Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच । दशार्णाधिपतेस्तस्य वज्रबाहोर्महाभुजः । बभूव शत्रुर्बलवान्राजा मगधराट् ततः

Sinabi ni Sūta: Para sa makapangyarihang-bisig na si Vajrabāhu, panginoon ng Daśārṇa, ay sumibol noon ang isang malakas na kaaway—ang hari ng Magadha.

Verse 2

स वै हेमरथो नाम बाहुशाली रणोत्कटः । बलेन महतावृत्य दशार्णं न्यरुधद्बली

Ang haring iyon, na ang pangalan ay Hemaratha—malakas ang bisig at mabangis sa digmaan—ay pinalibutan ang Daśārṇa ng malaking hukbo at, sa kanyang lakas, inilagay ito sa pagkubkob.

Verse 3

चमूपास्तस्य दुर्धर्षाः प्राप्य देशं दशार्णकम् । व्यलुंपन्वसुरत्नानि गृहाणि ददहुः परे

Ang kanyang mga tagasunod sa kampo, na mahirap labanan, ay pumasok sa lupain ng Daśārṇa; nilimas nila ang mga yaman at hiyas, at ang iba nama’y nagsunog ng mga bahay.

Verse 4

केचिद्धनानि जगृहुः केचिद्बालान्स्त्रियोऽपरे । गोधनान्यपरेऽगृह्णन्केचिद्धान्यपरिच्छदान् । केचिदारामसस्यानि गृहोद्यानान्यनाशयत्

May ilan na kumuha ng kayamanan; ang iba’y dinukot ang mga bata, at ang iba nama’y mga babae. May kumuha ng mga baka; ang iba’y butil at mga gamit sa bahay. May ilan ding sumira sa mga pananim sa halamanan at sa mga harding kalakip ng mga tahanan.

Verse 5

एवं विनाश्य तद्राज्यं स्त्रीगोधनजिघृक्षवः । आवृत्य तस्य नगरीं वज्रबाहोस्तु मागधः

Sa gayon, winasak nila ang kahariang yaon—nasasabik sa mga babae at sa yaman ng mga baka—at ang Magadha’y pumalibot sa lungsod ni Vajrabāhu.

Verse 6

एवं पर्याकुलं वीक्ष्य राजा नगरमेव च । युद्धाय निर्जगामाशु वज्रबाहुः ससै निकः

Nang makita ng hari ang lungsod na nababalisa, si Vajrabāhu’y dagling lumabas upang makipagdigma, kasama ang kaniyang mga kawal.

Verse 7

वज्रबाहुश्च भूपालस्तथा मंत्रिपुरःसराः । युयुधुर्मागधैः सार्धं निजघ्नुः शत्रुवाहिनीम्

Si Haring Vajrabāhu, at ang mga ministro niyang nangunguna, ay nakipaglaban sa mga Magadha at pinabagsak ang hukbong kaaway.

Verse 8

वज्रबाहुर्महेष्वासो दंशितो रथमास्थितः । विकिरन्बाणवर्षाणि चकार कदनं महत्

Si Vajrabāhu, dakilang mamamana, nakabaluti at nakasakay sa karwahe, ay nagpaulan ng mga palaso at nagdulot ng malaking paglipol.

Verse 9

दशार्णराजं युध्यंतं दृष्ट्वा युद्धे सुदुःसहम् । तमेव तरसा वव्रुः सर्वे मागधसैनिकाः

Nang makita nilang ang hari ng Daśārṇa ay nakikipaglaban—napakahirap labanan sa digmaan—ang lahat ng kawal na Magadha’y sabay-sabay na sumugod sa kaniya lamang.

Verse 10

कृत्वा तु सुचिरं युद्धं मागधा दृढविक्रमाः । तत्सैन्यं नाशयामासुर्लेभिरे च जयश्रियम्

Matapos magsagawa ng mahabang digmaan, ang mga Magadha—matitibay sa kagitingan—ay nilipol ang hukbo ng haring iyon at tinamo ang ningning ng tagumpay.

Verse 11

केचित्तस्य रथं जघ्नुः केचित्तद्धनुराच्छिनम् । सूतं तस्य जघानैकस्त्वपरः खड्गमाच्छिनत्

May ilan na sumira sa kaniyang karwahe; ang iba’y pumutol sa kaniyang busog. Isa ang pumatay sa kaniyang tagapagpatakbo ng karwahe, at ang isa pa’y pumutol sa kaniyang tabak.

