Sukta 86
Sukta 9.86
Soma Pavamāna
Jagatī (probable)
ఈ సోమ పావమాన స్తోత్రం, ఉన్ని వడపోతలు మరియు ఛన్నీల ద్వారా శుద్ధి చేయబడుతూ జీవంతో ఉప్పొంగి ప్రవహించే సోమరసాన్ని స్తుతిస్తుంది. అది మధురంగా, ఉల్లాసదాయకంగా మారి దేవతలకు అర్పణయోగ్యమవుతుంది. పాత్ర చుట్టూ, వడపోతలో చుక్కలు తిరుగుతూ కనిపించే యజ్ఞప్రవాహాన్ని ఋతం (కోస్మిక క్రమం)తో అనుసంధానించి, శత్రుత్వ శక్తులను తరిమివేయమని, గాయకులకు “విశాల” వాక్కును మరియు వీరబలాన్ని ప్రసాదించమని సోముని ప్రార్థిస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
प्र त आशवः पवमान धीजवो मदा अर्षन्ति रघुजा इव त्मना । दिव्याः सुपर्णा मधुमन्त इन्दवो मदिन्तमासः परि कोशमासते ॥
ఓ పవమాన సోమా! నీ వేగవంతమైన ప్రవాహాలు ముందుకు ఉప్పొంగి సాగుతాయి—ధీజ్ (ప్రేరిత బుద్ధి) నడిపే ఉత్సాహాలు—తమ స్వంత ఆత్మబలంతో పందెం వీరుల్లా దూసుకుపోతూ. దివ్యమైన, సు-పర్ణ (సుందర పక్షాలు/రెక్కలు) గల, మధు-పూర్ణ ఇందువులు—అత్యంత మదకరమైన ఆనందరసమయమైనవి—కోశం (పాత్రం) చుట్టూ చేరి స్థిరపడతాయి.
Mantra 2
प्र ते मदासो मदिरास आशवोऽसृक्षत रथ्यासो यथा पृथक् । धेनुर्न वत्सं पयसाभि वज्रिणमिन्द्रमिन्दवो मधुमन्त ऊर्मयः ॥
ఓ సోమా! నీ మదాలు—మదిరమైన, తీవ్రమైన, వేగవంతమైన—ప్రవాహాలుగా విడుదలయ్యాయి; మార్గాల్లో రథాలు విడివిడిగా విస్తరించునట్లు. ఆవు తన దూడకు పాలతో చేరునట్లు, మధు-పూర్ణ ఊర్ములు—ఇందువులు—వజ్రధారి ఇంద్రుని వైపు ఒత్తుకుంటూ చేరుతాయి; మనలో ఆయన విజయశక్తి బలపడుటకై.
Mantra 3
अत्यो न हियानो अभि वाजमर्ष स्वर्वित्कोशं दिवो अद्रिमातरम् । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्यये सोमः पुनान इन्द्रियाय धायसे ॥
వేగంగా దూసుకుపోయే అశ్వంలా ముందుకు సాగుతూ, బలసంపద వైపు పరిగెత్తు; హే స్వర్విత్ (స్వర్గ/సూర్యలోకాన్ని కనుగొనువాడా), అద్రి (పిండే రాయి) నుండి జనించిన దివ్య కోశమనే స్వర్గీయ పాత్రలో ప్రవేశించు. వృషభస్వరూపుడైన సోముడు, అవ్యయమైన పవిత్రం శిఖరంపై, మనలో ఇంద్రశక్తిని ధరించుటకై శుద్ధుడవుతాడు।
Mantra 4
प्र त आश्विनीः पवमान धीजुवो दिव्या असृग्रन्पयसा धरीमणि । प्रान्तॠषयः स्थाविरीरसृक्षत ये त्वा मृजन्त्यृषिषाण वेधसः ॥
హే పవమాన సోమా, నీ ఆశ్వినీ శక్తులు ముందుకు బయలుదేరాయి—దివ్య ప్రేరణలు, ధీజువః (దర్శనప్రేరిత)గా—ధరీమణి (ధారణాసనం)లో సారరూప పాలరసాన్ని మోసుకుంటూ. అంతరంలోని ఋషులు స్థావిర (దృఢ) ధారలను విడుదల చేశారు; హే ఋషిషాణ (ఋషి-ప్రేరకా), వేదస్ (యజ్ఞవిద్య కార్మికులు) అయిన వారు నిన్ను మృజన్ (శుద్ధి) చేస్తారు।
Mantra 5
विश्वा धामानि विश्वचक्ष ऋभ्वसः प्रभोस्ते सतः परि यन्ति केतवः । व्यानशिः पवसे सोम धर्मभिः पतिर्विश्वस्य भुवनस्य राजसि ॥
హే విశ్వచక్షు, హే ఋభ్వస్ (మహాబలవంతుడా), విశ్వంలోని సమస్త ధామాలు నీ సత్యసత్త్వపు కేతువులు—నీ జ్యోతిధ్వజాలు—చేత చుట్టుముట్టబడ్డాయి. హే సోమా, నీవు ధర్మములు (ఋత-నియమాలు) ద్వారా నిన్ను విస్తరించుకుంటూ ప్రవహిస్తావు; సమస్త భువనాల పతిగా నీవు సమగ్ర జగత్తుపై రాజ్యము చేయుచున్నావు।
Mantra 6
उभयतः पवमानस्य रश्मयो ध्रुवस्य सतः परि यन्ति केतवः । यदी पवित्रे अधि मृज्यते हरिः सत्ता नि योना कलशेषु सीदति ॥
సత్లో ధ్రువంగా నిలిచిన పవమాన సోముని రశ్ములు ఉభయతః కేతువులవలె దీప్త సూచకచిహ్నాలై పరిభ్రమిస్తాయి. హరి పవిత్రం (వడపోత) మీద అధి మృజ్యతే—శుద్ధి చేయబడినప్పుడు—తన సత్యాసనాన్ని గ్రహించి, కలశాలనే యోనులలో ఆసీనుడవుతాడు.
