Adhyaya 42

Verse 1

नारद उवाच । ततो मया स्थापिते च स्थाने कालांतरेण ह । चिंतितं हृदये भूयो द्विजानुग्रहकाम्यया

Sinabi ni Nārada: Matapos kong maitatag iyon sa nararapat na pook, paglipas ng ilang panahon ay muli kong pinagbulayan sa puso—nagnanais ng kapakanan at biyaya para sa mga dalawang-ulit-na-isinilang (mga brāhmaṇa).

Verse 2

वासुदेवविहीनं हि तीर्थमेतन्न रोचते । असूर्यं हि जगद्यद्वत्स हि भूषण भूषणम्

Sapagkat ang tīrtha na ito’y hindi ko ikinatutuwa kung wala si Vāsudeva—gaya ng daigdig na walang araw ay walang ligaya; sapagkat Siya ang hiyas ng lahat ng hiyas.

Verse 3

यत्र नैव हरिः स्वामी तीर्थे गेहेऽथ मानसे । शास्त्रे वा तदसत्सर्वं हांसं तीर्थं न वायसम्

Kung saan si Hari, ang Panginoon, ay wala—sa tīrtha man, sa tahanan, sa isipan, o maging sa kasulatan—doon ang lahat ay nagiging tigang at walang bunga. Ang tīrtha ay dapat maging gaya ng sisne (dalisay at marunong kumilatis), hindi gaya ng uwak.

Verse 4

तस्मात्प्रसाद्य वरदं तीर्थेऽस्मिन्पुरुषोत्तमम् । आनेष्ये कलया साक्षाद्विश्वनुग्रहकाम्यया

Kaya nga, matapos kong payapain at palugdan ang mapagkaloob na Puruṣottama sa banal na tīrtha na ito, dadalhin ko Siya rito—hayag, bilang isang banal na bahagi ng Kanyang sarili—dahil sa hangaring magpababa ng biyaya sa buong daigdig.

Verse 5

इति संचिंत्य कौरव्य ततोऽहं चात्र संस्थितः । ज्ञानयोगेन योगींद्रं शतं वर्षाण्यतोषयम्

Pagkatapos magnilay nang gayon, O Kauravya, nanatili akong matatag dito; at sa disiplina ng Yoga ng Kaalaman, aking kinalugdan ang Panginoon ng mga yogin sa loob ng sandaang taon.

Verse 6

अष्टाक्षरं जपन्मंत्रं संनिगृह्येंद्रियाणि च । वासुदेवमयो भूत्वा सर्वभूतकृपापरः

Sa pagbigkas ng mantrang may walong pantig at sa pagpipigil sa mga pandama, ako’y naging lubos na napuspos ni Vāsudeva, na nakatuon sa habag para sa lahat ng nilalang.

Verse 7

एवं मयाराध्यमानो गरुडं हरिरास्थितः । गणकोटिपरिवृतः प्रत्यक्षः समजायत

Sa gayong pagsamba ko, si Hari—nakaluklok kay Garuḍa—ay naging hayag na nakita, napaliligiran ng mga pangkat na di-mabilang, hanggang sa mga koro-koro.

Verse 8

तमहं प्रांजलिर्भूत्वा दत्त्वार्घ्यं विधिवद्धरेः । प्रत्यवोचं प्रमम्याथ प्रबद्धकरसं पुटः

Pagkaraan, ako’y nag-anjali, at naghandog ng arghya kay Hari ayon sa wastong ritwal; at matapos yumukod sa paggalang, aking kinausap Siya, nakatiklop pa rin ang mga kamay sa pagpupugay.

Verse 9

श्वेतद्वीपे पुरा दृष्टं मया रूपं तव प्रभो । अजं सनातनं विष्णो नरनारायणात्मकम्

Noon pa, sa Śvetadvīpa, nasilayan ko ang Iyong anyo, O Panginoon; O Viṣṇu, ang Di-isinilang at Walang-hanggan, na ang mismong kalikasan ay Nara at Nārāyaṇa.

Verse 10

तद्रूपस्य कलामेकां स्थापयात्र जनार्दन । यदि तुष्टोऽसि मे विष्णो तदिदं क्रियतां त्वया

O Janārdana, itatag mo rito ang isang banal na bahagi ng mismong anyong iyon. Kung ikaw ay nalulugod sa akin, O Viṣṇu, nawa’y ikaw mismo ang magsagawa nito.

Verse 11

एवं मया प्रार्थितोऽथ प्रोवाच गरुडध्वजः । एवमस्तु ब्रह्मपुत्र यत्त्वयाभीप्सितं हृदि

Nang ako’y manalangin nang gayon, nagsalita ang Panginoong may watawat na Garuḍa: “Mangyari nawa, O anak ni Brahmā—ang ninanais mo sa puso.”

Verse 12

तत्तथा भविता सर्वमप्यत्रस्थं सदैव हि । एवमुक्त्वा गते विष्णौ निवेश्य स्वकलां प्रभो

“Magaganap nga ang lahat, at mananatili rito magpakailanman.” Pagkasabi nito, nang makaalis na si Viṣṇu, itinatag ng Panginoon ang sarili niyang banal na bahagi.

Verse 13

मया संस्थापितो विष्णुर्लोकानुग्रहकाम्यया । यस्मात्स्वयं श्वेतद्वीपनिवास्यत्र हरिः स्थितः

Dahil sa pagnanais na pagpalain ang mga daigdig, itinatag ko rito si Viṣṇu—upang si Hari mismo, ang nananahan sa Śvetadvīpa, ay manatili sa pook na ito.

Verse 14

वृद्धो विश्वस्य विश्वाख्यो वासुदेवस्ततः स्मृतः । कार्तिके शुक्लपक्षे या भवत्ये कादशी शुभा

Siya’y inaalala bilang Vāsudeva—ang Sinaunang Isa ng sansinukob, bantog sa lahat ng daigdig. Kaya ang mapalad na Ekādaśī na dumarating sa maliwanag na kalahati ng Kārttika ay lalong banal.

Verse 15

स्नानं कृत्वा विधानेन तोयप्रस्रवणादिषु । योर्चयेदच्युतं भक्त्या पंचोपचारपूजया

Pagkatapos maligo ayon sa tuntunin sa mga daluyan ng tubig—gaya ng bukal at iba pa—sinumang sumamba kay Acyuta nang may debosyon, sa pamamagitan ng limang handog (pañcopacāra),

Verse 16

उपोष्य जागरं कुर्याद्गीतवाद्यं हरेः पुरः । कथां वा वैष्णवीं कुर्याद्दंभक्रोधविवर्जितः

Pagkatapos mag-ayuno (upavāsa), dapat siyang magpuyat sa pagbabantay (jāgara), umawit at tumugtog sa harap ni Hari; o kaya’y bigkasin ang mga banal na salaysay ng Vaiṣṇava, na walang pagkukunwari at galit.

Verse 17

दानं दद्याद्यथाशक्त्या नियतो हृष्टमानसः । अनेकभवसंभूतात्कल्मषादखिलादपि

Dapat siyang magbigay ng kawanggawa (dāna) ayon sa kaya, may disiplina at masayang puso; sa gayon, maging mula sa buong bunton ng kasalanang naipon sa maraming kapanganakan—

Verse 18

मुच्यतेऽसौ न संदेहो यद्यपि ब्रह्मघातकः । गारुडेन विमानेन वैकुंठं पदमाप्नुयात्

—siya’y napapalaya, walang pag-aalinlangan, kahit pa siya’y pumatay ng isang brāhmaṇa. Sakay ng panghimpapawid na sasakyang Garuḍa (vimāna), mararating niya ang tahanan ng Vaikuṇṭha.

Verse 19

कुलानां तारयेत्पार्थ शतमेकोत्तरं नरः । श्रद्धायुक्तं मुदा युक्तं सोत्साहं सस्पृहं तथा

O Pārtha, ang taong iyon ay nagliligtas ng isang daan at isa (101) na angkan. (Ang pagsasagawa) ay dapat may pananampalataya, may kagalakan, may sigasig, at may taimtim na pananabik (sa Panginoon).

Verse 20

अहंकारविहीनं च स्नानं धूपानुपनम् । पुष्पनैवेद्यसंयुक्तमर्घदानसमन्वितम्

Nawa’y maging pagligo na walang pagmamataas, kalakip ang pag-aalay ng insenso; kasama ang mga bulaklak at naivedya (handog na pagkain), at ganapin sa pag-aalay ng arghya at pagbibigay-dana.

Verse 21

यामेयामे महाभक्त्या कृतारार्तिकसंयुतम् । चामराह्लादसंयुक्तं भेरीनादपुरस्कृतम्

Sa bawat pagbabantay ng gabi, na may dakilang debosyon, isagawa ang ārati; kalakip ang ligaya ng pagpaypay ng cāmara, at pinangungunahan ng tunog ng bherī (malalaking tambol).

Verse 22

पुराणश्रुतिसंपन्नं भक्तिनृत्यसमन्वितम् । विनिद्रंक्षृत्तृषास्वादस्पृहाहीनं च भारत

O Bhārata, na pinayaman ng pagbigkas ng Purāṇa at banal na pakikinig; kalakip ang sayaw ng debosyon; walang tulog, at malaya sa pagnanasa sa lasa, gutom, uhaw, at mapagpalayaw na pagnanasa—

Verse 23

तत्पादसौरभघ्राणसंयुतं विष्णुवल्लभम् । सगीतं सार्चनकरं तत्क्षेत्रगमनान्वितम्

—nagagalak sa halimuyak ng Kanyang mga paa, na minamahal ni Viṣṇu; may pag-awit, abala sa arcana (pagsamba); at kalakip ang paglalakbay-pananampalataya sa Kanyang banal na pook.

