Adhyaya 59

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत कर्णपर्वमें अश्वत्थामाका पलायनविषयक उनसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५९ ॥। हि 7 छा हर षष्टितमो< ध्याय: श्रीकृष्णका अर्जुनसे दुर्योधन और कर्णके पराक्रमका वर्णन करके कर्णको मारनेके लिये अर्जुनको उत्साहित करना तथा भीमसेनके दुष्कर पराक्रमका वर्णन करना संजय उवाच एतस्मिन्नन्तरे कृष्ण: पार्थ वचनमत्रवीत्‌ । दर्शयन्निव कौन्तेयं धर्मराजं युधिष्ठिरम्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! इसी समय भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनको धर्मराज युधिष्ठिरका दर्शन कराते हुए-से इस प्रकार कहा--

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, đúng lúc ấy, Kṛṣṇa đã nói với Pārtha (Arjuna) những lời này, như thể khiến chàng nhìn thấy Dharmarāja Yudhiṣṭhira ngay trước mắt—để nhắc chàng về bổn phận chính nghĩa và cái giá sinh tử của cuộc chiến—hầu làm vững lòng chàng trước điều phải làm.”

Verse 2

एष पाण्डव ते भ्राता धार्तराष्ट्रमहाबलै: । जिधघांसुभिम॑हिष्वासैर्द्रतं पार्थोडनुसार्यते,'पाण्डुनन्दन! ये तुम्हारे भाई कुन्तीकुमार युधिष्छिर हैं, जिन्हें मार डालनेकी इच्छासे महाबली महाथधनुर्धर धृतराष्ट्रपुत्र शीघ्रतापूर्वक इनका पीछा कर रहे हैं

Sañjaya thưa: “Đây là người anh em Pāṇḍava của ngài. Những con trai hùng mạnh của Dhṛtarāṣṭra—các đại cung thủ, nung nấu ý định sát hại—đang mau chóng truy đuổi con trai của Pāṇḍu.”

Verse 3

त॑ चानुयान्ति संरब्धा: पञ्चाला युद्धदुर्मदा: । युधिष्ठिरं महात्मानं परीप्सन्तो महाबला:,“रणदुर्मद महाबली पांचाल-सैनिक महात्मा युधिष्ठिरकी रक्षा करते हुए बड़े रोष और आवेशमें भरकर उनके साथ जा रहे हैं

Sañjaya thưa: “Trong cơn cuồng nộ của chiến trận, các dũng sĩ Pāñcāla hùng mạnh, đầy phẫn uất và khí thế, bám sát theo sau, quyết bảo vệ Yudhiṣṭhira đại hồn. Cơn giận của họ không chỉ là hiếu chiến, mà là ý chí hộ vệ—đứng kề bên minh chủ, như bổn phận đòi hỏi giữa hỗn mang của chiến tranh.”

Verse 4

एष दुर्योधन: पार्थ रथानीकेन दंशित: । राजा सर्वस्य लोकस्य राजानमनुधावति,'पार्थ! यह सम्पूर्ण जगत्‌का राजा दुर्योधन कवच धारण करके रथसेनाके साथ राजा युधिष्ठिरका पीछा कर रहा है

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha, kia chính là Duryodhana—mặc giáp, mang binh khí, dẫn theo đoàn chiến xa mà tiến tới. Dẫu tự xưng là vua của toàn thế gian, nay hắn lại đang truy đuổi Quốc vương Yudhiṣṭhira.”

Verse 5

जिधघांसु: पुरुषव्याप्र भ्रातृभि: सहितो बली । आशीविषसमस्पर्श: सर्वयुद्धविशारदै:,'पुरुषसिंह! जिनका स्पर्श विषधर सर्पोके समान भयंकर है तथा जो सम्पूर्ण युद्ध- कलाओंमें निपुण हैं, उन भाइयोंके साथ बली दुर्योधन राजा युधिष्ठिरको मार डालनेकी इच्छासे उनके पीछे लगा हुआ है

“Hỡi bậc trượng phu như sư tử! Duryodhana, kẻ hùng cường, cùng các huynh đệ—những người có sức chạm đáng sợ như rắn độc và tinh thông mọi nghệ thuật chiến trận—đang bám đuổi Quốc vương Yudhiṣṭhira với ý định giết cho bằng được.”

Verse 6

एते जिधघृक्षवो यान्ति द्विपाश्चरथपत्तय: । युधिष्ठिरं धार्तराष्ट्रा नरोत्तममिवार्थिन:,“जैसे याचक किसी श्रेष्ठ पुरुषको पाना चाहते हैं, उसी प्रकार हाथी, घोड़े, रथ और पैदलोंसहित ये दुर्योधनके सैनिक युधिष्ठिरको पकड़नेके लिये उनपर चढ़ाई करते हैं

Sañjaya nói: “Khát khao bắt lấy người ấy, các chiến binh Dhārtarāṣṭra tiến lên—cùng voi, ngựa, chiến xa và bộ binh—đánh vào Yudhiṣṭhira, như kẻ cầu xin chen tới một bậc hiền quý mà họ mong được đạt đến.”

Verse 7

पश्य सात्वतभीमाभ्यां निरुद्धाधिछिता: पुन: । जिहीर्षवो<मृतं दैत्या: शक्राग्निभ्यामिवासकृत्‌,“देखो, जैसे अमृतका अपहरण करनेकी इच्छावाले दैत्योंको इन्द्र और अग्निने बारंबार रोका था, उसी प्रकार ये दुर्योधनके सैनिक सात्यकि और भीमसेनके द्वारा अवरुद्ध होकर पुनः खड़े हो गये हैं

Sañjaya nói: “Hãy nhìn! Như bọn Daitya từng nhiều lần bị Indra và Agni ngăn cản khi toan cướp lấy cam lộ, quân của Duryodhana cũng bị Sātyaki và Bhīmasena chặn đứng hết lần này đến lần khác, rồi lại tụ họp đứng dậy mà xông vào.”

Verse 8

एते बहुत्वात्त्वरिता: पुनर्गच्छन्ति पाण्डवम्‌ । समुद्रमिव वार्योघा: प्रावृट्काले महारथा:,'जैसे वर्षाकालमें जलके प्रवाह अधिक होनेके कारण समुद्रतक चले जाते हैं, उसी प्रकार ये कौरव महारथी बहुसंख्यक होनेके कारण पुन: बड़ी उतावलीके साथ पाए्दुपुत्र युधिष्ठिरपर चढ़े जा रहे हैं

Sañjaya nói: “Những dũng tướng chiến xa ấy, vì đông đảo, lại hối hả lao về phía Pāṇḍava—như những dòng nước mùa mưa dâng cuồn cuộn, tràn đi cho tới biển.”

Verse 9

नदन्त: सिंहनादांश्न धमन्तश्चापि वारिजान्‌ | बलवन्तो महेष्वासा विधुन्वन्तो धनूंषि च,“वे बलवान्‌ और महाधनुर्धर कौरव सिंहनाद करते, शंख बजाते और अपने धनुषोंको कँपाते हुए आगे बढ़ रहे हैं

Sañjaya nói: “Họ gầm vang như tiếng sư tử, thổi tù và, và rung lắc những cây cung; các đại cung thủ Kaurava hùng mạnh ấy tiến lên—phô bày sức lực và ý chí khi chiến cuộc ngày càng dồn dập.”

Verse 10

मृत्योर्मुखगतं मन्ये कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्‌ । हुतमग्नौ च कौन्तेयं दुर्योधनवशं गतम्‌,“मैं तो समझता हूँ कि इस समय कदुन्तीपुत्र युधिष्ठिर दुर्योधनके अधीन हो मृत्युके मुखमें चले गये हैं अथवा प्रज्वलित अग्निकी आहुति बन गये हैं

Sañjaya nói: “Ta cho rằng Yudhiṣṭhira, con của Kuntī, đã bước thẳng vào miệng tử thần—hoặc bị thiêu rụi như lễ vật trong ngọn lửa bừng cháy, hoặc đã rơi vào vòng khống chế của Duryodhana.”

Verse 11

यथाविधमनीकं तु धार्तराष्ट्रस्य पाण्डव । नास्य शक्रो5पि मुच्येत सम्प्राप्तो बाणगोचरम्‌,'पाण्डुनन्दन! दुर्योधनकी सेनाका जैसा व्यूह दिखायी दे रहा है, उससे यह जान पड़ता है कि उसके बाणोंके मार्गमें आ जानेपर इन्द्र भी जीवित नहीं छूट सकते

Sañjaya nói: “Hỡi Pāṇḍava, trận đồ của quân Dhṛtarāṣṭra hiện ra thật chỉnh tề, đúng phép. Tầm sát thương của mưa tên ghê gớm đến nỗi ngay cả Śakra (Indra), nếu lọt vào tầm bắn, cũng khó thoát mạng.”

Verse 12

दुर्योधनस्थ वीरस्य शरौघान्‌ शीघ्रमस्यत: । संक्रुद्धस्यान्तकस्येव को वेगं संसहेद्‌ रणे,'क्रोधमें भरे हुए यमराजके समान शीघ्रतापूर्वक बाणसमूहोंकी वर्षा करनेवाले वीर दुर्योधनका वेग इस युद्धमें कौन सह सकता है?

Sañjaya nói: “Trong trận chiến này, ai có thể chịu nổi đà xung kích của dũng sĩ Duryodhana—đứng vững một chỗ, phóng ra những trận mưa tên chớp nhoáng—khi chàng nổi giận như Antaka (Tử Thần)?”

Verse 13

दुर्योधनस्य वीरस्य द्रौणे: शारद्वतस्य च । कर्णस्य चेषुवेगो वै पर्वतानपि शातयेत्‌,“वीर दुर्योधन, अश्वत्थामा, कृपाचार्य तथा कर्णके बाणोंका वेग पर्वतोंको भी विदीर्ण कर सकता है

Sañjaya nói: “Tốc lực của tên bắn ra từ dũng sĩ Duryodhana, từ Aśvatthāmā con của Droṇa, từ Kṛpa Śāradvata, và từ Karṇa—mạnh đến mức có thể nghiền vỡ cả núi non.”