Mantra 7
यज्ञस्य केतुः पवते स्वध्वरः सोमो देवानामुप याति निष्कृतम् । सहस्रधारः परि कोशमर्षति वृषा पवित्रमत्येति रोरुवत् ॥
యజ్ఞస్య కేతుః పవతే—స్వధ్వరమైన మార్గముగల సోముడు; దేవానాం నిష్కృతం (ప్రకటన-స్థలం) వైపు ఉపయాతి—సమీపిస్తాడు. సహస్రధారుడైన వృషా కోశాన్ని చుట్టి వేగంగా దూసుకుపోతాడు; రోరువత్—గర్జనస్వరంలా—పవిత్రాన్ని అతిక్రమించి పోతాడు.
Mantra 8
राजा समुद्रं नद्यो वि गाहतेऽपामूर्मिं सचते सिन्धुषु श्रितः । अध्यस्थात्सानु पवमानो अव्ययं नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवः ॥
రాజువలె, నదులు సముద్రంలో ప్రవేశించునట్లు, అతడు సముద్రంలో ప్రవేశిస్తాడు; సింధువులలో స్థితుడై, అపాం ఊర్మి—జలతరంగం—తో సచతే, సహచరిస్తాడు. పవమానుడు అవ్యయ శిఖరాన్ని అధ్యస్థాత్—ఆరోహించాడు; అది పృథివ్యా నాభి, మహో దివః ధరుణః—మహా ద్యౌస్సుకు దృఢ ఆధారం—అక్కడ స్థిర సత్యంపై లోకాలు ప్రతిష్ఠితమవుతాయి.
Mantra 9
दिवो न सानु स्तनयन्नचिक्रदद्द्यौश्च यस्य पृथिवी च धर्मभिः । इन्द्रस्य सख्यं पवते विवेविदत्सोमः पुनानः कलशेषु सीदति ॥
దివ్య శిఖరంలా గర్జిస్తూ అతడు కేక వేస్తాడు; అతని ధర్మాలు (ఋత-నియమాలు) వలన ద్యౌస్సు మరియు పృథివి క్రమబద్ధంగా స్థిరంగా నిలుస్తాయి. ఇంద్రుని సఖ్యతను కనుగొని సంపాదించి అతడు ప్రవహిస్తాడు—శుద్ధమవుతున్న సోముడు కలశాలలో కూర్చుంటాడు.
Mantra 10
ज्योतिर्यज्ञस्य पवते मधु प्रियं पिता देवानां जनिता विभूवसुः । दधाति रत्नं स्वधयोरपीच्यं मदिन्तमो मत्सर इन्द्रियो रसः ॥
యజ్ఞపు జ్యోతి ప్రవహిస్తుంది—ప్రియమైన మధు-ఆనందం; దేవుల తండ్రి, జనకుడు, విస్తారమైన ప్రకాశసంపద కలవాడు. రెండు స్వధలలో దాగిన అపూర్వ రత్నాన్ని అతడు స్థాపిస్తాడు—అత్యంత మత్తెక్కించే, ఉల్లాసభరిత, ఇంద్రియ-బలాన్ని (ఇంద్ర-బలాన్ని) పెంపొందించే రసం.
Mantra 11
अभिक्रन्दन्कलशं वाज्यर्षति पतिर्दिवः शतधारो विचक्षणः । हरिर्मित्रस्य सदनेषु सीदति मर्मृजानोऽविभिः सिन्धुभिर्वृषा ॥
గట్టిగా గర్జిస్తూ వాజ-ప్రేరకుడు కలశం వైపు ధారగా పరుగెత్తుతాడు—దివఃపతి, శతధారుడు, విశాలదృష్టి గలవాడు. హరి (పసుపు-వర్ణ) సోముడు మిత్రుని సదనాలలో కూర్చుంటాడు; అవి-రోమాలు (గొర్రె ఉన్ని) మరియు సింధు-ధారలచే బాగా శుద్ధి చేయబడుతూ—వృషా, బలమైన జనక-శక్తి.