Verse 24

पायुरोधेन संयुक्तं ब्रह्मचर्यसमन्वितम् । स्तुतिपाठेन संयुक्तं पादोदकविभूषितम्

Ito’y kalakip ng pagpipigil sa katawan at pinagkalooban ng disiplina ng brahmacarya; sinasamahan ng pagbigkas ng mga himno, at pinalalamutian ng banal na tubig mula sa paa ng Panginoon (pādodaka).

Verse 25

सत्यान्वितं सत्ययोगसंयुतं पुण्यवार्तया । पंचविंशतिभिर्युक्तं गुणैर्यो जागरं नरः । एकादश्यां प्रकुर्वीत पुनर्न जायते भुवि

Ang banal na pagpupuyat na puspos ng katotohanan, kaisa ng disiplina ng katotohanan at pinananatili ng banal na pag-uusap ng Dharma—taglay ang dalawampu’t limang kabutihan—sinumang magsagawa nito sa araw ng Ekādaśī ay hindi na muling isisilang sa daigdig.

Verse 26

अत्र तीर्थवरे पूर्वमैतरेय इति द्विजः । सिद्धिं प्राप्तो महाभागो वासुदेवप्रसादतः

Noong una, sa napakahusay na banal na tawiran na ito, isang dvija na nagngangalang Aitareya—lubhang mapalad—ang nagkamit ng siddhi sa pamamagitan ng biyaya ni Vāsudeva.

Verse 27

अर्जुन उवाच । ऐतरेयः कस्य पुत्रो निवासः क्वास्य वा मुने । कथं सिद्धिमागाद्धीमान्वासुदेवप्रसादतः

Sinabi ni Arjuna: “O pantas, kaninong anak si Aitareya, saan ang kanyang tahanan, at paano nakamit ng marunong na iyon ang siddhi sa biyaya ni Vāsudeva?”

Verse 28

नारद उवाच । अस्मिन्नेव मम स्थाने हारीतस्यान्वयेऽभवत्

Sinabi ni Nārada: “Dito mismo, sa aking sariling pook na ito, siya’y isinilang sa angkan ni Hārīta.”

Verse 29

मांडूकिरिति विप्राग्र्यो वेदवेदांगपारगः

May isang pangunahing brāhmaṇa na nagngangalang Māṇḍūkī, na ganap na bihasa sa mga Veda at mga Vedāṅga.

Verse 30

तस्यासी दितरा नाम भार्या साध्वीगुणैर्युता । तस्यामुत्पद्यत सुतस्त्वैतरेय इति स्मृतः

May asawa siya na ang pangalan ay Ditarā, puspos ng mga birtud ng isang banal at tapat na babae. Mula sa kanya ay isinilang ang isang anak na lalaki, na inaalala sa pangalang Aitareya.

Verse 31

स च बाल्यात्प्रभृत्येव प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् । जजापमंत्रं त्वनिशं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

At mula pa sa pagkabata, na wari’y naturuan na sa naunang kapanganakan, walang tigil niyang inuusal sa japa ang mantrang kilala bilang “labindalawang pantig”.

Verse 32

न श्रृणोति न वक्त्येव मनसापि च किंचन । एवंप्रभावः सोऽभूच्च बाल्ये विप्रसुतस्तदा

Hindi siya nakikinig ni nagsasalita; ni sa isip man ay hindi kumakapit sa anuman. Ganyan ang pambihirang kalagayan niya noong siya’y bata pa, anak ng isang brāhmaṇa.

Verse 33

ततो मूकोऽयमित्येव नानोपायैः प्रबोधितः । पित्रा यदा न कुरुते व्यवहाराय मानसम्

Kaya inakala ng ama, “Ang batang ito’y pipi,” at sinikap siyang gisingin sa sari-saring paraan. Ngunit nang hindi man lamang niya ibaling ang isip sa karaniwang gawain ng buhay—

Verse 34

ततो निश्चित्य मनसा जडोयमिति भारत । अन्यां विवाहयामास दारान्पुत्रांस्तथादधे

Pagkaraan, nagpasiya siya sa isip: “Ang batang ito’y mapurol ang isip, O Bhārata,” kaya nag-asawa siya ng ibang babae; at mula sa kanya’y nagkaroon siya ng ganap na sambahayan, kasama ang mga anak na lalaki.

Verse 35

पिंगानाम च सा भार्या तस्याः पुत्राश्च जज्ञिरे । चत्वारः कर्मकुशला वेदवेदांगवादिनः

Ang asawa niya ay nagngangalang Piṅgā, at mula sa kanya ay isinilang ang apat na anak na lalaki—dalubhasa sa mga ritwal at bihasang tagapagpaliwanag ng Veda at ng mga Vedāṅga (mga sangay na pantulong).

Verse 36

यज्ञेषु शांतिहोमेषु द्विजैः सर्वत्र पूजिताः । ऐतरेयोपि नित्यं च त्रिकालं हरिकंदिरे

Sa mga yajña at sa mga śānti-homa (handog sa apoy para sa kapayapaan), sila’y pinararangalan saanman ng mga dvija (dalawang ulit na isinilang). At si Aitareya naman, araw-araw sa tatlong panahon, ay laging nasa templo ni Hari.

Verse 37

जजाप परमं जाप्यं नान्यत्र कुरुते श्रमम् । ततो माता निरीक्ष्यैव सपत्नीतनयांस्तथा

Inulit niya ang pinakadakilang mantra para sa japa at hindi na nagpagod sa iba pang gawain. Pagkaraan, ang ina, sa pagtanaw lamang sa mga anak ng kabiyak na asawa (sapātnī), ay nabagabag sa loob.

Verse 38

दार्यमाणेन मनसा तनयं वाक्यमब्रवीत् । क्लेशायैव च जातोऽसि धिग्मे जन्म च जीवितम्

Taglay ang pusong pinupunit ng dalamhati, sinabi niya sa anak: “Isinilang ka lamang para sa pagdurusa. Sumpain ang aking pagsilang at ang aking buhay!”

Verse 39

नार्यास्तस्या नृलोकेऽत्र वरैवाजननिः स्फुटम् । विमानिता या भर्त्रास्यान्न पुत्रः स्याद्गुणैर्युतः

Sa mundong ito ng tao, sa mga babae, ang isa pang ina ay malinaw na higit na mainam. Ang asawang hinahamak ng kanyang asawa—paano magkakaroon ng mga birtud ang kanyang anak?

Verse 40

पिंगेयं कृतपुण्या वै यस्याः पुत्रा महागुणाः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञाः सर्वत्राभ्यर्चिता गुणैः

Ang Piṅgā na ito ay tunay na may naipon na kabutihan, sapagkat ang kanyang mga anak ay lubos na marangal—mga maalam sa mga prinsipyo ng Veda at Vedāṅga—at pinararangalan sa lahat ng dako dahil sa kanilang mga katangian.

Verse 41

तदहं पुत्र दुर्भाग्या महीसागरसंगमे । निमज्जीष्ये वरं मृत्युर्जीविते किं फलं मम । त्वमप्येवं महामौनी नन्द भक्तो हरेश्चिरम्

Kaya naman, anak ko, ako na sawimpalad ay tatalon sa tagpuan ng lupa at karagatan; mas mabuti pa ang kamatayan. Anong bunga mayroon sa aking pamumuhay? At ikaw rin—O dakilang tahimik, O Nanda—ay matagal nang deboto ni Hari.

Verse 42

नारद उवाच । इति मातुर्वचः श्रुत्वा प्रहसन्नैतरेयकः

Sinabi ni Nārada: Sa pagkarinig sa mga salita ng kanyang ina, si Aitareyaka ay ngumiti.

Verse 43

ध्यात्वा मुहुर्तं धर्मज्ञो मातरं प्रणतोऽब्रवीत् । मातर्मिथ्याभिभूतासि अज्ञाने ज्ञानवत्यसि

Matapos magnilay sandali, ang maalam sa dharma ay yumuko sa kanyang ina at nagsabi: "Ina, ikaw ay nadaig ng pagkakamali; sa kamangmangan ay inaakala mong matalino ka."

Verse 44

अशोच्ये शोचसि शुभे शोच्ये नैवाऽपि शोचसि । देहस्यास्य कृते मिथ्यासंसारे किं विमुह्यसि

O mapalad na isa, nagdadalamhati ka para sa hindi dapat ipagdalamhati, at hindi ka nagdadalamhati para sa tunay na karapat-dapat sa pighati. Para sa kapakanan ng katawang ito, bakit ka nalilito sa huwad at mapanlinlang na ikot ng makamundong pag-iral?

Verse 45

मूर्खाचरितमेतद्धि मन्मातुरुचितं न हि । अन्यत्संसारसारं च सारमन्यच्च मोहिताः

Ito ay tunay na pag-uugali ng mga hangal; hindi ito nararapat para sa aking ina. Ang mga taong nalinlang ay nag-aakala na ang isang bagay ay ang 'diwa' ng makamundong buhay, samantalang ang tunay na diwa ay nasa ibang dako.

Verse 46

प्रपश्यंति यथा रात्रौ खद्योतं दीपवत्स्थितम् । यदिदं मन्यसे सारं श्रृणु तस्याप्यसारताम्

Tulad ng sa gabi na maaaring mapagkamalan ng mga tao ang alitaptap bilang lampara, gayundin ang inaakala mong 'mahalaga'—pakinggan mo ngayon ang kawalan nito ng saysay.

Verse 47

एवंविधं हि मानुऽयमा गर्भादिति कष्टदम् । अस्थिपट्टतुलास्तम्भे स्नायुबन्धेन यंत्रिते

Ganito ang katawang-tao na ito—puno ng sakit mula pa sa sinapupunan—tulad ng isang balangkas ng mga buto at haligi, na pinipigilan at itinatali ng mga litid.

Verse 48

रक्तमांसमदालिप्ते विण्मूत्रद्रव्यभाजने । केशरोमतृणच्छन्ने सुवर्णत्वक्सुधूतके

Nababahiran ng dugo at laman, isang sisidlan na naglalaman ng dumi at ihi—natatakpan ng buhok na parang damo—ngunit hinugasan at itinago sa pamamagitan ng 'ginintuang balat'.

