Adhyaya 94

Verse 1

ऑपन--माज बक। अकाल चतुर्नवतितमो< ध्याय: शल्यके द्वारा रणभूमिका दिग्दर्शन, कौरव-सेनाका पलायन और श्रीकृष्ण तथा अर्जुनका शिविरकी ओर गमन संजय उवाच दृष्टवा तु सैन्यं परिवर्त्यमानं पुत्रेण ते मद्रपतिस्तदानीम्‌ । संत्रस्तरूप: परिमूढचेता दुर्योधनं वाक्यमिदं बभाषे,संजय कहते हैं--राजन्‌! आपके पुत्रद्वारा सेनाको पुनः लौटानेका प्रयत्न होता देख उस समय भयभीत और मूढ़चित्त हुए मद्रराज शल्यने दुर्योधनसे इस प्रकार कहा

Sañjaya said: O King, seeing your son striving at that moment to turn the army back, Śalya, lord of Madra—his appearance shaken with fear and his mind bewildered—addressed Duryodhana with these words. The scene underscores how, amid the moral and strategic collapse of battle, even eminent leaders are driven by panic and confusion, and counsel arises from a troubled conscience rather than steady discernment.

Verse 2

शल्य उवाच पश्येदमुग्रं नरवाजिनागै- रायोधनं वीरहतै: सुपूर्णम्‌ महीधराभै: पतितैश्न नागै: सकृत्प्रभिन्नै: शरभिन्नदेहै:,शल्य बोले--वीर नरेश! देखो, मारे गये मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंकी लाशोंसे भरा हुआ यही युद्धस्थल कैसा भयंकर जान पड़ता है? पर्वताकार गजराज, जिनके मस्तकोंसे मदकी धारा फूटकर बहती थी, एक ही साथ बाणोंकी मारसे शरीर विदीर्ण हो जानेके कारण धराशायी हो गये हैं। उनमेंसे कितने ही वेदनासे छटपटा रहे हैं, कितनोंके प्राण निकल गये हैं। उनपर बैठे हुए सवारोंके कवच, अस्त्र-शस्त्र, ढाल और तलवार आदि नष्ट हो गये हैं। इन्हें देखकर ऐसा जान पड़ता है मानो वज़के आघातसे बड़े-बड़े पर्वत ढह गये हों और उनके प्रस्तरखण्ड, विशाल वृक्ष तथा औषधसमूह छिलन्न-भिन्न हो गये हों। उन गजराजोंके घंटा, अंकुश, तोमर और ध्वज आदि सभी वस्तुएँ बाणोंके आघातसे टूट- फ़ूटकर बिखर गयी हैं। उन हाथियोंके ऊपर सोनेकी जालीसे युक्त आवरण पड़ा है। उनकी लाशें रक्तके प्रवाहसे नहा गयी हैं। घोड़े बाणोंसे विदीर्ण होकर गिरे हैं, वेदनासे व्यथित हो उच्छवास लेते और मुखसे रक्त वमन करते हैं। वे दीनतापूर्ण आर्तनाद कर रहे हैं। उनकी आँखें घूम रही हैं। वे धरतीमें दाँत गड़ाते और करुण चीत्कार करते हैं। हाथी, घोड़े, पैदल सैनिक तथा वीरसमुदाय बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मरे पड़े हैं। किन्हींकी साँसें कुछ-कुछ चल रही हैं और कुछ लोगोंके प्राण सर्वथा निकल गये हैं। हाथी, घोड़े, मनुष्य और रथ कुचल दिये गये हैं। इन सबकी कान्ति मन्द पड़ गयी है। इनके कारण उस महासमरकी भूमि निश्चय ही वैतरणीके समान प्रतीत होती है

Śalya said: “O heroic king, look—how dreadful this battlefield appears, crammed with the slain: men, horses, and elephants. Mountain-like lordly elephants have fallen, their bodies torn open by arrows, their temples split so that the streams of rut once bursting forth now mingle with blood. The ground is heaped with the wreckage of war, making the scene a stark reminder of the ruin that follows when valor is yoked to slaughter rather than to dharma.”

Verse 3

सुविद्वलद्धिश्व गतासुभिश्न प्रध्वस्तवर्मायुधचर्मखड््‌गै: । वज्ापविद्धैरिव चाचलोत्तमै- विभिन्नपाषाणमहाद्रुमौषधै:,शल्य बोले--वीर नरेश! देखो, मारे गये मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंकी लाशोंसे भरा हुआ यही युद्धस्थल कैसा भयंकर जान पड़ता है? पर्वताकार गजराज, जिनके मस्तकोंसे मदकी धारा फूटकर बहती थी, एक ही साथ बाणोंकी मारसे शरीर विदीर्ण हो जानेके कारण धराशायी हो गये हैं। उनमेंसे कितने ही वेदनासे छटपटा रहे हैं, कितनोंके प्राण निकल गये हैं। उनपर बैठे हुए सवारोंके कवच, अस्त्र-शस्त्र, ढाल और तलवार आदि नष्ट हो गये हैं। इन्हें देखकर ऐसा जान पड़ता है मानो वज़के आघातसे बड़े-बड़े पर्वत ढह गये हों और उनके प्रस्तरखण्ड, विशाल वृक्ष तथा औषधसमूह छिलन्न-भिन्न हो गये हों। उन गजराजोंके घंटा, अंकुश, तोमर और ध्वज आदि सभी वस्तुएँ बाणोंके आघातसे टूट- फ़ूटकर बिखर गयी हैं। उन हाथियोंके ऊपर सोनेकी जालीसे युक्त आवरण पड़ा है। उनकी लाशें रक्तके प्रवाहसे नहा गयी हैं। घोड़े बाणोंसे विदीर्ण होकर गिरे हैं, वेदनासे व्यथित हो उच्छवास लेते और मुखसे रक्त वमन करते हैं। वे दीनतापूर्ण आर्तनाद कर रहे हैं। उनकी आँखें घूम रही हैं। वे धरतीमें दाँत गड़ाते और करुण चीत्कार करते हैं। हाथी, घोड़े, पैदल सैनिक तथा वीरसमुदाय बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मरे पड़े हैं। किन्हींकी साँसें कुछ-कुछ चल रही हैं और कुछ लोगोंके प्राण सर्वथा निकल गये हैं। हाथी, घोड़े, मनुष्य और रथ कुचल दिये गये हैं। इन सबकी कान्ति मन्द पड़ गयी है। इनके कारण उस महासमरकी भूमि निश्चय ही वैतरणीके समान प्रतीत होती है

Śalya said: “O heroic king, look—this battlefield, heaped with the bodies of slain men, horses, and elephants, appears terrifying. The great elephants, mountain-like and once streaming ichor from their temples, have fallen together, their bodies torn open by volleys of arrows; some still writhe in pain, while others have already lost their lives. The riders’ armor, weapons, shields, and swords lie shattered and ruined. The scene resembles lofty mountains struck by Indra’s thunderbolt—crags split apart, with boulders, mighty trees, and medicinal growths scattered and crushed. Thus does war reduce strength and splendor to ruin, confronting all with the grim consequence of violence.”

Verse 4

प्रविद्धघण्टाड्कुशतोमरध्वजै: सहेमजालै रुधिरौघसम्प्लुतै: । शरावभिशन्नैः पतितैस्तुरड़मै: श्वुसद्धिरातेैं: क्षतजं वमद्धि:,शल्य बोले--वीर नरेश! देखो, मारे गये मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंकी लाशोंसे भरा हुआ यही युद्धस्थल कैसा भयंकर जान पड़ता है? पर्वताकार गजराज, जिनके मस्तकोंसे मदकी धारा फूटकर बहती थी, एक ही साथ बाणोंकी मारसे शरीर विदीर्ण हो जानेके कारण धराशायी हो गये हैं। उनमेंसे कितने ही वेदनासे छटपटा रहे हैं, कितनोंके प्राण निकल गये हैं। उनपर बैठे हुए सवारोंके कवच, अस्त्र-शस्त्र, ढाल और तलवार आदि नष्ट हो गये हैं। इन्हें देखकर ऐसा जान पड़ता है मानो वज़के आघातसे बड़े-बड़े पर्वत ढह गये हों और उनके प्रस्तरखण्ड, विशाल वृक्ष तथा औषधसमूह छिलन्न-भिन्न हो गये हों। उन गजराजोंके घंटा, अंकुश, तोमर और ध्वज आदि सभी वस्तुएँ बाणोंके आघातसे टूट- फ़ूटकर बिखर गयी हैं। उन हाथियोंके ऊपर सोनेकी जालीसे युक्त आवरण पड़ा है। उनकी लाशें रक्तके प्रवाहसे नहा गयी हैं। घोड़े बाणोंसे विदीर्ण होकर गिरे हैं, वेदनासे व्यथित हो उच्छवास लेते और मुखसे रक्त वमन करते हैं। वे दीनतापूर्ण आर्तनाद कर रहे हैं। उनकी आँखें घूम रही हैं। वे धरतीमें दाँत गड़ाते और करुण चीत्कार करते हैं। हाथी, घोड़े, पैदल सैनिक तथा वीरसमुदाय बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मरे पड़े हैं। किन्हींकी साँसें कुछ-कुछ चल रही हैं और कुछ लोगोंके प्राण सर्वथा निकल गये हैं। हाथी, घोड़े, मनुष्य और रथ कुचल दिये गये हैं। इन सबकी कान्ति मन्द पड़ गयी है। इनके कारण उस महासमरकी भूमि निश्चय ही वैतरणीके समान प्रतीत होती है

Śalya said: “O heroic king, look at this battlefield—made dreadful by the heaps of fallen men, horses, and elephants. The great elephants, once like mountains with streams of rut flowing from their temples, have been torn open by volleys of arrows and have collapsed together; some still writhe in agony, while others have already lost their lives. The gear of their riders—armor, weapons, shields, and swords—lies ruined. It is as though mighty mountains have been shattered by a thunderbolt, their rocks, great trees, and medicinal plants smashed and scattered. Bells, goads, javelins, and banners have been broken and strewn by the impact of arrows; golden netted coverings lie upon the elephants, and their bodies are washed in torrents of blood. Horses, split by arrows, have fallen; gasping in pain, they vomit blood, cry out pitiably, and roll their eyes. Thus, with elephants, horses, foot-soldiers, and hosts of warriors lying mangled by arrows—some barely breathing, others utterly lifeless—this great field of battle appears like a river of death, a Vaitaraṇī made visible.”