Mantra 12
अग्रे सिन्धूनां पवमानो अर्षत्यग्रे वाचो अग्रियो गोषु गच्छति । अग्रे वाजस्य भजते महाधनं स्वायुधः सोतृभिः पूयते वृषा ॥
సింధువుల అగ్రభాగంలో పవమానుడు (స్వయంశుద్ధుడు) వేగంగా దూసుకుపోతాడు; వాక్కు యొక్క అగ్రంలోనూ, గో-రశ్ముల (ప్రకాశ కిరణాల) మధ్య అగ్రనాయకుడిగా సాగుతాడు. వాజం (బలం) యొక్క పరిపూర్ణతను, మహాధనాన్ని అతడు ముందుగా పొందుతాడు; స్వ-ఆయుధుడు, వృషభసమ బలవంతుడు, సోతృభిః (రసం పిండువారిచే) శుద్ధి చేయబడతాడు.
Mantra 13
अयं मतवाञ्छकुनो यथा हितोऽव्ये ससार पवमान ऊर्मिणा । तव क्रत्वा रोदसी अन्तरा कवे शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥
ఈ మతవాన్ (ప్రేరితుడు) పవమానుడు, విడిచిపెట్టబడిన పక్షిలా, తన ఊర్మి (తరంగం)తో అవ్య (ఉన్న) లోనుగా దూసుకెళ్లాడు. ఓ కవి (దర్శి), నీ క్రతు (సంకల్ప-శక్తి) వలన, రెండు రోదసీ (ద్యావా-పృథివీ) మధ్య అతడు ప్రవహిస్తాడు—శుచి ధియా (శుద్ధ చిత్తం) గల సోముడు—ఓ ఇంద్రా, నీకోసం.
Mantra 14
द्रापिं वसानो यजतो दिविस्पृशमन्तरिक्षप्रा भुवनेष्वर्पितः । स्वर्जज्ञानो नभसाभ्यक्रमीत्प्रत्नमस्य पितरमा विवासति ॥
ద్రాపి (ఆవరణం/మాంత్రిక వస్త్రం) ధరించి, యజ్యుడు (పూజ్యుడు), దివి-స్పృశ్ (స్వర్గాన్ని తాకువాడు), అంతరిక్షాన్ని నింపుతూ, భువనాలలో స్థాపితుడై—అతడు సాగుతాడు. స్వర్జజ్ఞుడు (ప్రకాశంలో జన్మించినవాడు)గా, నభసా (విస్తృతి/ఆకాశం)తో కలిసి ముందుకు అడుగువేశాడు; అతడు తన ప్రాచీన పితరాన్ని మేల్కొలపడానికి వెళ్తాడు—ఆ ఆదిమ మూలాన్ని స్మరింపజేసి సన్నిధి చేస్తాడు.
Mantra 15
सो अस्य विशे महि शर्म यच्छति यो अस्य धाम प्रथमं व्यानशे । पदं यदस्य परमे व्योमन्यतो विश्वा अभि सं याति संयतः ॥
అతడు ఈ ప్రజలకు మహత్తర శాంతి, ఆశ్రయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు—అతని ధామాన్ని మొదటగా పొందువాడే అతడు. అతని పాదం పరమ వ్యోమంలో స్థితమైతే, ఆ ఉన్నతస్థితి నుంచే సమస్తమూ సమాహిత సమన్వయంతో అతని వైపు కదులుతుంది; పై స్థాపితమైన ఋత-కేంద్రం వైపు సమగ్ర ప్రకృతి యుక్తమగుతుంది.
Mantra 16
प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति संगिरम् । मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयाम्ना पथा ॥
ఇందు-బిందువు ముందుకు సాగింది—ఇంద్రునికై సిద్ధపరచిన స్థానమునకు; సఖుడై ఉండి సఖ్యత యొక్క సంధిని అతడు భంగం చేయడు. యువక ప్రియుడు యువతులతో (పోషక ఆపః—జలములు) కలిసి ఉప్పొంగి దూసుకుపోవునట్లు, సోముడు శతధారల మార్గమున కలశములోకి ప్రవహిస్తాడు.
Mantra 17
प्र वो धियो मन्द्रयुवो विपन्युवः पनस्युवः संवसनेष्वक्रमुः । सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभोऽभि धेनवः पयसेमशिश्रयुः ॥
ముందుకు సాగుగాక మీ ధియః—ఆనంద-యౌవనమయమైనవి, ఆశ్చర్యం మరియు హర్షాన్ని అన్వేషించేవి; అవి సంవసనేషు (సామూహిక ఆవరణాలు, క్రమబద్ధ రూపాలు) అడుగుపెడతాయి. మనీషలు సోముని వైపు గానం చేస్తాయి; స్తోత్రాలూ ధేనువులూ తమ పయస్—దీప్తిమంత బలపు పోషణ—తో అతనికి చేరి అంటుకుంటాయి.