Verse 49

वदनैकमहाद्वारे षड्गवाक्षवितभूषिते । ओष्ठद्वयकाटे च तथा दंतार्गलान्विते

Ang bibig ang tanging malaking pintuan nito, na pinalamutian ng anim na 'bintana'; ang dalawang labi ang nagsisilbing mga pinto, at nilagyan ng mga ngipin bilang mga trangka.

Verse 50

नाडीस्वेदप्रवाहे च कालवक्त्रानलस्थिते । एवंविधे गृहे गेही जीवो नामास्ति शोभने

Sa gayong tahanan—na may mga daluyan (nāḍī) at agos ng pawis na walang tigil, at may apoy ng Panahon na nasa bibig na lumalamon—O marikit, nananahan doon ang ‘maybahay’ na tinatawag na jīva.

Verse 51

गुणत्रयमयी भार्या प्रकृतिस्तस्य तत्र च । बोधाहंकारकामाश्च क्रोधलोभादयोऽपि च

Doon, ang ‘asawa’ niya ay si Prakṛti na binubuo ng tatlong guṇa; at naroon din ang kamalayan, ang ahaṃkāra (pagka-ako), ang kāma (pagnanasa)—gayundin ang galit, kasakiman, at iba pa.

Verse 52

अपत्यान्यस्य हा कष्टमेवं मूढः प्रवर्तते । तस्य योयो यथा मोहस्तथा तं श्रृणु तत्त्वतः

Ay, kahabag-habag—mga ‘anak’ na hindi naman tunay na kanya! Sa ganyang paraan kumikilos ang nalilinlang. Anuman ang anyo ng kanyang pagkalito, pakinggan mo sa akin ang tunay na katotohanan nito.

Verse 53

स्रोतांसि यस्य सततं प्रस्रवंति गिरेरिव । कफमूत्रादिकान्यस्य कृते देहस्य मुह्यति

Ang mga agos sa kanyang katawan ay patuloy na dumadaloy na parang tubig mula sa bundok; ngunit alang-alang sa katawang ito—punô ng plema, ihi, at mga katulad—siya’y nalulunod sa pagkalito.

Verse 54

सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते । शुचिरेकप्रदेशोऽपि विण्मूत्रस्य दृतेरिव

Sa katawang ito—imbakan ng lahat ng karumihan—wala ni isang bahagi na tunay na malinis, gaya ng supot na balat na punô ng dumi at ihi.

Verse 55

स्पृष्ट्वा स्वदेहस्रोतांसि मृत्तोयैः शोध्यते करः । तथाप्यशुचिभांडस्य न विरज्यति किं नरः

Pagkatapos hipuin ang sariling mga labasan ng katawan, nililinis ng tao ang kamay sa lupa at tubig; gayunman, paano siya hindi nagkakaroon ng paglayo sa pagnanasa sa maruming sisidlang ito (ang katawan)?

Verse 56

कायः सुगन्धतोयाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः । न जहाति स्वकं भावं श्वपुच्छमिव नामितम्

Kahit alagaan nang masusi ang katawan sa mababangong tubig at iba pa, hindi nito iniiwan ang sariling likas na ugali—gaya ng buntot ng aso na kahit idiin ay hindi nananatiling tuwid.

Verse 57

स्वदेहाशुचिगंधेन न विरज्यति यो नरः । विरागे कारणं तस्य किमन्यदु पदिश्यते

Kung ang tao’y hindi pa rin nagkakaroon ng paglayo sa pagnanasa kahit dahil sa baho ng karumihan ng sariling katawan, ano pang ibang dahilan ng pagtalikod ang maituturo sa kanya?

Verse 58

गन्धलेपापनोदार्थं शौचं देहस्य कीर्तितम् । द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुध्यति

Itinuturo ang kalinisan ng katawan upang alisin ang amoy at dumi; ngunit kapag naalis na ang dalawang ito, tunay na nalilinis ang tao sa pamamagitan lamang ng kadalisayan ng loob o bhāva.

Verse 59

गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैः पर्वतोपमैः । आ मृत्योराचरञ्छौचं भावदुष्टो न शुध्यति

Kahit magsagawa ng paglilinis ng katawan hanggang kamatayan—gamit ang lahat ng tubig ng Ilog Gaṅgā at mga bunton ng lupa na parang bundok—ang may maruming loob ay hindi pa rin magiging dalisay.

Verse 60

तीर्थस्नानैस्तपोभिर्वा दुष्टात्मा नैव शुध्यति । स्वेदितः क्षालितस्तीर्थे किं शुद्धिमधिगच्छति

Sa pagligo sa mga banal na tawiran (tīrtha) o sa pag-aayuno at pagtitika, ang taong may masamang loob ay hindi nagiging dalisay. Kung pawis at paghuhugas lamang sa tīrtha, anong tunay na kadalisayan ang kanyang makakamtan?

Verse 61

अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोऽपि हुताशनम् । न स्वर्गो नापपर्गश्च देहनिर्दहनं परम्

Para sa taong marumi ang kalooban, kahit pumasok pa sa apoy na handog, walang langit at walang kalayaan—tanging ang huling pagkatupok ng katawan lamang.

Verse 62

भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु । अन्यथालिंग्यते कांता भावेन दुहिताऽन्यथा

Ang kadalisayan ng layon ang pinakamataas na kalinisan at tunay na panukat sa lahat ng gawa. Kung hindi, dahil sa maling saloobin ng loob, maaaring yakapin ang minamahal na parang anak na babae—o yakapin ang anak na babae na parang iba.

Verse 63

अन्यथैव स्तनं पुत्रश्चिंतयत्यन्यथा पतिः । चित्तं विशोधयेत्तस्मात्किमन्यैर्बाह्यशोधनैः

Ang anak ay tumitingin sa dibdib sa isang diwa, at ang asawa ay sa ibang diwa. Kaya linisin ang isip—ano pa ang silbi ng iba pang panlabas na paglilinis?

Verse 64

भावतः संविशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सद्वैराग्यमृदा पुनः

Sa wastong damdamin at layon sa loob, ang sarili ay nalilinis nang ganap, at natatamo ang langit at kalayaan. Ang dungis ng kamangmangan ay nahuhugasan ng malinaw na tubig ng tunay na kaalaman, at ang lupa ng puso ay muling pinatitibay ng matatag na paglayo sa pagnanasa (vairāgya).

Verse 65

अविद्यारागविण्मूत्रलेपगंधविशोधनम् । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचि विदुः

Ang katawang ito ay dapat linisin mula sa karumihan ng kamangmangan at pagnanasa—mula sa dumi, ihi, mga pahid at baho. Kaya nalalaman ng mga pantas na ang katawan ay likás na marumi.

Verse 66

त्वङ्मात्रसारनिःसारं कदलीसारसंनिभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिलीभवेत्

Kapag nalaman na ang katawan ay hungkag—balat lamang ang tila ‘diwa’—at kahawig ng ubod ng punong saging, ang pantas, sa pagtanaw sa katawang hitik sa kapintasan, ay lumuluwag sa pagkapit at pagkapit-dikit.

Verse 67

स निष्क्रामति संसारे दृढग्राही स तिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्म दुःखं प्रकीर्तितम्

Ang nagluluwag ng pagkapit ay lumalabas sa saṃsāra; ngunit ang mahigpit na kumakapit ay nananatili. Kaya ipinahahayag ang malaking hirap na ito: ang kapanganakan mismo ay pagdurusa.

Verse 68

पुंसामज्ञातदोषेण नानाकर्मवशेन च । यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति

Dahil sa di pagkakilala sa sariling mga pagkukulang, at dahil sa pag-uudyok ng sari-saring karma, ang mga tao’y nananatili sa pagdurusa—gaya ng taong nadadaganan ng malaking bundok at di makatindig.

Verse 69

यथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति वेष्टितः । पतितः सागरे यद्वद्दृःखमास्ते समाकुलः

Gaya ng nilalang na may katawan na nababalot ng lamad ng sinapupunan (jarāyu) at nananatili sa hirap, gayon din—gaya ng taong nahulog sa dagat—siya’y nananatiling balisa at nilulunod ng pagdurusa.

Verse 70

गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथाऽस्ते व्याकुलः पुमान् । लोहकुम्भे यथान्यस्त पच्यते कश्चिदग्निना

Nababad sa mga likido ng sinapupunan, nananatili roon ang tao sa pagkabalisa. Gaya ng isang inilagay sa palayok na bakal at niluluto ng apoy, siya’y wari bang niluluto.

Verse 71

गर्भकुम्भे तथा क्षिप्तः पच्यते जठराग्निना । सूचीभिरग्निवर्णाभिर्विभिन्नस्य निरन्तरम्

Inihagis sa sinapupunan na tila palayok, siya’y niluluto ng apoy sa tiyan. At walang tigil siyang wari’y tinutusok ng mga kirot na parang karayom, nagliliyab na gaya ng apoy.

Verse 72

यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेऽष्टगुणं भवेत् । इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम्

Anumang pagdurusang sumisibol sa isang nilalang, yaon ding pagdurusa ay nagiging walong ulit sa sinapupunan. Ganito ipinahayag ang ‘pagdurusa sa sinapupunan’ ng mga may buhay.

Verse 73

चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः । तत्रस्थस्य च सर्वेषां जन्मनां स्मरणं भवेत्

Para sa lahat ng nilalang—gumagalaw man o hindi—ayon sa kalagayan ng kanilang sariling pag-iral sa sinapupunan, ang nananatili roon ay nagkakamit ng pag-alaala sa lahat ng kapanganakan.

Verse 74

मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्वनेकधा

Ako’y namatay at muling isinilang; at pagkasilang, muli ring namatay. Sa maraming paraan, nasaksihan ko ang libu-libong iba’t ibang sinapupunan at kapanganakan.

