi lễ của loài người với tiếng hô ‘vaṣaṭ’ cũng dứt hẳn—quả thật khi mọi sự rơi vào trạng thái vượt ngoài khuôn phép—…

Verse 3

नानारूपैस्ततो मेघैः शक्रायुधविराजितैः । सर्वमापूरितं व्योम वार्यौघैः पूरिते तदा

Bấy giờ bầu trời bị lấp đầy bởi mây muôn hình, rực sáng bởi vũ khí của Đế Thích (tia chớp); và khi ấy, trời đất như ngập tràn trong những dòng nước đổ ào ạt.

Verse 4

ततस्त्वेकार्णवीभूते सर्वतः सलिलावृते । जगत्कृत्वोदरे सर्वं सुष्वाप भगवान्हरः

Rồi khi muôn loài đều hóa thành một đại dương duy nhất, bốn bề bị nước bao phủ, Đức Bhagavān Hara (Śiva) thu trọn toàn vũ trụ vào trong bụng mình và an nhiên nằm ngủ.

Verse 5

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य योगात्मा स प्रजापतिः । शेते युगसहस्रान्तं कालमाविश्य सार्णवम्

Nắm giữ chính Prakṛti của Ngài, vị Chúa—bản thể là Yoga, đấng Prajāpati—nằm yên hòa nhập trong cơn hồng thủy như biển cả, thấm vào Thời gian, an trụ cho đến tận cùng một nghìn yuga.

Verse 6

तत्र सुप्तं महात्मानं ब्रह्मलोकनिवासिनः । भृग्वादिऋषयः सर्वे ये चान्ये सनकादयः

Tại đó, bậc Đại Tâm linh nằm trong giấc ngủ; và hết thảy các hiền thánh cư ngụ ở Brahmaloka—Bhr̥gu cùng các vị khác—cũng như những bậc như Sanaka và các huynh đệ, đều đến chiêm bái Ngài.

Verse 7

पर्यङ्के विमले शुभ्रे नानास्तरणसंस्तृते । शयानं ददृशुर्देवं सपत्नीकं वृषध्वजम्

Trên chiếc sàng thanh tịnh, rạng ngời, trải nhiều lớp chăn phủ, họ thấy vị Thiên thần an nhiên nằm nghỉ—Śiva mang cờ hiệu Bò—cùng với hiền phối của Ngài.

Verse 8

विश्वरूपा तु सा नारी विश्वरूपो महेश्वरः । गाढमालिङ्ग्य सुप्तस्तां ददृशे चाहमव्ययम्

Người nữ ấy mang hình tướng vũ trụ, và Maheśvara cũng mang hình tướng vũ trụ. Ôm nàng thật chặt, Ngài an giấc; và ta đã chiêm kiến Đấng Bất Hoại ấy.

Verse 9

। अध्याय

Adhyāya—dấu hiệu tiêu đề chương (đầu chương).

Verse 10

विमलाम्बरसंवीतां व्यालयज्ञोपवीतिनीम् । श्यामां कमलपत्राक्षीं सर्वाभरणभूषिताम्

Họ thấy Nàng khoác y phục tinh khiết không tì vết, lấy rắn làm yajñopavīta (dây thiêng). Nàng da sẫm, mắt như cánh sen, và được trang sức bằng mọi thứ châu báu.

Verse 11

सकलं युगसाहस्रं नर्मदेयं विजानती । प्रसुप्तं देवदेवेशमुपास्ते वरवर्णिनी

Thấu biết miền Narmadā (Narmadeya), người nữ dung sắc thù thắng ấy đã cung kính phụng thờ Đấng Chúa tể của chư thiên, đang an nghỉ sâu, suốt trọn thời lượng của một nghìn yuga.

Verse 12

हृतैर्वेदैश्चतुर्भिश्च ब्रह्माप्येवं महेश्वरः । भृग्वाद्यैर्मानसैः पुत्रैः स्तौति शङ्करमव्ययम्

Dẫu bốn bộ Veda đã bị cướp mất, Brahmā cũng vẫn như thế—cùng các người con sinh từ tâm như Bhṛgu v.v.—tán thán Śaṅkara, Đấng Bất Hoại.