Verse 14

कर्णेन च कृतो राजा विमुख: शत्रुतापन: । बलवॉल्लघुहस्तश्व कृती युद्धविशारद:,“कर्णने शत्रुओंको संताप देनेवाले, शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले, बलवान, विद्वान्‌ और युद्धकुशल राजा युधिष्लिरको युद्धसे विमुख कर दिया है

Sañjaya nói: Nhờ uy lực của Karṇa, nhà vua—Yudhiṣṭhira, kẻ thiêu đốt quân thù—đã bị làm cho quay lưng khỏi chiến địa. Dẫu mạnh mẽ, ra tay mau lẹ, đủ tài đủ đức và tinh thông binh pháp, ngài vẫn bị buộc phải lùi bước; điều ấy cho thấy ngay cả một minh quân giữ đạo cũng có thể chaos lay khi đối diện sức võ lực áp đảo.

Verse 15

राधेय: पाण्डवश्रेष्ठ शक्त: पीडयितुं रणे | सहितो धृतराष्ट्रस्य पुत्रै: शरैर्महाबलै:,“धृतराष्ट्रके महाबली शूरवीर पुत्रोंके साथ रहकर राधापुत्र कर्ण रणभूमिमें पाण्डवश्रेष्ठ युधिष्ठिरको अवश्य पीड़ा दे सकता है

Sañjaya nói: “Rādheya (Karṇa), được các con trai hùng mạnh của Dhṛtarāṣṭra nâng đỡ cùng những loạt tên uy mãnh của họ, đủ sức trên chiến địa gây đau đớn nặng nề cho bậc nhất trong hàng Pāṇḍava—Yudhiṣṭhira.”

Verse 16

तस्यैभिरय्युध्यमानस्य संग्रामे संयतात्मन: । अन्यैरपि च पार्थस्य हृत॑ वर्म महारथै:,संग्राममें जूझते हुए संयतचित्त कुन्तीकुमार युधिष्ठिरके कवचको इन दुर्योधन आदि धृतराष्ट्रपुत्रों तथा अन्य महारथियोंने नष्ट कर दिया है

Sañjaya nói: Khi người con của Pṛthā giao chiến trong trận mạc với tâm trí điều phục và vững vàng, áo giáp của ngài đã bị những đại xa chiến binh ấy—và cả những kẻ khác nữa—đập vỡ và lột khỏi thân. Lời tường thuật ấy cho thấy giữa sức ép ngùn ngụt của chiến tranh, ngay cả một vị vua chính trực, tự chế, cũng có thể bị phơi bày thân thể trước sức hợp lực của những đối thủ hùng cường.

Verse 17

उपवासकृशो राजा भृशं भरतसत्तम: । ब्राह्मे बले स्थितो होष न क्षात्रे हि बले विभुः,“भरतकुलशिरोमणि राजा युधिष्ठिर उपवास करनेसे अत्यन्त दुर्बल हो गये हैं। ये ब्राह्मबलमें स्थित हैं, क्षात्रबल प्रकट करनेमें समर्थ नहीं हैं

Sañjaya nói: “Nhà vua—bậc nhất trong dòng Bharata—đã gầy mòn dữ dội vì nhịn ăn. Nay ngài an trú trong sức mạnh của Bà-la-môn (sức mạnh của tiết chế và kỷ luật tâm linh), nên không thể bộc lộ uy lực của một kṣatriya nơi chiến trận.”

Verse 18

कर्णेन चाभियुक्तो5यं भूपति: शत्रुतापन: । संशयं समनुप्राप्त: पाण्डवो वै युधिष्िर:,'शत्रुओंको तपानेवाले ये पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर कर्णके साथ युद्ध करके प्राणसंकटकी अवस्थामें पहुँच गये हैं

Sañjaya nói: Vị vua ấy, kẻ thiêu đốt quân thù—Yudhiṣṭhira, người Pāṇḍava—bị Karṇa công kích dữ dội, đã bị dồn vào cảnh hiểm nguy và ngờ vực, khi những canh bạc sinh tử và đạo lý của chiến trường khép chặt quanh ngài.

Verse 19

न जीवति महाराजो मन्ये पार्थ युधिष्ठिर: । यद्‌ भीमसेन: सहते सिंहनादममर्षण:,पार्थ! मुझे जान पड़ता है कि महाराज युधिष्ठिर जीवित नहीं हैं; क्योंकि अमर्षशील शत्रुदमन भीमसेन संग्राममें विजयसे उल्लसित हो बड़े-बड़े शंख बजाते और बारंबार गर्जते हुए धृतराष्ट्रपुत्रोंका सिंहनाद चुपचाप सहन करते हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha, ta cho rằng đại vương Yudhiṣṭhira không còn sống. Bởi Bhīmasena—hung mãnh, không chịu nổi sự xúc phạm—sẽ không bao giờ lặng lẽ chịu đựng tiếng gầm như sư tử của các con trai Dhṛtarāṣṭra nếu Yudhiṣṭhira vẫn còn tại thế.”

Verse 20

नदतां धार्तराष्ट्राणां पुन: पुनररिंदम: । धमता च महाशड्खान संग्रामे जितकाशिनाम्‌,पार्थ! मुझे जान पड़ता है कि महाराज युधिष्ठिर जीवित नहीं हैं; क्योंकि अमर्षशील शत्रुदमन भीमसेन संग्राममें विजयसे उल्लसित हो बड़े-बड़े शंख बजाते और बारंबार गर्जते हुए धृतराष्ट्रपुत्रोंका सिंहनाद चुपचाप सहन करते हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha (Dhṛtarāṣṭra), theo ta, vua Yudhiṣṭhira hẳn đã không còn. Vì Bhīmasena—cơn giận không khuất phục, kẻ nghiền nát quân thù—dẫu hân hoan vì chiến thắng vẫn thổi những tù và lớn và gầm vang hết lần này đến lần khác, mà lại lặng lẽ chịu đựng tiếng hò hét như sư tử của các con trai Dhṛtarāṣṭra giữa chiến địa.”

Verse 21

युधिष्ठिरं पाण्डवेयं हतेति भरतर्षभ । संचोदयत्यसौ कर्णों धार्तराष्ट्रानू महाबलान्‌,“भरतश्रेष्ठ) वह कर्ण महाबली धृतराष्ट्रपुत्रोंको यह प्रेरणा दे रहा है कि तुम सब लोग मिलकर पाए्डुपुत्र युधिष्ठिरको मार डालो

Sañjaya nói: “Hỡi bậc tráng kiện nhất trong dòng Bharata, Karṇa đang thúc giục những người con hùng mạnh của Dhṛtarāṣṭra rằng: ‘Hãy giết Yudhiṣṭhira, kẻ Pāṇḍava!’”

Verse 22

स्थूणाकर्णन्द्रजालेन पार्थ पाशुपतेन च । प्रच्छादयन्ति राजानं शस्त्रजालैर्महारथा:,'पार्थ! कौरव महारथी स्थूणाकर्ण, इन्द्रजाल, पाशुपत तथा अन्य प्रकारके शस्त्रसमूहोंसे राजा युधिष्ठिरको आच्छादित कर रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha, bằng những loạt vũ khí—bằng các mũi tên gọi là Sthūṇākarṇa, bằng màn huyễn thuật mang tên Indrajāla, và cả vũ khí Pāśupata nữa—các đại chiến xa của phe Kaurava đang bao phủ vua Yudhiṣṭhira tứ phía.”

Verse 23

आतुरो हि कृतो राजा संनिषेव्यश्व॒ भारत । यथैनमनुवर्तन्ते पज्चाला: सह पाण्डवै:,'भारत! राजा युधिष्ठिर आतुर एवं सेवाके योग्य कर दिये गये हैं; जैसा कि पाण्डवोंसहित पांचाल उनके पीछे-पीछे सेवाके लिये जा रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, nhà vua quả đã bị làm cho khốn đốn, đến mức phải có người kề cận chăm nom. Hãy xem: người Pañcāla cùng với các Pāṇḍava đang theo sau ngài, bước đi trong sự hộ tống và phụng sự.”

Verse 24

त्वरमाणास्त्वराकाले सर्वशस्त्रभृतां वरा: । मज्जन्तमिव पाताले बलिनोड्प्युज्जिहीर्षव:,'शीघ्रताके अवसरपर शीघ्रता करनेवाले सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ बलवान्‌ पाण्डव- योद्धा युधिष्ठिरका ऐसी अवस्थामें उद्धार करनेके लिये उत्सुक दिखायी देते हैं, मानो वे पातालमें डूब रहे हों

Sañjaya nói: Trong khoảnh khắc đòi hỏi sự gấp gáp tột cùng ấy, các dũng sĩ Pāṇḍava hùng mạnh—bậc nhất trong hàng ngũ những người mang vũ khí—được thấy lao vút lên phía trước, nóng lòng cứu (Yudhiṣṭhira), như thể ngài đang chìm xuống cõi Pātāla (âm giới).

Verse 25

न केतुर्दश्यते राज्ञ: कर्णेन निहत:ः शरै: । पश्यतोर्यमयो: पार्थ सात्यकेश्न शिखण्डिन:,'पार्थ! राजाका ध्वज नहीं दिखायी देता है। कर्णने अपने बाणोंद्वारा उसे काट डाला है। भरतनन्दन! प्रभो! यह कार्य उसने नकुल-सहदेव, सात्यकि, शिखण्डी, धूृष्टद्युम्न, भीमसेन, शतानीक, समस्त पांचाल-सैनिक तथा चेदिदेशीय योद्धाओंके देखते-देखते किया है

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha, kỳ hiệu của nhà vua không còn thấy nữa; Karṇa đã dùng tên bắn hạ nó. Việc ấy diễn ra ngay trước mắt hai con trai song sinh của Mādrī, trước Sātyaki và Śikhaṇḍin.”

Verse 26

धृष्टद्युम्नस्य भीमस्य शतानीकस्य वा विभो | पज्चालानां च सर्वेषां चेदीनां चैव भारत,'पार्थ! राजाका ध्वज नहीं दिखायी देता है। कर्णने अपने बाणोंद्वारा उसे काट डाला है। भरतनन्दन! प्रभो! यह कार्य उसने नकुल-सहदेव, सात्यकि, शिखण्डी, धूृष्टद्युम्न, भीमसेन, शतानीक, समस्त पांचाल-सैनिक तथा चेदिदेशीय योद्धाओंके देखते-देखते किया है

Sañjaya nói: “Hỡi bậc hùng mạnh, hỡi Bhārata—việc ấy đã diễn ra ngay trước mắt Dhṛṣṭadyumna, Bhīma, Śatānīka, và quả thật trước toàn thể quân Pāñcāla cùng các chiến binh xứ Cedi.”

