Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

कर्णपर्व — अध्याय ५९

Arjuna Breaks the Encirclement; Bhīma Reinforces

“कुन्तीकुमार! रणभूमिमें शत्रुसूदन कर्णके द्वारा खदेड़ा हुआ यह रथियोंका समूह सब ओर पलायन कर रहा है ।। हस्तिकक्ष्यां रणे पश्य चरन्तीं तत्र तत्र ह । रथस्थं सूतपुत्रस्य केतुं केतुमतां वर,“ध्वज धारण करनेवाले रथियोंमें श्रेष्ठ अर्जुन! देखो, सूतपुत्रके रथपर कैसी ध्वजा फहरा रही है? हाथीकी रस्सीके चिह्लसे युक्त उसकी पताका रणभूमिमें यत्र-तत्र कैसे विचरण कर रही है

sañjaya uvāca | kuntīkumāra! raṇabhūmau śatrusūdana karṇena khāditaḥ (khādita iva) ayaṃ rathināṃ samūhaḥ sarvataḥ palāyate || hastikakṣyāṃ raṇe paśya carantīṃ tatra tatra ha | rathasthaṃ sūtaputrasya ketuṃ ketumatāṃ vara ||

Sañjaya nói: “Hỡi con của Kuntī! Trên chiến địa, đạo quân chiến xa này, bị Karṇa—kẻ diệt thù—xua đuổi, đang tháo chạy khắp nơi. Hãy nhìn trong trận: lá cờ mang dấu hiệu sợi dây quấn bụng voi đang lượn qua lượn lại. Hỡi bậc nhất trong những người mang cờ hiệu, hãy xem ngọn kỳ cao vút trên chiến xa của con trai người đánh xe (Karṇa).”

हस्तिकक्ष्याम्elephant-girth/elephant-rope (mark/strap)
हस्तिकक्ष्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्तिकक्ष्या
FormFeminine, Accusative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
पश्यsee!
पश्य:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
चरन्तीम्moving, roaming
चरन्तीम्:
Karma
TypeVerb
Rootचर्
FormShatru (present active participle), Feminine, Accusative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (here and there)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Root
रथस्थम्standing on the chariot, chariot-mounted
रथस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरथस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
सूतपुत्रस्यof the charioteer’s son (Karna)
सूतपुत्रस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसूतपुत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
केतुम्banner, standard
केतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootकेतु
FormMasculine, Accusative, Singular
केतुमताम्of the banner-bearers
केतुमताम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकेतुमत्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरम्the best, the foremost
वरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Karna
K
Kuntīkumāra (a Pāṇḍava; addressed as Arjuna in the passage)
R
rathin (chariot-warriors)
R
raṇabhūmi (battlefield)
K
ketu (banner/standard)
H
hastikakṣyā-emblem (elephant-girth-rope mark)