Mantra 18
आ नः सोम संयतं पिप्युषीमिषमिन्दो पवस्व पवमानो अस्रिधम् । या नो दोहते त्रिरहन्नसश्चुषी क्षुमद्वाजवन्मधुमत्सुवीर्यम् ॥
హే సోమా, నియంత్రిత సమృద్ధితో మా వద్దకు రా—విస్తరిస్తున్న ప్రేరణ-బలధారతో. హే ఇందూ, హే పవమానా, విఫలముకాకుండా నిన్ను నీవే శుద్ధి చేసుకో; మా కోసం రోజుకు మూడుసార్లు దోహించే ఆ (ధార) క్షీణించకుండా ఉండి, బలసంపన్నమైన, వాజసంపన్నమైన, మధుమయమైన, సువీర్యంతో నిండిన పరిపూర్ణతను ప్రసాదిస్తుంది.
Mantra 19
वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नः प्रतरीतोषसो दिवः । क्राणा सिन्धूनां कलशाँ अवीवशदिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ॥
ప్రేరణల వృషభుడు, విశాలదర్శి సోముడు తనను తాను శుద్ధి చేసుకుంటాడు—దినాన్ని, ఉషస్సులను, ద్యౌను దాటి సాగుతూ. నదులను సమీకరించి వాటిని కలశాలలో ప్రవహింపజేస్తాడు; ఋషుల మనీషలతో కూడి ఇంద్రుని హృదయంలో ప్రవేశిస్తాడు.
Mantra 20
मनीषिभिः पवते पूर्व्यः कविर्नृभिर्यतः परि कोशाँ अचिक्रदत् । त्रितस्य नाम जनयन्मधु क्षरदिन्द्रस्य वायोः सख्याय कर्तवे ॥
మనీషలతో కూడి అతడు శుద్ధి అవుతాడు—ప్రాచీన కవి; మానవ బలాల ఆధారంతో పాత్రల చుట్టూ సంచరిస్తాడు. త్రితుని నామాన్ని జనింపజేసి అతడు మధువును చిందిస్తాడు—ఇంద్రుడు, వాయువు సఖ్యతను స్థాపించుటకు.
Mantra 21
अयं पुनान उषसो वि रोचयदयं सिन्धुभ्यो अभवदु लोककृत् । अयं त्रिः सप्त दुदुहान आशिरं सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥
ఈ శుద్ధమవుతున్న సోముడు ఉషస్సులను ప్రకాశింపజేస్తాడు; ఇతడే నదులకు ‘లోకకృత్’—లోకవ్యవస్థను స్థాపించేవాడిగా అవుతాడు. ఇతడే మూడు సార్లు ఏడు (ఇరవై ఒకటి) సార్లు ‘ఆశిర్’ (మిశ్రిత రసం)ను దోహిస్తూ—సోముడు హృదయంలో పవిత్రమై ప్రవహిస్తాడు; ఆనంద-మత్తులో మనోహరుడు.
Mantra 22
पवस्व सोम दिव्येषु धामसु सृजान इन्दो कलशे पवित्र आ । सीदन्निन्द्रस्य जठरे कनिक्रदन्नृभिर्यतः सूर्यमारोहयो दिवि ॥
హే సోమా, దివ్య ధామాలలో నిన్ను నీవే పవిత్రం చేసుకో; విడుదలై, హే ఇందూ, కలశంలో—పవిత్రంలో (వడకట్టులో)—ప్రవేశించు. ఇంద్రుని జఠరంలో కూర్చొని, ఘోషిస్తూ, మానవ శక్తులచే ఆధారితుడై, నీవు దివిలో సూర్యుని आरोహింపజేశావు.
Mantra 23
अद्रिभिः सुतः पवसे पवित्र आँ इन्दविन्द्रस्य जठरेष्वाविशन् । त्वं नृचक्षा अभवो विचक्षण सोम गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरप ॥
అద్రులు (పిండే రాళ్లు) చేత పిండబడిన నీవు, హే ఇందూ, పవిత్రంలో పవిత్రమై ప్రవహిస్తున్నావు—ఇంద్రుని జఠరాలలో ప్రవేశిస్తూ. నీవు ‘నృచక్షా’—మనుష్యుల ద్రష్ట—విచక్షణుడవయ్యావు; హే సోమా, అంగిరసులకు దాగి ఉన్న ‘గోత్రం’ (గుప్త గో-ఆవాసం)ను నీవు తెరిచావు.