Verse 5

दीनं स्तनद्धिः परिवृत्तनेत्रै- महीं दशद्धि: कृपणं नदद्धि: । तथापविद्धैर्गजवाजियोधै: शरापविद्धैरथ वीरसंघै:,शल्य बोले--वीर नरेश! देखो, मारे गये मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंकी लाशोंसे भरा हुआ यही युद्धस्थल कैसा भयंकर जान पड़ता है? पर्वताकार गजराज, जिनके मस्तकोंसे मदकी धारा फूटकर बहती थी, एक ही साथ बाणोंकी मारसे शरीर विदीर्ण हो जानेके कारण धराशायी हो गये हैं। उनमेंसे कितने ही वेदनासे छटपटा रहे हैं, कितनोंके प्राण निकल गये हैं। उनपर बैठे हुए सवारोंके कवच, अस्त्र-शस्त्र, ढाल और तलवार आदि नष्ट हो गये हैं। इन्हें देखकर ऐसा जान पड़ता है मानो वज़के आघातसे बड़े-बड़े पर्वत ढह गये हों और उनके प्रस्तरखण्ड, विशाल वृक्ष तथा औषधसमूह छिलन्न-भिन्न हो गये हों। उन गजराजोंके घंटा, अंकुश, तोमर और ध्वज आदि सभी वस्तुएँ बाणोंके आघातसे टूट- फ़ूटकर बिखर गयी हैं। उन हाथियोंके ऊपर सोनेकी जालीसे युक्त आवरण पड़ा है। उनकी लाशें रक्तके प्रवाहसे नहा गयी हैं। घोड़े बाणोंसे विदीर्ण होकर गिरे हैं, वेदनासे व्यथित हो उच्छवास लेते और मुखसे रक्त वमन करते हैं। वे दीनतापूर्ण आर्तनाद कर रहे हैं। उनकी आँखें घूम रही हैं। वे धरतीमें दाँत गड़ाते और करुण चीत्कार करते हैं। हाथी, घोड़े, पैदल सैनिक तथा वीरसमुदाय बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मरे पड़े हैं। किन्हींकी साँसें कुछ-कुछ चल रही हैं और कुछ लोगोंके प्राण सर्वथा निकल गये हैं। हाथी, घोड़े, मनुष्य और रथ कुचल दिये गये हैं। इन सबकी कान्ति मन्द पड़ गयी है। इनके कारण उस महासमरकी भूमि निश्चय ही वैतरणीके समान प्रतीत होती है

Śalya said: “O hero-king, look at this battlefield—how dreadful it appears, strewn with the slain: men, horses, and elephants. Some, pierced by arrows, still gasp in misery, groaning and crying out; their eyes roll in pain, and they bite the earth in helpless agony. Others lie utterly lifeless. Warriors and mounts alike are torn and shattered by shafts, and the ground is choked with broken bodies and ruined war-gear. Seeing this devastation, the field seems like a river of death itself—an image of the Vaitaraṇī—where the splendor of life and valor has been extinguished by the violence of war.”

Verse 6

मन्दासुभिश्वैव गतासुभिश्न नराश्ननागैश्न रथैश्व मर्दितै: । मन्दांशुभिश्चैव मही महाहवे नूनं यथा वैतरणीव भाति,शल्य बोले--वीर नरेश! देखो, मारे गये मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंकी लाशोंसे भरा हुआ यही युद्धस्थल कैसा भयंकर जान पड़ता है? पर्वताकार गजराज, जिनके मस्तकोंसे मदकी धारा फूटकर बहती थी, एक ही साथ बाणोंकी मारसे शरीर विदीर्ण हो जानेके कारण धराशायी हो गये हैं। उनमेंसे कितने ही वेदनासे छटपटा रहे हैं, कितनोंके प्राण निकल गये हैं। उनपर बैठे हुए सवारोंके कवच, अस्त्र-शस्त्र, ढाल और तलवार आदि नष्ट हो गये हैं। इन्हें देखकर ऐसा जान पड़ता है मानो वज़के आघातसे बड़े-बड़े पर्वत ढह गये हों और उनके प्रस्तरखण्ड, विशाल वृक्ष तथा औषधसमूह छिलन्न-भिन्न हो गये हों। उन गजराजोंके घंटा, अंकुश, तोमर और ध्वज आदि सभी वस्तुएँ बाणोंके आघातसे टूट- फ़ूटकर बिखर गयी हैं। उन हाथियोंके ऊपर सोनेकी जालीसे युक्त आवरण पड़ा है। उनकी लाशें रक्तके प्रवाहसे नहा गयी हैं। घोड़े बाणोंसे विदीर्ण होकर गिरे हैं, वेदनासे व्यथित हो उच्छवास लेते और मुखसे रक्त वमन करते हैं। वे दीनतापूर्ण आर्तनाद कर रहे हैं। उनकी आँखें घूम रही हैं। वे धरतीमें दाँत गड़ाते और करुण चीत्कार करते हैं। हाथी, घोड़े, पैदल सैनिक तथा वीरसमुदाय बाणोंसे क्षत-विक्षत हो मरे पड़े हैं। किन्हींकी साँसें कुछ-कुछ चल रही हैं और कुछ लोगोंके प्राण सर्वथा निकल गये हैं। हाथी, घोड़े, मनुष्य और रथ कुचल दिये गये हैं। इन सबकी कान्ति मन्द पड़ गयी है। इनके कारण उस महासमरकी भूमि निश्चय ही वैतरणीके समान प्रतीत होती है

Śalya nói: “Hỡi đức vua anh hùng, hãy nhìn—chiến địa này bị nghiền nát và đảo lộn bởi người, ngựa, voi và chiến xa; rải đầy những kẻ hơi thở đã yếu dần và những kẻ sinh mệnh đã lìa. Thật ghê rợn khôn cùng. Trong trận đại chiến này, ánh sắc của mặt đất đã mờ đi, nay tựa như chính sông Vaitaraṇī—một cảnh tượng tử vong phơi bày cái giá đạo lý khủng khiếp của chiến tranh.”

Verse 7

गजैनिकृत्तैर्वरहस्तगात्रै- रुद्वेपमानै: पतितै: पृथिव्याम्‌ । विशीर्णदन्तै: क्षतजं वमद्धि: स्फुरद्धिरातैं: करुणं नदद्धिः,हाथियोंके शुण्डदण्ड और शरीर छित्न-भिन्न हो गये हैं। कितने ही हाथी पृथ्वीपर गिरकर काँप रहे हैं, कितनोंके दाँत टूट गये हैं और वे खून उगलते तथा छटपटाते हुए वेदनाग्रस्त हो करुण स्वरमें कराह रहे हैं

Śalya nói: “Những con voi nằm rạp trên đất, vòi và tứ chi hùng mạnh bị chém lìa. Có con ngã xuống vẫn còn run rẩy; có con ngà vỡ nát. Chúng phun máu, quằn quại trong đau đớn, cất tiếng rên rỉ thảm thiết.”

Verse 8

निकृत्तचक्रेषुयुगै: सयोक्तृभि: प्रविद्धतृणीरपताककेतुभि: । सुवर्णजालावततैर्भशाहतै- महारथौचैर्जलदैरिवावृता,बड़े-बड़े रथोंके समूह इस रणभूमिमें बादलोंके समान छा गये हैं। उनके पहिये, बाण, जूए और बन्धन कट गये हैं। तरकस, ध्वज और पताकाएँ फेंकी पड़ी हैं; सोनेके जालसे आवृत हुए वे रथ बहुत ही क्षतिग्रस्त हो गये हैं

Śalya nói: “Chiến địa giờ bị phủ kín, như mây che, bởi những cụm chiến xa cao lớn—bánh xe, càng, ách và dây buộc đã bị chém đứt; người đánh xe vẫn còn kề bên; ống tên bị hất văng; cờ, phướn và tiêu kỳ bị quật ngã. Dẫu từng phủ lưới vàng, những chiến xa ấy nay đã tan nát thảm khốc.”

Verse 9

यशस्विभिरनागरथाश्व॒योधिभि: पदातिभि श्चाभिमुखैह्तै: परै: । विशीर्णवर्माभरणाम्बरायुधै- ता प्रशान्तैरिव तावकैर्मही,हाथी, रथ और घोड़ोंपर सवार होकर युद्ध करनेवाले यशस्वी योद्धा और पैदल वीर सामने लड़ते हुए शत्रुओंके हाथसे मारे गये हैं। उनके कवच, आभूषण, वस्त्र और आयुध सभी छित्न-भिन्न होकर बिखर गये हैं। इस प्रकार शान्त पड़े हुए आपके प्राणहीन योद्धाओंसे यह पृथ्वी पट गयी है

Śalya nói: “Những dũng sĩ lừng danh của ngài—kẻ chiến đấu trên voi, chiến xa, ngựa, cùng các binh sĩ bộ—đã bị địch thủ đánh gục khi đang đối mặt giao tranh. Giáp trụ, trang sức, y phục và binh khí của họ vỡ nát, vung vãi. Vì thế mặt đất bị phủ kín, như lặng đi, bởi đoàn quân vô sinh của ngài.”

Verse 10

शरप्रहाराभिहतैर्महाबलै- रवेक्ष्यममाणै: पतितै: सहस्रश: । दिवश्ष्युतैर्भूरतिदीप्तिमद्धि- नक्त ग्रहैद्यौरमलप्रदीप्तै:,बाणोंके प्रहारसे घायल होकर गिरे हुए सहस्रों महाबली योद्धा आकाशसे नीचे गिरे हुए अत्यन्त दीप्तिमान्‌ एवं निर्मल प्रभासे प्रकाशित ग्रहोंके समान दिखायी देते हैं और उनसे ढकी हुई यह भूमि रातके समय उन ग्रहोंसे व्याप्त हुए आकाशके सदृश सुशोभित होती है

Śalya nói: “Bị mưa tên quật ngã, hàng nghìn dũng sĩ lực lưỡng nằm la liệt, không còn sức ngoảnh nhìn. Họ trông như những vì sao rực rỡ, tinh khiết, rơi xuống từ trời cao; và mặt đất phủ kín bởi họ được điểm trang như bầu trời đêm đầy những chòm sao sáng.”