Verse 75

अधुना जातमात्रोऽहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भो न संभवेत्

Ngayon ako’y bagong silang at muling napailalim sa mga bakas ng sanlibutang gawi. Kaya’t hahanapin ko ang pinakamataas na kabutihan—upang hindi na muling pumasok sa sinapupunan.

Verse 76

अध्येष्यामि हरेर्ज्ञानं संसारविनिवर्तनम् । एवं संचिंतयन्नास्ते मोक्षोपायं विचिन्तयन्

“Pag-aaralan ko ang nagliligtas na kaalaman ni Hari na nagbabalikwas mula sa saṃsāra.” Sa gayong pagninilay, siya’y nananatiling nakatuon—iniisip ang daan tungo sa mokṣa.

Verse 77

गभात्कोटिगुणं दुःखं जायमानस्य जायते । गर्भवासे स्मृतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति

Sa pagsilang, ang pagdurusa’y sumisiklab nang milyong ulit kaysa sa hirap sa sinapupunan. At ang anumang alaala habang nasa sinapupunan ay naglalaho pagkapanganak.

Verse 78

स्पृष्टमात्रस्य बाह्येन वायुना मूढता भवेत् । संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः

Sa sandaling masaling ng hangin sa labas, sumisibol ang pagkalito. At sa nalilitong iyon, ang pagkaputol ng alaala’y mabilis na muling dumarating.

Verse 79

स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च । रतिः संजायते तूर्णं जंतोस्तत्रैव जन्मनि

Pagkaraan, dahil sa pagkawala ng alaala at sa pag-uudyok ng dating karma, ang pagnanasa’y mabilis na sumisilang sa nilalang na may katawan, sa mismong buhay na iyon.

Verse 80

रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्तते । तत्रात्मानं न जानाति न परं न च दैवतम्

Ang daigdig na ito—nabahiran ng pagnanasa at pagkalito—ay sumusuong sa hindi dapat gawin. Doon, hindi nito nakikilala ang Sarili, ni ang Kataas-taasan, ni maging ang Banal na Diyos.

Verse 81

न श्रृणोति परं श्रेयः सति चक्षुषि नेक्षते । समे पथि समैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे

Hindi niya pinakikinggan ang pinakamataas na kabutihan; may mga mata ngunit hindi nakakakita. Kahit naglalakad sa pantay na daan kasama ng iba, siya’y natitisod na wari’y sa bawat hakbang.

Verse 82

सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि । संसारे क्लिश्यते तेन रागमोहवशानुगः

Kahit may wastong talino, hindi pa rin niya nauunawaan—kahit itinuturo ng mga pantas. Kaya siya’y nagdurusa sa saṃsāra, sumusunod sa paghahari ng pagnanasa at pagkalito.

Verse 83

गर्भस्मृतेरभावेन शास्त्रमुक्तं महर्षिभिः । तद्दृःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम्

Dahil wala ang alaala ng sinapupunan, ipinahayag ng mga dakilang ṛṣi ang śāstra—upang isalaysay ang pagdurusang iyon at itatag ang mga paraan tungo sa langit at mokṣa (kalayaan).

Verse 84

ये शास्त्रज्ञाने सत्यस्मिन्सर्वकर्मार्थसाधके । न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र परमद्भुतम्

Yaong may tunay na kaalaman sa śāstra—kaalamang tumutupad sa layon ng lahat ng matuwid na gawain—ngunit hindi pa rin hinahanap ang sariling pinakamataas na kabutihan (śreyas): iyan ang pinakadakilang kababalaghan dito.

Verse 85

अव्यक्तेन्द्रियवृत्तित्वाद्बाल्ये दुःखं महत्पुनः । इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं च किञ्चन

Sapagkat hindi pa ganap ang galaw ng mga pandama, ang pagkabata ay nagdadala ng malaking pagdurusa; kahit naisin, ang bata’y hindi makapagsalita ni makagawa ng anuman.

Verse 86

दंतोत्थाने महद्दुःखं मौलेन व्याधिना तथा । बालरोगैश्च विविधैः पीडा बालग्रहैरपि

Sa pag-usbong ng ngipin ay may malaking sakit, gayundin ang karamdaman sa ulo; may pagdurusa rin mula sa iba’t ibang sakit ng pagkabata, at maging sa panggugulo ng mga espiritung bumibihag sa bata (bālagraha).

Verse 87

तृड्बुभुक्षापरीतांगः क्वचित्तिष्ठति रारटन् । विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत्

Dahil sa uhaw at gutom na sumasaklaw sa katawan, ang bata’y minsang tumatayo at humahagulhol; at sa kamangmangan, maaari pa siyang gumawa ng gaya ng pagkain ng dumi at pag-inom ng ihi.

Verse 88

कौमारे कर्णवेधेन मातापित्रोर्विताडनैः । अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं स्याद्गुरुशासनात्

Sa kabataan, may sakit dahil sa pagbubutas ng tainga, sa parusa ng ina at ama, at sa pag-aaral ng mga titik at iba pa; may pagdurusa rin mula sa disiplina at pagsaway ng guro.

Verse 89

प्रमत्तेंद्रियवृत्तैश्च कामरागप्रपीडनात् । रागोद्वृत्तस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने

Sa kabataan, kapag ang mga pandama’y pabaya at pinahihirapan ng pagnanasa at pag-ibig na makamundo—paano magkakaroon ng ligaya ang laging ginugulo ng pagnanabik?

Verse 90

ईर्ष्यया सुमहद्दुःखं मोहाद्रक्तस्य जायते । मत्तस्य कुपितस्यैव रागो दोषाय केवलम्

Mula sa inggit ay sumisibol ang napakalaking pagdurusa sa taong ang isip ay tinina ng kamangmangan. Sa lasing at sa galit, ang pagnanasa ay nagiging tanging kapintasan lamang.

Verse 91

न रात्रौ विंदते निद्रा कामाग्निपरिखेदितः । दिवापि हि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया

Sa gabi, ang sinusunog ng apoy ng pagnanasa ay hindi nakakakita ng tulog. Sa araw naman, saan manggagaling ang ligaya—kung ang isip ay balisa sa pagkamal ng yaman?

Verse 92

नारीषु त्वनुभूतासु सर्वदोषाश्रयासु च । विण्मुत्रोत्सर्गसदृशं सौख्यं मैथुनजं स्मृतम्

At tungkol sa mga babae—kapag naranasan na at nakita bilang tahanan ng lahat ng kapintasan—ang ligayang mula sa pakikipagtalik ay inaalala na tulad ng ginhawang dulot ng pagdumi at pag-ihi.

Verse 93

सन्मानमपमानेन वियोगेनेष्टसंगमः । यौवनं जरया ग्रस्तं क्व सौख्यमनुपद्रवम्

Ang dangal ay sinusundan ng paghamak; ang pagsasama sa minamahal ay sinusundan ng paghihiwalay. Ang kabataan ay sinasakmal ng katandaan—kaya saan naroon ang ligayang walang ligalig?

Verse 94

वलीपलितकायेन शिथिलीकृतविग्रहः । सर्वक्रियास्वशक्तश्च जरयाजर्ज्जरीकृतः

Kapag ang katawan ay may kulubot at uban, ang anyo’y lumuluwag at nanghihina. Walang lakas sa lahat ng gawain, ang tao’y lubusang nauupos sa katandaan.

Verse 95

स्त्रीपुंसोर्यौवनं रूपं यदन्योन्याश्रयं पुरा । तदेवं जरया ग्रस्तमुभयोरपि न प्रियम्

Ang kabataan at kagandahan ng babae at lalaki, na noon ay magkatuwang at umaasa sa isa’t isa; kapag sinakmal ng katandaan, hindi na ito kaaya-aya sa kanilang dalawa.

Verse 96

जराभिभूतःपुरुषः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते

Ang lalaking dinaig ng katandaan, dahil sa kanyang kawalang-lakas, ay minamaliit at inaapi ng asawa, mga anak, at mga kamag-anak; pati ng mga aliping masama ang asal.

Verse 97

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च नातुरो यतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्

Sapagkat ang taong hindi pa dinadapuan ng katandaan o karamdaman ay may kakayahang tuparin ang dharma, yaman, ligaya, at maging ang paglaya; kaya habang bata, isabuhay ang dharma.

Verse 98

वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहश्च देहोऽयं परिकीर्तितः

Ang kawalan ng balanse ng vāta, pitta, kapha at iba pa ay tinatawag na “karamdaman”; at ang katawang ito’y inilalarawan bilang isang pagtitipon lamang ng mga salik na iyon, simula sa vāta.

Verse 99

तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । रोगैर्नानाविधैर्यांति देहे दुःखान्यनेकशः

Kaya dapat maunawaan na ang katawang ito ng sarili ay punô ng karamdaman; sa pamamagitan ng sari-saring sakit, di-mabilang na pagdurusa ang lumilitaw sa loob ng katawan.

Verse 100

तानि न स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम् । एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम्

Ang mga panloob na pagdurusang iyon ay hindi man lubos na nalalaman ng sarili—ano pa ang kailangan kong sabihin? Sa mismong katawang ito nananahan ang ‘isang daan at isa pang kamatayan’ (di-mabilang na sanhi ng pagpanaw).

Verse 101

तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषास्त्वागंतवः स्मृताः । ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यन्ति भेषजैः

Sa mga iyon, iisa ang nakaugnay sa Panahon (kaya di maiiwasan); ang iba ay itinuturing na ‘dumarating lamang’ o panlabas. Yaong tinawag na panlabas dito ay napapawi sa pamamagitan ng mga gamot.

Verse 102

जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति । विविधा व्याधयः शस्ताः सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा

Kahit sa japa, homa, at pagbibigay-dana, ang kamatayang dulot ng Panahon ay hindi napapawi. Maraming uri ng karamdaman, sugat mula sa sandata, at mga nilalang gaya ng ahas at iba pa ay mga sanhi ring humahantong sa kamatayan.