Mantra 24
त्वां सोम पवमानं स्वाध्योऽनु विप्रासो अमदन्नवस्यवः । त्वां सुपर्ण आभरद्दिवस्परीन्दो विश्वाभिर्मतिभिः परिष्कृतम् ॥
హే సోమా, పవమానా, స్వాధీన! నిన్ను అనుసరించే విప్రులు నీ సహాయాన్ని కోరుతూ ఆనందిస్తారు. హే ఇందూ, సుపర్ణుడు (సుందర-పక్షములు గలవాడు) నిన్ను దివస్పరి—దివ్యలోకానికి అవతల నుండి తెచ్చాడు; నీవు సమస్త మతులచే (చింతన-శక్తులచే) పరిష్కృతుడై పరిపూర్ణుడవయ్యావు.
Mantra 25
अव्ये पुनानं परि वार ऊर्मिणा हरिं नवन्ते अभि सप्त धेनवः । अपामुपस्थे अध्यायवः कविमृतस्य योना महिषा अहेषत ॥
అవ్య (గొర్రె ఉన్ని)-లో పవమానుడు, వార (వడపోత)-లో ఊర్మి (అల) చుట్టుముట్టగా శుద్ధి చెందుతున్నాడు; సప్త ధేనువులు హరి (తామ్రవర్ణుడు) ఎదుట నమస్కరిస్తాయి. అపాం ఉపస్థే (నీటి ఒడిలో) అధ్యాయవులు (ముందుకు సాగే శక్తులు) కవిని స్థాపించారు; మహిషులు ఋతస్య యోని (ఋత యొక్క గర్భం/ఆధారం) వైపు గర్జించారు.
Mantra 26
इन्दुः पुनानो अति गाहते मृधो विश्वानि कृण्वन्त्सुपथानि यज्यवे । गाः कृण्वानो निर्णिजं हर्यतः कविरत्यो न क्रीळन्परि वारमर्षति ॥
ఇందుః, పవమానుడు, సమస్త మృధ (ప్రతిఘటన)లను అతిక్రమించి, యజ్య (యజ్ఞకర్త) కోసం అన్ని మార్గాలను సుపథ (సుగమ మార్గం)గా చేస్తాడు. గాః (కిరణాలు/గోవులు) మరియు హర్యత (దీప్తమైన) నిర్ణిజ (ప్రకాశవస్త్రం)ను సృష్టిస్తూ, కవి—క్రీడించే వేగవంతమైన అత్య (అశ్వం) వలె—వార (వడపోత) చుట్టూ ప్రవహించి ముందుకు దూసుకుపోతాడు.
Mantra 27
असश्चतः शतधारा अभिश्रियो हरिं नवन्तेऽव ता उदन्युवः । क्षिपो मृजन्ति परि गोभिरावृतं तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥
అవిరామంగా, శతధారలుగా, శ్రీ-శక్తులు హరి (సోమ) పై వంగి దిగుతాయి; జలాల పట్ల ఆకాంక్షతో అవి దిగివస్తాయి. వేగవంతమైన శక్తులు ఆయనను శుద్ధి చేస్తాయి; గో-రశ్ములతో చుట్టుముట్టి ఆ ఆవరిత ప్రవాహాన్ని—దివ్యలోకపు ప్రకాశమయ రోచనలో, మూడవ దీప్తిమయ పృష్ఠంపై—ప్రకాశింపజేస్తాయి.
Mantra 28
तवेमाः प्रजा दिव्यस्य रेतसस्त्वं विश्वस्य भुवनस्य राजसि । अथेदं विश्वं पवमान ते वशे त्वमिन्दो प्रथमो धामधा असि ॥
ఈ సమస్త ప్రజాజననాలు నీవే; దివ్య రేతస్ (బీజం) నుండి పుట్టినవి; నీవు సమస్త భువనాన్ని రాజ్యమాడుతున్నావు. అందుచేత, హే పవమాన, ఈ సమస్త విశ్వం నీ వశంలోనే ఉంది; హే ఇందు, ధామాల పునాదులను స్థాపించిన మొదటివాడవు నీవే.
Mantra 29
त्वं समुद्रो असि विश्ववित्कवे तवेमाः पञ्च प्रदिशो विधर्मणि । त्वं द्यां च पृथिवीं चाति जभ्रिषे तव ज्योतींषि पवमान सूर्यः ॥
నీవే సముద్రం, హే విశ్వవిత్ కవే; విశాల విధర్మణిలో ఐదు దిశలూ నీవే. నీవు ద్యాం మరియు పృథివీ—రెండింటినీ అతిక్రమించి—ధరించావు; హే పవమాన, నీ జ్యోతులే సూర్యుడు.
Mantra 30
त्वं पवित्रे रजसो विधर्मणि देवेभ्यः सोम पवमान पूयसे । त्वामुशिजः प्रथमा अगृभ्णत तुभ्येमा विश्वा भुवनानि येमिरे ॥
ఓ సోమ పవమానా! నీవు పవిత్రం (వడగట్టి) లో, ఋత యొక్క విశాల పరిధుల్లో, దేవుల కొరకు శుద్ధి పొందుతున్నావు. ఉశిజ్—అగ్నిని అన్వేషించిన తొలి సాధకులు—మొదట నిన్ను గ్రహించారు; నీ కొరకు ఈ సమస్త భువనాలు తమ తమ యథోచిత నియోగంలో స్థిరపడ్డాయి.