Verse 11

प्रणष्टसंज्जै: पुनरुच्छवसद्धि- मही बभूवानुगतैरिवाग्निभि: । कर्णार्जुनाभ्यां शरभिन्नगात्रै- ते: प्रवीरै: कुरुसूज्जयानाम्‌,कर्ण और अर्जुनके बाणोंसे जिनके अंग-अंग छिलन्न-भिन्न हो गये हैं, उन मारे गये कौरव-सूंजय वीरोंकी लाशोंसे भरी हुई भूमि यज्ञमें स्थापित हुई अग्नियोंके द्वारा यज्ञभूमिके समान सुशोभित होती है। उनमेंसे कितने ही वीरोंकी चेतना लुप्त हो गयी है और कितने ही पुनः साँस ले रहे हैं

Śalya nói: Mặt đất rải đầy những dũng sĩ của Kuru và Sṛñjaya, thân thể bị mũi tên của Karṇa và Arjuna xé nát—kẻ bất tỉnh, người còn thoi thóp—trông như được vây quanh bởi những ngọn lửa tế tự, tựa một đàn tràng đã được hiến lập. Hình ảnh ấy phơi bày nghịch lý ghê gớm của chiến tranh: chiến địa giống một yajña, nhưng “lễ vật” lại là sinh mạng con người, buộc người ta suy ngẫm về cái giá đạo đức của chiến thắng.

Verse 12

शरास्तु कर्णार्जुनबाहुमुक्ता विदार्य नागाश्चमनुष्यदेहान्‌ । प्राणान्‌ निरस्याशु महीं प्रतीयु- महोरगा वासमिवातिताम्रा:

Śalya nói: “Những mũi tên phóng ra từ cánh tay Karṇa và Arjuna xé toạc cả voi lẫn thân người; đuổi hơi thở sự sống đi thật nhanh rồi rơi xuống đất—như những con đại xà, với cán tên ánh đồng đỏ tựa đang trườn trở về hang ổ.”

Verse 13

कर्ण और अर्जुनके हाथोंसे छूटे हुए बाण हाथी, घोड़े और मनुष्योंके शरीरोंको विदीर्ण करके उनके प्राण निकालकर तुरंत पृथ्वीमें घुस गये थे, मानो अत्यन्त लाल रंगके विशाल सर्प अपनी बिलमें जा घुसे हों ।। हतैर्मनुष्याश्वगजैश्न संख्ये शरापविद्धैश्न रथैनरिन्द्र । धनंजयस्याधिर थेश्ष मार्गणै- रगम्यरूपा वसुधा बभूव,नरेन्द्र! अर्जुन और कर्णके बाणोंद्वारा मारे गये हाथी, घोड़े एवं मनुष्योंसे तथा बाणोंसे नष्ट-भ्रष्ट होकर गिरे पड़े रथोंसे इस पृथ्वीपर चलना-फिरना असम्भव हो गया है

Śalya nói: “Tâu đại vương, trong trận này mặt đất đã trở nên không thể đi qua. Người, ngựa, voi nằm chết la liệt; xe chiến bị tên bắn tan nát đổ thành đống. Những mũi tên do Dhanañjaya (Arjuna) và Karṇa—bậc đại xa thủ—phóng ra, xuyên thân đoạt mạng rồi cắm thẳng xuống đất, như những con đại xà đỏ thẫm trườn vào hang.”

Verse 14

रथैव॑रेषून्मथितै: सुकल्पै: सयोधश-्त्रैश्व वरायुधैर्ध्वजै: । विशीर्णयोक्त्रैविनिकृत्तबन्धनै- निकृत्तचक्राक्षयुगत्रिवेणुभि:,सजे-सजाये रथ बाणोंके आघातसे मथ डाले गये हैं। उनके साथ जो योद्धा, शस्त्र, श्रेष्ठ आयुध और ध्वज आदि थे, उनकी भी यही दशा हुई है। उनके पहिये, बन्धनरज्जु, धुरे, जूए और त्रिवेणु काष्ठके भी टुकड़े-टुकड़े हो गये हैं

Śalya nói: “Ngay cả những chiến xa tinh xảo nhất cũng bị sức tên nghiền nát—cùng với chiến binh, binh khí, vũ khí thượng hạng và cờ xí. Dây cương rách nát, dây buộc bị chém đứt; bánh xe, trục, ách và các thanh gỗ tri-veṇu đều bị chặt thành từng mảnh.”

Verse 15

विमुक्तशस्त्रैश्न तथा व्युपस्करै- हतानुकर्षविनिषड्रबन्धनै: । प्रभग्ननीडैर्मणिहेम भूषितै: स्तृता मही द्यौरिव शारदैर्घनी:,उनपर जो अस्त्र-शस्त्र रखे गये थे, वे सब दूर जा पड़े हैं। सारी सामग्री नष्ट हो गयी है। अनुकर्ष, तूणीर और बन्धनरज्जु--ये सब-के-सब नष्ट-भ्रष्ट हो गये हैं। उन रथोंकी बैठकें टूट-फूट गयी हैं। सुवर्ण और मणियोंसे विभूषित उन रथोंद्वारा आच्छादित हुई पृथ्वी शरद्‌- ऋतुके बादलोंसे ढके हुए आकाशके समान जान पड़ती है

Śalya nói: “Những chiến xa bị tước khỏi binh khí; mọi phụ kiện và trang bị bị hất văng tứ tán. Ách xe, ống tên và dây buộc đều tan nát. Ghế ngồi và khung xe gãy vụn. Vì thế, mặt đất rải đầy những chiến xa từng nạm vàng khảm ngọc trông như bầu trời bị mây mùa thu phủ kín—vinh quang hóa thành đổ nát.”

Verse 16

विकृष्यमाणैर्जवनैस्तुरड़मै- हतेश्वरै राजरथै: सुकल्पितै: । मनुष्यमातड्ररथाश्वराशिभि- ्रूतं ब्रजन्तो बहुधा विचूर्णिता:,जिनके स्वामी (रथी) मारे गये हैं, राजाओंके उन सुसज्जित रथोंको, जब वेगशाली घोड़े खींचे लिये जाते थे और झुंड-के-झुंड मनुष्य, हाथी, साधारण रथ और अश्व भी भागे जा रहे थे, उस समय उनके द्वारा शीघ्रतापूर्वक भागनेवाले बहुत-से मनुष्य कुचलकर चूर- चूर हो गये हैं

Śalya nói: Những chiến xa hoàng gia được trang bị tinh xảo—nay đã mất chủ, những dũng sĩ xa chiến—bị những con ngựa nhanh như gió kéo lê đi. Khi đám đông người, voi, xe thường và ngựa tháo chạy trong hỗn loạn, nhiều kẻ vì quá vội vàng mà bị giẫm đạp, nghiền nát đến tan xương nát thịt. Cảnh tượng ấy phơi bày cái giá đạo lý của chiến tranh: khi người cầm lái ngã xuống và trật tự sụp đổ, kẻ vô tội và người thường bị cuốn vào cơn giẫm đạp của nỗi sợ mà diệt vong.

Verse 17

सहेमपट्टा: परिघा: परश्चधा: शिताश्व शूला मुसलानि मुद्गरा: । पेतुश्न खडगा विमला विकोशा गदाश्न जाम्बूनदपट्टनद्धा:,सुवर्ण-पत्रसे जड़े गये परिघ, फरसे, तीखे शूल, मूसल, मुद्गर, म्यानसे बाहर निकाली हुई चमचमाती तलवारें और स्वर्णजटित गदाएँ जहाँ-तहाँ बिखरी पड़ी हैं

Śalya nói: “Những chùy sắt bọc đai, những gậy nặng, rìu, giáo nhọn, chày và búa—cùng những thanh kiếm sáng sạch đã rút khỏi vỏ, và những cây chùy nạm đai vàng Jāmbūnada—đều rơi xuống, nằm rải rác khắp nơi.” Cảnh ấy nhấn mạnh sự hoang tàn đạo lý của chiến tranh: vũ khí lộng lẫy, vốn để phô dũng lực và che chở, nay chỉ còn là mảnh vụn của bạo lực trên mặt đất.

Verse 18

चापानि रुक्‍्माड्रदभूषणानि शराश्न कार्तस्वरचित्रपुड्खा: । ऋष्ट्यश्व॒ पीता विमला विकोशा: प्रासाश्ष॒ दण्डै: कनकावभासै:

Śalya nói: “Những cây cung điểm trang bằng đồ trang sức vàng chắc bền, và những mũi tên có lông vũ rực sáng, pha sắc, làm bằng vàng tinh luyện; những ngọn giáo sắc vàng, sạch không tì vết, đã rút khỏi bao; và những cây lao có cán ánh lên như vàng—tất cả đều được thấy trong tư thế sẵn sàng sử dụng.” Trong bản liệt kê binh khí này, bài thơ nhấn mạnh sự chuẩn bị có chủ ý cho chiến trận: vẻ lộng lẫy và tay nghề chế tác càng làm nặng thêm ý nghĩa của bạo lực, nhắc rằng chiến tranh không phải cơn bốc đồng, mà là một cuộc tổ chức có trật tự, mang gánh nặng đạo lý và hệ quả cho mọi người.

Verse 19

छत्राणि वालव्यजनानि शड्खा- श्छिन्नापविद्धाश्ष स्रजो विचित्रा: । सुवर्णमय अंगदोंसे विभूषित धनुष, सोनेके विचित्र पंखवाले बाण, ऋष्टि, पानीदार एवं कोशरहित निर्मल खड्ग तथा सुनहरे डंडोंसे युक्त प्रास, छत्र, चँवर, शंख और विचित्र मालाएँ छिन्न-भिन्न होकर फेंकी पड़ी हैं ।। कुथा: पताकाम्बरभूषणानि किरीटमाला मुकुटाश्न शुभ्रा:

Śalya nói: “Đây kia nằm rải rác, vỡ nát: lọng, quạt đuôi yak, tù và ốc, và những vòng hoa muôn sắc. Cung nạm vòng tay vàng, tên có lông vàng kỳ diệu, giáo, những thanh kiếm sáng sạch tuốt khỏi vỏ với chuôi nạm ngọc, và những cây lao có cán vàng—tất cả đều bị bẻ gãy và quăng xuống. Ống tên nữa, cùng cờ xí, y phục, đồ trang sức, và những vương miện, miện ngọc trắng sáng, cũng vương vãi khắp nơi.”