Verse 103

विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम् । पीडितं सर्परोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम्

Ang mga lason at abhicāra (kulam o salamangka) ay mga pintuan ng kamatayan para sa mga may katawan. Maging si Dhanvantari mismo ay dumanas ng pighati dahil sa kagat ng ahas, karamdaman, at mga katulad nito.

Verse 104

स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं हि देहिनम् । नैषधं न तपो मंत्रा न मित्राणि न बांधवाः

Kapag dumating na ang itinakdang oras para sa may katawan, wala nang makapagbabalik sa kanya sa kagalingan—hindi gamot, hindi tapas (pagpapakasakit-ascetiko), hindi mantra, hindi mga kaibigan, ni maging mga kamag-anak.

Verse 105

शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् । रसायनतपोजप्यैर्योगसिद्धैर्महात्मभिः

Tanging ang mga dakilang kaluluwang ganap sa Yoga—sa pamamagitan ng rasāyana, matinding tapa, at tuluy-tuloy na japa—ang maaaring makapangalaga sa taong pinahihirapan ng bigat ng Panahon.

Verse 106

कालमृत्युरपि प्राज्ञैर्नीयते नापि संयुतैः । नास्ति मृत्युसमं दुःखं नास्ति मृत्युसमं भयम्

Kahit ang marurunong at may ganap na paghahanda ay hindi kayang itaboy ang kamatayang dulot ng Panahon. Walang dalamhating kapantay ng kamatayan, at walang takot na kapantay ng kamatayan.

Verse 107

नास्ति मृत्युसमस्रासः सर्वेषामपि देहिनाम् । सद्भार्यापुत्रमित्राणि राज्यैश्वर्यसुखानि च

Para sa lahat ng may katawan, walang sindak na kapantay ng kamatayan—kahit pa may mabuting asawa, mga anak, mga kaibigan, at mga ligaya ng kaharian at kasaganaan.

Verse 108

आबद्धानि स्नेहपाशैर्मृत्युः सर्वाणि कृंतति । किं न पश्यसि मातस्त्वं सहस्रस्यापि मध्यतः

Pinuputol ng Kamatayan ang lahat ng nabibigkis ng mga tali ng pag-ibig at pagkapit. Ina—bakit hindi mo ito nakikita, kahit nasa gitna ka ng libu-libo?

Verse 109

जनाः शतायुषः पंचभवंति न भवन्ति वा । अशीतिका विपद्यन्ते केचित्सप्ततिका नराः

May ilan ay maaaring umabot sa sandaang taon—maaari pang lumampas, o maaari ring hindi. May namamatay sa walumpu, at may mga lalaki pang namamatay kahit sa pitumpu.

Verse 110

परमायुः स्थिता षष्टिस्तदप्यस्ति न निष्ठितम् । तस्य यावद्भवेदायुर्देहिनः पूर्वकर्म भिः

Ang “pinakamataas na haba ng buhay” ay sinasabing animnapu, ngunit kahit iyon ay hindi tiyak. Ang may katawan ay nabubuhay lamang ayon sa hinubog ng naunang karma.

Verse 111

तस्यार्धमायुषो रात्रिर्हरते मृत्युरूपिणी । बालभावेन मोहेन वार्धके जरया तथा

Sa habang-buhay na iyon, kalahati ay inaagaw ng gabi—kamatayan sa anyong yaon. At ang natitira’y nauubos din: sa pagkabata dahil sa kamusmusan at pagkalito, at sa katandaan dahil sa pagkabulok ng pag-edad.

Verse 112

वर्षाणां विंशतिर्याति धर्मकामार्थवर्जितः । आगन्तुकैर्भवैः पुंसां व्याधिशोकैरनेकधा

Dalawampung taon ang lumilipas na walang Dharma, walang ligaya, at walang kasaganaan. At sa maraming paraan, ang tao’y lalo pang nauubos ng di-inaasahang kalagayan—mga karamdaman at mga dalamhati.

Verse 113

ह्रियतेर्द्धं हि तत्रापि यच्छेषं तद्धि जीवितम् । जीवितांतेच मरणं महाघोरमवाप्नुयात्

Kahit doon, may bahagi pa ring inaagaw; ang natitira lamang ang tunay na “buhay”. At sa wakas ng buhay, sasalubungin ang kamatayan—lubhang kakila-kilabot.

Verse 114

जायते योनिकोटीषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पुंसां वियोगः कर्मसंख्यया

Dahil sa kapangyarihan ng karma, ang namatay ay muling isinisilang sa gitna ng milyun-milyong sinapupunan. Para sa tao, ang paghihiwalay na tinatawag na “kamatayan” ay pagbabago lamang ng katawan, ayon sa bilang at lakas ng sariling mga gawa.

Verse 115

मरणं तद्विनिर्द्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमःप्रविष्टस्य च्छिद्यमानेषु मर्मसु

Ito ang tinatawag na “kamatayan”: hindi ito ganap na pagkapuksa sa sukdulang diwa. Ito ang kalagayan ng pumasok sa dakilang dilim, habang ang mga susing-diwa ng buhay ay pinuputol at binabasag.

Verse 116

यद्दुःखं मरणं जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातर्हा कांते क्रंदत्येवं सुदुःखितः

Ang pagdurusang tinatawag na kamatayan para sa nilalang ay walang katulad sa daigdig na ito. Sa matinding pighati, siya’y humahagulgol: “Ay, ama! Ay, ina! Ay, minamahal!”

Verse 117

मण्डूक इव सर्पेण गीर्यते मृत्युना जनः । बांधवैः संपरित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः

Gaya ng palakang nilulunok ng ahas, nilulunok ng Kamatayan ang tao. Iniiwan ng ilang kamag-anak, ngunit napalilibutan ng mga minamahal.

Verse 118

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुकेन परिशुष्यता । चतुरंतेषु खट्वायाः परिवर्तन्मुहुर्मुहुः

Humihinga siya nang mahaba at mainit, natutuyo ang mukha; at paulit-ulit na umiikot sa apat na sulok ng higaan.

Verse 119

संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्

Sa pagkalito, ibinabato niya ang mga kamay at paa sa lahat ng dako. Mula sa higaan, hinahangad niya ang sahig; mula sa sahig, hinahangad niyang bumalik sa higaan—at muli na naman sa lupa.

Verse 120

विवस्त्रो मुक्तलज्जश्च विष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककण्ठोष्ठतालुकः

Hubad, nawala ang hiya, nabahiran ng dumi, at namamalimos ng tubig—tuyo ang lalamunan, mga labi, at ngalangala.

Verse 121

चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । पंचावटान्खनमानः कालपाशेन कर्षितः

Nababahala sa sariling yaman: “Kanino mapupunta ito kapag ako’y namatay?”—hinihila siya ng tali ng Panahon, na wari’y naghuhukay ng nakatagong kayamanan.

Verse 122

म्रियते पश्यतामेव गले घुर्घुररावकृत् । जीवस्तृणजलूकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्

Namamatay siya habang nakatingin ang mga tao, may ungol na kumukulo sa lalamunan. Ang jiva ay pumapasok sa katawan nang sunod-sunod, gaya ng linta na lumilipat mula sa isang talim ng damo tungo sa iba.

Verse 123

संप्राप्योत्तरमंशेन देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थना दुःखमधिकं हि विवेकिनः

Pagdating sa susunod na bahagi (susunod na katawan), iniiwan ang naunang katawan. Sa may pag-unawa, ang sakit ng pagmamakaawa at pagsusumamo ay higit pa sa kamatayan.

Verse 124

क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । ज्ञातं मयैतदधुना मृतो भवति यद्गुरुः

Ang sakit sa kamatayan ay panandalian; ngunit ang pagdurusang dulot ng pamamalimos at pagnanasa ay walang hanggan. Ngayon ay malinaw ko itong nauunawaan—sapagkat ang mismong gurong naging gabay ko ay pumanaw na.

Verse 125

न परः प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णा लाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये ह्यन्त्ये दुःखं च दारुणम्

Kaya’t huwag paulit-ulit na mamagitan sa iba—ang pagnanasa’y nagpapaliit at nagpapahamak sa dangal. Masakit sa simula, masakit sa gitna, at sa wakas ay nagdadala ng kakilakilabot na sakit.

Verse 126

निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःखपरंपरा । क्षुधा च सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः

Sa likas na kalagayan, sa lahat ng nilalang ay may sunod-sunod na pagdurusa. At ang gutom ay inaalala bilang pinakapangunang “sakit” sa lahat ng sakit.

Verse 127

स चान्नौषधिलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्ध्याधेर्वेदना तीव्रा निःशेषबलकृन्तनी

Maging iyon (ang gutom) ay napapawi lamang sandali sa pagkain, gamot, o pahid. Matindi ang pighati ng “sakit” na gutom, at pinuputol nito ang lakas hanggang sa maubos.

Verse 128

तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्न्नरः । राज्ञोऽभिमानमात्रं हि ममैव विद्यते गृहे

Kapag dinaig nito (ang gutom), namamatay ang tao—gaya ng pagkamatay sa iba pang sakit. Sa aking tahanan, tanging yabang ng pagkahari lamang ang naroroon, wala nang iba.

Verse 129

सर्वमाभरणं भारं सर्वमालेपनं मम । सर्वं प्रलापितं गीतं नित्यमुन्मत्तचेष्टितम्

Lahat ng aking palamuti ay pasanin; lahat ng aking pampaganda ay walang saysay. Lahat ng aking daldal at awit ay pawang walang kabuluhang bulalas—palagi, na parang kilos ng isang baliw.

Verse 130

इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां व्यग्रचित्तानामन्योन्यविजिगीषया

Kaya nga, kung pagninilayan, saan matatagpuan ang ligaya sa mga kalayawan ng paghahari? Sapagkat ang isip ng mga hari ay laging nababagabag ng pagnanais na manaig sa isa’t isa.