Mantra 31
प्र रेभ एत्यति वारमव्ययं वृषा वनेष्वव चक्रदद्धरिः । सं धीतयो वावशाना अनूषत शिशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतम् ॥
ప్రేరిత ఋషి ముందుకు సాగుతాడు, అవ్యయ వారం (వడగట్టి) అవతల; వృషభుడు—హరి (తామ్ర-పీత తేజస్సు)—సత్తా వనాల్లో గర్జిస్తాడు. జాగృత ధీతులు కలిసి స్తుతిస్తాయి; గుప్తంగా బలపడే ఆ శిశువును మతులు నాకి పోషిస్తాయి.
Mantra 32
स सूर्यस्य रश्मिभिः परि व्यत तन्तुं तन्वानस्त्रिवृतं यथा विदे । नयन्नृतस्य प्रशिषो नवीयसीः पतिर्जनीनामुप याति निष्कृतम् ॥
అతడు సూర్యుని రశ్ములతో చుట్టూ నేస్తాడు; త్రివృత్ విధంగా తంతువును విస్తరించి, సమ్యక్ విద్య తెలిసేలా చేస్తాడు. ఋత యొక్క నిత్య-నవీన ప్రశిషలను ముందుకు నడిపిస్తూ, జనుల పతి విముక్త మార్గపు నిర్మల ద్వారానికి సమీపిస్తాడు.
Mantra 33
राजा सिन्धूनां पवते पतिर्दिव ऋतस्य याति पथिभिः कनिक्रदत् । सहस्रधारः परि षिच्यते हरिः पुनानो वाचं जनयन्नुपावसुः ॥
నదుల రాజు, దివ్యాధిపతి అయిన (సోముడు) ప్రవహిస్తాడు; ఋత మార్గాలలో సాగుతూ శక్తితో గర్జిస్తాడు. సహస్రధారలతో, హరితవర్ణుడైన (సోముడు) చుట్టూరా పోయబడతాడు; శుద్ధుడై, ‘వాచ్’ (వాణి)ని జనింపజేసి, అంతర్గృహంలోని వసువులను—సంపదలను—సమీపానికి తెస్తాడు.
Mantra 34
पवमान मह्यर्णो वि धावसि सूरो न चित्रो अव्ययानि पव्यया । गभस्तिपूतो नृभिरद्रिभिः सुतो महे वाजाय धन्याय धन्वसि ॥
ఓ పవమానా, నీవు మహా వరదలా విస్తారంగా పరుగెత్తుతావు; ప్రకాశించే సూర్యునిలా, శుద్ధికరణకు సంబంధించిన అవ్యయ మార్గాల గుండా. చేతులతో శుద్ధుడై, మనుష్యులు అద్రి-రాళ్లతో పిండిన సుతుడవై, నీవు మహత్తర ‘వాజ’—శక్తి-సమృద్ధి—మరియు ధన్యమైన పరిపూర్ణత కోసం ప్రయత్నిస్తావు.
Mantra 35
इषमूर्जं पवमानाभ्यर्षसि श्येनो न वंसु कलशेषु सीदसि । इन्द्राय मद्वा मद्यो मदः सुतो दिवो विष्टम्भ उपमो विचक्षणः ॥
ఆత్మకు ఆహారమూ, శక్తినిచ్చే ఊర్జమూ తీసుకొని, ఓ పవమానా, నీవు ప్రవహిస్తావు; శ్యేనము తన గూడు చేరినట్లు, నీవు కలశాలలో స్థిరపడతావు. పిండబడిన నీవు ఇంద్రునికి ‘మద్’—మత్తు ఆనందం—; నీవు దివ్యానికి ఆధారం, పరముడవు, విశాలదృష్టి గలవు.
Mantra 36
सप्त स्वसारो अभि मातरः शिशुं नवं जज्ञानं जेन्यं विपश्चितम् । अपां गन्धर्वं दिव्यं नृचक्षसं सोमं विश्वस्य भुवनस्य राजसे ॥
ఏడు సోదరీమణులు—మాతృలు—కొత్తగా జన్మించిన శిశువును చుట్టుముట్టి నిలుస్తారు; నవజాతుడు, జయశీలుడు, సర్వవివేకి, విపశ్చిత్. వారు అప్సు (జలములలో) ఉన్న దివ్య గంధర్వుడు—నృచక్షస్—సోమాన్ని ప్రకటిస్తారు; అతడు సమస్త భువనముల రాజస్ (రాజత్వ-తేజస్సు)గా నిలుస్తాడు.