Verse 20

आपीडकेयूरवराड्रदानि ग्रैवैयनिष्का: ससुवर्णसूत्रा:

Śalya nhắc đến những món trang sức lộng lẫy—những chiếc miện và vòng tay, cùng những chuỗi hạt có sợi chỉ vàng—gợi lên sự xa hoa và phô trương võ bị bao quanh các chiến binh. Dưới bóng tối đạo lý của chiến tranh, thứ hào nhoáng ấy càng làm nổi bật sự tương phản giữa vinh quang bề ngoài và cái giá bên trong của bạo lực cùng kiêu mạn.

Verse 21

मण्युत्तमा वज्रसुवर्णमुक्ता रत्नानि चोच्चावचमड्नलानि । गात्राणि चात्यन्तसुखोचितानि शिरांसि चेन्दुप्रतिमाननानि

Śalya nói: “Có những bảo vật tuyệt hảo—kim cương, vàng, ngọc trai—và vô số đồ trang sức lớn nhỏ nạm đá quý. Có những thân thể xứng đáng hưởng lạc tột bậc, và những chiếc đầu với gương mặt đẹp như trăng rằm.”

Verse 22

देहांश्व॒ भोगांश्व॒ परिच्छदांश्व॒ त्यक्त्वा मनोज्ञानि सुखानि चैव । स्वधर्मनिष्ठां महतीमवाप्य व्याप्याशु लोकान्‌ यशसा गतास्ते

Từ bỏ thân xác, thú hưởng lạc và mọi của cải, bỏ lại cả những khoái lạc làm say lòng, họ đạt đến sự kiên định lớn lao trong chính dharma của mình. Danh tiếng lan nhanh khắp các cõi, rồi họ ra đi—được tôn vinh bằng tiếng thơm—vì đã nắm giữ vững vàng bổn phận chính nghĩa.

Verse 23

शिरोभूषण, केयूर, सुन्दर अंगद, गलेके हार, पदक, सोनेकी जंजीर, उत्तम मणि, हीरे, सुवर्ण तथा मुक्ता आदि छोटे-बड़े मांगलिक रत्न, अत्यन्त सुख भोगनेके योग्य शरीर, चन्द्रमाको भी लज्जित करनेवाले मुखसे युक्त मस्तक, देह, भोग, आच्छादन-वस्त्र तथा मनोरम सुख--इन सबको त्यागकर स्वधर्मकी पराकाष्ठाका पालन करते हुए सम्पूर्ण लोकोंमें अपने यशका विस्तार करके वे वीर सैनिक दिव्य लोकोंमें पहुँच गये हैं | २०-- २२ |। निवर्त दुर्योधन यान्तु सैनिका व्रजस्व राजन्‌ शिबिराय मानद । दिवाकरो<प्येष विलम्बते प्रभो पुनस्त्वमेवात्र नरेन्द्र कारणम्‌,दूसरोंको सम्मान देनेवाले राजा दुर्योधन! अब लौटो। इन सैनिकोंको भी जाने दो। शिबिरमें चलो। प्रभो! ये भगवान्‌ सूर्य भी अस्ताचलपर लटक रहे हैं। नरेन्द्र! तुम्हीं इस नर- संहारके प्रधान कारण हो

Śalya nói: “Nào mũ miện, vòng tay, kiềng tay đẹp đẽ, vòng cổ, mặt ngọc, dây xích vàng; nào bảo châu thượng hạng, kim cương, vàng và ngọc trai—những bảo vật cát tường lớn nhỏ; nào thân thể xứng đáng hưởng lạc tột bậc; nào chiếc đầu với gương mặt khiến cả vầng trăng cũng phải thẹn—thân, lạc thú, y phục và những vui sướng mê lòng—tất cả đều đã bị họ từ bỏ. Giữ trọn dharma đến tột cùng, họ làm danh tiếng lan khắp các cõi và những dũng sĩ ấy đã đến cõi trời. “Hãy quay lại, Duryodhana. Hãy để quân sĩ cũng lui. Về trại đi, hỡi vị vua biết tôn trọng người khác. Kìa mặt trời cũng đang chần chừ, sắp lặn về phía tây. Hỡi chúa tể, hỡi bậc quân vương của loài người—một lần nữa, chính ngươi là nguyên nhân chủ yếu của cuộc tàn sát này.”

Verse 24

इत्येवमुक्त्वा विरराम शल्यो दुर्योधनं शोकपरीतचेता: । हा कर्ण हा कर्ण इति ब्रुवाण- मार्त विसंज्ञं भृशमश्रुनेत्रम्‌,दुर्योधनसे ऐसा कहकर राजा शल्य चुप हो गये। उनका चित्त शोकसे व्याकुल हो रहा था। दुर्योधन भी आर्त होकर 'हा कर्ण! हा कर्ण!” पुकारने लगा। वह सुध-बुध खो बैठा था। उसके नेत्रोंसे वेगपूर्वक आँसुओंकी अविरल धारा बह रही थी

Nói xong, vua Śalya lặng im, lòng bị sầu khổ phủ kín. Duryodhana đau đớn tột cùng, kêu lên: “Ôi Karṇa! Ôi Karṇa!” Chàng mất hết tự chủ, và từ mắt nước mắt tuôn trào không dứt.

Verse 25

त॑ द्रोणपुत्रप्रमुखा नरेन्द्रा: सर्वे समाश्चास्य मुहुः प्रयान्ति । निरीक्षमाणा मुहुरर्जुनस्य ध्वजं महान्तं यशसा ज्वलन्तम्‌,द्रोणपुत्र अश्वत्थामा तथा अन्य सभी नरेश बारंबार आकर दुर्योधनको सान्त्वना देते और अर्जुनके महान्‌ ध्वजको, जो उनके उज्ज्वल यशसे प्रकाशित हो रहा था, देखते हुए फिर लौट जाते थे

Śalya nói: “Dưới sự dẫn đầu của con trai Droṇa, tất cả các vua ấy cứ nhiều lần đến an ủi Duryodhana rồi lại rời đi—mỗi lần đều ngoái nhìn lá cờ lớn của Arjuna, rực cháy trong ánh huy hoàng của danh tiếng chàng.”

Verse 26

नराश्वमातड्रशरीरजेन रक्तेन सिक्तां च तथैव भूमिम्‌ । रक्ताम्बरस्रक्‌ तपनीययोगा- न्नारीं प्रकाशामिव सर्वगम्याम्‌,मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंके शरीरसे बहते हुए रक्तकी धारासे वहाँकी भूमि ऐसी सिंच गयी थी कि लाल वस्त्र, लाल फूलोंकी माला तथा तपाये हुए सुवर्णके आभूषण धारण करके सबके सामने आयी हुई सर्वगम्या नारी (वेश्या)-के समान प्रतीत होती थी

Śalya nói: “Mặt đất nơi ấy bị tưới đẫm bởi dòng máu tuôn ra từ thân thể người, ngựa và voi. Đẫm máu như vậy, nó hiện ra như một kỹ nữ công khai đứng trần trụi trước mọi người—khoác y phục đỏ, đeo vòng hoa đỏ, và mang những trang sức vàng như vừa nung nóng.”

Verse 27

प्रच्छन्नरूपां रुधिरेण राजन्‌ रौद्रे मुहूर्तेशतिविराजमाने । नैवावतस्थु: कुरव: समीक्ष्य प्रत्राजिता देवलोकाय सर्वे,राजन! अत्यन्त शोभा पानेवाले उस रौद्रमुहूर्त (सायंकाल)-में, रुधिरसे जिसका स्वरूप छिप गया था, उस भूमिको देखते हुए कौरव-सैनिक वहाँ ठहर न सके। वे सब-के-सब देवलोककी यात्राके लिये उद्यत थे

Tâu Đại vương, trong khoảnh khắc hoàng hôn ghê rợn ấy—khi hình dạng chiến địa bị máu che lấp và thời khắc bừng cháy bởi kinh hoàng—các chiến binh Kuru, vừa trông thấy, đã không thể đứng vững. Tất thảy, bị xua đi trong nỗi khiếp đảm, quay lưng như thể lên đường sang cõi trời của chư thần.

Verse 28

वधेन कर्णस्य तु दुःखितास्ते हा कर्ण हा कर्ण इति ब्रुवाणा: | द्रुतं प्रयाता: शिबिराणि राजन्‌ दिवाकरं रक्तमवेक्षमाणा:,महाराज! समस्त कौरव कर्णके वधसे अत्यन्त दुःखी हो “हा कर्ण! हा कर्ण!” की रट लगाते और लाल सूर्यकी ओर देखते हुए बड़े वेगसे शिबिरकी ओर चले

Śalya nói: “Đau đớn vì Karṇa bị giết, họ cứ kêu mãi: ‘Than ôi, Karṇa! Than ôi, Karṇa!’ Rồi, tâu Đại vương, họ vội vã trở về trại, mắt vẫn ngước nhìn mặt trời đã đỏ như máu—một điềm dữ chứng kiến cuộc tàn sát và sự sụp đổ của hy vọng.”

Verse 29

गाण्डीवमुक्तैस्तु सुवर्णपुड्खै: शिलाशितै: शोणितदिग्धवाजै: । शरैश्षिताजड़ी युधि भाति कर्णो हतो<5पि सन्‌ सूर्य इवांशुमाली,गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए सुवर्णमय पंखवाले और शिलापर तेज किये हुए बाणोंसे कर्णका अंग-अंग बिंध गया था। उन बाणोंकी पाँखें रक्तमें डूबी हुई थीं। उनके द्वारा युद्धस्थलमें पड़ा हुआ कर्ण मर जानेपर भी अंशुमाली सूर्यके समान सुशोभित हो रहा था

Śalya nói: “Bị xuyên khắp mình bởi những mũi tên phóng ra từ Gāṇḍīva—mũi tên có lông vàng, mài sắc trên đá, lông vũ bết máu—Karṇa nằm trên chiến địa. Thế nhưng, dù đã chết, chàng vẫn rực rỡ như mặt trời chói lọi.”