Verse 131

प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्यापि पतिताः कः श्रियो विंदते सुखम्

Tunay nga, ang mga dakilang hari gaya ni Nahuṣa—na wari’y pinahiran ng kislap ng kasaganaan—ay bumagsak kahit nakarating na sa langit. Sino ang makatatagpo ng tunay na ligaya sa pamamagitan lamang ng kapalaran at yaman?

Verse 132

उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशये स्थितम् । नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते

Sa hanay ng mga deva, pataas nang pataas, bawat isa’y nakahihigit sa iba. Sa langit, tinatamasa ng tao ang bunga ng kabutihan, ngunit tinatamasa ito na para bang pinuputol ang ugat—ang naipong merito.

Verse 133

न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः । छिन्नमूलतरुर्यद्वदवशः पतते क्षितौ

At wala nang ibang gawaing isinasagawa—iyan ang napakabigat na kapintasan ng kalagayang iyon. Gaya ng punong naputol ang ugat, walang magawa itong bumabagsak sa lupa.

Verse 134

पुण्यमूलक्षये तद्वत्पातयंति दिवौकसः । इति स्वर्गेपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः

Kapag naubos ang ugat ng merito, ang mga nananahan sa langit ay ibinabagsak din sa gayon. Kaya, sa pagninilay, maging sa langit ay wala ring pangmatagalang ligaya ang mga deva.

Verse 135

तथा नारकिणां दुःखं प्रसिद्धं किं च वर्ण्यते । स्थावरेष्वपिदुःखानि दावाग्निहिमशोषणम्

Gayon din, ang pagdurusa ng mga nasa impiyerno ay kilala na—ano pa ang dapat ilarawan? Maging sa mga nilikhang di gumagalaw (mga halaman) ay may sakit: sunog sa gubat, lamig, at tagtuyot na nagpapalanta.

Verse 136

कुठारैश्ठेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशखाफलानां च पातनं चंडवायुना

May mabagsik na pagputol ng palakol, pagkalas ng balat ng puno; at paglaglag ng mga dahon, sanga, at bunga na ibinabagsak ng marahas na hangin.

Verse 137

अपमर्दश्च सततं गजैर्वन्यैश्च देहिभिः । तृड्बुभुक्षा च सर्पाणां क्रोधो दुःखं च दारुणम्

May walang tigil na pagdurog at pagyurak ng mga mailap na elepante at iba pang may katawan. Sa mga ahas man ay may pahirap—uhaw at gutom, at mabangis na poot na siya ring nagiging kakila-kilabot na pagdurusa.

Verse 138

दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबन्धनम् । एवं सरीसृपाणां च दुःखं मातर्मुहुर्मुहुः

Sa daigdig, ang masasama ay pinapatay, at ang iba’y iginagapos ng silo. Kaya, O Ina, ang mga gumagapang ay nakakatagpo rin ng pagdurusa nang paulit-ulit.

Verse 139

अकस्माज्जन्ममरणं कीटादीनां तथाविधम् । वर्षाशीतातपैर्दुःखं सुकष्टं मृगपक्षिणाम्

Para sa mga insekto at katulad nila, ang kapanganakan at kamatayan ay dumarating nang biglaan. Para sa mga usa at mga ibon, matindi ang pagdurusa—pinahihirapan ng ulan, lamig, at nakapapasong init ng araw.

Verse 140

क्षुत्तृट्क्लेशेन महता संत्रस्ताश्च सदा मृगाः । पशुनागनिकायानां श्रृणु दुःखानि यानि च

Ang mga hayop ay laging nanginginig sa takot, pinahihirapan ng matinding gutom at uhaw. Ngayon, dinggin mo rin ang mga pagdurusang dinaranas ng mga kawan ng baka at ng mga elepante.

Verse 141

क्षुत्तृट्छीतादिदमनं वधबन्धनताडनम् । नासाप्रवेधनं त्रासः प्रतोदांकुशताडनम्

Naroon ang pagpapasuko sa gutom, uhaw, lamig at iba pa; ang pagpatay, pagkabihag at pambubugbog; ang pagbubutas ng ilong, walang humpay na pangamba, at mga hampas ng pang-udyok at kawit ng elepante.

Verse 142

वेणुकुन्तादिनिगडमुद्गरांऽकुशताडनम् । भारोद्वहनसंक्लेशं शिक्षायुद्धादिपीडनम्

May mga tanikala at gapos na kawayan, sibat at iba pa; may paghampas ng pamalo at kawit; may pighati sa pagbubuhat ng mabibigat na pasan; at pagdurusa sa pagsasanay, digmaan, at iba pang pagsubok.

Verse 143

आत्मयूथवियोगश्च वने च नयनादिकम् । दुर्भिक्षं दुर्भगत्वं च मूर्खत्वं च दरिद्रता

May pagkalayo sa sariling kawan; at sa gubat, pagkawala ng mga mata at iba pang bahagi ng katawan. May taggutom, kamalasan, kamangmangan, at kahirapan din.

Verse 144

अधरोत्तरभावश्च मरणं राष्ट्रविभ्रमः । अन्योन्याभिभवाद्दुःखमन्योन्यातिशयात्पुनः

Sa mundong ito ay may pag-angat at pagbagsak ng katayuan, may kamatayan, at may pagguho ng mga kaharian. Ang dalamhati’y nagmumula sa pagdaig sa isa’t isa, at muli sa di-mapayapang tunggalian upang mangibabaw.

Verse 145

अनित्यता प्रभावाणामुच्छ्रयाणां च पातनम् । इत्येवमादिभिर्दुःखैर्यस्माद्व्याप्तं चराचरम्

Ang mga kapangyarihan sa sanlibutan ay di-mananatili, at ang bawat pag-angat ay nauuwi sa pagbagsak. Kaya, dahil sa mga pagdurusang ito at mga katulad nito, ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw ay nababalot at napupuno ng dusa.

Verse 146

निरयादिमनुष्यांतं तस्मात्सर्वं त्यजेद्बुधः । स्कन्धात्सकन्धं नयेद्भारं विश्रामं मन्यतेन्यथा

Kaya ang marunong ay dapat talikdan ang lahat—mula sa mga kalagayang mala-impyerno hanggang sa buhay bilang tao. Kung hindi, tulad ng taong inililipat lamang ang pasan mula sa isang balikat tungo sa kabila, napagkakamalan niyang ang paglipat ay tunay na pahinga.

Verse 147

तद्वत्सर्वमिदं लोके दुःखं दुःखेन शाम्यति । एवमेतज्जगत्सर्वमन्योन्यातिशयोच्छ्रितम्

Gayon din, ang lahat sa mundong ito ay dusa, at ang dusa ay napapawi lamang sa pamamagitan ng dusa. Kaya ang buong sansinukob na ito ay nakatindig sa pag-uunahang labis—bawat isa’y humihigit sa kapwa.

Verse 148

दुःखैराकुलितं ज्ञात्वा निर्वेदं परमाप्नुयात् । निर्वेदाच्च विरागः स्याद्विरागाज्ज्ञानसंभवः

Sa pagkaalam na ang daigdig ay ginugulo ng mga pagdurusa, dapat makamtan ang malalim na pagkapagod sa makamundo. Mula sa pagkapagod na ito’y sumisibol ang virāga (pagkawalang-kapit), at mula sa virāga’y isinisilang ang kaalamang nagpapalaya.

Verse 149

ज्ञानेन तं परं ज्ञात्वा विष्णुं मुक्तिमवाप्नुयात् । नाहमेतादृशे लोके रमेयं जननि क्वचित्

Sa pamamagitan ng kaalaman, kapag natanto ang Kataas-taasang Viṣṇu, nakakamtan ang mokṣa, ang paglaya. “Sa ganitong daigdig, O Ina, hindi ako kailanman malulugod saanman.”

Verse 150

राजहंसो यथा शुद्धः काकामेध्यप्रदर्शकः । श्रृणु मातर्यत्र संस्थो रमेयं निरुपद्रवः

Gaya ng maharlikang sisne na dalisay at naglalantad ng marumi sa gitna ng mga uwak, makinig, O Ina: tanging sa pook na maaari akong manahan nang walang panggugulo, doon ko matatagpuan ang ligaya.

Verse 151

अविद्यायनमत्युग्रं नानाकर्मातिशाखिनम् । संकल्पदंशमकरं शोकहर्षहिमातपम्

Ito’y nakapanghihilakbot na sasakyan ng kamangmangan, na may sari-saring gawa bilang mga sangang lumalaganap; may mga balak bilang mga insektong kumakagat at mga pating; at may dalamhati at galak bilang lamig at init.

Verse 152

मोहांधकारतिमिरं लोभव्यालसरीसृपम् । विषयानन्यथाध्वानं कामक्रोधविमोक्षकम्

Taglay nito ang dilim ng pagkalito bilang ulap ng kadiliman, at ang kasakiman bilang mga ahas na gumagapang. Ang landas nito’y di-maiiwasang patungo sa mga bagay ng pandama; at naluluwagan lamang sa pamamagitan ng pagnanasa at poot—laging itinutulak ang tao pasulong.

Verse 153

तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोऽस्मि महद्वनम् । न तत्प्रविश्य शोचंति न प्रदुष्यंति तद्विदः

Matapos tawirin ang dakilang kuta na mabigat at mahirap, pumasok ako sa malawak na gubat. Yaong mga tunay na nakaaalam—pagkapasok doon—hindi nagdadalamhati at hindi nadudungisan.

Verse 154

न च बिभ्यति केषांचिन्नास्य बिभ्यति केचन

May ilan na hindi natatakot kailanman; at wala ni isa ang natatakot sa pook na ito.

Verse 155

तस्मिन्वने सप्तमहाद्रुमास्तु सप्तैव नद्यश्च फलानि सप्त । सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम्

Sa gubat na iyon ay may pitong dakilang punò, pitong ilog, at pitong uri ng bunga. May pitong āśrama, pitong samādhi, at pitong dīkṣā—ganyan ang mismong anyo ng banal na kakahuyan.