Verse 12

संछिन्नखड्गधन्वानं विरथं हतसारथिम् । बलाद्गृहीत्वा बलिनो बबंधुर्नृपतिं रुषा

Naputol ang kaniyang tabak at busog, nawalan ng karwahe at napatay ang kaniyang tagapagpatakbo; kaya’t ang malalakas na mandirigma, sa galit, ay dinakip ang hari sa lakas at iginapos.

Verse 13

तस्य मंत्रिगणं सर्वं तत्सैन्यं च विजित्य ते । मागधास्तस्य नगरीं विविशुर्जयकाशिनः

Nang mapagtagumpayan nila ang buong pangkat ng kaniyang mga ministro at ang kaniyang hukbo, ang mga Magadha ay pumasok sa kaniyang lungsod, nagliliwanag sa tagumpay.

Verse 14

अश्वान्नरान्गजानुष्ट्रान्पशूंश्चैव धनानि च । जगृहुर्युवतीः सर्वाश्चार्वंगीश्चैव कन्यकाः

Kinuha nila ang mga kabayo, mga lalaki, mga elepante, mga kamelyo, mga hayop at mga kayamanan; at dinala rin nila ang lahat ng mga dalaga, pati ang magagandang may mahahabang biyas na mga birhen.

Verse 15

राज्ञो बबंधुर्महिषीर्दासीश्चैव सहस्रशः । कोशं च रत्नसंपूर्णं जह्रुस्तेऽप्याततायिनः

Itinali nila ang mga reyna ng hari at libu-libong mga aliping babae; at dinala rin ng mga salarin ang kabang-yaman na hitik sa mga hiyas.

Verse 16

एवं विनाश्य नगरीं हृत्वा स्त्रीगोधनादिकम् । वज्रबाहुं बलाद्बद्ध्वा रथे स्थाप्य विनिर्ययुः

Sa gayon, winasak nila ang lungsod at inagaw ang mga babae, ang kayamanang-baka, at iba pa; saka nila iginapos sa lakas si Vajrabāhu, isinakay sa karwahe, at umalis.

Verse 17

एवं कोलाहले जाते राष्ट्रनाशे च दारुणे । राजपुत्रोऽथ भद्रायुस्तद्वार्तामशृणोद्बली

Nang sumiklab ang gayong kaguluhan at dumating ang kakila-kilabot na pagkapuksa ng kaharian, narinig ng makapangyarihang prinsipe na si Bhadrāyu ang balita.

Verse 18

पितरं शत्रुनिर्बद्धं पितृपत्नीस्तथा हृताः । नष्टं दशार्णराष्ट्रं च श्रुत्वा चुक्रोश सिंहवत्

Nang marinig niyang iginapos ng mga kaaway ang kanyang ama, dinala ang mga asawa ng kanyang ama, at napahamak ang kaharian ng Daśārṇa, siya’y umungal na parang leon.

Verse 19

स खड्गशंखावादाय वैश्यपुत्रसहायवान् । दंशितो हयमारुह्य कुमारो विजिगीषया

Ang prinsipe, na may kasama at katuwang na anak ng mangangalakal, ay nagpatunog ng espada at kabibe; saka, ganap na nakabaluti, sumakay sa kabayo, uhaw sa tagumpay.

Verse 20

जवेनागत्य तं देशं मागधैरभिपूरितम् । दह्यमानं क्रंदमानं हृतस्त्रीसुतगोधनम्

Sa matuling dumating sa lupaing yaon, na napuno ng mga hukbo ng Magadha—naglalagablab at umaalingawngaw sa daing—na doo’y nabihag at naagaw ang mga babae, mga anak, mga baka, at kayamanan.

Verse 21

दृष्ट्वा राजजनं सर्वं राज्यं शून्यं भयाकुलम् । क्रोधाध्मातमनास्तूर्णं प्रविश्य रिपुवाहिनीम् । आकर्णाकृष्टकोदंडो ववर्ष शरसंततीः

Nang makita niyang ang buong bayan ng hari at ang kaharian ay tila walang laman at nanginginig sa takot, namaga sa poot ang kanyang diwa; pagdaka’y sumalakay siya sa hukbo ng kaaway. Hinila niya ang busog hanggang tainga at nagpaulan ng walang patid na mga palaso.