Verse 30

कर्णस्य देहं रुधिरावसिक्तं भक्तानुकम्पी भगवान्‌ विवस्वान्‌ । स्पृष्टवांशुभिलोंहितरक्तरूप: सिष्णासुरभ्येति परं समुद्रम्‌,भक्तोंपर कृपा करनेवाले भगवान्‌ सूर्य खूनसे भीगे हुए कर्णके शरीरका किरणोंद्वारा स्पर्श करके रक्तके समान ही लालरूप धारणकर मानो स्नान करनेकी इच्छासे पश्चिम समुद्रकी ओर जा रहे थे

Śalya nói: “Thấy thân Karṇa đẫm máu, mặt trời phúc lành—đấng thương xót kẻ sùng kính—đã chạm vào chàng bằng tia sáng; rồi mang sắc đỏ như máu, dường như tiến về biển Tây, như muốn tắm mình.”

Verse 31

इतीव संचिन्त्य सुरबिसंघा: सम्प्रस्थिता यान्ति यथा निकेतनम्‌ | संचिन्तयित्वा जनता विसखु- य॑थासुखं खं च महीतलं च,इस युद्धके ही विषयमें सोच-विचार करते हुए देवताओं तथा ऋषियोंके समुदाय वहाँसे प्रस्थित हो अपने-अपने स्थानको चल दिये और इसी विषयका चिन्तन करते हुए अन्य लोग भी सुखपूर्वक अन्तरिक्ष अथवा भूतलपर अपने-अपने निवासस्थानको चले गये

Suy ngẫm như thế, đoàn hội tụ của chư thiên và các bậc hiền triết liền rời nơi ấy, ai nấy trở về chốn cư ngụ của mình. Cũng vậy, những người khác—vẫn còn trầm tư về chính cuộc chiến này—đều thong thả ra đi: kẻ theo khoảng trời rộng mở, người theo mặt đất, trở lại nơi ở riêng của mỗi người.

Verse 32

तदद्धभुतं प्राणभूतां भयंकर निशाम्य युद्ध कुरुवीरमुख्ययो: । धनंजयस्याधिर थेश्ष विस्मिता: प्रशंसमाना: प्रययुस्तदा जना:,कौरव तथा पाण्डवपक्षके उन प्रमुख वीर अर्जुन और कर्णका वह अद्भुत तथा प्राणियोंके लिये भयंकर युद्ध देखकर सब लोग आश्वर्यचकित हो उनकी प्रशंसा करते हुए वहाँसे चले गये

Chứng kiến trận giao tranh kỳ diệu mà ghê rợn đối với muôn loài giữa hai dũng tướng bậc nhất của dòng Kuru—Dhanañjaya (Arjuna) và chiến xa dũng sĩ Karna—mọi người đều sững sờ kinh ngạc. Họ ca ngợi cả hai, rồi rời khỏi nơi ấy.

Verse 33

शरसंकृत्तवर्माणं रुधिरोक्षितवाससम्‌ | गतासुमपि राधेयं नैव लक्ष्मीविमुड्चति,राधापुत्र कर्णका कवच बाणोंसे कट गया था। उसके सारे वस्त्र खूनसे भीग गये थे और प्राण भी निकल गये थे तो भी उसे शोभा छोड़ नहीं रही थी

Śalya nói: “Dẫu Rādheya (Karna) bị mũ giáp áo giáp chém nát bởi mưa tên, dẫu y phục thấm đẫm máu, dẫu sinh mệnh đã lìa khỏi thân, thì ánh huy hoàng (lakṣmī)—hào quang của phẩm giá anh hùng—vẫn không rời bỏ chàng.”

Verse 34

तप्तजाम्बूनदनिभं ज्वलनार्कसमप्रभम्‌ | जीवन्तमिव तं॑ शूरं सर्वभूतानि मेनिरे,वह तपाये हुए सुवर्ण तथा अग्नि और सूर्यके समान कान्तिमान्‌ था। उस शूरवीरको देखकर सब प्राणी जीवित-सा समझते थे

Śalya nói: “Chàng rực sáng như vàng Jāmbūnada nung đỏ, chói lòa như lửa và như mặt trời. Nhìn vị dũng sĩ ấy, muôn loài đều ngỡ như chàng vẫn sống—như chính sinh mệnh hiện thân đứng trước mắt.”

Verse 35

हतस्यापि महाराज सूतपुत्रस्य संयुगे । वित्रेसु: सर्वतो योधा: सिंहस्येवेतरे मृगा:,महाराज! जैसे सिंहसे दूसरे जंगली पशु सदा डरते रहते हैं, उसी प्रकार युद्धस्थलमें मारे गये सूतपुत्रसे भी समस्त योद्धा भय मानते थे

Śalya nói: “Tâu đại vương! Dẫu con trai người đánh xe đã ngã xuống giữa chiến địa, các chiến binh bốn phía vẫn run sợ—như muôn thú khác khiếp hãi trước sư tử.”

Verse 36

हतो<पि पुरुषव्यात्र जीववानिव लक्ष्यते । नाभवद्‌ विकृति: काचिद्धतस्यापि महात्मन:,पुरुषसिंह नरेश! वह मारा जानेपर भी जीवित-सा दीखता था, महामना कर्णके शरीरमें मरनेपर भी कोई विकार नहीं हुआ था

Śalya nói: “Hỡi bậc hổ giữa loài người, tuy đã bị giết, chàng vẫn hiện ra như còn sống. Ở bậc đại hồn ấy, ngay cả sau khi chết, cũng không hề phát sinh một chút biến dạng hay hủy hoại nào.”

Verse 37

चारुवेषधरं वीरं॑ चारुमौलिशिरोधरम्‌ । तन्मुखं सूतपुत्रस्य पूर्णचन्द्रसमद्युति,सूतपुत्र कर्णका मुख पूर्ण चन्द्रमाके समान कान्तिमान्‌ था। उसने मनोहर वेष धारण किया था। वह वीरोचित शोभासे सम्पन्न था। उसके मस्तक और कण्ठ भी मनोहर थे

Śalya nói: “Người con của kẻ đánh xe—Karna, vị anh hùng ấy—khoác y phục mỹ lệ, đầu dung mạo đoan chính, phong thái cao quý. Gương mặt chàng rực sáng như ánh trăng rằm.”

Verse 38

नानाभरणवान्‌ राजंस्तप्तजाम्बूनदाड़द: । हतो वैकर्तनः शेते पादपो5ड्कुरवानिव,राजन! नाना प्रकारके आभूषणोंसे विभूषित तथा तपाये हुए सुवर्णका अंगद (बाजूबंद) धारण किये वैकर्तन कर्ण मारा जाकर अंकुरयुक्त वृक्षके समान पड़ा था

Śalya nói: “Tâu đại vương, Vaikartana Karna—được trang sức bằng muôn thứ châu báu, lại đeo vòng tay bằng vàng Jāmbūnada đã tôi luyện—nay nằm chết trên đất, như một cây ngã xuống mà vẫn còn mang những chồi non.”

Verse 39

कनकोकत्तमसंकाशो ज्वलन्निव विभावसु: । स शान्तः पुरुषव्यात्र पार्थसायकवारिणा,नरव्याप्र नरेश! उत्तम सुवर्णके समान कान्तिमान्‌ कर्ण प्रज्वलित अग्निके तुल्य प्रकाशित होता था; परंतु पार्थके बाणरूपी जलसे वह बुझ गया

Śalya nói: “Hỡi bậc hổ giữa loài người, tâu đại vương, Karna rực rỡ như vàng tinh, bừng cháy như chính ngọn lửa. Nhưng vị anh hùng bừng cháy ấy đã bị dập tắt, bị đưa vào tĩnh lặng, bởi cơn mưa tên của Pārtha (Arjuna) tựa như nước.”

Verse 40

यथा हि ज्वलनो दीप्तो जलमासाद्य शाम्यति । कर्णाग्नि: समरे तद्वत्‌ पार्थमेघेन शामित:,जैसे प्रजलित आग जलको पाकर बुझ जाती है, उसी प्रकार समरांगणमें कर्णरूपी अग्निको अर्जुनरूपी मेघने बुझा दिया

Śalya nói: “Như ngọn lửa đang bừng cháy gặp nước thì tắt, cũng vậy trên chiến địa, ngọn lửa mang tên Karna đã bị đám mây mang tên Pārtha (Arjuna) dập tắt.”

Verse 41

आहत्य च यशो दीप्त॑ सुयुद्धेनात्मनो भुवि । विसृज्य शरवर्षाणि प्रताप्य च दिशो दश

Śalya nói: “Nhờ giao chiến cao quý, chàng đã giành cho mình danh tiếng rực cháy trên cõi đất này; rồi tuôn ra những trận mưa tên, khiến uy lực của mình vang dội khắp mười phương.”

Verse 42

प्रताप्य पाण्डवान्‌ सर्वान्‌ पञ्चालांश्चास्त्रतेजसा,अस्त्रके तेजसे सम्पूर्ण पाण्डव और पांचालोंको संताप देकर, बाणोंकी वषकि द्वारा शत्रुसेनाको तपाकर तथा सहस््र किरणोंवाले तेजस्वी सूर्यके समान सम्पूर्ण संसारमें अपना प्रताप बिखेरकर वैकर्तन कर्ण पुत्र और वाहनोंसहित मारा गया। याचकरूपी पक्षियोंके समुदायके लिये जो कल्पवृक्षके समान था, वह कर्ण मार गिराया गया

Śalya nói: “Chàng đã thiêu đốt toàn thể Pāṇḍava và Pāñcāla bằng uy quang rực lửa của binh khí, lại dày vò quân địch bằng những trận mưa tên. Karṇa—Vaikartana—đã rải danh tiếng như mặt trời ngàn tia khắp thế gian. Thế nhưng chính Karṇa ấy đã bị hạ sát, cùng với các con, người đánh xe và cả ngựa xe. Người từng như cây như ý đối với bầy ‘chim’ mang hình hài kẻ cầu xin, nay cũng bị đốn ngã.”

