มัตสยะ

มัตสยะตรัสว่า “ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป แผ่นดินจะไร้ฝน; ตลอดหนึ่งร้อยปีเต็มและยิ่งกว่านั้น จะเกิดทุพภิกขภัยอันร้ายแรง นำมาซึ่งอัปมงคล”

พระมัตสยะตรัสว่า—พึงกระทำศราทธะทุกวัน; ด้วยข้าวสุกและเครื่องบูชาอื่น ๆ หรือด้วยน้ำเพียงอย่างเดียว หรือด้วยน้ำนม ราก-หัว และผลไม้ก็ได้—เพื่อยังความพอใจแก่เหล่าปิตฤ (บรรพชน).

มัตสยะกล่าวว่า—เมื่อโลกกลายเป็นมหาสมุทรเพียงหนึ่งเดียวแล้ว พระนารายณ์ผู้รุ่งเรืองยิ่ง ทรงปรากฏเป็นหงส์ (หังสะ) และทรงบรรทมโดยปกคลุมแผ่นดินด้วยสายน้ำ

ครั้นเห็นปลานั้นอยู่ในครรภ์แห่งเสียง “หุṃ” พระมหेशวรทรงหยุดมันไว้ด้วยเดชเพลิงแห่งรัศมี แล้วตรัสถ้อยคำนี้

ครั้งนั้นปุษกสะผู้ประพฤติชั่วก็ไต่ลงจากต้นไม้ ครั้นมาถึงผืนน้ำอันกว้างดุจสายน้ำแล้ว เขาก็เริ่มฆ่าปลา

ปารท (ปรอท) คือ ‘ศิวาเทวี’ และยังเรียกว่า ‘ตรียัมพกะ’ ด้วย รูปมัตสยะและรูปอื่น ๆ เป็น ‘ศาสตรลึงค์’ และยังมีนามว่า ‘วฤษากปิ’

ด้วยเหตุใดพระภควานจึงทรงรับรูปมัตสยะที่โลกดูหมิ่น เต็มด้วยคุณแห่งความมืดและความทุกข์ ราวกับสัตว์ผู้ถูกกรรมครอบงำ? ข้าแต่พระองค์ โปรดตรัสอธิบายให้ถูกต้องเถิด เพราะการสดับจริยาของอุตตมศฺโลกะเป็นมงคลและนำสุขแก่สรรพโลก

ขอนอบน้อมแด่พระมัตสยะ ผู้เป็นเหตุแห่งการสร้าง ผู้แหวกว่ายในมหาสมุทรแห่งปรลัย ขอนอบน้อมแด่พระหயศีรษะ (หயครีวะ) ผู้ประหารมธุและไกฏภะ ขอนอบน้อมแด่พระกูรมะอันยิ่งใหญ่ ผู้ทรงค้ำจุนเขามันทร ขอนอบน้อมแด่พระวราหะผู้ทรงรูปสุกร…

เมื่อสิ้นยุคของจักษุษมานุ เกิดมหาอุทกภัยจนโลกทั้งปวงจมอยู่ในน้ำ พระผู้เป็นเจ้าทรงรับรูปเป็นมัตสยะ (ปลา) และทรงคุ้มครองไววัสวตมานุ โดยให้ขึ้นอยู่บนเรือ

ครั้นทรงทราบความจำเป็นแห่งรูปของพระวิษณุ เพื่อยกแผ่นดินขึ้นด้วยเดชทิพย์ของพระองค์เอง พระองค์จึงเสด็จเข้าสู่กายอีกประการหนึ่ง คือกายวราหะ ดังที่เคยทรงอวตารเป็นมัตสยะและกูรมะมาก่อน

ขอนอบน้อมซ้ำแล้วซ้ำเล่าแด่พระองค์ผู้ทรงอวตารเป็นมัตสยะ (ปลา); ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้ทรงอวตารเป็นกูรมะ (เต่า). ขอนอบน้อมแด่พระองค์ในรูปนรสิงห์; และอีกครั้ง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ในรูปวามนะ

ขอนอบน้อมแด่มัตสยะผู้ทรงรอบรู้ทั้งปวง ขอนอบน้อมแด่พระราม ขอนอบน้อมแด่พระกฤษณะ ขอนอบน้อมแด่พระพุทธะ และขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้ทำลายมเลจฉะ ผู้ไร้ธรรม