Verse 22

ते हन्यमाना रिपवो राजपुत्रेण सायकैः । तमभिद्रुत्य वेगेन शरैर्विव्यधुरुल्बणैः

Nang sila’y tinatamaan at nabubuwal sa mga palaso ng prinsipe, ang mga kaaway ay sumugod sa kanya nang buong bilis at tinuhog siya ng mababangis na palaso.

Verse 23

हन्यमानोऽस्त्रपूगेन रिपुभिर्युद्धदुर्मदैः । न चचाल रणे धीरः शिववर्माभिरक्षितः

Bagaman binabayo siya ng sunod-sunod na sandata ng mga kaaway na nalalasing sa digmaan, hindi natinag sa labanan ang matapang na bayani, sapagkat iniingatan siya ng baluting bigay ni Śiva.

Verse 24

सोऽस्त्रकर्षं प्रसह्याशु प्रविश्य गजलीलया । जघानाशु रथान्नागान्पदातीनपि भूरिशः

Nilusot niya ang siksik na bagsik ng mga sandata at pagdaka’y sumalakay na tila elepanteng maringal ang lakad; mabilis niyang ibinagsak ang mga karwahe, mga elepante, at napakaraming kawal na naglalakad.

Verse 25

तत्रैकं रथिनं हत्वा ससूतं नृपनंदनः । तमेव रथमास्थाय वैश्यनंदनसारथिः । विचचार रणे धीरः सिंहो मृगकुलं यथा

Doon, matapos patayin ng anak ng hari ang isang mandirigmang nakasakay sa karwahe, kasama ang kanyang kutsero, siya’y sumakay sa mismong karwaheng iyon, na minamaneho ng anak ng mangangalakal; matatag, lumibot siya sa digmaan na gaya ng leon sa gitna ng mga kawan ng usa.

Verse 26

अथ सर्वे सुसंरब्धाः शूराः प्रोद्यतकार्मुकाः । अभिसस्रुस्तमेवैकं चमूपा बलशालिनः

Pagkaraan, ang lahat ng mga bayani—labis ang galit at nakataas ang mga busog—ay sabay-sabay na sumugod sa iisang mandirigmang iyon, ang makapangyarihang mga pinuno ng hukbo.

Verse 27

तेषामापततामग्रे खड्गमुद्यम्य दारुणम् । अभ्युद्ययौ महावीरान्दर्शयन्निव पौरुषम्

Sa unahan ng mga sumasalakay, itinaas niya ang mabagsik na tabak at biglang sumugod sa mga dakilang mandirigma, na wari’y ipinakikita ang kanyang kagitingang panlalaki.

Verse 28

करालांतकजिह्वाभं तस्य खड्गं महोज्ज्वलम् । दृष्ट्वैव सहसा मम्रुश्च मूपास्तत्प्रभावतः

Ang kanyang tabak ay nagningning nang matindi, na wari’y dila ng kakila-kilabot na Kamatayan; sa pagtanaw pa lamang nito, ang mga pinuno ng hukbo ay biglang nalugmok at namatay, dinaig ng kapangyarihan nito.

Verse 29

येये पश्यंति तं खड्गं प्रस्फुरंतं रणांगणे । ते सर्वे निधनं जग्मुर्वज्रं प्राप्येव कीटकः

Sinumang makakita sa tabak na iyon na kumikislap sa larangan ng digmaan—lahat sila’y nagtungo sa kamatayan, na parang mga insekto na tinamaan ng kulog at kidlat.

Verse 30

अथासौ सर्वसैन्यानां विनाशाय महाभुजः । शंखं दध्मौ महारावं पूरयन्निव रोदसी

Pagkatapos, ang makapangyarihang-bisig na bayani, sa hangaring lipulin ang buong hukbo, ay humihip sa kaniyang kabibe nang ubod-lakas, na wari’y pinupuno ng tunog ang langit at lupa.

Verse 31

तेन शंखनिनादेन विषाक्तेनैव भूयसा । श्रुतमात्रेण रिपवो मूर्च्छिताः पतिता भुवि

Sa dagundong ng kabibeng yaon—na tila mas matinding lason—sa pagkarinig pa lamang ay nahilo ang mga kaaway at bumagsak sa lupa.