Verse 27

एष कर्णो रणे पार्थ पाण्डवानामनीकिनीम्‌ | शरैरविध्वंसयति वै नलिनीमिव कुड्जर:,“कुन्तीनन्दन! जैसे हाथी कमलोंसे भरी हुई पुष्करिणीको मथ डालता है, उसी प्रकार यह कर्ण रणभूमिमें अपने बाणोंद्वारा पाण्डव-सेनाका विध्वंस कर रहा है

Sañjaya nói: “Hỡi con của Pṛthā (Arjuna), kia là Karṇa trên chiến địa—quả thật hắn đang nghiền nát quân Pāṇḍava bằng mưa tên, như voi khuấy tung và phá nát một ao đầy sen.”

Verse 28

एते द्रवन्ति रथिनस्त्वदीया: पाण्डुनन्दन । पश्य पश्य यथा पार्थ गच्छन्त्येते महारथा:,'पाण्डुनन्दन! ये तुम्हारे रथी भागे जा रहे हैं। पार्थ! देखो, देखो, ये महारथी भी कैसे खिसके जा रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi con của Pāṇḍu, các chiến xa của ngươi đang tháo chạy. Hãy nhìn—hãy nhìn, hỡi Pārtha—ngay cả những đại dũng tướng này cũng đang rút lui, lùi xa dần.”

Verse 29

एते भारत मातड्ा: कर्णेनाभिहता: शरै: | आर्तनादान्‌ विकुर्वाणा विद्रवन्ति दिशो दश,“भारत! कर्णके बाणोंसे मारे गये ये मतवाले हाथी आर्तनाद करते हुए दसों दिशाओंमें भाग रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata! Những con voi đang say cuồng vì kỳ động dục này, bị mũi tên của Karṇa bắn trúng, đang gào thét đau đớn và hoảng loạn chạy tán loạn về khắp mười phương.”

Verse 30

रथानां द्रवते वृन्दमेतच्चैव समन्ततः । द्राव्यमाणं रणे पार्थ कर्णेनामित्रकर्षिणा

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha! Cả khối chiến xa này đang tháo chạy tứ phía, bị Karṇa—kẻ khuất phục quân thù—đẩy lùi trong trận chiến.”

Verse 31

“कुन्तीकुमार! रणभूमिमें शत्रुसूदन कर्णके द्वारा खदेड़ा हुआ यह रथियोंका समूह सब ओर पलायन कर रहा है ।। हस्तिकक्ष्यां रणे पश्य चरन्तीं तत्र तत्र ह । रथस्थं सूतपुत्रस्य केतुं केतुमतां वर,“ध्वज धारण करनेवाले रथियोंमें श्रेष्ठ अर्जुन! देखो, सूतपुत्रके रथपर कैसी ध्वजा फहरा रही है? हाथीकी रस्सीके चिह्लसे युक्त उसकी पताका रणभूमिमें यत्र-तत्र कैसे विचरण कर रही है

Sañjaya nói: “Hỡi con của Kuntī! Trên chiến địa, đạo quân chiến xa này, bị Karṇa—kẻ diệt thù—xua đuổi, đang tháo chạy khắp nơi. Hãy nhìn trong trận: lá cờ mang dấu hiệu sợi dây quấn bụng voi đang lượn qua lượn lại. Hỡi bậc nhất trong những người mang cờ hiệu, hãy xem ngọn kỳ cao vút trên chiến xa của con trai người đánh xe (Karṇa).”

Verse 32

असोौ धावति राधेयो भीमसेनरयथं प्रति । किरज्शरशतान्येव विनिधघ्नंस्तव वाहिनीम्‌,“वह राधापुत्र कर्ण सैकड़ों बाणोंकी वर्षा करके तुम्हारी सेनाका संहार करता हुआ भीमसेनके रथपर धावा कर रहा है

Sañjaya nói: “Hãy nhìn! Radheya (Karṇa) đang xông thẳng về phía chiến xa của Bhīmasena. Vừa tiến lên, chàng trút xuống hàng trăm mũi tên và tàn sát quân của ngươi.”

Verse 33

एतान्‌ पश्य च पज्चालान द्राव्यमाणान्‌ महारथान्‌ | शक्रेणेव यथा दैत्यान्‌ हन्यमानान्‌ महाहवे,'जैसे देवराज इन्द्र दैत्योंको खदेड़ते और मारते हैं, उसी प्रकार महासमरमें कर्णके द्वारा खदेड़े और मारे जानेवाले इन पांचाल महारथियोंको देखो

Sañjaya nói: “Hãy nhìn những đại chiến xa của người Pañcāla kia—bị đánh bật, bị chém ngã trong đại chiến—như khi Śakra (Indra), chúa tể chư thiên, từng xua đuổi và giết bọn Dāitya. Hãy xem đòn công kích của Karṇa làm họ tan tác.”

Verse 34

एष कर्णो रणे जित्वा पञज्चालान्‌ पाण्डुसृञ्जयान्‌ । दिशो विप्रेक्षते सर्वास्त्वदर्थमिति मे मति:,“यह कर्ण रणभूमिमें पांचालों, पाण्डवों और सूंजयोंको जीतकर अब तुम्हें परास्त करनेके लिये सारी दिशाओंमें दृष्टिपात कर रहा है; ऐसा मेरा मत है

Sañjaya nói: “Kìa là Karṇa—sau khi đã đánh bại quân Pāñcāla và Pāṇḍu–Sṛñjaya trong chiến trận—nay đang đảo mắt nhìn khắp bốn phương, ánh nhìn hướng thẳng về phía ngài. Đó là nhận định của ta.”

Verse 35

पश्य पार्थ धनुः श्रेष्ठ विकर्षन्‌ साधु शोभते । शत्रुं जित्वा यथा शक्रो देवसंघै: समावृत:,“अर्जुन! देखो, जैसे देवराज इन्द्र शत्रुपर विजय पाकर देवसमूहोंसे घिरे हुए शोभा पाते हैं, उसी प्रकार यह कर्ण कौरवोंके बीचमें अपने श्रेष्ठ धनुषको खींचता हुआ सुशोभित हो रहा है--

“Hãy nhìn đi, hỡi Pārtha (Arjuna)! Khi hắn kéo căng cây cung thượng hạng, dáng vẻ thật rực rỡ. Như Indra, sau khi thắng kẻ thù, được chư thiên vây quanh mà huy hoàng, hắn cũng vậy.”

Verse 36

एते नर्दन्ति कौरव्या दृष्टवा कर्णस्य विक्रमम्‌ । त्रासयन्तो रणे पाण्डून्‌ सृञ्जयांश्व समनन्‍्तत:,“कर्णका पराक्रम देखकर ये कौरवयोद्धा रणभूमिमें पाण्डवों और सूंजयोंको सब ओरसे डराते हुए जोर-जोरसे गर्जना करते हैं

Sañjaya nói: “Chứng kiến uy dũng của Karṇa, các chiến binh Kaurava này gầm vang; và trên chiến địa, họ gieo nỗi kinh hoàng cho quân Pāṇḍava và Sṛñjaya từ mọi phía.”

Verse 37

एष सर्वात्मना पाणए्डूंसत्रासयित्वा महारणे । अभिभाष ति राधेय: सर्वसैन्यानि मानद,“मानद! यह राधापुत्र कर्ण महासमरमें पाण्डव-सैनिकोंको सर्वधा भयभीत करके अपनी सम्पूर्ण सेनाओंसे इस प्रकार कह रहा है

Sañjaya nói: “Hỡi bậc tôn vinh người khác! Rādheya (Karṇa), con của Rādhā, sau khi khiến quân Pāṇḍava khiếp đảm hoàn toàn trong đại chiến, nay đang lên tiếng với mọi đạo quân của mình, bằng lời lẽ vừa khích lệ vừa tôn vinh.”

Verse 38

अभिद्रवत भद्ठ वो द्रुतं द्रवत कौरवा: । यथा जीवतन्न व: कश्रिन्मुच्येत युधि सृूज्जय:

Sañjaya nói: “Hãy xông lên—cầu điều lành đến với các ngươi! Mau lao tới, hỡi các Kaurava, để không một chiến binh Sṛñjaya nào thoát khỏi trận chiến mà còn sống.”

Verse 39

तथा कुरुत संयत्ता वयं यास्याम पृष्ठत: । “कौरवो! तुम्हारा कल्याण हो। दौड़ो और वेगपूर्वक धावा करो। आज युद्धस्थलमें कोई सूंजय तुम्हारे हाथसे जिस प्रकार भी जीवित न छूटने पावे, सावधान होकर वैसा ही प्रयत्न करो। हम सब लोग तुम्हारे पीछे-पीछे चलेंगे” ।। एवमुक्‍्त्वा गतो होष पृष्ठतो विकिरन्‌ शरान्‌,"ऐसा कहकर यह कर्ण पीछेसे बाण-वर्षा करता हुआ गया है। पार्थ! रणभूमिमें श्वेत छत्रसे विराजमान कर्णको देखो। वह चन्द्रमासे सुशोभित उदयाचलके समान जान पड़ता है

Sañjaya nói: “Hãy làm như vậy—hãy sẵn sàng. Chúng ta sẽ tiến lên phía sau các ngươi.” Nói xong, Karṇa rời đi từ phía hậu, rải xuống những trận mưa tên. Hỡi Pārtha, hãy nhìn Karṇa trên chiến địa, rực rỡ dưới chiếc lọng trắng của bậc vương giả; chàng tựa như ngọn núi phương Đông được vầng trăng đang lên tô điểm—uy nghi mà vẫn chìm trong ý chí lạnh lùng của chiến tranh.

Verse 40

पश्य कर्ण रणे पार्थ श्वेतच्छत्रविराजितम्‌ | उदयं पर्वतं यद्वच्छशाड्केनाभिशोभितम्‌,"ऐसा कहकर यह कर्ण पीछेसे बाण-वर्षा करता हुआ गया है। पार्थ! रणभूमिमें श्वेत छत्रसे विराजमान कर्णको देखो। वह चन्द्रमासे सुशोभित उदयाचलके समान जान पड़ता है

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha, hãy nhìn Karṇa trên chiến địa, rực rỡ dưới chiếc lọng trắng của bậc vương giả. Chàng tựa như ngọn núi phương Đông, được ánh trăng làm cho chói sáng.” Câu kệ đặt sự hiện diện võ tướng của Karṇa trong hình tượng vương giả và vũ trụ, gợi rằng vẻ huy hoàng và danh dự bên ngoài nơi chiến trận có thể che lấp hiểm họa bên trong cùng nỗi căng thẳng đạo lý của cuộc tương tàn.