Verse 43

वर्षित्वा शरवर्षेण प्रताप्प रिपुवाहिनीम्‌ । श्रीमानिव सहस्रांशुर्जगत्‌ सर्व प्रताप्प च,अस्त्रके तेजसे सम्पूर्ण पाण्डव और पांचालोंको संताप देकर, बाणोंकी वषकि द्वारा शत्रुसेनाको तपाकर तथा सहस््र किरणोंवाले तेजस्वी सूर्यके समान सम्पूर्ण संसारमें अपना प्रताप बिखेरकर वैकर्तन कर्ण पुत्र और वाहनोंसहित मारा गया। याचकरूपी पक्षियोंके समुदायके लिये जो कल्पवृक्षके समान था, वह कर्ण मार गिराया गया

Śalya nói: “Sau khi trút mưa tên và thiêu đốt đạo quân địch, sau khi rải ánh huy hoàng khắp thế gian như mặt trời vinh hiển ngàn tia, Vaikartana Karṇa—kẻ đã làm Pāṇḍava và Pāñcāla khốn đốn bởi toàn lực binh khí—đã bị giết, cùng với con trai và người đánh xe. Người từng như cây như ý cho bầy chim của những kẻ cầu xin, nay đã bị quật ngã.”

Verse 44

हतो वैकर्तन: कर्ण: सपुत्र: सहवाहन: । अर्थिनां पक्षिसंघस्य कल्पवृक्षो निपातित:,अस्त्रके तेजसे सम्पूर्ण पाण्डव और पांचालोंको संताप देकर, बाणोंकी वषकि द्वारा शत्रुसेनाको तपाकर तथा सहस््र किरणोंवाले तेजस्वी सूर्यके समान सम्पूर्ण संसारमें अपना प्रताप बिखेरकर वैकर्तन कर्ण पुत्र और वाहनोंसहित मारा गया। याचकरूपी पक्षियोंके समुदायके लिये जो कल्पवृक्षके समान था, वह कर्ण मार गिराया गया

Śalya nói: “Vaikartana Karṇa đã bị giết—cùng với con trai, người đánh xe và cả đội ngựa xe. Người từng đứng như cây như ý cho muôn kẻ cầu xin nay đã bị đốn ngã. Sau khi thiêu đốt Pāṇḍava và Pāñcāla bằng ánh rực của binh khí, sau khi dày vò quân địch bằng mưa tên, và sau khi rải danh tiếng như mặt trời ngàn tia, Karṇa đã ngã xuống.”

Verse 45

ददानीत्येव यो5वोचन्न नास्तीत्यर्थितो<र्थिभि: । सद्धिः सदा सत्पुरुष: स हतो द्वैरथे वृष:,जो माँगनेपर सदा यही कहता था कि “मैं दूँगा।” श्रेष्ठ याचकोंके माँगनेपर जिसके मुहसे कभी “नाहीं' नहीं निकला, वह धर्मात्मा कर्ण द्वैरथ युद्धमें मारा गया

Śalya nói: “Người chỉ nói: ‘Ta sẽ cho’, và khi những kẻ cầu xin xứng đáng đến thỉnh cầu, chưa từng để chữ ‘Không’ thốt ra khỏi miệng—con người luôn thuận theo dharma ấy, bậc quân tử chân chính ấy, Karṇa, tráng sĩ như con bò mộng giữa loài người—đã bị giết trong cuộc quyết đấu trên chiến xa.”

Verse 46

यस्य ब्राह्मणसात्‌ सर्व वित्तमासीन्महात्मन: । नादेयं ब्राह्मणेष्वासीद्‌ यस्प स्वमपि जीवितम्‌,जिस महामनस्वी कर्णका सारा धन ब्राह्मणोंके अधीन था, ब्राह्मणोंके लिये जिसका कुछ भी, अपना जीवन भी अदेय नहीं था, जो स्त्रियोंको सदा प्रिय लगता था और प्रतिदिन दान किया करता था, वह महारथी कर्ण पार्थके बाणोंसे दग्ध हो परम गतिको प्राप्त हो गया

Śalya nói: “Toàn bộ tài sản của Karṇa, bậc đại hồn ấy, đều đặt trong tay các Bà-la-môn. Đối với Bà-la-môn, không có gì chàng từ chối ban cho—dẫu là chính mạng sống mình. Con người ấy, luôn được nữ nhân mến chuộng và ngày ngày chuyên tâm bố thí, nay đã bị mũi tên của Pārtha thiêu đốt và đạt đến cứu cánh tối thượng.”

Verse 47

सदा स्त्रीणां प्रियो नित्यं दाता चैव महारथ: । स वै पार्थस्त्रिनिर्दग्थो गत: परमिकां गतिम्‌,जिस महामनस्वी कर्णका सारा धन ब्राह्मणोंके अधीन था, ब्राह्मणोंके लिये जिसका कुछ भी, अपना जीवन भी अदेय नहीं था, जो स्त्रियोंको सदा प्रिय लगता था और प्रतिदिन दान किया करता था, वह महारथी कर्ण पार्थके बाणोंसे दग्ध हो परम गतिको प्राप्त हो गया

Śalya nói: “Karna—vị đại chiến xa—luôn được nữ nhân mến chuộng, và chàng không ngừng là kẻ ban cho. Nay chính Karna ấy, bị mũi tên của Pārtha thiêu đốt, đã rời đi đến cảnh giới tối thượng.”

Verse 48

यमाश्रित्याकरोद्‌ बैरं पुत्रस्ते स गतो दिवम्‌ | आदाय तव पुत्राणां जयाशां शर्म वर्म च

Śalya nói: “Nương tựa nơi Yama (Chúa tể Tử thần), con trai của ngài đã gây nên mối thù và nay đã lên cõi trời. Và chàng đã mang theo cả niềm hy vọng chiến thắng của các con ngài—cùng sự an ổn và áo giáp che chở của họ.”

Verse 49

राजन्‌! जिसका सहारा लेकर आपके पुत्रने पाण्डवोंके साथ वैर किया था, वह कर्ण आपके पुत्रोंकी विजयकी आशा, सुख तथा कवच (रक्षा) लेकर स्वर्गलोकको चला गया ।। हते कर्णे सरितो न प्रसखु- जगाम चास्तं सविता दिवाकर: । ग्रहश्न॒ तिर्यग्‌ ज्वलनार्कवर्ण: सोमस्य पुत्रो5भ्युदियाय तिर्यक्‌,कर्णके मारे जानेपर नदियोंका प्रवाह रुक गया, सूर्यदेव अस्ताचलको चले गये और अग्नि तथा सूर्यके समान कान्तिमान्‌ मंगल एवं सोमपुत्र बुध तिरछे होकर उदित हुए

Śalya nói: “Tâu Đại vương! Chính Karṇa—kẻ mà con trai ngài nương tựa để dám nuôi mối thù với các Pāṇḍava—nay đã lên cõi trời, mang theo niềm hy vọng chiến thắng của các con ngài, cùng sự an lạc và tấm giáp che chở của họ. Khi Karṇa bị hạ sát, điềm dữ hiện ra: dòng sông như chững lại, Mặt Trời vội vã lặn, và các hành tinh—Hỏa tinh rực như lửa và như mặt trời, cùng Thủy tinh, con của Soma—mọc lên xiên lệch theo quỹ đạo bất tường.”

Verse 50

नभ: पफालेव ननाद चोर्वी ववुश्न वाता: परुषा: सुघोरा: । दिशो बभूवुज्वलिता: सधूमा महार्णवा: सस्वनुश्नुक्षुभुश्ष,आकाश फटने-सा लगा, पृथ्वी चीत्कार कर उठी, भयानक और रूखी हवा चलने लगी, सम्पूर्ण दिशाएँ धूमसहित अग्निसे प्रज्वलित-सी होने लगीं और महासागर भयंकर स्वरमें गर्जने तथा विक्षुब्ध होने लगे

Śalya nói: “Bầu trời gầm vang như thể sắp nứt toạc, và mặt đất thét lên. Những luồng gió khô khốc, ghê rợn bắt đầu thổi. Bốn phương như bừng cháy trong lửa, quấn đầy khói, và các đại dương rền vang tiếng kinh hoàng, cuộn lên dữ dội.”

Verse 51

सकाननाश्षाद्रिचयाश्न॒कम्पिरे प्रविव्यथुर्भूतगणा श्र सर्वे । बृहस्पति: सम्परिवार्य रोहिणीं बभूव चन्द्रार्कसमो विशाम्पते,वनोंसहित पर्वतसमूह काँपने लगे, सम्पूर्ण भूतसमुदाय व्यथित हो उठे। प्रजानाथ! बृहस्पति नामक ग्रह रोहिणी नक्षत्रकों सब ओरसे घेरकर चन्द्रमा और सूर्यके समान प्रकाशित होने लगा

Śalya nói: “Rừng cây và những dãy núi chồng lớp bắt đầu rung chuyển, muôn loài hữu tình đều run rẩy vì kinh hãi. Ôi bậc chúa tể loài người, hành tinh Bṛhaspati bao bọc chòm Rohiṇī tứ phía, bừng sáng rực rỡ như Mặt Trăng và Mặt Trời.”

Verse 52

हते तु कर्णे विदिशो5पि जज्वलु- स्तमोवृता द्यौर्विचचाल भूमि: । पपात चोल्का ज्वलनप्रकाशा निशाचराश्षाप्यभवन्‌ प्रह्श:,कर्णके मारे जानेपर दिशाओंके कोने-कोनेमें आग-सी लग गयी, आकाशमें अँधेरा छा गया, धरती डोलने लगी, अग्निके समान प्रकाशमान उल्का गिरने लगी और निशाचर प्रसन्न हो गये

Śalya nói: “Khi Karṇa bị hạ sát, dường như cả bốn phương cũng bừng cháy; bóng tối phủ kín trời cao, và mặt đất rung chuyển. Một sao băng sáng như lửa rơi xuống, còn những loài lang thang trong đêm thì hớn hở.”

Verse 53

शशिप्रकाशाननमर्जुनो यदा क्षुरेण कर्णस्य शिरो न्यपातयत्‌ । तदान्तरिक्षे सहसैव शब्दो बभूव हाहेति सुरैर्विमुक्त:,जिस समय अर्जुनने क्षुरके द्वारा कर्णके चन्द्रमाके समान कान्तिमान्‌ मुखवाले मस्तकको काट गिराया, उस समय आकाशमें देवताओंके मुखसे निकला हुआ हाहाकारका शब्द गूँज उठा

Śalya nói: “Khi Arjuna dùng lưỡi khí giới sắc như dao cạo chém rơi đầu Karṇa—khuôn mặt sáng như trăng—ngay khoảnh khắc ấy, giữa không trung bỗng vang lên tiếng kêu ‘Hā hā!’, do chư thiên thốt ra.”