Verse 13

भक्त्या परमया राजंस्तत्र शम्भुमनामयम् । स्तुवन्तस्तत्र देवेशं मन्त्रैरीश्वरसम्भवैः

Tâu Đại vương, tại nơi ấy họ đem lòng chí thành tối thượng mà tán thán Śambhu, Đấng vô nhiễm; và dùng những chân ngôn phát sinh từ Īśvara để ca ngợi Đấng Chúa tể của chư thiên.

Verse 14

प्रसुप्तं देवमीशानं बोधयन्समुपस्थितः । उत्तिष्ठ हर पिङ्गाक्ष महादेव महेश्वर

Đứng kề bên, muốn đánh thức đấng Īśāna đang an miên, người ấy thưa rằng: “Xin trỗi dậy, ôi Hara, ôi Đấng mắt ánh vàng—ôi Mahādeva, ôi Maheśvara!”

Verse 15

मम वेदा हृताः सर्वे अतोऽहं स्तोतुमुद्यतः । वेदैर्व्याप्तं जगत्सर्वं दिव्यादिव्यं चराचरम्

Mọi Veda của ta đã bị cướp mất; bởi vậy nay ta đứng dậy để dâng lời tán tụng. Vì toàn thể vũ trụ—cả thiêng liêng lẫn không thiêng, cả động lẫn tĩnh—đều được Veda thấm nhuần và nâng đỡ.

Verse 16

अतीतं वर्तमानं च स्मरामि च सृजाम्यहम् । तैर्विना चाहमेकस्तु मूकोऽधो जडवत्सदा

Ta nhớ được quá khứ và hiện tại, lại còn khởi phát công cuộc tạo hóa. Nhưng nếu thiếu những điều ấy (Veda), một mình ta mãi hóa câm lặng, suy hạ và trơ lì—như kẻ vô tri.

Verse 17

गतिर्वीर्यं बलोत्साहौ तैर्विना न प्रजायते । तैर्विना देवदेवेश नाहं किंचित्स्मरामि वै

Không có chúng, sự vận hành, dũng lực, sức mạnh và chí quyết tâm chẳng thể sinh khởi. Không có chúng, ôi Đấng Chúa tể của chư thiên, quả thật ta không thể nhớ được điều gì.

Verse 18

तान्वेदान्देवदेवेश शीघ्रं मे दातुमर्हसि । जडान्धबधिरं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

Vì vậy, ôi Đấng Chúa tể của chư thiên (Devadeveśa), xin mau ban cho con các Veda ấy. Không có Veda, toàn thể thế gian—cả bất động lẫn hữu động—như trở nên đờ đẫn, mù lòa và điếc đặc.

Verse 19

स्थानादि दश चत्वारि न शोभन्ते सुरेश्वर । प्रणमाम्यल्पवीर्यत्वाद्वेदहीनः सुरेश्वर

Ôi Sureśvara, mười bốn cõi và mọi cảnh giới khác cũng chẳng còn rạng ngời đối với con. Vì thiếu Veda và sức lực nhỏ bé, con cúi mình đảnh lễ Ngài, ôi Sureśvara.

Verse 20

वेदेभ्यः सकलं जातं यत्किंचित्सचराचरम् । तावच्छोभन्ति शास्त्राणि समस्तानि जगद्गुरो

Từ các Veda mà mọi sự phát sinh—hễ điều gì, dù động hay tĩnh. Ôi Jagadguru, bậc Thầy của thế gian, mọi kinh luận chỉ rạng ngời được chừng ấy mà thôi.

Verse 21

यावद्वेदनिधिरयं नोपतिष्ठेत्सनातनः । यथोदितेन सूर्येण तमो याति विनाशताम्

Chừng nào kho báu Veda vĩnh cửu này chưa hiện tiền và an trụ, bóng tối vẫn còn—như khi mặt trời mọc, tối tăm liền tiêu diệt.

Verse 22

एवं समस्तपापानि यान्ति वेदस्य धारणात् । वेदे रहसि यत्सूक्ष्मं यत्तद्ब्रह्म सनातनम्

Như vậy, nhờ gìn giữ và nâng đỡ Veda, mọi tội lỗi đều lìa tan. Và tinh yếu vi tế, bí mật trong Veda—chính đó là Brahman vĩnh cửu.