Verse 32

येऽश्वपृष्ठे रथे ये च ये च दंतिषु संस्थिताः । ते विसंज्ञाः क्षणात्पेतुः शंखनादहतौजसः

Yaong mga nakasakay sa kabayo, yaong nasa karwahe, at yaong nakasakay sa elepante—tinamaan ang lakas ng dagundong ng kabibe—ay nawalan ng malay at agad na bumagsak.

Verse 33

तान्भूमौ पतितान्सर्वान्नष्टसंज्ञा न्निरायुधान् । विगणय्य शवप्रायाननावधीद्धर्मशास्त्रवित्

Nang makita niyang silang lahat ay nakabulagta sa lupa—walang malay at walang sandata—siya, na nakaaalam ng dharma-śāstra, ay itinuring silang parang mga bangkay at hindi sila pinatay.

Verse 34

आत्मनः पितरं बद्धं मोचयित्वा रणाजिरे । तत्पत्नीः शत्रुवशगाः सर्वाः सद्यो व्यमोचयत्

Matapos palayain ang sarili niyang ama na nakagapos sa larangan ng digmaan, agad din niyang pinalaya ang lahat ng mga asawa na nasa kapangyarihan ng mga kaaway.

Verse 35

पत्नीश्च मंत्रिमुख्यानां तथान्येषां पुरौकसाम् । स्त्रियो बालांश्च कन्याश्च गोधनादीन्यनेकशः

Muli rin niyang nabawi ang mga asawa ng mga punong ministro at ng iba pang mamamayan ng lungsod—mga babae, mga bata, at mga dalaga—gayundin ang sari-saring yaman, mula sa mga baka at iba pa.

Verse 36

मोचयित्वा रिपुभयात्तमाश्वासयदाकुलः । अथारिसैन्येषु चरंस्तेषां जग्राह योषितः

Matapos siyang palayain mula sa takot sa kaaway, siya—bagaman nababalisa pa—ay nagbigay-aliw at nagpatatag. Pagkaraan, lumibot siya sa hanay ng hukbo ng kaaway at kinuha sa kanyang pangangalaga ang kanilang mga babae.

Verse 37

मरुन्मनोजवानश्वान्मातंगान्गिरिसन्निभान् । स्यंदनानि च रौक्माणि दासीश्च रुचिराननाः

Kinuha niya ang mga kabayong kasingbilis ng hangin at ng isip, ang mga elepanteng tila bundok, ang mga karwaheng ginto, at ang mga aliping babae na may kaakit-akit na mukha.

Verse 38

युग्मम् । सर्वमाहृत्य वेगेन गृहीत्वा तद्धनं बहु । मागधेशं हेमरथं निर्बबंध पराजितम्

(Magkapares na taludtod.) Tinipon niya ang lahat nang mabilis, at kinuha ang saganang kayamanang iyon; saka niya iginapos ang natalong hari ng Magadha, si Hemaratha.

Verse 39

तन्मंत्रिणश्च भूपांश्च तत्र मुख्यांश्च नायकान् । गृहीत्वा तरसा बद्ध्वा पुरीं प्रावेशयद्द्रुतम्

Sinunggaban niya roon ang mga ministro, ang mga hari, at ang mga pangunahing pinunong mandirigma; at matapos silang igapos nang mabilis, agad niya silang ipinasok sa lungsod.

Verse 40

पूर्वं ये समरे भग्ना विवृत्ताः सर्वतोदिशम् । ते मंत्रिमुख्या विश्वस्ता नायकाश्च समाययुः

Yaong mga dating natalo sa digmaan at nagkawatak-watak sa lahat ng dako, ngayo’y nagbalik—ang mga punong ministro, mga pinagkakatiwalaang kapanalig, at mga pinunong mandirigma—na muling nagtipon.

Verse 41

कुमारविक्रमं दृष्ट्वा सर्वे विस्मितमानसाः । तं मेनिरे सुरश्रेष्ठं कारणादागतं भुवम्

Nang makita nila ang kabayanihan ng binatang mandirigma, silang lahat ay namangha sa kaibuturan; inakala nilang siya ang pinakadakila sa mga deva, bumaba sa lupa dahil sa isang banal na layon.

Verse 42

अहो नः सुमहाभाग्यमहो नस्तपसः फलम् । केनाप्यनेन वीरेण मृताः संजीविताः खलु

“Aba! Tunay na dakila ang aming kapalaran; aba, ito ang bunga ng aming tapasya—sa pamamagitan ng bayaning ito, yaong halos patay ay tunay na muling nabuhay.”