Verse 156

पंचवर्णानि दिव्यानि चतुर्वर्णानि कानिचित् । त्रिद्विवर्णैकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च

May mga banal na bulaklak at bunga na may limang kulay; may ilan na apat ang kulay; at may iba pa na tatlo, dalawa, o maging iisang kulay lamang.

Verse 157

सृजंतः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्

Doon, ang mga punò ay laging namumunga at lumalago, nakabuka ang mga sanga at nakatindig na sumasaklaw sa buong gubat.

Verse 158

सप्त स्त्रियस्तत्र वसंति सत्यस्त्ववाङ्मुख्यो भानुमतो भवंति । ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः सर्वाश्च तास्तत्त्वतः कोपि वदे

Doon ay nananahan ang pitong tunay na babae; nakatingala ang kanilang mukha kaya sila’y nagniningning na gaya ng araw. Mula sa mga nilalang ay hinahango nila ang mga esensya pataas; at sino ang makapagsasaysay nang ganap ng kanilang tunay na kalikasan?

Verse 159

सप्तैव गिरयश्चात्र धृतं यैर्भुवनत्रयम् । नद्यश्च सरितः सप्त ब्रह्मवारिवहाः सदा

Narito rin ang pitong bundok na siyang sumasandig sa tatlong daigdig. At may pitong ilog at batis, na laging nagdadala ng banal na tubig ni Brahman.

Verse 160

तेजश्चाभयदानत्वमद्रोहः कौशलं तथा । अचापल्यम थाक्रोधः प्रियवादश्च सप्तमः

Ningning, ang pagbibigay ng kawalang-takot, di-panlalamang, at kahusayan; katatagan, kawalan ng galit, at bilang ikapito—malumanay at kaaya-ayang pananalita.

Verse 161

इत्येते गिरयो ज्ञेयास्तस्मिन्विद्यावने स्थिताः । दृढनिश्चयस्तथा भासा समता निग्रहो गुणः

Kaya nito, ang mga ito ang dapat makilalang mga “bundok” na nakatindig sa Vidyāvana: matibay na pasiya, liwanag ng pagkaunawa, pagkakapantay ng loob, pagpipigil-sa-sarili, at kagalingan (birtud).

Verse 162

निर्ममत्वं तपश्चात्र सन्तोषः सप्तमो ह्रदः । भगवद्गुणविज्ञानाद्भक्तिः स्यात्प्रथमा नदी

Dito naroroon ang di-pagkamakamkam at tapas (pagpapakasakit/ascetismo); ang kasiyahan (santoṣa) ang ikapitong lawa. Mula sa pagkaunawa sa mga katangian ng Panginoon, sumisibol ang bhakti—ito ang unang ilog.

Verse 163

पुष्पादिपूजा द्वितीया तृतीया च प्रदक्षिणा । चतुर्थी स्तुतिवाग्रूपा पञ्चमी ईश्वरार्पणा

Ang pag-aalay ng mga bulaklak at iba pang pagsamba ang ikalawa; ang pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang) ang ikatlo. Ang ikaapat ay papuri sa anyo ng banal na pananalita; ang ikalima ay pag-aalay ng lahat sa Panginoon.

Verse 164

षष्ठी ब्रह्मैकता प्रोक्ता सप्तमी सिद्धिरेव च । सप्त नद्योऽत्र कथिता ब्रह्मणा परमेष्ठिना

Ang ikaanim ay ipinahayag na pagiging-isa sa Brahman, at ang ikapito ay tunay na siddhi, ang ganap na kaganapan. Dito isinalaysay ang pitong banal na ilog—gaya ng itinuro ni Brahmā, ang Parameṣṭhin.

Verse 165

ब्रह्मा धर्मो यमश्चाग्निरिंद्रो वरुण एव च

Si Brahmā, Dharma, Yama, Agni, Indra, at Varuṇa rin—sila ang mga pinangalanan dito.

Verse 166

धनदश्च ध्रुवादीनां सप्तकानर्चयंत्यमी । नदीनां संगमस्तत्र वैकुंठसमुपह्वरे

At si Dhanada (Kubera) rin—sila’y sumasamba sa pitong pangkat na nagsisimula kay Dhruva. Doon, sa mataas na pook na malapit sa Vaikuṇṭha, naroon ang tagpuan ng mga ilog.

Verse 167

आत्मतृप्ता यतो यांति शांता दांताः परात्परम् । केचिद्द्रुमाः स्त्रियः केचित्केचित्तत्त्वविदोऽपरे

Palibhasa’y nasisiyahan sa Sarili, payapa at mapagpigil, sila’y tumutungo sa Kataas-taasang lampas pa sa lampas. Ang ilan ay wari’y mga punò, ang ilan ay mga babae, at ang iba nama’y mga nakakabatid ng katotohanan.

Verse 168

सरितः केचिदाहुः स्म सप्तैव ज्ञानवित्तमाः । अनपेतव्रतकामोऽत्र ब्रह्मचर्यं चरामि च

May ilan—na dakila sa kaalaman at pagtanaw—ang nagsasabing ang mga ito’y tunay na pitong ilog. Dito, sa pagnanais ng panatang di nalalagas, isinasagawa ko rin ang brahmacarya.

Verse 169

ब्रह्मैव समिधस्तत्र ब्रह्माग्निर्ब्रह्म संस्तरः । आपो ब्रह्म गुरुब्रह्म ब्रह्मचर्यमिदं मम

Doon, ang mga panggatong ay Brahman lamang; ang apoy ay Brahman; ang banal na latag ay Brahman. Ang tubig ay Brahman; ang guro ay Brahman—ganyan ang aking brahmacarya.

Verse 170

एतदेवेदृशं सूक्ष्मं ब्रह्मचर्यं विदुर्बुधाः । गुरुं च श्रृणु मे मातर्यो मे विद्याप्रदोऽभवत्

Nalalaman ng mga pantas na ang ganitong brahmacarya ay maselan at malalim sa loob. At pakinggan mo ang tungkol sa aking guru, O Ina—siya ang naging tagapagkaloob ng kaalaman sa akin.

Verse 171

एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता हृद्येव तिष्ठन्पुरुषं प्रशास्ति । तेनाभियुक्तः प्रणवादिवोदकं यता नियुक्तोस्मि तथाचरामि

Iisa ang Tagapamahala; walang ikalawang Tagapamahala. Nanahan sa puso, Siya ang nagdidisiplina sa tao. Sa Kanyang pag-aatas, gaya ng tubig na pinakikilos ng unang tunog na Pranava (Om), kumikilos ako ayon sa itinakda sa akin.

Verse 172

एको गुरुर्नास्ति तथा द्वितीयो हृदि स्थितस्तमहं नृ ब्रवीमि । यं चावमान्यैव गुरुं मुकुन्दं पराभूता दानवाः सर्व एव

Iisa ang Guru; gayundin, walang ikalawa. Siya na nananahan sa puso—tungkol sa Kanya ako nagsasalita sa mga tao. At sa paghamak sa Gurung iyon, si Mukunda, ang lahat ng Dānava ay lubusang natalo.

Verse 173

एको बंधुर्नास्ति ततो द्वितीयो हृदी स्थितं तमहमनुब्रवीमि । तेनानुशिष्टा बांधवा बंधुमंतः सप्तर्षयः सप्त दिवि प्रभांति

Iisa ang tunay na Kamag-anak; lampas sa Kanya ay walang ikalawa. Siya na nananahan sa puso—Siya ang aking ipinahahayag. Sa Kanyang pagtuturo, ang mga kamag-anak na may tunay na Kamag-anak—ang pitong Ṛṣi—ay nagniningning bilang pito sa langit.

Verse 174

ब्रह्मचर्यं च संसेव्यं गार्हस्थ्य श्रृणु यादृशम् । पत्नी प्रकृतिरूपा मे तच्चित्तो नास्मि कर्हिचित्

Matapos maisagawa nang wasto ang brahmacarya, pakinggan ngayon kung ano ang anyo ng aking buhay-bahay. Ang aking asawa ay nasa anyo mismo ng Prakṛti (Kalikasan), subalit ang aking isip ay hindi kailanman naitatali sa kanya.

Verse 175

मच्चित्ता सा सदा मातर्मम सर्वार्थसाधनी । घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पंचमम्

O Ina, siya’y laging nakatuon sa akin at tinutupad ang lahat ng layon para sa akin. Gayunman, ang ilong, dila, mga mata, balat, at ang tainga bilang ikalima—ito ang mga kasangkapang kumikilos.

Verse 176

मनो बुद्धिश्च सप्तैते दीप्यंते पावका मम । गंधो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पंचमम्

Ang isip at talino—kasama ng pitong ito—ang aking mga apoy na nagliliyab. Ang samyo, lasa, anyo, tunog, at haplos bilang ikalima—ito ang kanilang mga bagay na tinutunghayan.

Verse 177

मंतव्यमथ बोद्धव्यं सप्तैताः समिधो मम । हुतं नारायणध्यानाद्भुंक्ते नारायणः स्वयम्

Ito ang dapat pagnilayan at maunawaang wasto: ang pitong ito ang aking mga panggatong na patpat (samidh). Ang handog na iniaalay sa pamamagitan ng pagninilay kay Nārāyaṇa—si Nārāyaṇa mismo ang tumatanggap at lumalasap ng handog na iyon.

Verse 178

एवंविधेन यज्ञेन यजाम्यस्मि तमीश्वरम् । अकामयानस्य च सर्वकामो भवेदद्विषाणस्य च सर्वदोषः

Sa ganitong uri ng yajña, sinasamba ko ang Panginoong iyon. Sa taong walang pagnanasa, natutupad ang lahat ng minimithi; at sa taong walang poot, napapawi ang bawat kapintasan.