Verse 23

हृदिस्थं देव जानामि गतं तद्वेदगर्जनात् । वेदानुच्चरतो मेऽद्य तव शङ्कर चाग्रतः

Lạy Thần linh, con biết điều từng ngự trong tim con đã rời đi, bị tiếng gầm vang của Kinh Veda cuốn mất. Hôm nay, khi con không thể tụng đọc Veda, con đứng trước Ngài, ôi Śaṅkara.

Verse 24

अकस्मात्ते गता वेदा न सृजेयं विभो भुवम् । तेऽपि सर्वे महादेव प्रविष्टाः सम्मुखार्णवम्

Lạy Đấng Tối Thượng, khi các Kinh Veda của Ngài bỗng nhiên rời đi, con không thể tạo dựng thế gian. Và tất cả những Veda ấy nữa, lạy Mahādeva, đều đã nhập vào biển cả ở trước Ngài.

Verse 25

ते याच्यमाना देवेश तिष्ठन्तु स्मरणे मम । दुहितेयं विशालाक्षी सर्वः सर्वं विजानते

Lạy Chúa tể của chư thiên, khi được khẩn cầu, xin cho các Veda ấy ở lại trong niệm tưởng của con. Người con gái mắt rộng này biết hết thảy; bậc Toàn Tri hẳn hiểu rõ mọi điều.

Verse 26

जायती युगसाहस्रं नान्या काचिद्भवेदृशी । ऋषिश्चायं महाभागो मार्कण्डो धीमतां वरः

Nàng trường tồn suốt một ngàn yuga—không ai khác giống như nàng. Còn vị hiền triết đại phúc này, Mārkaṇḍeya, là bậc tối thượng trong hàng người trí.

Verse 27

कल्पे कल्पे महादेव त्वामयं पर्युपासते । जगत्त्रयहितार्थाय चरते व्रतमुत्तमम्

Lạy Mahādeva, trong mỗi kiếp kalpa, ngài ấy phụng thờ Ngài với lòng sùng kính chuyên cần. Vì lợi ích của ba cõi, ngài thực hành lời nguyện thanh cao bậc nhất.

Verse 28

एवमुक्तस्तु देवेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । उवाच श्लक्ष्णया वाचा नर्मदां सरितां वराम्

Được Phạm Thiên, bậc Tối Thượng, thưa hỏi như vậy, Đấng Chúa tể chư thiên liền dùng lời dịu dàng mà nói với Narmadā, bậc tối thắng trong các dòng sông.

Verse 29

कथयस्व महाभागे ब्रह्मणस्त्वं तु पृच्छतः । केन वेदा हृताः सर्वे वेधसो जगतीगुरोः

Hỡi bậc đại phúc, xin hãy thuật lại—vì Phạm Thiên đang hỏi—ai đã trộm lấy toàn bộ các Veda từ Đấng Tạo Hóa, vị Thầy của thế gian?

Verse 30

एवमुक्ता तु रुद्रेण उवाच मृगलोचना । ब्रह्मणो जपतो वेदांस्त्वयि सुप्ते महेश्वर

Được Rudra nói như thế, nàng mắt như nai liền đáp: “Bạch Maheśvara, khi Phạm Thiên đang trì tụng các Veda, và khi Ngài đang say ngủ…”

Verse 31

भवतश्छिद्रमासाद्य घोरेऽस्मिन्सलिलावृते । पूर्वकल्पसमुद्भूतावसुरौ सुरदुर्जयौ

Nhân lúc sơ hở của Ngài, giữa cõi mênh mông ghê rợn phủ đầy nước này, hai asura từ kiếp (kalpa) trước trỗi dậy—đến cả chư thiên cũng khó bề chiến thắng.

Verse 32

श्रियावृत्तौ महादेव त्वया चोत्पादितौ पुरा । सुरासुरसुदुर्जेयौ दानवौ मधुकैटभौ

Bạch Mahādeva, do liên hệ với sự vận hành của Śrī (phúc lộc), thuở trước chính Ngài đã khiến họ xuất hiện—hai dānava Madhu và Kaiṭabha—kẻ cực khó khuất phục đối với cả chư thiên lẫn asura.

Verse 33

तौ वायुभूतौ सूक्ष्मौ च पठतोऽस्मात्पितामहात् । तावाशु हृत्वा वेदांश्च प्रविष्टौ च महार्णवम्

Hai kẻ ấy hóa như gió—vô cùng vi tế; khi Đấng Tổ Phụ Brahmā đang tụng đọc, chúng liền cướp lấy các bộ Veda và lao vào đại dương mênh mông.