Mantra 37
ईशान इमा भुवनानि वीयसे युजान इन्दो हरितः सुपर्ण्यः । तास्ते क्षरन्तु मधुमद्घृतं पयस्तव व्रते सोम तिष्ठन्तु कृष्टयः ॥
ఈ భువనముల ఈశానా, నీవు నీ వీర్య-పూర్ణతతో ముందుకు సాగుతావు, హే ఇందు; హరిత, సుపర్ణ్య (బలమైన రెక్కల) శక్తులను యోజిస్తూ. అవి నీకోసం మధుమయ ఘృతమును, పయస్సును ప్రవహింపజేయుగాక; హే సోమా, నీ వ్రతంలో (ఋత-నియమంలో) ప్రజలు దృఢంగా నిలిచియుండుగాక.
Mantra 38
त्वं नृचक्षा असि सोम विश्वतः पवमान वृषभ ता वि धावसि । स नः पवस्व वसुमद्धिरण्यवद्वयं स्याम भुवनेषु जीवसे ॥
హే సోమా, నీవు అన్ని దిశల నుండీ మనుష్యులకు నృచక్షస్; పవమాన వృషభుడై ఆ లోక-ప్రదేశాలలో వేగంగా ధావిస్తావు. కనుక మా కొరకు వసు-సమృద్ధిగా, హిరణ్య-దీప్తిగా పవిత్రమవు; మేము భువనములలో జీవించుటకు (సత్య జీవనార్థం) ఉండునట్లు.
Mantra 39
गोवित्पवस्व वसुविद्धिरण्यविद्रेतोधा इन्दो भुवनेष्वर्पितः । त्वं सुवीरो असि सोम विश्ववित्तं त्वा विप्रा उप गिरेम आसते ॥
గోవిత్ (గో/కిరణ-ప్రాప్తికర్త), వసువిత్ (సంపద-విద్), హిరణ్యవిత్ (సువర్ణ-ప్రకాశ-విద్)—హే ఇందు, రేతోధా (బీజధారి), భువనేషు అర్పితుడవై—నీవు పవిత్రుడై ప్రవహించు. హే సోమ, నీవు సువీరో (వీరబలదాత), విశ్వవిత్ (సర్వజ్ఞుడు); నిన్నే విప్రులు తమ గీతి-స్తుతితో సమీపమై కూర్చుని ఉపాసిస్తారు.
Mantra 40
उन्मध्व ऊर्मिर्वनना अतिष्ठिपदपो वसानो महिषो वि गाहते । राजा पवित्ररथो वाजमारुहत्सहस्रभृष्टिर्जयति श्रवो बृहत् ॥
మధువు యొక్క ఊర్మి (తరంగం) పైకి లేచి వనాలను కంపింపజేస్తుంది; ఆపః (జలాలు) వస్త్రంగా ధరించి మహిషుడు (మహాబలవంతుడు) లోతుగా దూకి సాగుతాడు. పవిత్ర-రథంపై అధిరోహించిన రాజా వాజం (బల-సంపద)ను అధిరోహించి పొందుతాడు; సహస్ర-భృష్టి (వెయ్యి ధారల దీప్తి)తో అతడు ఉన్నతమైన మహా శ్రవః (యశస్సు)ను జయిస్తాడు.
Mantra 41
स भन्दना उदियर्ति प्रजावतीर्विश्वायुर्विश्वाः सुभरा अहर्दिवि । ब्रह्म प्रजावद्रयिमश्वपस्त्यं पीत इन्दविन्द्रमस्मभ्यं याचतात् ॥
అతడు ఆనందధ్వనులను పైకి లేపుతాడు—ప్రజావతీ (సంతతి-సమృద్ధి)గా, విశ్వాయు (సర్వవ్యాపి జీవశక్తి)గా, అహర్రాత్రమంతా సుభరా (సుపోషక)గా. ఇందు పానమైనప్పుడు, అతడు ఇంద్రుణ్ని ప్రేరేపించి—మాకు ప్రజావంతమైన బ్రహ్మ (వాక్కు/మంత్రశక్తి)ను, రయి (సంపద)ను దయచేయించుగాక; అది అశ్వపస్త్య (యాత్రలో శీఘ్రశక్తి ప్రసాదించేది) కావుగాక.
Mantra 42
सो अग्रे अह्नां हरिर्हर्यतो मदः प्र चेतसा चेतयते अनु द्युभिः । द्वा जना यातयन्नन्तरीयते नरा च शंसं दैव्यं च धर्तरि ॥
అతడు హరి—దినాల అగ్రభాగంలో—హర్యత (దీప్తిని) ప్రేరేపించే మద (ఆనంద-రసం); చైతన్యమయమైన చేతసాతో అతడు జాగృతం చేసి, ద్యుభిః (జ్యోతులు/దివ్య కాంతులు) అనుసరిస్తాడు. రెండు జనుల మధ్య అతడు సంచరిస్తూ వారిని మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు; ధర్తరి (ధారకుడు) లో నర-శంసం (మానవ స్తుతివాక్యం) మరియు దైవ్య శంసం (దివ్య స్తోత్రం) రెండూ కలిసి ధారింపబడతాయి.