Verse 179

न मे स्वभावेषु भवंति लेपास्तोयस्य बिंदोरिव पुष्करेषु । नित्यस्य मे नैव भवंत्यनित्या निरीक्षमाणस्य बहुस्यभावात्

Walang dungis na dumikit sa aking likas na kalagayan—gaya ng patak ng tubig sa dahon ng lotus. Para sa akin na nananatili sa Walang-Hanggan, ang di-mananatili ay hindi tunay na sumisibol, sapagkat ang sari-saring anyo’y aking nakikita bilang mga kalagayang nagbabago lamang.

Verse 180

न सज्जते कर्मसु भोगजालं दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम्

Sa gitna ng mga gawa, ang lambat ng mga kalayawan ay hindi kumakapit sa kanya—gaya ng sapot ng mga sinag ng araw sa langit na hindi dumidikit.

Verse 181

एवंविधेन पुत्रेण मा मातर्दुःखिनी भव । तत्पदं त्वा च नेष्यामि न यत्क्रतुशतैरपि

O Ina, huwag kang malungkot, sapagkat may anak kang tulad nito. Dadalhin din kita sa kalagayang yaon na hindi maaabot kahit ng daan-daang handog na Veda.

Verse 182

इति पुत्रवचः श्रुत्वा विस्मिता इतराभवत् । चिंतयामास यद्येवं विद्वान्मम सुतो दृढम्

Nang marinig ang mga salita ng kanyang anak, ang ina ay namangha. Siya’y nagmuni-muni: “Kung ang aking anak ay tunay na matatag sa karunungan…”

Verse 183

लोकेषु ख्यातिमायाति ततो मे स्याद्यशः परम् । इत्यादि चिंतयंत्यां च रजन्यां भगवान्हरिः

“Magkakamit siya ng katanyagan sa mga daigdig; at ang aking dangal ay magiging pinakadakila”—habang iniisip niya ito at iba pa, sa gabi ay nagpakita ang Mapalad na Panginoong Hari.

Verse 184

प्रहृष्टस्तस्य तैर्वाक्यैर्विस्मितः प्रादुरास च । मूर्तेः स्वयं विनिष्क्रम्य शंखचक्रगदाधराः

Nalugod Siya sa mga salitang iyon at namangha, ang Panginoon ay nagpakita—kusang lumabas mula sa banal na anyo (mūrti), tangan ang kabibe, diskos, at pamalo.

Verse 185

जगदुद्भासयन्भासा सूर्यकोटिसमप्रभः । ततो निष्पत्य धरणीं हृष्टरोमाश्रुद्गदः

Sa Kanyang liwanag ay pinagliwanag Niya ang buong daigdig—ningning na katumbas ng sampung milyong araw—pagkaraan ay biglang lumundag Siya sa lupa, nakatindig ang balahibo, umaagos ang luha, at napipi ang tinig sa galak na banal.

Verse 186

मूर्ध्नि बद्धांजलिं धीमानैतरेयोऽथ तुष्टुवे

Pagkaraan, ang marunong na si Aitareya, na inilagay ang magkadikit na palad sa ibabaw ng ulo, ay nagsimulang umawit ng pagpupuri sa Panginoon.

Verse 187

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमः संकर्षणाय च

Pagpupugay sa Iyo, mapagpalang Panginoong Vāsudeva—na aming pinagninilayan. Pagpupugay kay Pradyumna at Aniruddha, at gayundin kay Saṅkarṣaṇa.

Verse 188

नमो विज्ञानमात्राय परमानंदमूर्तये । आत्मारामाय शांताय निवृत्तद्वैतदृष्टये

Pagpupugay sa Kanya na dalisay na kamalayan lamang, na ang anyo ay kataas-taasang kaligayahan; sa Kanya na nalulugod sa Sarili, sa Mapayapang Isa, na ang pagtanaw ay lumayo na sa lahat ng pagkadalawa.

Verse 189

आत्मानंदानुरुद्धाय सम्यक्तयक्तोर्मये नमः । हृषीकेशाय महते नमस्तेऽनंतशक्तये

Pagpupugay sa Kanya na nananahan sa kaligayahan ng Sarili, na ang mga alon (ng pagyanig ng daigdig) ay ganap nang napatahimik; pagpupugay sa dakilang Hṛṣīkeśa—pagpupugay sa Iyo na may walang-hanggang kapangyarihan.

Verse 190

वचस्युपरते प्राप्यो य एको मनसा सह । अनामरूपचिन्मात्रः सोऽव्यान्नः सदसत्परः

Kapag tumahimik ang pananalita, Siya lamang ang mararating—kasama ng paglingon ng isip sa loob: dalisay na kamalayan na lampas sa pangalan at anyo. Nawa’y ang Isa na yaon, na higit sa pag-iral at di-pag-iral, ang mag-ingat sa amin.

Verse 191

यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यपैति जायते । मृन्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नमः

Sa Kanya nananahan ang sansinukob na ito; mula sa Kanya ito sumisibol; sa Kanya ito nananatili; sa Kanya ito nagbabalik; at mula sa Kanya ito muling isinisilang—gaya ng lahat ng bagay na yari sa lupa, na pawang luwad. Pagpupugay sa Brahman na yaon, sa Iyo.

Verse 192

यं न स्पृशंति न विदुर्मनोबुद्धींद्रियासवः । अंतर्बहिश्च विततं व्योमवत्प्रणतोऽस्म्यहम्

Yaong hindi mahawakan ni tunay na makilala ng isip, talino, mga pandama at hininga ng buhay—ngunit laganap sa loob at labas na gaya ng kalawakan—sa Kanya ako’y yumuyuko.

Verse 193

देहेंद्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशब्द्धाः प्रचरंति कर्मसु । नैवान्यदालोहमिव प्रतप्तं स्थानेषु तद्दृष्टपदेन एते

Ang mga ito—katawan, mga pandama, hininga ng buhay, isip at talino—ay kumikilos sa mga gawa dahil lamang sa pagkakabigkis nila sa isang bahagi Niya. Kung wala iyon, wala silang iba pang kabuluhan—gaya ng bakal na nakapapaso lamang kapag pinapulang-mainit. Kaya sa kani-kaniyang kalagayan, sila’y umaandar sa kapangyarihan ng Kanyang pag-iral.

Verse 194

चतुर्भिश्च त्रिभिर्द्वाभ्यामेकधा प्रणमामि तम् । पूर्वापरापरयुगे शास्तारं परमीश्वरम्

Sa pagpapatirapa na apat-na-bahagi, tatlo, dalawa, at sa iisang puso, ako’y yumuyuko sa Kanya—ang Kataas-taasang Panginoon, ang walang hanggang Guro—na naroroon sa mga panahong una at huli.

Verse 195

हित्वा गतीर्मोक्षकामा यं भजंति दशात्मकम् । तं परं सत्यममलं त्वां वयं पर्युपास्महे

Tinalikdan ang lahat ng ibang landas, ang mga naghahangad ng moksha ay sumasamba sa Iyo—ang Sampung-Anyo. Ikaw ang Kataas-taasang Katotohanan, dalisay at walang dungis; kami’y patuloy na sumasamba at nag-aalay ng pag-ibig-diyos sa Iyo.

Verse 196

ओंनमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय विभूतिपतये सकलसात्वतपरिवृढनिकरकरकमलोत्पलकुड्मलोपलालितचरणारविंदयुगल परमपरमेष्ठिन्नमस्ते

Oṁ—pagpupugay sa Bhagavān, sa Dakilang Purusha, sa may dakilang kamahalan; sa Panginoon ng lahat ng vibhūti. Ang kambal na paa-lotus Mo’y marahang sinasamba ng mga kamay na tila usbong ng lotus ng pinakadakilang mga pangkat ng deboto. O Kataas-taasan sa lahat ng kataas-taasan, ako’y yumuyuko sa Iyo.

Verse 197

तवाग्निरास्यं वसुधांघ्रियुग्मं नभः शिरश्चंद्ररवी च नेत्रे । समस्तलोका जठरं भुजाश्च दिशश्चतस्रो भगवन्नमस्ते

Ang bibig Mo ay apoy; ang lupa ang Iyong dalawang paa; ang langit ang Iyong ulo; ang buwan at araw ang Iyong mga mata. Ang lahat ng daigdig ay Iyong tiyan; ang apat na panig ay Iyong mga bisig—O Panginoon, pagpupugay sa Iyo.

Verse 198

जन्मानि तावंति न संति देव निष्पीड्य सर्वाणि च सर्वकालम् । भूतानि यावंति मयात्र भीमे पीतानि संसारमहासमुद्रे

O Diyos, hindi mabilang ang mga kapanganakang dinaanan ko—sa bawat panahon ay paulit-ulit na nadadaganan at nadudurog. At sa nakapanghihilakbot na dakilang karagatan ng samsara, hindi rin mabilang ang mga nilalang at pagdurusang napilitan kong “inumin” (danahin at pagtiisan).

Verse 199

संपच्छिलानां हिमवन्महेंद्रकैलासमेर्वादिषु नैव तादृक् । देहाननेकाननुगृह्णतो मे प्राप्तास्ति संपन्महती तथेश

Kahit ang kayamanan ng mga bundok—Himavat, Mahendra, Kailāsa, Meru at iba pa—ay hindi maihahambing dito. Kung paanong sa Iyong biyaya ay ipinagkaloob Mo sa akin ang di-mabilang na mga katawan, gayon din, O Panginoon, paulit-ulit kong natamo ang napakalaking kasaganaan.

Verse 200

न संतिते देव भुवि प्रदेशा न येषु जातोऽस्मि तथा विनष्टः । भूत्वा मया येषु न जंतवश्च संभक्षितो वा न च भूतसंघैः

O Diyos, sa ibabaw ng daigdig ay wala ni isang pook na hindi ako isinilang at pagkaraan ay namatay; at wala ring pook na, nang ako’y nabuhay, hindi ako lumamon ng mga nilalang—o kaya’y nilamon ng mga pulutong ng mga nilalang.