Verse 54

सदेवगन्धर्वमनुष्यपूजितं निहत्य कर्ण रिपुमाहवेडर्जुन: । रराज राजन्‌ परमेण वर्चसा यथा पुरा वृत्रवधे शतक्रतु:,राजन! देवता, गन्धर्व और मनुष्योंद्वारा पूजित अपने शत्रु कर्णको युद्धमें मारकर अर्जुन अपने उत्तम तेजसे उसी प्रकार प्रकाशित होने लगे, जैसे पूर्वकालमें वृत्रासुरका वध करके इन्द्र सुशोभित हुए थे

Śalya nói: “Tâu Đại vương, sau khi giết kẻ thù Karṇa trong chiến trận—người được chư thiên, Gandharva và loài người tôn kính—Arjuna rực sáng với uy quang tối thượng, như thuở xưa Śatakratu (Indra) bừng rạng sau khi diệt Vṛtra.”

Verse 55

ततो रथेनाम्बुदवृन्दनादिना शरन्नभोमध्यदिवाकरार्चिषा । पताकिना भीमनिनादकेतुना हिमेन्दुशड्खस्फटिकावभासिना,तदनन्तर नरश्रेष्ठ श्रीकृष्ण और अर्जुन समरांगणमें रथपर आरूढ़ हो अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी एक ही वाहनपर बैठे हुए भगवान्‌ विष्णु और इन्द्रके सदूश भयरहित हो विशेष शोभा पाने लगे। वे जिस रथसे यात्रा करते थे, उससे मेघसमूहोंकी गर्जनाके समान गम्भीर ध्वनि होती थी, वह रथ शरत्‌-कालके मध्याह्नकालीन सूर्यके समान तेजसे उद्दीप्त हो रहा था, उसपर पताका फहराती थी और उसकी ध्वजापर भयानक शब्द करनेवाला वानर बैठा था। उसकी कान्ति हिम, चन्द्रमा, शंख और स्फटिकमणिके समान सुन्दर थी। वह रथ वेगमें अपना सानी नहीं रखता था और देवराज इन्द्रके रथके समान तीव्रगामी था। उसपर बैठे हुए दोनों नरश्रेष्ठ देवराज इन्द्रके समान शक्तिशाली और पुरुषार्थी थे तथा सुवर्ण, मुक्ता, मणि, हीरे और मूँगेके बने हुए आभूषण उनके श्रीअंगोंकी शोभा बढ़ाते थे

Rồi sau đó, Kṛṣṇa và Arjuna lên ngồi trên chiến xa, rực rỡ một vẻ huy hoàng khiến lòng người vô úy—tựa như Viṣṇu và Indra cùng ngự trên một cỗ xe. Chiến xa họ đi phát ra tiếng gầm trầm như khối mây giông; nó bừng cháy như mặt trời giữa trưa trong tiết thu. Cờ xí phấp phới, và trên kỳ hiệu là hình khỉ phát ra tiếng thét ghê rợn. Ánh sáng của xe trong sạch, đẹp đẽ như tuyết, như trăng, như vỏ ốc tù và và như pha lê.

Verse 56

महेन्द्रवाहप्रतिमेन तायुभौ महेन्द्रवीर्यपप्रतिमानपौरुषौ । सुवर्णमुक्तामणिवज्विद्रुमै- रलंकृतावप्रतिमेन रंहसा,तदनन्तर नरश्रेष्ठ श्रीकृष्ण और अर्जुन समरांगणमें रथपर आरूढ़ हो अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी एक ही वाहनपर बैठे हुए भगवान्‌ विष्णु और इन्द्रके सदूश भयरहित हो विशेष शोभा पाने लगे। वे जिस रथसे यात्रा करते थे, उससे मेघसमूहोंकी गर्जनाके समान गम्भीर ध्वनि होती थी, वह रथ शरत्‌-कालके मध्याह्नकालीन सूर्यके समान तेजसे उद्दीप्त हो रहा था, उसपर पताका फहराती थी और उसकी ध्वजापर भयानक शब्द करनेवाला वानर बैठा था। उसकी कान्ति हिम, चन्द्रमा, शंख और स्फटिकमणिके समान सुन्दर थी। वह रथ वेगमें अपना सानी नहीं रखता था और देवराज इन्द्रके रथके समान तीव्रगामी था। उसपर बैठे हुए दोनों नरश्रेष्ठ देवराज इन्द्रके समान शक्तिशाली और पुरुषार्थी थे तथा सुवर्ण, मुक्ता, मणि, हीरे और मूँगेके बने हुए आभूषण उनके श्रीअंगोंकी शोभा बढ़ाते थे

Śalya nói: “Hai vị ấy—Kṛṣṇa và Arjuna—cưỡi trên một chiến xa sánh với chiến xa của Indra. Về uy lực và dũng khí nam nhi, họ ngang tầm Indra; với tốc độ vô song, họ rực sáng, trang sức bằng vàng, ngọc trai, bảo thạch, kim cương và san hô. Vì thế, giữa chiến địa họ hiện ra không chút sợ hãi, huy hoàng như thần lực hóa thân, sự hiện diện của họ công bố niềm tin vững chắc và chí nguyện theo chính pháp giữa nỗi kinh hoàng của chiến tranh.”

Verse 57

नरोत्तमौ केशवपाण्डुनन्दनौ तदाहितावग्निदिवाकराविव । रणाजिरे वीतभयौ विरेजतु: समानयानाविव विष्णुवासवौ,तदनन्तर नरश्रेष्ठ श्रीकृष्ण और अर्जुन समरांगणमें रथपर आरूढ़ हो अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी एक ही वाहनपर बैठे हुए भगवान्‌ विष्णु और इन्द्रके सदूश भयरहित हो विशेष शोभा पाने लगे। वे जिस रथसे यात्रा करते थे, उससे मेघसमूहोंकी गर्जनाके समान गम्भीर ध्वनि होती थी, वह रथ शरत्‌-कालके मध्याह्नकालीन सूर्यके समान तेजसे उद्दीप्त हो रहा था, उसपर पताका फहराती थी और उसकी ध्वजापर भयानक शब्द करनेवाला वानर बैठा था। उसकी कान्ति हिम, चन्द्रमा, शंख और स्फटिकमणिके समान सुन्दर थी। वह रथ वेगमें अपना सानी नहीं रखता था और देवराज इन्द्रके रथके समान तीव्रगामी था। उसपर बैठे हुए दोनों नरश्रेष्ठ देवराज इन्द्रके समान शक्तिशाली और पुरुषार्थी थे तथा सुवर्ण, मुक्ता, मणि, हीरे और मूँगेके बने हुए आभूषण उनके श्रीअंगोंकी शोभा बढ़ाते थे

Śalya nói: “Rồi hai bậc nhân kiệt—Keśava và con trai của Pāṇḍu—cùng lên một chiến xa, rực sáng trên chiến địa như Lửa và Mặt Trời. Giữa vòng binh đao họ không hề sợ hãi, hiện ra như Viṣṇu và Vāsava (Indra) cùng ngự trên một cỗ xe.”

Verse 58

ततो धनुज्यातलबाणनि:स्वनै: प्रसहा[ कृत्वा च रिपून्‌ हतप्रभान्‌ । संछादयित्वा तु कुरून्‌ शरोत्तमै: कपिध्वज: पक्षिवरध्वजश्ष

Rồi với những âm vang như sấm của dây cung, tiếng bật cung và tiếng tên, họ mạnh mẽ làm cho quân địch lu mờ khí thế. Và khi trút xuống đạo quân Kuru những mũi tên thượng hạng, cả vị anh hùng mang cờ Khỉ lẫn vị anh hùng mang cờ Chim đều phủ kín chiến địa—thúc ép cuộc giao tranh bằng ý chí chiến đấu không hề lùi bước.

Verse 59

हृष्टो ततस्तावमितप्रभावौ मनांस्थरीणामवदारयन्तौ | सुवर्णजालावततौ महास्वनौ हिमावदातौ परिगृहा[ पाणिशि: । चुचुम्बतु: शड्खवरी नृणां वरौ वराननाभ्यां युगपच्च दध्मतु:,तत्पश्चात्‌ धनुषकी प्रत्यंचा, हथेली और बाणके शब्दोंसे शत्रुओंको बलपूर्वक श्रीहीन करके, उत्तम बाणोंद्वारा कौरव-सैनिकोंको ढककर अमित प्रभावशाली नरश्रेष्ठ गरुडध्वज श्रीकृष्ण और कपिध्वज अर्जुन हर्षमें भरकर विपक्षियोंका हृदय विदीर्ण करते हुए हाथोंमें दो श्रेष्ठ शंख ले उन्हें अपने सुन्दर मुखोंसे एक ही साथ चूमने और बजाने लगे। उनके वे दोनों शंख सोनेकी जालीसे आवृत, बर्फके समान सफेद और महान्‌ शब्द करनेवाले थे

Bấy giờ hai dũng sĩ có uy lực vô lượng—khiến đối phương kinh hãi, xé nát lòng họ—hân hoan cầm trong tay hai tù và thượng hạng, trắng như tuyết, phủ lưới vàng, vang dội tiếng lớn. Với dung mạo tuấn mỹ, họ hôn lên tù và và ngay trong khoảnh khắc ấy cùng thổi một lượt.

Verse 60

पाञज्चजन्यस्थ निर्घोषो देवदत्तस्थ चोभयो: । पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्वैवान्चनादयत्‌,पांचजन्य तथा देवदत्त दोनों शंखोंकी गम्भीर ध्वनिने पृथ्वी, आकाश तथा सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित कर दिया

Śalya nói: “Tiếng gầm trầm hùng của cả hai tù và—Pāñcajanya và Devadatta—vang dội mãnh liệt đến nỗi khiến đất, trời và khắp mười phương đều vọng lại.”

Verse 61

वित्रस्ताश्ना भवन्‌ सर्वे कौरवा राजसत्तम | शड्खशब्देन तेनाथ माधवस्यार्जुनस्य च,नृपश्रेष्ठ! श्रीकृष्ण और अर्जुनकी उस शंखध्वनिसे समस्त कौरव संत्रस्त हो उठे

Śalya nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng, toàn thể quân Kaurava đều kinh hoàng trước tiếng tù và vang dội ấy—do Mādhava (Kṛṣṇa) và Arjuna thổi lên. Chính âm hiệu của quyết tâm và sự đồng lòng ấy đã làm rung chuyển đạo quân đối địch, cho thấy nỗi sợ có thể lan nhanh thế nào khi đối diện với ý chí kiên định nơi chiến địa.”

