Rig Veda 2.2.4: Mandala 2, Sukta 2, Mantra 4

Sukta 2.2

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तमुक्षमाणं रजसि स्व आ दमे चन्द्रमिव सुरुचं ह्वार आ दधुः । पृश्न्याः पतरं चितयन्तमक्षभिः पाथो न पायुं जनसी उभे अनु ॥

Transliteration

tám ukṣámāṇaṃ rájasi svá ā́ dame candrám iva su-rúcaṃ hvāré ā́ dadhuḥ | pṛ́śnyāḥ pátaraṃ citáyantam akṣá-bhiḥ pā́tho ná pāyúṃ jánasī ubhé ánu ||

Translation

اسے، اپنے درمیانی علاقے اور اپنے گھر میں طاقت میں بڑھتے ہوئے، انہوں نے احاطے میں چاند کی طرح رکھا - خوبصورت روشنی والا۔ وہ اپنی کرنوں سے داغدار ماں کے پروں کو جگاتا ہے؛ راستے کے محافظ کی طرح، وہ دونوں پیدائشوں، آسمان اور زمین کے پیچھے چلتا ہے، سفر کے راستے کی حفاظت کرتا ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उक्षमाणम्: sprinkling/bedewing
• उक्षमाणम्: कर्म
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: उक्ष् (धातु, ‘to sprinkle/bedew; to pour’)

• रजसि: in the mid-air/space (rajas)
• रजसि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• स्वे: in his own
• स्वे: अधिकारण
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards; unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• दमे: in the house/abode
• दमे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: दम (प्रातिपदिक; ‘house, abode’)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• चन्द्रम्: the shining one; moon (as a comparison)
• चन्द्रम्: कर्म (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• सुरुचम्: very bright, of good radiance
• सुरुचम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सुरुच् (प्रातिपदिक; ‘fair-brightness’)

• ह्वारः: the crooked/hostile one; wile (personified)
• ह्वारः: कर्ता (कर्तृ-सम्बन्धः; ‘ह्वारः … दधुः’)
• Type: Noun
• Root: ह्वार (प्रातिपदिक; ‘crookedness/defect; hostile wile’—Vedic)

• आ: unto; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• दधुः: they have placed/set
• दधुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; ‘to place, put’)

• पृश्न्याः: of Pṛśnī (the speckled one)
• पृश्न्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पृश्नि (प्रातिपदिक; ‘speckled (cow)’; also a divine mother-name)

• पतरम्: wing/feather
• पतरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पतर (प्रातिपदिक; ‘wing/feather’; Vedic)

• चितयन्तम्: observing, taking note
• चितयन्तम्: कर्म
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: चितय्/चेत् (धातु; ‘to notice, perceive, observe’)

• अक्षभिः: with (his) eyes
• अक्षभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक; ‘eye’; also ‘axle/die’—here ‘eyes’)

• पाथः: a path/way
• पाथः: —
• Type: Noun
• Root: पाथस् (प्रातिपदिक; ‘path, course; way’)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• पायुम्: a protector/guardian
• पायुम्: कर्म (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: पायु (प्रातिपदिक; ‘guardian, protector’)

• जनसी: the two peoples/kinds (heaven & earth / gods & men)
• जनसी: कर्ता
• Type: Noun
• Root: जनस्/जनी (प्रातिपदिक; ‘race, creature’; dual ‘the two peoples’)

• उभे: both
• उभे: कर्ता
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अनु: along; following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)