Verse 41

पूर्णचन्द्रनिकाशेन मूर्श्निच्छत्रेण भारत । प्रियमाणेन समरे श्रीमच्छतशलाकिना,“भारत! प्रजानाथ! समरांगणमें जिसके मस्तकपर सौ तेजस्वी शलाकाओंसे युक्त और पूर्ण चन्द्रमाके समान प्रकाशमान श्वेत छत्र तना हुआ है, वही यह कर्ण तुम्हारी ओर कटाक्षपूर्वक देख रहा है। निश्चय ही यह युद्धस्थलमें उत्तम वेगका आश्रय लेकर तुम्हारे सामने आयेगा

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, bậc chúa của muôn dân, giữa trận mạc Karṇa được đánh dấu bởi chiếc lọng trắng giăng trên đầu—sáng như trăng tròn, lộng lẫy với một trăm nan tỏa ánh. Chàng liếc nhìn ngươi bằng ánh mắt nghiêng đầy chủ ý; hẳn chàng đang chuẩn bị lao tới với tốc độ thượng hạng để đối mặt ngươi trên chiến địa.”

Verse 42

एष त्वां प्रेक्षेते कर्ण: सकटाक्ष॑ विशाम्पते । उत्तमं जवमास्थाय ध्रुवमेष्यति संयुगे,“भारत! प्रजानाथ! समरांगणमें जिसके मस्तकपर सौ तेजस्वी शलाकाओंसे युक्त और पूर्ण चन्द्रमाके समान प्रकाशमान श्वेत छत्र तना हुआ है, वही यह कर्ण तुम्हारी ओर कटाक्षपूर्वक देख रहा है। निश्चय ही यह युद्धस्थलमें उत्तम वेगका आश्रय लेकर तुम्हारे सामने आयेगा

Sañjaya nói: “Hỡi chúa của muôn dân, Karṇa giờ đang nhìn ngươi bằng ánh mắt nghiêng đầy chủ ý. Nương vào tốc độ và quyết tâm cao nhất, chàng chắc chắn sẽ lao thẳng đến ngươi trong trận chiến.”

Verse 43

पश्य होन॑ महाबाहो विधुन्वानं महद्‌ धनु: । शरांश्ञाशीविषाकारान्‌ विसृजन्तं महारणे,“महाबाहो! इसे देखो, यह अपना विशाल धनुष हिलाता हुआ महासमरमें विषधर सर्पोंके समान विषैले बाणोंकी वृष्टि कर रहा है

Sañjaya nói: “Hãy nhìn kìa, hỡi bậc dũng sĩ tay mạnh—trong đại chiến, chàng đang rung chuyển cây cung lớn và phóng ra từng loạt tên, độc như rắn độc.”

Verse 44

असौ निवृत्तो राधेयो दृष्टवा ते वानरध्वजम्‌ । प्रार्थयन्‌ समरे पार्थ त्वया सह परंतप

Sañjaya nói: “Rādheya (Karna), vừa thấy chiến xa của ngươi mang cờ hiệu khỉ, liền quay trở lại. Hỡi Pārtha, kẻ thiêu đốt quân thù, hắn đang tìm ngươi giữa chiến địa, khát khao giao chiến trực diện với ngươi.”

Verse 45

'शत्रुओंको संताप देनेवाले कुन्तीकुमार! वह देखो, तुम्हारे वानरध्वजको देखकर समरमें तुम्हारे साथ द्वैरथ युद्ध चाहता हुआ राधापुत्र कर्ण इधर लौट पड़ा है ।। वधाय चात्मनो<शभ्येति दीप्तास्यं शलभो यथा । कर्णमेकाकिनं दृष्टवा रथानीकेन भारत

Sañjaya nói: “Hỡi con của Kuntī, kẻ gieo khổ nhiệt cho quân thù—hãy nhìn! Vừa thấy cờ hiệu khỉ trên chiến xa của ngươi, Karna, con của Rādhā, đã quay lại hướng này, mong muốn một cuộc đấu chiến xa trực diện với ngươi giữa chiến trường. Hắn lao vào cái chết của chính mình như con thiêu thân bay vào ngọn lửa rực. Hỡi Bharata, thấy Karna đứng một mình, (hắn) bị đối diện bởi một khối chiến xa dàn trận dày đặc.”

Verse 46

सर्वे: सहैभिवद्दुष्टात्मा वध्यतां च प्रयत्नत:

Sañjaya nói: “Hãy giết kẻ tâm địa độc ác ấy—cùng với hết thảy những kẻ theo phe hắn—bằng nỗ lực kiên quyết.”

Verse 47

अदीनयाोर्विश्रुतयोर्युवयोर्योत्स्यमानयो:,'पार्थ! जैसे देवासुरसंग्राममें देवताओं और दानवोंका युद्ध हुआ था, उसी प्रकार जब तुम दोनों विश्वविख्यात वीरोंमें सोत्साह युद्ध होने लगे, उस समय समस्त कौरव तुम्हारा पराक्रम देखें

Sañjaya nói: “Hỡi Pārtha, như thuở xưa trong cuộc chiến giữa chư Thiên và A-tu-la, khi Deva và Dānava va chạm, cũng vậy: khi hai ngươi—đều là dũng sĩ lừng danh khắp thế gian, không hề nao núng—xông vào giao chiến với trọn vẹn khí thế, thì toàn thể Kaurava sẽ được chứng kiến uy dũng của ngươi.”

Verse 48

देवासुरे पार्थमृथे देवदानवयोरिव । पश्यन्तु कौरवा: सर्वे तव पार्थ पराक्रमम्‌,'पार्थ! जैसे देवासुरसंग्राममें देवताओं और दानवोंका युद्ध हुआ था, उसी प्रकार जब तुम दोनों विश्वविख्यात वीरोंमें सोत्साह युद्ध होने लगे, उस समय समस्त कौरव तुम्हारा पराक्रम देखें

Sañjaya nói: “Nguyện cho toàn thể Kaurava được chứng kiến uy dũng của ngươi, hỡi Pārtha, trong cuộc đối đầu này—tựa như trận giao tranh lừng danh giữa chư Thiên và A-tu-la, cuộc chiến của Deva và Dānava. Khi hai dũng sĩ vang danh khắp thế gian lao vào nhau với trọn vẹn khí thế, mong rằng lòng dũng cảm của ngươi sẽ được mọi người nhìn thấy.”

Verse 49

त्वां च दृष्टवातिसंरब्धं कर्ण च भरतर्षभ | असौ दुर्योधन: क्रुद्धो नोत्तरं प्रतिपद्यते,“भरतश्रेष्ठ! अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए तुमको और कर्णको देखकर उस क्रोधी दुर्योधनको कोई उत्तर नहीं सूझ पड़ेगा

Sañjaya nói: “Hỡi bậc tráng kiệt của dòng Bharata, thấy ngài và Karṇa bừng bừng nộ khí đến tột cùng, Duryodhana đang giận dữ kia sẽ chẳng tìm được lời đáp—cơn giận sẽ khiến hắn câm lặng, không thốt nên lời.”

Verse 50

आत्मानं च कृतात्मानं समीक्ष्य भरतर्षभ । कृतागसं च राधेयं धर्मात्मनि युधिष्ठिरे । प्रतिपद्यस्व कौन्तेय प्राप्तकालमनन्तरम्‌,'भरतभूषण कुन्तीकुमार! तुम अपनेको पुण्यात्मा तथा राधापुत्र कर्णको धर्मात्मा युधिष्ठिरका अपराधी समझकर अब समयोचित कर्तव्यका पालन करो

“Hỡi con của Kuntī, bậc tô điểm của dòng Bharata! Hãy xét mình là người đã tự chế, lòng trong sạch; và hãy nhận rằng Karṇa, con của Rādhā, đã phạm lỗi đối với Yudhiṣṭhira—bậc sống theo Dharma. Vậy hãy thi hành bổn phận hợp thời, ngay lúc này, không chậm trễ.”

Verse 51

आर्या युद्धे मतिं कृत्वा प्रत्येहि रथयूथपम्‌ । पज्च होतानि मुख्यानि रथानां रथसत्तम,अभिसंहत्य कौन्तेय पदातिप्रयुतानि च । 'युद्धविषयक श्रेष्ठ बुद्धिका आश्रय लेकर तुम रथयूथपति कर्णपर चढ़ाई करो। रथियोंमें श्रेष्ठ वीर! देखो, समरभूमिमें ये प्रचण्ड तेजस्वी, महाबली एवं मुख्य-मुख्य पाँच सौ रथी आ रहे हैं। इनके साथ ही पाँच हजार हाथी और दस हजार घोड़े हैं। कुन्तीनन्दन! ये सब-के- सब संगठित हो दस लाख पैदल योद्धाओंको साथ ले आ रहे हैं

Sañjaya nói: “Với quyết tâm cao quý hướng về chiến trận, hãy tiến lên đánh Karṇa, thống lĩnh đoàn chiến xa. Hỡi bậc nhất trong hàng kỵ xa, hãy nhìn: năm trăm chiến xa tinh nhuệ đang kéo đến—mạnh mẽ và rực sáng—xếp thành đội hình chặt chẽ, hỡi con của Kuntī; và cùng với họ là những khối bộ binh đông đảo nữa.”

Verse 52

शतान्यायान्ति समरे बलिनां तिग्मतेजसाम्‌ | पञ्च नागसहस्राणि द्विगुणा वाजिनस्तथा

Sañjaya nói: “Trong cuộc giao tranh, hàng trăm dũng sĩ hùng mạnh, uy quang sắc bén đang tiến đến. Cùng họ là năm nghìn voi chiến, và ngựa chiến thì gấp đôi số ấy.”

Verse 53

अन्योन्यरक्षितं वीर बल॑ त्वामभिवर्तते

Sañjaya nói: “Hỡi dũng sĩ, một đạo quân được che chở lẫn nhau—người này hộ vệ người kia—giờ đang tiến đến đối đầu với ngài.”