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा महातेजा ह्यमृतायास्ततो वचः । सस्मार स च देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम्

Nghe lời của Amṛtā (Narmadā), bậc đại uy lực ấy liền tưởng niệm Đấng Chúa tể chư thiên—Đấng cầm ốc tù và, đĩa thần và chùy.

Verse 35

स विवेश महाराज भूतलं ससुरोत्तमः । दानवान्तकरो देवः सर्वदैवतपूजितः

Tâu Đại vương, vị Thần ấy—được các bậc tối thượng trong chư thiên ca tụng, là kẻ diệt Dānava, và được muôn thần linh thờ phụng—đã đi xuống cõi dưới lòng đất, tức Pātāla.

Verse 36

मीनरूपधरो देवो लोडयामास चार्वणम् । वेदांश्च ददृशे तत्र पाताले निहितान्प्रभुः

Đức Chúa hóa thân làm cá, khuấy tìm trong vực nước ấy; và tại đó, nơi cõi Pātāla, Đấng Tối Thượng đã thấy các bộ Veda bị cất giấu.

Verse 37

तौ च दैत्यौ महावीर्यौ दृष्टवान्मधुसूदनः । महावेगौ महाबाहू सूदयामास तेजसा

Thấy hai Daitya dũng mãnh ấy, Madhusūdana—Đấng có cánh tay vĩ đại—đã dùng thần lực rực sáng mà đánh gục chúng.

Verse 38

वेदांस्तत्रापि तोयस्थानानिनाय जगद्गुरुः । चतुर्वक्त्राय देवायाददाच्चक्रविभूषितः

Bấy giờ bậc Thầy của thế gian đem các Veda trở về, dù từ những chốn cư ngụ trong nước, và—được trang nghiêm bởi Luân xa—trao dâng cho vị thần bốn mặt, Phạm Thiên (Brahmā).

Verse 39

ततः प्रहृष्टो भगवान् वेदांल्लब्ध्वा पितामहः । जनयामास निखिलं जगद्भूयश्चराचरम्

Sau đó, đấng Pitāmaha Phạm Thiên, hoan hỷ khi lấy lại các Veda, lại sinh thành toàn thể vũ trụ—cả hữu tình chuyển động lẫn vô tình bất động.

Verse 40

सा च देवी नदी पुण्या रुद्रस्य परिचारिका । पावनी सर्वभूतानां प्रोवाह सलिलं तदा

Và vị nữ thần sông thiêng ấy—một thị giả của Rudra—đấng tẩy tịnh mọi loài, khi ấy liền khiến dòng nước tuôn chảy.

Verse 41

तस्यास्तीरे ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । यजन्ति त्र्यम्बकं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

Trên bờ sông ấy, chư thiên và các bậc hiền triết giàu có về khổ hạnh, với nội tâm hoan hỷ, phụng thờ đấng Tryambaka (Śiva).

Verse 42

एका मूर्तिर्महेशस्य कारणान्तरमागता । त्रैगुण्या कुरुते कर्म ब्रह्मचक्रीशरूपतः

Một hình tướng duy nhất của Maheśa, hiển lộ qua một phương thức nhân duyên khác, vận hành các tác nghiệp bằng ba guṇa—hiện ra như Phạm Thiên, như đấng cầm Luân xa (Viṣṇu), và như Īśa (Śiva).

Verse 43

एतेषां तु पृथग्भावं ये कुर्वन्ति सुमोहिताः । तेषां धर्मः कुतः सिद्धिर्जायते पापकर्मिणाम्

Nhưng những kẻ mê muội tột cùng, cứ chấp vào sự phân biệt giữa các hình tướng thiêng liêng ấy—làm sao dharma hay thành tựu tâm linh có thể sinh khởi nơi những kẻ tạo nghiệp tội?

Verse 44

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती

Vì thế, ba đại hà này sinh từ Rudra; thật ra vốn là một, nhưng hóa thành ba: Gaṅgā, Revā (Narmadā) và Sarasvatī.

Verse 45

गङ्गा तु वैष्णवी मूर्तिः सर्वपापप्रणाशिनी । रुद्रदेहसमुद्भूता नर्मदा चैवमेव तु

Gaṅgā quả thật là hiện thân Vaiṣṇavī, đấng diệt trừ mọi tội lỗi. Cũng vậy, Narmadā—sinh từ chính thân thể Rudra—có năng lực diệt tội như thế.