Verse 43

एष किं योगसिद्धो वा तपःसिद्धो ऽथवाऽमरः । अमानुषमिद कर्म यदनेन कृतं महत्

“Siya ba’y nagkamit ng siddhi sa yoga, o siddhi sa tapasya—o isa ngang deva? Sapagkat ang dakilang gawaing ito na ginawa niya ay lampas sa kayang gawin ng tao.”

Verse 44

नूनमस्य भवेन्माता सा गौरीति शिवः पिता । अक्षौहिणीनां नवकं जिगायानंतशक्तिधृक्

“Tunay ngang si Gaurī ang kanyang ina at si Śiva ang kanyang ama; sapagkat taglay ang walang-hanggang lakas, tinalo niya ang siyam na akṣauhiṇī ng mga hukbo.”

Verse 45

इत्याश्चर्ययुतैर्हृष्टैः प्रशंसद्भिः परस्परम् । पृष्टोऽमात्यजनेनासावात्मानं प्राह तत्त्वतः

Kaya’t sa pagkamangha at galak na pumuno sa kanila, at sa pagpupurihan nila sa isa’t isa, tinanong siya ng mga ministro; at siya nama’y nagsalita nang tapat tungkol sa kanyang sarili.

Verse 46

समागतं स्वपितरं विस्मयाह्लादविप्लुतम् । मुंचंतमानंदजलं ववंदे प्रेमविह्वलः

Nang makita niyang dumarating ang sariling ama—nalulunod sa pagkamangha at ligaya, nagbubuhos ng luha ng kaligayahan—siya’y yumukod, nanginginig sa pag-ibig.

Verse 47

स राजा निजपुत्रेण प्रणयादभिवंदितः । आश्लिष्य गाढं तरसा बभाषे प्रेमकातरः

Ang haring iyon, magiliw na binati ng sariling anak, ay niyakap siya nang mahigpit at agad nagsalita, ang puso’y nangingilabot sa pag-ibig.

Verse 48

कस्त्वं देवो मनुष्यो वा गन्धर्वो वा महामते । का माता जनकः को वा को देशस्तव नाम किम्

“Sino ka—isang diyos ba, tao, o gandharva, O dakilang may isip? Sino ang iyong ina, sino ang iyong ama; ano ang iyong lupain, at ano ang iyong pangalan?”

Verse 49

कस्मान्न शत्रुभिर्बद्धान्मृतानिव हतौजसः । कारुण्यादिह संप्राप्य सपत्नीकान्मुमोच यः

“Bakit siya—dumating dito dahil sa habag—ay pinalaya yaong mga iginapos ng mga kaaway, na wasak ang lakas at nakahandusay na parang patay, kasama pa ang kanilang mga asawa?”

Verse 50

कुतो लब्धमिदं शौर्यं धैर्यं तेजो बलोन्नतिः । जिगीषसीव लोकांस्त्रीन्सदेवासुरमानुषान्

Saan mo natamo ang kabayanihang ito—ang matatag na tapang, ang ningning, at ang pag-angat ng lakas—na wari’y handa kang daigin ang tatlong daigdig, kasama ang mga deva, asura, at tao?

Verse 51

अपि जन्मसहस्रेण तवानृण्यं महौजसः । कर्तुं नाहं समर्थोस्मि सहैभिर्दारबांधवैः

Kahit sa sanlibong kapanganakan, O makapangyarihan, hindi ko magagawang mabayaran ang utang ko sa iyo—kahit kasama ang aking asawa at mga kamag-anak.

Verse 52

इमान्पुत्रानिमाः पत्नीरिदं राज्यमिदं पुरम् । सर्वं विहाय मच्चित्तं त्वय्येव प्रेमबंधनम्

Iniwan ko na ang mga anak na ito, ang mga asawang ito, ang kahariang ito at ang lungsod na ito—tinalikdan ang lahat—sapagkat ang aking isip ay nakagapos lamang sa iyo sa bigkis ng pag-ibig.

Verse 53

सर्वं कथय मे तात मत्प्राणपरिरक्षक । एतासां मम पत्नीनां त्वदधीनं हि जीवितम्

Isalaysay mo sa akin ang lahat, mahal kong ama—tagapangalaga ng aking mismong buhay. Tunay, ang buhay ng mga asawang ito ay nakasalalay sa iyo.