Verse 54

निकृत्यैतद्रथानीकं बलिनं लोकविश्रुतम्‌

Sañjaya nói: “Sau khi đã quật ngã đạo chiến xa hùng mạnh và lừng danh khắp thế gian ấy, cuộc chiến lại cuộn tiến, mang theo đà nghiệt ngã của binh đao.”

Verse 55

सूतपुत्र॑ महेष्वासं दर्शयात्मानमात्मना । “इस रथसेनाका संहार करके विश्वविख्यात महाधनुर्धर बलवान सूतपुत्र कर्णके सामने स्वयं ही अपने-आपको प्रकट करो || ५४ $ || उत्तमं जवमास्थाय प्रत्येहि भरतर्षभ,'भरतभूषण! तुम उत्तम वेगका आश्रय लेकर शत्रुदलपर आक्रमण करो। वह क्रोधमें भरा हुआ कर्ण पांचालोंपर धावा बोल रहा है। मैं उसकी ध्वजाको धृष्टद्युम्नके रथके पास देख रहा हूँ

Sañjaya nói: “Hãy tự dùng dũng lực của chính mình mà hiện thân trước Karṇa, đại cung thủ, con của người đánh xe. Hỡi bậc tráng sĩ trong dòng Bhārata, hỡi niềm trang sức của giống Bharata, hãy thúc đến tốc lực thượng hạng mà tiến lên—xông thẳng vào quân địch. Karṇa, căng phồng vì cơn giận, đang lao vào người Pāñcāla; ta thấy cờ hiệu của hắn ở gần chiến xa của Dhṛṣṭadyumna.”

Verse 56

असौ कर्ण: सुसंरब्ध: पठडचालानभिधावति । केतुमस्य हि पश्यामि धृष्टद्युम्नरथं प्रति,'भरतभूषण! तुम उत्तम वेगका आश्रय लेकर शत्रुदलपर आक्रमण करो। वह क्रोधमें भरा हुआ कर्ण पांचालोंपर धावा बोल रहा है। मैं उसकी ध्वजाको धृष्टद्युम्नके रथके पास देख रहा हूँ

Sañjaya nói: “Kìa Karṇa, đang sôi sục cuồng nộ, lao thẳng vào người Pāñcāla. Quả thật, ta thấy cờ hiệu của hắn đang hướng về chiến xa của Dhṛṣṭadyumna.”

Verse 57

समुपैष्यति पञ्चालानिति मन्ये परंतप । आचक्षे च प्रियं पार्थ तवेदं भरतर्षभ,'परंतप! मैं समझता हूँ, कर्ण पांचालोंपर अवश्य ही आक्रमण करेगा। भरतश्रेष्ठ पार्थ! मैं तुमसे एक प्रिय समाचार कह रहा हूँ--धर्मपुत्र श्रीमान्‌ राजा युधिष्ठिर सकुशल हैं; क्योंकि वे महाबाहु भीमसेन सेनाके मुहानेपर लौट रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi kẻ thiêu đốt quân thù, ta nghĩ Karṇa ắt sẽ tiến đánh người Pāñcāla. Hỡi Pārtha, tráng sĩ trong dòng Bhārata, ta báo cho ngươi một tin mừng: đức vua Yudhiṣṭhira, con của Dharma, bậc vương giả hiển hách, vẫn bình an—vì Người đang trở lại tuyến đầu quân trận cùng Bhīmasena, bậc đại lực có cánh tay hùng tráng.”

Verse 58

राजासौ कुशली श्रीमान्‌ धर्मपुत्रो युधिष्ठिर: । असौ भीमो महाबाहु: संनिवृत्तश्वमूमुखे,'परंतप! मैं समझता हूँ, कर्ण पांचालोंपर अवश्य ही आक्रमण करेगा। भरतश्रेष्ठ पार्थ! मैं तुमसे एक प्रिय समाचार कह रहा हूँ--धर्मपुत्र श्रीमान्‌ राजा युधिष्ठिर सकुशल हैं; क्योंकि वे महाबाहु भीमसेन सेनाके मुहानेपर लौट रहे हैं

Sañjaya nói: “Đức vua Yudhiṣṭhira, con của Dharma, bậc vương giả hiển hách, vẫn bình an vô sự. Và Bhīma, người có cánh tay hùng tráng, đã quay lại và đứng ngay nơi tuyến đầu của quân đội.”

Verse 59

वृतः सृ०जयसैन्येन शैनेयेन च भारत । वध्यन्त एते समरे कौरवा निशितै: शरै:

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, bị quân Sṛñjaya và cả Śaineya vây bọc, những Kaurava này đang bị chém gục giữa chiến địa bởi những mũi tên sắc bén.

Verse 60

सेना हि धार्तराष्ट्रस्य विमुखा विक्षरद्व्रणा,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कृष्णार्जुनसंवादे षष्टितमो5ध्याय:

Sañjaya nói: Quân đội của các con Dhṛtarāṣṭra đã quay mặt tháo lui, những vết thương há miệng, máu tuôn rỉ. Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, phần Karṇa Parva, trong cuộc đối thoại giữa Kṛṣṇa và Arjuna, chương thứ sáu mươi kết thúc.

Verse 61

विपन्नसस्येव मही रुधिरेण समुक्षिता

Sañjaya nói: Mặt đất bị máu thấm đẫm, như thửa ruộng mất mùa—ướt nặng mà chẳng sinh dưỡng gì.

Verse 62

निवृत्तं पश्य कौन्तेय भीमसेनं युधां पतिम्‌

Sañjaya nói: “Hãy nhìn, hỡi con của Kuntī—Bhīmasena, bậc chúa tể giữa các chiến binh, đã quay lui (khỏi cuộc chiến).”

Verse 63

पीतरक्तासितसितास्ताराचन्द्रार्कमण्डिता:

Sañjaya nói: “Chúng hiện ra với sắc vàng, đỏ, đen và trắng—như được điểm trang bởi sao trời, mặt trăng và mặt trời.”

Verse 64

पताका विप्रकीर्यन्ते छत्राण्येतानि चार्जुन । “अर्जुन! तारों और सूर्य-चन्द्रमाके चिह्लोंसे अलंकृत ये लाल, पीली, काली और सफेद पताकाएँ तथा ये श्वेत छत्र बिखरे पड़े हैं ।। ६३ $ ।। सौवर्णा राजताश्वैव तैजसाश्न पृथग्विधा:

Sañjaya nói: “Hỡi Arjuna, những lá cờ hiệu này nằm rải rác, và cả những lọng trắng kia nữa—muôn hình muôn vẻ: có chiếc bằng vàng, có chiếc bằng bạc, có chiếc rực sáng với vẻ huy hoàng đa dạng.”

Verse 65

केतवो5भिनिपात्यन्ते हस्त्यश्वृं च प्रकीर्यते । 'सोने, चाँदी तथा पीतल आदि तैजस द्रव्योंके बने हुए नाना प्रकारके ध्वज काट- काटकर गिराये जा रहे हैं। हाथी और घोड़े तितर-बितर हो गये हैं ।। ६४ $ ।। रथेभ्य: प्रपतन्त्येते रथिनो विगतासव:

Sañjaya nói: Cờ hiệu đang bị đánh gục và chặt đổ; voi và ngựa tản mác trong hỗn loạn. Và những chiến xa binh này—đã lìa sự sống—đang rơi khỏi chiến xa của họ.

Verse 66

निर्मनुष्यान्‌ गजानश्वान्‌ रथांश्वैव धनंजय,'धनंजय! ये वेगशाली पुरुषसिंह पांचालयोद्धा भीमसेनके बलका आश्रय लेकर मनुष्योंसे रहित हाथियों, घोड़ों, रथों और वेगशाली धृतराष्ट्र-तैनिकोंपर आक्रमण करते और उन्हें धूलमें मिलाते जा रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi Dhananjaya (Arjuna), các chiến binh Pāñcāla—dũng mãnh như sư tử và lao đi như gió—nương sức Bhīmasena mà đánh gục voi, ngựa và chiến xa, khiến chúng trơ trọi không người. Họ xông vào quân Dhṛtarāṣṭra nhanh nhẹn, nghiền nát chúng xuống bụi đất.”

Verse 67

समाद्रवन्ति पञ्चाला धार्तराष्ट्रांस्तरस्विन: । विमृद्नन्ति नरव्याप्रा भीमसेनबलाश्रयात्‌,'धनंजय! ये वेगशाली पुरुषसिंह पांचालयोद्धा भीमसेनके बलका आश्रय लेकर मनुष्योंसे रहित हाथियों, घोड़ों, रथों और वेगशाली धृतराष्ट्र-तैनिकोंपर आक्रमण करते और उन्हें धूलमें मिलाते जा रहे हैं

Sañjaya nói: Những Pāñcāla hăng hái lao thẳng vào quân Dhārtarāṣṭra. Nương sức Bhīmasena, những “sư tử nhân gian” ấy—mạnh mẽ trong sự gắng sức—nghiền nát hàng ngũ địch trong cơn xô dồn của chiến trận.

Verse 68

बल॑ परेषां दुर्धषस्त्यक्त्वा प्राणानरिंदम । एते नर्दन्ति पञ्चाला ध्यापयन्ति च वारिजान्‌,'शत्रुदमन वीर! दुर्जय पांचाल-सैनिक प्राणोंका मोह छोड़कर शत्रुओंकी सेनाको नष्ट करते हुए गरजते और शंख बजाते हैं

Sañjaya nói: “Hỡi bậc chế ngự kẻ thù, các Pāñcāla—khó ai chống nổi—gạt bỏ cả sự luyến tiếc mạng sống, gầm vang khi xông tới diệt quân địch, và họ cũng thổi tù và (ốc tù và).”

Verse 69

अभिद्रवन्ति च रणे मृद्नन्त: सायके: परान्‌ | पश्यस्वैषां च माहात्म्यं पज्चाला हि पराक्रमात्‌

Sañjaya nói: “Họ lao thẳng vào trận địa và nghiền nát quân thù bằng những mũi tên. Hãy nhìn sự vĩ đại của họ—những người Pañcāla ấy, chỉ bằng dũng lực, phô bày một uy lực phi thường.”

