Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 193

Devanagari script

देहेंद्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशब्द्धाः प्रचरंति कर्मसु । नैवान्यदालोहमिव प्रतप्तं स्थानेषु तद्दृष्टपदेन एते

Transliteration

deheṃdriyaprāṇamanodhiyo'mī yadaṃśabddhāḥ pracaraṃti karmasu | naivānyadālohamiva prataptaṃ sthāneṣu taddṛṣṭapadena ete

Translation

Ang mga ito—katawan, mga pandama, hininga ng buhay, isip at talino—ay kumikilos sa mga gawa dahil lamang sa pagkakabigkis nila sa isang bahagi Niya. Kung wala iyon, wala silang iba pang kabuluhan—gaya ng bakal na nakapapaso lamang kapag pinapulang-mainit. Kaya sa kani-kaniyang kalagayan, sila’y umaandar sa kapangyarihan ng Kanyang pag-iral.

Word by Word

• देह: body
• देह: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)

• इन्द्रिय: senses
• इन्द्रिय: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)

• प्राण: vital breath
• प्राण: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)

• धियः: thoughts/understandings
• धियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अमी: these
• अमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम

• यत्: which/that (principle)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• अंशबद्धाः: bound/limited by a part
• अंशबद्धाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अंश (प्रातिपदिक) + बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √बन्ध्)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः (अंशेन बद्धाः = bound by a portion/limited)

• प्रचरन्ति: move about/operate
• प्रचरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + चर् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• कर्मसु: in actions
• कर्मसु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम्

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• आलोहम्: heated iron/metal
• आलोहम्: Upamana (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: आ + लुह्/लोह् (धातु) → आलोह (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमान-शब्दः (heated iron/metal; reading per text)

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक-अव्ययम्

• प्रतप्तम्: heated/glowing
• प्रतप्तम्: Sambandha (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + तप् (धातु) → प्रतप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (आलोहम्/अन्यत्)

• स्थानेषु: in places/states
• स्थानेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तत्: by that
• तत्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; सर्वनाम

• दृष्टपदेन: by the seen trace/footing
• दृष्टपदेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दृष्ट (कृदन्त; √दृश्) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः (दृष्टं पदं यस्य/दृष्टं पदम् = seen footing/trace)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम

Speaker

Aitareya

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: a human figure with subtle radiant thread connecting heart to a cosmic presence; nearby, an iron rod glows red-hot in fire, illustrating inert matter empowered by contact.

Characters & Entities

• Paramātman (as enabling power)
• Body
• Senses
• Prāṇa
• Mind
• Intellect

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All faculties act only through the indwelling divine power; recognizing this turns action into humility and God-centered dharma.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse explains divine immanence behind embodied action.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it implies offering agency to God (kartṛtva-tyāga) as a spiritual discipline.