Verse 46

ब्राह्मी सरस्वती मूर्तिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दिव्या कामगमा देवी वाग्विभूत्यै तु संस्थिता

Sarasvatī là hiện thân Brāhmī, lừng danh khắp ba cõi. Ngài là nữ thần thiêng liêng ban thành sở nguyện, được an lập vì vinh quang và quyền năng của lời nói.

Verse 47

नर्मदा परमा काचिन्मर्त्यमूर्तिकला शिवा । दिव्या कामगमा देवी सर्वत्र सुरपूजिता

Narmadā tối tôn—chính Śivā hiển lộ như một phần trong hình tướng mà người phàm có thể thấy. Ngài là nữ thần thiêng liêng ban thành sở nguyện, được chư thiên tôn thờ khắp nơi.

Verse 48

व्यापिनी सर्वभूतानां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरा स्मृता । अक्षया ह्यमृता ह्येषा स्वर्गसोपानमुत्तमा

Nàng thấm khắp mọi loài hữu tình, được ghi nhớ là vi tế hơn cả điều vi tế. Quả thật Nàng bất hoại—quả thật Nàng bất tử; Nàng là bậc thang tối thượng dẫn lên cõi trời.

Verse 49

सृष्टा रुद्रेण लोकानां संसारार्णवतारिणी

Được Rudra tạo dựng vì các thế giới, Nàng là đấng đưa muôn loài vượt qua đại dương luân hồi.

Verse 50

सीरजलं येऽपि पिबन्ति लोके मुच्यन्ति ते पापविशेषसङ्घैः । व्रजन्ति संसारमनादिभावं त्यक्त्वा चिरं मोक्षपदं विशुद्धम्

Ngay cả những ai ở đời này uống dòng nước được kéo theo lưỡi cày cũng được giải thoát khỏi những đống tội lỗi riêng biệt. Nhưng vì đã lâu rời bỏ cảnh giới giải thoát thanh tịnh không vết nhơ, họ lại bước vào vòng luân hồi vô thủy.

Verse 51

यथा गङ्गा तथा रेवा तथा चैव सरस्वती । समं पुण्यफलं प्रोक्तं स्नानदर्शनचिन्तनैः

Như Gaṅgā, thì Revā cũng vậy, và Sarasvatī cũng vậy. Quả phúc ngang nhau được tuyên nói phát sinh từ việc tắm, chiêm bái và tưởng niệm các Ngài.

Verse 52

वरदानान्महाभागा ह्यधिका चोच्यते बुधैः । कारुण्यान्तरभावेन न मृता समुपागता

Vì ban phát ân huệ, bậc Đại Phúc ấy được các bậc hiền trí nói là còn thù thắng hơn. Do tâm địa từ bi bên trong, Nàng không hề ‘tàn lụi’ hay suy giảm.

Verse 53

मुच्यन्ते दर्शनात्तेन पातकैः स्नानमङ्गलैः । नर्मदायां नृपश्रेष्ठ ये नमन्ति त्रिलोचनम्

Nhờ sự tắm gội cát tường ấy và chỉ cần được chiêm bái, mọi tội lỗi đều được giải thoát. Ôi bậc vương thượng—ai nơi sông Narmadā cúi lạy Đấng Tam Nhãn, Thần Śiva, liền đạt sự giải thoát như vậy.

Verse 54

उमारुद्राङ्गसम्भूता येन चैषा महानदी । लोकान्प्रापयते स्वर्गं तेन पुण्यत्वमागता

Vì đại hà này sinh từ thân thể của Umā và Rudra, và vì nàng đưa muôn loài đến cõi trời, nên nàng đạt địa vị công đức tối thượng và sự thánh khiết.

Verse 55

य एवमीशानवरस्य देहं विभज्य देवीमिह संशृणोति । स याति रुद्रं महतारवेण गन्धर्वयक्षैरिव गीयमानः

Ai ở đây nghe theo cách ấy câu chuyện về Nữ Thần—rằng thân của đấng Īśāna tối thượng đã được phân chia ra sao—người ấy sẽ đến với Rudra, tiến bước trong tiếng tán dương vang dội lớn lao, như được các Gandharva và Yakṣa ca hát.