Verse 62

तौ शड्खशब्देन निनादयन्तौ वनानि शैलान्‌ सरितो गुहाश्न । वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनां युधिष्ठिरं नन्दयतां वरिष्ठी,अपने शंखनादसे नदियों, पर्वतों, कन्दराओं तथा काननोंको प्रतिध्वनित करके आपके पुत्रकी सेनाकों भयभीत करते हुए वे दोनों श्रेष्ठठटम वीर युधिष्ठिरका आनन्द बढ़ाने लगे

Śalya nói: “Hai vị anh hùng bậc nhất ấy, khi thổi tù và, khiến rừng núi, sông ngòi và hang động đều vang dội. Bằng tiếng gọi như sấm làm quân của con trai ngài khiếp đảm, họ làm tăng thêm niềm tin và niềm vui của Yudhiṣṭhira—củng cố phe chính nghĩa vào khoảnh khắc then chốt của chiến cuộc.”

Verse 63

ततः प्रयाता: कुरवो जवेन श्रुत्वैव शड्खस्वनमीर्यमाणम्‌ । विहाय मद्राधिपतिं पतिं च दुर्योधनं भारत भारतानाम्‌,भारत! उस शंखध्वनिको सुनते ही समस्त कौरवयोद्धा मद्रराज शल्य तथा भरतवंशियोंके अधिपति दुर्योधनको वहीं छोड़कर वेगपूर्वक भागने लगे

Śalya nói: “Rồi khi vừa nghe tiếng tù và đang vang lên, các chiến binh Kuru liền vội vã tháo chạy. Trong cơn hoảng loạn, họ bỏ lại cả chúa xứ Madra là Śalya và cả quân vương của mình, Duryodhana—bậc thống lĩnh dòng Bharata—ở phía sau.”

Verse 64

महाहवे तं बहु रोचमानं धनंजयं भूतगणा: समेता: । तदान्वमोदन्त जनार्दनं च दिवाकरावभ्युदितौ यथैव,उस समय उदित हुए दो सूर्योंके समान उस महासमरमें प्रकाशित होनेवाले अत्यन्त कान्तिमान्‌ अर्जुन तथा भगवान्‌ श्रीकृष्णके पास आकर समस्त प्राणी उनके कार्यका अनुमोदन करने लगे

Bấy giờ, giữa đại chiến, Dhanañjaya (Arjuna) rực rỡ và Janārdana (Kṛṣṇa) chói sáng như hai mặt trời vừa mọc. Khi ấy, muôn loài và các chúng sinh tụ hội kéo đến, tán đồng và ca ngợi công việc của họ.

Verse 65

समाचितौ कर्णशरै: परंतपा- वुभौ व्यभातां समरे<च्युतार्जुनौ । तमो निहत्याभ्युदिती यथामलौ शशाड्कसूर्यों दिवि रश्मिमालिनौ,समरभूमिमें कर्णके बाणोंसे व्याप्त हुए वे दोनों शत्रुसंतापी वीर श्रीकृष्ण और अर्जुन अन्धकारका नाश करके आकाशकमें उदित हुए निर्मल अंशुमाली सूर्य और चन्द्रमाके समान प्रकाशित हो रहे थे

Śalya nói: “Dẫu bị mũi tên của Karṇa phủ kín và đâm xuyên khắp thân, hai bậc khuấy động quân thù—Acyuta (Kṛṣṇa) và Arjuna—vẫn rực sáng giữa chiến trường. Như trăng và mặt trời tinh khiết vươn lên trên trời sau khi xua tan bóng tối, họ soi sáng cả cánh đồng binh đao.”

Verse 66

विहाय तान्‌ बाणगणानथागतौ सुह्ृद्वृतावप्रतिमानविक्रमौ । सुखं प्रविष्टी शिबिरं स्वमी श्वरौ सदस्यनिन्‍न्द्याविव विष्णुवासवौ

Śalya nói: “Gạt bỏ những loạt tên ấy, hai vị—được các bạn hữu trung thành che chở, dũng lực vô song—đã quay về và ung dung bước vào doanh trại của mình, tựa như Viṣṇu và Vāsava (Indra), tuy giữa hội chúng này họ lại là đối tượng bị chê trách.”

Verse 67

उन बाणोंको निकालकर वे अनुपम पराक्रमी सर्वसमर्थ श्रीकृष्ण और अर्जुन सुहृदोंसे घिरे हुए छावनीपर आये और यज्ञमें पदार्पण करनेवाले भगवान्‌ विष्णु तथा इन्द्रके समान वे दोनों ही सुखपूर्वक शिबिरके भीतर प्रविष्ट हुए ।। तौ देवगन्धर्वमनुष्यचारणै- महर्षिभिर्यक्षमहोरगैरपि । जयाभिवृद्ध्या परयाभिपूजितौ हते तु कर्णे परमाहवे तदा,उस महासमरमें कर्णके मारे जानेपर देवता, गन्धर्व, मनुष्य, चारण, महर्षि, यक्ष तथा बड़े-बड़े नागोंने भी “आपकी जय हो, वृद्धि हो" ऐसा कहते हुए बड़ी श्रद्धासे उन दोनोंका समादर किया

Sau khi rút những mũi tên ra, hai vị—Śrī Kṛṣṇa và Arjuna—dũng lực vô song, tài năng trọn vẹn, được các thân hữu vây quanh, đã trở về doanh trại. Như Viṣṇu và Indra bước vào để an vị trong lễ tế, họ ung dung, điềm tĩnh bước vào trướng. Khi Karṇa đã bị hạ trong trận chiến tối thượng ấy, chư thiên, Gandharva, loài người, Cāraṇa, các đại hiền triết, Yakṣa và những Nāga hùng mạnh đều hết lòng tôn kính hai vị, tung hô: “Chiến thắng thuộc về các ngài—xin cho thắng lợi càng thêm rạng rỡ!”

Verse 68

यथानुरूप॑ प्रतिपूजितावु भौ प्रशस्यमानौ स्वकृतैर्गुणौचै: । ननन्दतुस्तौ ससुहृद्गणौ तदा बल॑ नियम्येव सुरेशकेशवी

Śalya nói: “Cả hai đều được tôn vinh đúng với địa vị, và được ca ngợi vang dội vì những đức hạnh do chính hành nghiệp của mình tạo nên. Rồi họ cùng vòng thân hữu hoan hỷ—như thể đã tự kiềm chế sức mạnh, tựa Indra và Keśava (Kṛṣṇa).”

Verse 93

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें कौरवयेनाका पलायनविषयक तिरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya nói: Thế là, trong bộ Mahābhārata tôn kính, thuộc Karṇa Parva, chương thứ chín mươi bốn—nói về cuộc tháo chạy của quân Kaurava—đã khép lại. Lời kết nhấn mạnh sức nặng đạo lý của chiến trường: khi ý chí tan rã và nỗi sợ lấn át kỷ luật, ngay cả một đại quân hùng mạnh cũng phải quay lưng rút chạy, phơi bày sự mong manh của quyền lực khi dharma và sự lãnh đạo suy sụp.

Verse 94

जैसे बलासुरका दमन करके देवराज इन्द्र और भगवान्‌ विष्णु अपने सुहृदोंके साथ आनन्दित हुए थे, उसी प्रकार श्रीकृष्ण और अर्जुन कर्णका वध करके यथायोग्य पूजित तथा अपने उपार्जित गुणसमूहोंद्वारा भूरि-भूरि प्रशंसित हो हितैषी-सम्बन्धियोंसहित बड़े हर्षका अनुभव करने लगे ।। इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि रणभूमिवर्णनं नाम चतुर्नवतितमो<5ध्याय:

Śalya nói: “Như khi Indra—chúa tể chư thiên—và Thượng Đế Viṣṇu, sau khi khuất phục ác quỷ Bala, đã cùng những người thân tín hoan hỷ, thì cũng vậy, Śrī Kṛṣṇa và Arjuna—sau khi giết Karṇa—đã tràn đầy vui mừng cùng đồng minh và quyến thuộc. Họ được tôn kính đúng phép, và được ca ngợi hết lần này đến lần khác vì những đức hạnh do chính hành nghiệp của mình tạo nên.”

Verse 196

प्रकीर्णका विप्रकीर्णाश्न॒ राजन्‌ प्रवालमुक्तातरलाश्व हारा: । राजन! हाथीकी पीठपर बिछाये जानेवाले कम्बल या झूल, पताका, वस्त्र, आभूषण, किरीटमाला, उज्ज्वल मुकुट, श्वेत चामर, मूँगे और मोतियोंके हार--से सब-के-सब इधर- उधर बिखरे पड़े हैं

Śalya nói: “Tâu Đại vương, mọi thứ đều nằm rải rác trong cảnh hỗn loạn—không chỉ tử thi mà cả những vật tượng trưng cho vương quyền. Chuỗi san hô và ngọc trai, đồ trang sức lấp lánh của chiến mã, cùng bao phù hiệu phẩm trật huy hoàng đều vương vãi khắp bốn bề. Cảnh tượng ấy phơi bày chân lý đạo đức của chiến tranh: khi dharma bị bỏ rơi, kiêu hãnh và huy hoàng nghi lễ sụp đổ thành hoang tàn, và trận chiến biến thành sự tàn phá mù quáng.”

Verse 413

सपुत्र: समरे कर्ण: स शान्तः पार्थतेजसा । इस पृथ्वीपर उत्तम युद्धके द्वारा अपने लिये उत्तम यशका उपार्जन करके, बाणोंकी झड़ी लगाकर, दसों दिशाओंको संतप्त करके, पुत्रसहित कर्ण अर्जुनके तेजसे शान्त हो गया

Śalya nói: “Karna, cùng với con trai, đã giao chiến nơi trận mạc; nhưng rốt cuộc ông bị làm cho lặng yên—sức mạnh bị dập tắt—bởi uy quang rực cháy của Pārtha (Arjuna). Sau khi giành cho mình danh tiếng cao quý ngay trên cõi đất này bằng cuộc chiến tuyệt hảo, trút mưa tên và thiêu nóng mười phương, Karna, cùng con trai, đã yên nghỉ dưới hào quang áp đảo của Arjuna.”