Verse 54

सूत उवाच । इति पृष्टः स भद्रायुः स्वपित्रा तमभाषत । एष वैश्यसुतो राजन्सुनयो नाम मत्सखा

Sinabi ni Sūta: Nang tanungin nang gayon ng sarili niyang ama, sumagot sa kanya si Bhadrāyu: “O Hari, ito si Sunaya ang pangalan—kaibigan ko—na anak ng isang Vaiśya.”

Verse 55

अहमस्य गृहे रम्ये वसामि सहमातृकः । भद्रायुर्नाम मद्वृत्तं पश्चाद्विज्ञापयामि ते

Naninirahan ako sa kaniyang marikit na tahanan, kasama ang aking ina. Bhadrāyu ang aking pangalan; sa dakong huli ay ipaaalam ko sa iyo nang lubos ang aking salaysay.

Verse 56

पुरं प्रविश्य भद्रं ते सदारः ससुहृज्जनः । त्यक्त्वा भयमरातिभ्यो विहरस्व यथासुखम्

Pumasok ka sa lungsod—nawa’y mapasaiyo ang kabutihang-palad—kasama ang iyong asawa at mga kaibigang mahal. Itakwil ang takot sa mga kaaway at mamuhay nang maluwag ayon sa iyong nais.

Verse 57

नैतान्मुंच रिपूंस्तावद्यावदागमनं मम । अहमद्य गमिष्यामि शीघ्रमात्मनिवेशनम्

Huwag mong pakawalan ang mga kaaway na ito hanggang sa aking pagbabalik. Ngayon din ay mabilis akong tutungo sa aking sariling tahanan.

Verse 58

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य भद्रायुर्नृपनंदनः । आजगाम स्वभवनं मात्रे सर्वं न्यवेदयत्

Pagkasabi nito at matapos magpaalam sa hari, si Bhadrāyu—ang prinsipe—ay dumating sa sariling bahay at isinalaysay ang lahat sa kaniyang ina.

Verse 59

सापि हृष्टा स्वतनयं परिरेभेऽश्रुलोचना । स च वैश्यपतिः प्रेम्णा परिष्वज्याभ्यपूजयत्

Siya man ay nagalak at niyakap ang sariling anak, luha ang nasa mga mata. At ang maybahay na Vaiśya rin, sa pag-ibig na yakap, ay nagbigay sa kaniya ng pagpupugay at paggalang.

Verse 60

वज्रबाहुश्च राजेंद्रः प्रविष्टो निजमंदिरम् । स्त्रीपुत्रामात्य सहितः प्रहर्षमतुलं ययौ

Si Haring Vajrabāhu ay pumasok sa sarili niyang palasyo; kasama ang kanyang asawa, anak, at mga ministro, nakamtan niya ang di-matatawarang kagalakan.

Verse 61

तस्यां निशायां व्युष्टायामृषभो योगिनां वरः । चंद्रांगदं समागत्य सीमंतिन्याः पतिं नृपम्

Nang lumipas ang gabing iyon at sumikat ang bukang-liwayway, dumating si Ṛṣabha—pinakamataas sa mga yogin—kay Haring Candrāṅgada, ang asawa ni Sīmantinī.

Verse 62

भद्रायुषः समुत्पत्तिं तस्य कर्माप्यमानुषम् । आवेद्य रहसि प्रेम्णा त्वत्सुतां कीर्तिमालिनीम्

Sa lihim at may pag-ibig, inihayag niya ang pinagmulan ni Bhadrāyuṣa at ang kanyang pambihirang (di-tao) na gawa, at nagsalita tungkol sa iyong anak na si Kīrtimālinī.

Verse 63

भद्रायुषे प्रयच्छेति बोधयित्वा च नैषधम् । ऋषभो निर्जगामाथ देशकालार्थतत्त्ववित्

Matapos turuan ang haring Naiṣadha, “Ibigay mo siya kay Bhadrāyuṣa,” umalis si Ṛṣabha—yaong nakaaalam ng tunay na diwa ng lugar, panahon, at layon.

Verse 64

विशेषकम् । अथ चंद्रांगदो राजा मुहूर्त्ते मंगलोचिते । भद्रायुषं समाहूय प्रायच्छत्कीर्त्तिमालिनीम्

Pagkaraan, si Haring Candrāṅgada, sa isang sandaling mapalad at angkop sa mga pagpapala, ay ipinatawag si Bhadrāyuṣa at ipinagkaloob sa kanya si Kīrtimālinī bilang asawa.