Verse 70

धार्रराष्ट्रान्‌ विनिध्नन्ति क्रुद्धा: सिंहा इव द्विपान्‌ “अर्जुन! देखो, इन वीरोंकी कैसी महिमा है? जैसे क्रोधमें भरे हुए सिंह हाथियोंको मार डालते हैं, उसी प्रकार ये पांचाल-योद्धा पराक्रम करके अपने बाणोंद्वारा शत्रुओंको रौंदते हुए रणभूमिमें सब ओर दौड़ रहे हैं ।। शस्त्रमाच्छिद्य शत्रूणां सायुधानां निरायुधा:

Sañjaya nói: “Họ đang đánh gục quân Dhārtarāṣṭra như sư tử nổi giận quật ngã voi. Arjuna, hãy nhìn sự vĩ đại của những dũng sĩ này! Như sư tử căng tràn phẫn nộ hạ gục những voi ngà lực lưỡng, cũng vậy, các chiến binh Pāñcāla phô bày dũng lực, dùng tên mà giày xéo quân thù và lao đi khắp bốn phương trên chiến địa. Họ chém gãy vũ khí của kẻ địch đang cầm binh khí, khiến chúng trở thành tay không.”

Verse 71

तेनैवैतानमोघास्त्रा निध्नन्ति च नदन्ति च । वे स्वयं अस्त्र-शस्त्रोंसे रहित होनेपर भी आयुधधारी शत्रुओंके शस्त्र छीनकर उसीसे उन्हें मार डालते और गर्जना करते हैं; उनके अस्त्रोंका निशाना कभी खाली नहीं जाता || ७० ई || शिरांस्येतानि पात्यन्ते शत्रूणां बाहवो5पि च

Bằng những thần khí không bao giờ trượt đích, họ vừa giết vừa gầm vang. Dẫu tự thân không mang binh khí, họ vẫn giật lấy vũ khí của kẻ địch đang cầm vũ khí, dùng chính thứ ấy mà hạ sát chúng rồi rống lên; mũi tên của họ chưa từng bắn uổng. Đầu của quân thù rơi xuống, và cả những cánh tay cũng vậy.

Verse 72

सर्वतश्नाभिपन्नैषा धार्तराष्ट्री महाचमू:

Sañjaya nói: “Đại quân Dhārtarāṣṭra lúc này bị ép từ mọi phía—bị vây khốn và nhấn chìm giữa tiếng va chạm của chiến tranh.”

Verse 73

सुभृशं च पराक्रान्ता: पञज्चालानां निवारणे

Sañjaya nói: “Họ dốc sức với lực mạnh và dũng khí lớn để ngăn chặn người Pañcāla—cố kìm bước tiến của họ giữa cảnh chen ép của chiến trận.”

Verse 74

कृपकर्णादयो वीरा ऋषभाणामिवर्ष भा: । “कृपाचार्य और कर्ण आदि वीर इन पांचालोंको रोकनेके लिये अत्यन्त पराक्रम दिखा रहे हैं। ठीक उसी तरह, जैसे साँड़ दूसरे साँड्रोंको दबानेकी चेष्टा करते हैं ।। भीमास्त्रेण सुनिर्भग्नान्‌ धार्तराष्ट्रानू महारथान्‌

Sañjaya nói: “Kṛpa, Karṇa và các dũng sĩ khác đang phô bày dũng lực phi thường để chặn quân Pañcāla—như những con bò mộng hùng mạnh cố ghì ép bò mộng đối địch. Thế nhưng các đại xa chiến của phe Dhārtarāṣṭra đã bị vũ khí của Bhīma nghiền nát, tan tác hoàn toàn.”

Verse 75

पज्चालेष्वभि भूतेषु द्विषद्धिरपभीर्नदन्‌

Sañjaya nói: Khi quân Pañcāla bị kẻ thù lấn át, người vô úy ấy đã gầm vang—tiếng thét dậy lên giữa chiến địa như dấu ấn của ý chí không lay chuyển và lời thách thức gửi tới quân thù.

Verse 76

विषण्णभूयिष्ठतरा धार्तराष्ट्री महाचमू:

Sañjaya nói: Đại quân của phe Dhārtarāṣṭra càng thêm u sầu, rệu rã—tinh thần lại tụt xuống nữa giữa sức ép của chiến cuộc.

Verse 77

पश्य भीमेन नाराचैरभिन्ना नागा: पतन्त्यमी

Sañjaya nói: “Hãy nhìn kìa—những dũng tướng ấy, bị tên sắt của Bhīma đánh trúng và chẻ toạc, đang ngã gục.”

Verse 78

भीमसेनस्य निर्विद्धा बाणै: संनतपर्वभि:

Sañjaya nói: Bhīmasena bị những mũi tên đâm xuyên—những mũi tên có khớp uốn chuẩn, lắp chắc—gợi lên sự chính xác không ngơi của chiến trường, nơi ngay cả dũng sĩ mạnh nhất cũng phải chịu đau và vẫn đứng vững trong bổn phận giữa bạo liệt của chiến tranh.

Verse 79

स्वान्यनीकानि मृदनन्तो द्रवन्त्येते महागजा: । 'भीमसेनके झुकी हुई गाँठवाले बाणोंसे अत्यन्त घायल हुए ये विशालकाय हाथी अपनी ही सेनाओंको कुचलते हुए भागते हैं || ७८ $ ।। (एते द्रवन्ति कुरवो भीमसेनभयार्दिता: । त्यक्त्वा गजान्‌ हयांश्वैव रथांश्वैव सहस्रश: ।। हस्त्यश्वरथपत्तीनां द्रवतां निःस्वनं शूणु । भीमसेनस्यथ निनदं द्रावयाणस्य कौरवान्‌ ।।) “ये भीमसेनके भयसे पीड़ित हुए कौरव-योद्धा अपने सहस्रों हाथियों, रथों और घोड़ोंको छोड़-छोड़कर भाग रहे हैं। भागते हुए हाथी, घोड़े, रथ और पैदलोंका वह आर्तनाद तथा कौरवोंको खदेड़ते हुए भीमसेनकी यह गर्जना सुन लो। अभिजानीहि भीमस्य सिंहनादं सुदुःसहम्‌

Sañjaya thuật lại rằng những voi chiến hùng mạnh, bị thương nặng bởi những mũi tên cong đầu có nút của Bhīmasena, hoảng loạn tháo chạy—vừa chạy vừa giẫm nát chính đội hình của mình. Cảnh tượng ấy cho thấy nỗi sợ và sự rối loạn có thể tự phá tan một đạo quân từ bên trong: khi lòng can đảm sụp đổ, ngay cả sức mạnh của chính mình (voi, xe chiến, ngựa) cũng trở thành nguyên nhân gây hại cho đồng minh, và gánh nặng đạo lý của chiến trận hiện lên trong đau đớn và hỗn mang của tất cả những ai bị cuốn vào đó.

Verse 80

एष नैषादिरश्येति द्विपमुख्येन पाण्डवम्‌

Sañjaya nói: “Đây là chiến sĩ Naiṣāda,” rồi dùng con voi đầu đàn làm dấu mà chỉ rõ hắn cho người Pāṇḍava. Trong cảnh chiến địa chen chúc, việc nhận diện chiến binh và vật cưỡi của họ trở nên then chốt—vừa cho mưu lược, vừa cho gánh nặng đạo lý: nhắm vào đối thủ đã biết mặt, chứ không vung đòn mù quáng.

Verse 81

जिघांसुस्तोमरै: क्रुद्धो दण्डपाणिरिवान्तक: । “यह निषादपुत्र श्रेष्ठ गजराजपर आरूढ़ हो तोमरोंद्वारा भीमसेनको मार डालनेकी इच्छासे क्रोधमें भरे हुए दण्डपाणि यमराजके समान उनपर आक्रमण कर रहा है || ८०६ || सतोमरावस्य भुजौ छिन्नौ भीमेन गर्जत:

Sañjaya nói: Bừng bừng phẫn nộ và nung nấu ý định sát hại, hắn lao tới với những cây tomara (lao phóng) trong tay—như Antaka, như chính Thần Chết; như Yama cầm trượng trừng phạt—nhắm đánh gục Bhīmasena. Cảnh ấy phơi bày sự căng thẳng đạo lý của chiến tranh: cơn giận riêng và khát vọng giết chóc lấn át tự chế, trong khi khí phách anh hùng bị đo đếm trước hình tượng không tránh khỏi của Tử thần.

Verse 82

हत्वैनं पुनरायाति नागानन्यान्‌ प्रहारिण:,“इस निषादपुत्रका वध करके वे पुनः प्रहार करनेवाले दूसरे-दूसरे हाथियोंपर आक्रमण कर रहे हैं। देखो, भीमसेन शक्ति और तोमरोंके समूहोंसे काले मेघोंकी घटाके समान हाथियोंको, जिनके कंधोंपर महावत बैठे हैं, मार रहे हैं

Sañjaya nói: “Giết hắn xong, họ lại quay về để đánh tiếp. Sau khi hạ sát người con của tộc Niṣāda này, họ liên tiếp xông vào những con voi khác. Hãy nhìn Bhīmasena—như một khối mây mưa đen—dùng những loạt lao và tomara dồn dập mà quật ngã đàn voi, kể cả những con đang cõng quản tượng ngồi trên vai.”

Verse 83

पश्य नीलाम्बुदनिभान्‌ महामात्रैरधिष्ठितान्‌ । शक्तितोमरसंघातैर्विनिध्नन्तं वृकोदरम्‌,“इस निषादपुत्रका वध करके वे पुनः प्रहार करनेवाले दूसरे-दूसरे हाथियोंपर आक्रमण कर रहे हैं। देखो, भीमसेन शक्ति और तोमरोंके समूहोंसे काले मेघोंकी घटाके समान हाथियोंको, जिनके कंधोंपर महावत बैठे हैं, मार रहे हैं

Sañjaya nói: “Hãy nhìn Bhīma—Vṛkodara—đang giáng xuống, bằng những loạt lao và tomara dồn dập, những con voi giống như mây mưa đen, mỗi con đều có quản tượng ngồi trên vai điều khiển. Trong sức ép tàn khốc của chiến địa, chàng chém xuyên qua cả vật cưỡi lẫn người điều khiển, biến những ‘lũy sống’ của địch thành những khối nặng nề đổ sập.”