Verse 65

कृतोद्वाहः स राजेंद्रतनयः सह भार्यया । हेमासनस्थः शुशुभे रोहिण्येव निशाकरः

Nang matapos ang kasal, ang anak ng hari ay umupo kasama ang kanyang asawa sa gintong trono at nagningning—gaya ng buwan na katabi ni Rohiṇī.

Verse 66

वज्रबाहुं तत्पितरं समाहूय स नैषधः । पुरं प्रवेश्य सामात्यः प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्

Ipinatawag ng hari ng Naiṣadha si Vajrabāhu, ama ni Bhadrāyuṣa; ipinasok niya ito sa lungsod, at sinalubong kasama ng mga ministro at pinarangalan.

Verse 67

तत्रापश्यत्कृतोद्वाहं भद्रायुषमरिंदमम् । पादयोः पतितं प्रेम्णा हर्षात्तं परिषस्वजे

Doon niya nakita si Bhadrāyuṣa, tagapagdurog ng mga kaaway, na natapos na ang kasal. Sa pag-ibig ay nagpatirapa siya sa kanyang mga paa, at sa galak ay niyakap niya siya.

Verse 68

एष मे प्राणदो वीर एष शत्रुनिषूदनः । अथाप्यज्ञातवंशोऽयं मयानंतपराक्रमः

“Ang bayaning ito ang nagbigay-buhay sa akin; siya ang pumatay sa mga kaaway. Gayunman, di-kilala ang kanyang angkan—bagaman nasaksihan ko ang kanyang walang-hanggang tapang.”

Verse 69

एष ते नृप जामाता चंद्रांगद महाबलः । अस्य वंशमथोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

“O Haring Candrāṅgada na makapangyarihan, siya ngayon ang iyong manugang. Nais kong marinig nang tapat ang kanyang angkan at ang salaysay ng kanyang pinagmulan.”

Verse 70

इत्थं दशार्णराजेन प्रार्थितो निषधाधिपः । विविक्त उपसंगम्य प्रहसन्निदमब्रवीत्

Sa gayon, nang siya’y pakiusapan ng hari ng Daśārṇa, ang panginoon ng Niṣadha ay lumapit sa kanya sa isang liblib na dako at, nakangiti, ay nagsalita ng ganito.

Verse 71

एष ते तनयो राजञ्छैशवे रोगपीडितः । त्वया वने परित्यक्तः सह मात्रा रुजार्तया

“Ito ang iyong anak, O Hari—mula pagkabata’y pinahihirapan ng karamdaman. Iniwan mo siya sa gubat, kasama ang kanyang ina na noon ay dinudurog din ng kirot.”

Verse 72

परिभ्रमंती विपिने सा नारी शिशुनामुना । दैवाद्वैश्यगृहं प्राप्ता तेन वैश्येन रक्षिता

Pagala-gala sa gubat ang babae, karga ang sanggol na yaon; sa bisa ng tadhana, napadpad siya sa bahay ng isang mangangalakal, at iningatan siya ng vaiśya na iyon.

Verse 73

अथासौ बहुरोगार्तो मृतस्तव कुमारकः । केनापि योगिराजेन मृतः संजीवितः पुनः

Pagkaraan, ang iyong munting anak na pinahihirapan ng maraming sakit ay namatay; subalit may isang dakilang yogi ang muling nagbigay-buhay sa kanya, kahit siya’y patay na.

Verse 74

ऋषभाख्यस्य तस्यैव प्रभावाच्छिवयोगिनः । रूपं च देवसदृशं प्राप्तौ मातृकुमारकौ

Sa bisa ng kapangyarihan ng Śiva-yogin na nagngangalang Ṛṣabha, ang mag-ina ay nagkamit ng anyong tulad ng sa mga deva.

Verse 75

तेन दत्तेन खड्गेन शंखेन रिपुघातिना । जिगाय समरे शत्रूञ्छिववर्माभिरक्षितः

Sa baluti ng baluting ipinagkaloob ni Śiva, tinalo niya sa digmaan ang mga kaaway sa pamamagitan ng tabak at kabibing-kampana na iginawad ng yogin—mga sandatang pumupuksa sa mga kalaban.