Verse 84

सप्तसप्त च नागांस्तान्‌ वैजयन्तीश्व॒ सध्वजा: । निहत्य निशितैर्बाणैश्छिन्ना: पार्थाग्रजेन ते,'पार्थ! तुम्हारे बड़े भाई भीमसेनने अपने पैने बाणोंसे ध्वजसहित वैजयन्ती पताकाओंको नष्ट करके उनचास हाथियोंको काट गिराया है

Sañjaya nói: Với những mũi tên sắc bén, người anh của Pārtha (Arjuna) là Bhīmasena đã quật ngã bầy voi ấy—bảy lần bảy, tức bốn mươi chín con—và chém đứt các cờ vaijayantī cùng những tiêu kỳ mang cờ. Khi cờ xí bị chặt lìa, bầy voi ngã rạp giữa chiến địa, phô bày uy lực áp đảo của Bhīma trước những biểu tượng kiêu hãnh của quân thù.

Verse 85

दशभिर्दशभिश्नैको नाराचैर्निहतो गज: । न चासौ धार्तराष्ट्राणां श्रूयते निनदस्तथा

Sañjaya nói: Với mười và mười mũi tên nārāca sắc nhọn, một chiến sĩ đã hạ gục một con voi. Thế nhưng giữa hàng ngũ Dhārtarāṣṭra lại chẳng vang lên tiếng hò reo tương xứng—không một tiếng gầm đáp lại, không một lời hiệu triệu can đảm nào nổi dậy trước kỳ công ấy.

Verse 86

अक्षौहिण्यस्तथा तिस्रो धार्तराष्ट्रस्य संहता: । क़्ुद्धेन भीमसेनेन नरसिंहेन वारिता:

Sañjaya nói: Vì thế, ba đạo akṣauhiṇī trọn vẹn của quân Dhṛtarāṣṭra, dàn kết thành khối, đã bị Bhīmasena đang bừng bừng phẫn nộ—sư tử giữa loài người—chặn đứng và ghìm lại.

Verse 87

“कुपित हुए पुरुषसिंह भीमसेनने दुर्योधनकी संगठित हुई तीन अक्षौहिणी सेनाओंको आगे बढ़नेसे रोक दिया है ।। न शवनुवन्ति वै पार्थ पार्थिवा: समुदीक्षितुम्‌ । मध्यंदिनगतं सूर्य यथा दुर्बलचक्षुष:,'जैसे दुर्बल नेत्रोंवाले प्राणी दोपहरके सूर्यकी ओर नहीं देख सकते, उसी प्रकार राजा लोग कुन्तीकुमार भीमसेनकी ओर आँख उठाकर देख नहीं पा रहे हैं

Sañjaya nói: Bhīmasena—sư tử giữa loài người—khi nổi giận đã chặn không cho ba đạo akṣauhiṇī do Duryodhana hợp thành tiến lên. Các vua chúa không sao dám ngẩng mắt nhìn Bhīma, con của Kuntī—như những kẻ mắt yếu không thể nhìn thẳng mặt trời giữa trưa.

Verse 88

एते भीमस्य संत्रस्ता: सिंहस्येवेतरे मृगा: । शरै: संत्रासिता: संख्ये न लभन्ते सुखं क्वचित्‌,जैसे सिंहसे डरे हुए दूसरे मृग चैन नहीं पाते हैं, उसी प्रकार ये भीमसेनके बाणोंसे भयभीत हुए कौरव-सैनिक युद्धस्थलमें कहीं सुख नहीं पा रहे हैं

Sañjaya nói: “Bọn họ khiếp sợ Bhīma như muôn thú khác trước mặt sư tử. Bị những mũi tên của chàng làm cho kinh hoàng giữa trận tiền, quân Kaurava chẳng tìm được chút yên ổn nào trên chiến địa.”

Verse 89

(राजानं च महाबाहुं पीडयन्त्यात्तमन्यव: । राधेयो बहुभि: सार्थमसौ गच्छति वेगत: ।। वर्जयित्वा तु भीम॑ तं॑ पार्श्वतो ह्ानयन्‌ धनु: । त॑ पालयन्‌ महाराजं धार्तराष्ट्रं बलान्वित: ।।) 'पाण्डव-सैनिक क्रोधमें भरकर महाबाहु दुर्योधनको पीड़ा दे रहे हैं। बलशाली राधापुत्र कर्ण भीमसेनको छोड़कर बगलमें धनुष लिये महाराज दुर्योधनकी रक्षाके लिये बहुतेरे सैनिकोंके साथ वेगपूर्वक उसके पास जा रहा है।' संजय उवाच ४ 28६ त्वा महाबाहुर्वासुदेवाद्‌ धनंजय: । भीमसनेन तत्‌ कर्म कृतं दृष्टवा सुदुष्करम्‌

Sañjaya nói: Quân Pāṇḍava, bị cơn thịnh nộ chi phối, đang dồn ép dữ dội khiến vị vua dũng mãnh Duryodhana khốn đốn. Thấy vậy, Rādheya (Karna), kiên cường và quả quyết, liền lao nhanh đến bên ông cùng nhiều chiến sĩ, kẹp cung nơi sườn; cố ý gác Bhīma sang một bên, chàng tiến tới để che chở cho vị vua Dhārtarāṣṭra.

Verse 90

अर्जुनो व्यधमच्छिष्टानहितान्‌ निशितै: शरै: । संजय कहते हैं--राजन्‌! वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णके मुखसे यह सब सुनकर और भीमसेनके द्वारा किये हुए उस अत्यन्त दुष्कर कर्मको अपनी आँखों देखकर महाबाहु अर्जुनने अपने पैने बाणोंद्वारा शेष शत्रुओंको मार भगाया ।। ते वध्यमाना: समरे संशप्तकगणा: प्रभो,प्रभो! समरांगणमें मारे जाते हुए महाबली संशप्तकगण हतोत्साह एवं भयभीत हो दसों दिशाओंमें भाग गये और कितने ही वीर इन्द्रके अतिथि बनकर तत्काल शोकसे छुटकारा पा गये

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương! Nghe tất cả từ miệng Đấng Śrī Kṛṣṇa, con của Vasudeva, và tận mắt chứng kiến kỳ công cực khó mà Bhīmasena đã làm, Arjuna, bậc đại dũng tay dài, liền dùng những mũi tên sắc như dao cạo đánh gục và xua tan những kẻ thù còn lại. Bị chém giết giữa chiến trường, các toán Saṃśaptaka hùng mạnh—kêu ‘Chúa công! Chúa công!’—mất nhuệ khí, kinh hoàng, bỏ chạy về mười phương; và nhiều dũng sĩ, trở thành ‘khách của Indra’ (tức ngã xuống), lập tức được giải thoát khỏi sầu khổ.”

Verse 91

प्रभग्ना: समरे भीता दिशो दश महाबला: । शक्रस्यातिथितां गत्वा विशोका हाुभवंस्तदा,प्रभो! समरांगणमें मारे जाते हुए महाबली संशप्तकगण हतोत्साह एवं भयभीत हो दसों दिशाओंमें भाग गये और कितने ही वीर इन्द्रके अतिथि बनकर तत्काल शोकसे छुटकारा पा गये

Sañjaya nói: Bị đánh tan trong trận chiến và bị nỗi sợ chiếm lĩnh, các chiến binh hùng mạnh chạy trốn về mười phương. Và nhiều anh hùng trong số ấy trở thành “khách của Śakra”—tức ngã xuống nơi chiến địa và đến cõi Indra—liền tức khắc được giải thoát khỏi sầu khổ, tâu chúa công.

Verse 92

पार्थश्व पुरुषव्याप्र: शरै: संनतपर्वभि: । जघान धार्तराष्ट्रस्य चतुर्विधबलां चमूम्‌,पुरुषसिंह पार्थने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा दुर्योधनकी चतुरंगिणी सेनाका संहार कर डाला

Sañjaya nói: Rồi Pārtha (Arjuna), mãnh hổ giữa loài người, dùng những mũi tên có cán cong nơi các khớp, đánh gục và nghiền nát đạo quân bốn binh chủng của con trai Dhṛtarāṣṭra.

Verse 453

रिरक्षिषु: सुसंवृत्तो धार्तराष्ट्रो निवर्तते 'जैसे पतंग प्रजजलित आगके मुखमें आ पड़ता है, उसी प्रकार यह कर्ण अपने वधके लिये ही तुम्हारे पास आ रहा है। भारत! कर्णको अकेला देख उसकी रक्षाके लिये धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन भी रथसेनासे घिरा हुआ इधर ही लौट रहा है

Sañjaya nói: “Với ý định che chở chàng, và được bảo vệ chu đáo, con trai Dhṛtarāṣṭra quay trở lại (về phía Karṇa).” Trong mạch chuyện, Karṇa đang tiến đến cái chết đã định; thấy chàng đơn độc, Duryodhana—được quân xa bao quanh—liền quay lại để che chắn cho chàng.

Verse 463

त्वया यशश्च्‌ राज्यं च सुखं चोत्तममिच्छता । “तुम यश, राज्य और उत्तम सुखकी अभिलाषा रखकर इन सबके साथ दुष्टात्मा कर्णका प्रयत्नपूर्वक वध कर डालो

Sañjaya nói: “Nếu ngươi cầu danh tiếng, quyền bá chủ và niềm an lạc tối thượng, thì với quyết tâm sắt đá, ngươi phải khiến Karṇa—kẻ tâm đã ngả về điều tà—phải chết.”

Verse 523

अभिसंहत्य कौन्तेय पदातिप्रयुतानि च । 'युद्धविषयक श्रेष्ठ बुद्धिका आश्रय लेकर तुम रथयूथपति कर्णपर चढ़ाई करो। रथियोंमें श्रेष्ठ वीर! देखो, समरभूमिमें ये प्रचण्ड तेजस्वी, महाबली एवं मुख्य-मुख्य पाँच सौ रथी आ रहे हैं। इनके साथ ही पाँच हजार हाथी और दस हजार घोड़े हैं। कुन्तीनन्दन! ये सब-के- सब संगठित हो दस लाख पैदल योद्धाओंको साथ ले आ रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi con của Kuntī, hãy gom bộ binh thành đội hình chặt chẽ; nương theo mưu lược chiến trận thượng thừa mà xông thẳng vào Karṇa, thống lĩnh các đoàn chiến xa. Hỡi bậc nhất trong hàng dũng sĩ chiến xa, hãy nhìn—trên chiến địa đang tiến đến năm trăm chiến xa chủ lực, rực lửa uy quang, sức mạnh phi thường. Cùng họ là năm nghìn voi và mười nghìn ngựa. Hỡi con của Kuntī, tất cả bọn họ kết đoàn, chỉnh tề, còn kéo theo một đạo bộ binh một triệu người.”

Verse 536

द्रोणपुत्रं पुरस्कृत्य तच्छीघ्र॑ं संनिषुदय । “वीर! द्रोणपुत्र अश्वत्थामाको आगे करके एक-दूसरेके द्वारा सुरक्षित यह सेना तुमपर आक्रमण कर रही है। तुम शीघ्र ही इसका संहार कर डालो

Sañjaya nói: “Đặt con trai Droṇa, Aśvatthāmā, ở tuyến đầu, đạo quân này—che chở lẫn nhau—đang lao tới đánh ngươi. Hãy ra đòn thật nhanh và tiêu diệt nó.”

Verse 596

भीमसेनेन कौन्तेय पज्चालैश्न महात्मभि: । “भारत! उनके साथ सूंजयोंकी सेना और सात्यकि भी हैं। कुन्तीकुमार! भीमसेन तथा महामनस्वी पांचाल वीर समरांगणमें अपने तीखे बाणोंद्वारा इन कौरवोंका वध कर रहे हैं

Sañjaya nói: “Hỡi con của Kuntī, Bhīmasena—cùng các dũng sĩ Pāñcāla đại tâm—đang hạ sát quân Kaurava trên chiến địa bằng những mũi tên sắc bén của mình.”

Verse 606

विप्रधावति वेगेन भीमस्याभिहता शरै: | 'भीमके बाणोंसे घायल हो दुर्योधनकी सेना युद्धसे मुँह फेरकर बड़े वेगसे भाग रही है। उसके घावोंसे रक्तकी धारा बह रही है

Sañjaya nói: “Bị tên của Bhīma bắn trúng, quân của Duryodhana quay lưng khỏi cuộc chiến và tháo chạy với tốc độ dữ dội. Từ vết thương của họ, máu tuôn thành dòng.”

Verse 616

भारती भरतश्रेष्ठ सेना कृपणदर्शना । “भरतश्रेष्ठ खूनसे लथपथ हुई कौरव-सेना, जहाँकी खेती नष्ट हो गयी है उस भूमिके समान अत्यन्त दयनीय दिखायी देती है

Sañjaya nói: “Hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, quân Kaurava hiện ra thật thảm hại—đẫm máu—như một dải đất mà việc canh tác đã bị phá hủy.”

Verse 623

आशीविषमिव क्रुद्धं द्रावयन्तं वरूथिनीम्‌ । “कुन्तीनन्दन! देखो, योद्धाओंके अधिपति भीमसेन लौटकर विषधर सर्पके समान कुपित हो कौरव-सेनाको खदेड़ रहे हैं

Sañjaya nói: Như con rắn độc bị khơi dậy cơn cuồng nộ, Bhīmasena—con của Kuntī—quay lại trong giận dữ, xua đội hình Kaurava tan tác mà tháo chạy.

Verse 656

नानावर्णहता बाणै: पञ्चालैरपलायिभि: | 'युद्धसे पीठ न दिखानेवाले पांचाल-वीरोंके विभिन्न रंगोंवाले बाणोंसे मारे जाकर ये प्राणशून्य रथी रथोंसे नीचे गिर रहे हैं

Sañjaya nói: Bị những mũi tên muôn sắc của người Pāñcāla—những chiến binh không quay lưng bỏ chạy—bắn hạ, các dũng sĩ xa chiến đã tắt thở và đang rơi khỏi chiến xa của mình.

Verse 716

रथनागहया वीरा यशस्या: सर्व एव च । 'ये शत्रुओंके मस्तक, भुजाएँ, रथ, हाथी, घोड़े और समस्त यशस्वी वीर धरतीपर गिराये जा रहे हैं

Sañjaya nói: “Chiến xa, voi và ngựa—cùng hết thảy những dũng sĩ lừng danh—đang bị đánh gục. Đầu và cánh tay của quân thù rơi rụng; chiến xa, voi và ngựa của họ cũng bị quật ngã xuống đất.”

Verse 723

पज्चालैर्मानसादेत्य हंसैर्गड़ेव वेगितै: । “जैसे वेगशाली हंस मानसरोवरसे निकलकर गंगाजीपर सब ओरसे छा जाते हैं, उसी प्रकार पांचाल-सैनिकोंद्वारा दुर्योधनकी यह विशाल सेना चारों ओरसे आक्रान्त हो रही है

Sañjaya nói: “Như những con thiên nga bay nhanh rời hồ Mānasarovara rồi tỏa khắp sông Gaṅgā từ mọi phía, cũng vậy, các chiến binh Pāñcāla đang ép vào bốn bề, vây lấn và áp đảo đại quân mênh mông của Duryodhana.”

Verse 743

धृष्टद्युम्नमुखा वीरा घ्नन्ति शत्रूनू सहस्रश: । 'भीमसेनके बाणोंसे हतोत्साह होकर भागनेवाले कौरवमहारथियों तथा सहस्रों शत्रुओंको धृष्टद्युम्न आदि वीर मार रहे हैं

Sañjaya nói: Dưới sự dẫn dắt của Dhrishtadyumna, các dũng sĩ đang tàn sát quân địch hàng nghìn hàng vạn. Những đại xa chiến binh Kaurava, khí phách bị mũi tên của Bhimasena bẻ gãy, quay đầu tháo chạy; và khi chúng rút lui trong hỗn loạn, Dhrishtadyumna cùng các anh hùng khác chém ngã cả những tay chiến đấu hàng đầu lẫn các hàng ngũ dày đặc—cho thấy trong chiến trận, một khi ý chí suy sụp thì diệt vong đến rất nhanh.

Verse 753

शत्रुपक्षमवस्कन्द्य शरानस्यति मारुति: । शत्रुओंद्वारा पांचालोंके पराजित होनेपर ये वायुपुत्र भीमसेन निर्भय गर्जना करते हुए शत्रुदलपर आक्रमण करके बाणोंकी वर्षा कर रहे हैं

Sañjaya nói: Lao thẳng vào cánh quân địch, con của Maruti (Bhimasena) trút xuống một trận mưa tên. Khi quân Pāñcāla bị đẩy lùi, chàng vẫn tiến lên không hề sợ hãi, gầm vang, đánh thốc vào hàng ngũ đối phương—một hình ảnh của lòng can đảm bền bỉ và bổn phận giữa cơn hỗn loạn của chiến trường.

Verse 763

रथाश्रैते सुवित्रस्ता भीमसेनभयार्दिता: | “दुर्योधनकी विशाल सेनाके अधिकांश वीर अत्यन्त खिन्न हो उठे हैं और वे रथी भीमसेनके भयसे पीड़ित हो संत्रस्त हो गये हैं

Sañjaya thuật lại rằng nhiều chiến binh trong đại quân của Duryodhana, bị chấn động và hoang mang tột độ, đã túm tụm quanh chiến xa để tìm chỗ che chở, vì nỗi sợ Bhimasena đè nặng lên họ. Câu kệ nhấn mạnh rằng sự sụp đổ bên trong—sợ hãi và mất ý chí—có thể làm tan vỡ một đạo quân trước cả khi gươm giáo kịp làm điều đó.

Verse 776

वज़िवजहतानीव शिखराणि धराभूताम्‌ | “देखो, इन्द्रके वज़्से आहत होकर गिरनेवाले पर्वतशिखरोंके समान ये बड़े-बड़े हाथी भीमसेनके चलाये हुए नाराचोंसे विदीर्ण होकर पृथ्वीपर गिर रहे हैं

Sañjaya nói: “Hãy nhìn—như những đỉnh núi bị lưỡi tầm sét của Indra đánh vỡ rồi quăng xuống đất, những voi lớn này cũng vậy: bị các mũi tên nārāca do Bhimasena bắn ra xé toạc, chúng đang đổ sụp xuống mặt đất.” Hình ảnh ấy nhấn mạnh sức mạnh áp đảo được tung ra trong chiến trận và đà vận hành lạnh lùng, vô ngã của chiến tranh, nơi cả thân thể hùng vĩ nhất cũng ngã xuống như vách đá gãy vụn.

Verse 796

नदतोरर्जुन संग्रामे वीरस्य जितकाशिन: । “अर्जुन! विजयश्रीसे सुशोभित हो गर्जना करनेवाले वीर भीमसेनका संग्राममें जो अत्यन्त दुःसह सिंहनाद हो रहा है, उसे पहचानो

Sañjaya nói: “Hỡi Arjuna, giữa chiến địa, hãy nhận ra tiếng gầm sư tử dữ dội của dũng sĩ Bhimasena—người rực rỡ trong vinh quang chiến thắng—đang vang lên như một lời thách thức khiến kẻ thù khiếp đảm.”

Verse 816

तीक्ष्णैरग्निरविप्रख्यैर्नाराचैर्द शभिहत: । “देखो, भीमसेनने गरजते हुए निषादपुत्रकी तोमरसहित दोनों भुजाओंको काट दिया और अग्नि एवं सूर्यके समान तेजस्वी दस तीखे नाराचोंद्वारा उसे मार डाला

Sañjaya nói: Hắn bị giết bởi mười mũi tên nārāca sắc như dao cạo, rực cháy như lửa và chói ngời không thể lầm. Giữa cơn hỗn chiến, Bhīmasena—gầm vang—chém đứt cả hai cánh tay của con trai người Niṣāda cùng với cây tomara trong tay hắn, rồi dùng những mũi tên rực như lửa, sáng như mặt trời ấy kết liễu hắn.

Verse 853

पुरंदरसमे क्रुद्धे निवृत्ते भरतर्षभ । “उन्होंने दस-दस नाराचोंसे एक-एक हाथीका वध किया है। भरतभूषण! इन्द्रके समान पराक्रमी भीमसेनके क्रोधपूर्वक लौटनेपर धृतराष्ट्रपुत्रोंका वह सिंहनाद अब नहीं सुनायी दे रहा है

Sañjaya nói: “Hỡi bậc trượng phu trong dòng Bharata, khi người đang phẫn nộ—ngang với Purandara (Indra)—rút lui, người ta kể rằng ông đã giết mỗi con voi bằng mười rồi lại mười mũi tên sắt. Hỡi niềm trang sức của dòng Bharata, nay Bhīmasena, dũng lực sánh Indra, đã quay lại trong cơn giận, thì tiếng gầm như sư tử của các con Dhṛtarāṣṭra không còn nghe thấy nữa.”