Verse 76

द्विषट्सहस्रनागानां बलमेको बिभर्त्यसौ । सर्वविद्यासु निष्णातो मम जामातृतां गतः

Siya lamang ang nagtataglay ng lakas na tulad ng labindalawang libong elepante; bihasa sa lahat ng kaalaman, siya’y naging aking manugang.

Verse 77

अत एनं समादाय मातरं चास्य सुव्रताम् । गच्छस्व नगरीं राजन्प्राप्स्यसि श्रेय उत्तमम्

Kaya’t isama mo siya, pati ang kanyang inang may banal na panata, at magtungo ka sa iyong lungsod, O Hari; matatamo mo ang pinakamataas na kabutihan.

Verse 78

इति चंद्रांगदः सर्वमाख्यायांतर्गृहे स्थिताम् । तस्याग्र पत्नीमाहूय दर्शयामास भूषिताम्

Sa gayon, matapos isalaysay ni Candrāṃgada ang lahat, tinawag niya ang pangunahing asawa na nasa loob ng mga silid-loob, at ipinakita niya ito—nakabihis at pinalamutian.

Verse 79

इत्यादि सर्वमाकर्ण्य दृष्ट्वा च स महीपतिः । व्रीडितो नितरां मौढ्यात्स्वकृतं कर्म गर्हयन्

Nang marinig at makita ang lahat ng ito, ang panginoon ng lupa ay lubhang napahiya dahil sa sariling kamangmangan, at sinisi ang gawang siya rin ang gumawa.

Verse 80

प्राप्तश्च परमानन्दं तयोर्दर्शनकौतुकात् । पुलकांकितसर्वांगस्तावुभौ परिषस्वजे

Sa di-masukat na nagalak sa kagalakang dulot ng pagkakita sa kanila; nangilabot ang buong katawan, at niyakap niya silang dalawa.

Verse 81

युग्मम् । एवं निषधराजेन पूजितश्चाभिनन्दितः । स भोजयित्वा तं सम्यक्स्वयं च सह मंत्रिभिः

Sa gayon, pinarangalan at mainit na binati ng hari ng Niṣadha, saka niya ito pinakain nang nararapat—pati ang sarili—kasama ang kaniyang mga ministro.

Verse 82

तामात्मनोग्रमहिषीं पुत्रं तमपि तां स्नुषाम् । आदाय सपरीवारो वज्रबाहुः पुरीं ययौ

Isinama niya ang sarili niyang marangal na reyna, ang anak na iyon, at ang manugang na babae; si Vajrabāhu, kasama ang kaniyang mga kasama, ay tumungo sa lungsod.

Verse 83

स संभ्रमेण महता भद्रायुः पितृमंदिरम् । संप्राप्य परमानंदं चक्रे सर्वपुरौकसाम्

Sa dakilang pananabik, narating ni Bhadrāyu ang palasyo ng kaniyang ama; at pagdating niya, nagdulot siya ng sukdulang galak sa lahat ng taga-lungsod.

Verse 84

कालेन दिवमारूढे पितरि प्राप्तयौवनः । भद्रायुः पृथिवीं सर्वां शशासाद्भुतविक्रमः

Paglipas ng panahon, nang ang kaniyang ama’y umakyat na sa langit, si Bhadrāyu—sumapit sa kasibulan—ay namuno sa buong daigdig sa kahanga-hangang lakas.

Verse 85

मागधेशं हेमरथं मोचयामास बंधनात् । संधाय मैत्रीं परमां ब्रह्मर्षीणां च सन्निधौ

Pinalaya niya si Hemaratha, ang panginoon ng Magadha, mula sa pagkabihag; at sa harap ng mga brahmarṣi ay itinatag niya ang kataas-taasang pagkakaibigan sa kanya.

Verse 86

इत्थं त्रिलोकमहितां शिवयोगिपूजां कृत्वा पुरातनभवेऽपि स राजसूनुः । निस्तीर्य दुःसहविपद्गणमाप्तराज्यश्चंद्रांगदस्य सुतया सह साधु रेमे

Sa gayon, maging sa dating kapanganakang iyon, ang prinsipe ay nagsagawa ng pagsamba sa mga yogin ni Śiva—pinararangalan sa tatlong daigdig. Nalampasan niya ang napakaraming di-matiis na kapahamakan at nabawi ang kaharian; at kasama ang anak na babae ni Candrāṅgada, siya’y namuhay nang matuwid at masaya.