Mantra 43
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मधुनाभ्यञ्जते । सिन्धोरुच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमासु गृभ्णते ॥
వారు అభ్యంజతే—అభిషేకం చేస్తారు, వ్యంజతే—పరచుతారు, సమంజతే—కలిసి అభిషేకం చేస్తారు; మధునా వారు అతని క్రతు (సంకల్పం/శక్తి) ను రిహంతి—తేనెతో ఆస్వాదించి, మధురరసంతో అతనిని అభ్యంజతే—స్నిగ్ధం చేస్తారు. సింధోః ఉచ్ఛ్వాసే—నది ఉచ్ఛ్వాసంలో—పతయంతం ఉక్షణం (ఎగిరే వృషభం) ను హిరణ్యపావాః (సువర్ణ-శోధకులు) గృభ్ణతే—పట్టుకుంటారు, పశుమాసు—జీవశక్తిగా—తమ చేతుల్లో ధరిస్తారు.
Mantra 44
विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्यन्धो अर्षति । अहिर्न जूर्णामति सर्पति त्वचमत्यो न क्रीळन्नसरद्वृषा हरिः ॥
విపశ్చితే పవమానాయ గాయత—సర్వజ్ఞుడైన పవమానునికి పాడండి; మహీ న ధారాతి అంధో అర్షతి—మహానది ప్రవాహంలా ఈ అంధస్ (పిండిన సోమరసం) ప్రవహిస్తుంది. అహిర్న జూర్ణామతి సర్పతి త్వచమ్—సర్పంలా జీర్ణ చర్మాన్ని దాటి జారుతుంది; అశ్వో న క్రీళన్ అసరద్ వృషా హరిః—ఆడుకుంటున్న అశ్వంలా హరి వృషభం వేగంగా ముందుకు దూసుకుపోతుంది.
Mantra 45
अग्रेगो राजाप्यस्तविष्यते विमानो अह्नां भुवनेष्वर्पितः । हरिर्घृतस्नुः सुदृशीको अर्णवो ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः ॥
అగ్రగామి రాజు, ఆపః (జల-తత్త్వం) యొక్క స్వామి, స్తుతితో మరింత మహిమ పొందుతాడు—దినాలను కొలిచి, భువనాలలో స్థాపితుడై. హరి, ఘృత-స్ను (దీప్త రసం చిందించేవాడు), సుదర్శనుడు, విస్తారంలో అర్ణవంలాంటి వాడు; జ్యోతి-రథంపై అధిరోహించి, పవమాన సోముడు రయి యొక్క అంతర్గృహం (ఓక్య) వైపు శుద్ధమై ప్రవహిస్తాడు।
Mantra 46
असर्जि स्कम्भो दिव उद्यतो मदः परि त्रिधातुर्भुवनान्यर्षति । अंशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतं गिरा यदि निर्णिजमृग्मिणो ययुः ॥
దివ్య ఉన్నతాల నుండి ఉద్యతమైన ఆ స్కంభ (ఆధార-స్తంభం) విడుదలైంది; ఉద్ధృతమైన మద-శక్తి త్రిధాతు-స్థాపిత భువనాల చుట్టూ ప్రవహిస్తుంది. మతి-శక్తులు ఆ అంశు (దీప్త కిరణం) ను నాకి నాకి శుద్ధి చేసి, సూక్ష్మంగా మలుస్తాయి; ఋగ్మిణ (ఋచా-గాయకులు) గిరా (స్తుతి-వాణి) తో ముందుకు సాగినప్పుడు, దానిని దాని ప్రకాశవస్త్రం (నిర్ణిజ) తో ఆవరింపజేస్తారు।
Mantra 47
प्र ते धारा अत्यण्वानि मेष्यः पुनानस्य संयतो यन्ति रंहयः । यद्गोभिरिन्दो चम्वोः समज्यस आ सुवानः सोम कलशेषु सीदसि ॥
నీ ధారలు ముందుకు సాగుగాక; అత్యంత సూక్ష్మమైన, వేగవంతమైన ప్రవాహాలు—నీవు పవమానుడై శుద్ధమై సమ్యక్ సంయతుడవగానే—సత్య మార్గం వైపు దూసుకుపోతాయి. హే ఇందు, నీవు రెండు చమ్వోః (రెండు పాత్రాలలో) కాంతి-కిరణాలతో కలిసినప్పుడు, పిండబడిన హే సోమ, నీవు కలశాలలో—పూర్ణతనిచ్చే పాత్రాలలో—ఆసీనుడవుతావు।
Mantra 48
पवस्व सोम क्रतुविन्न उक्थ्योऽव्यो वारे परि धाव मधु प्रियम् । जहि विश्वान्रक्षस इन्दो अत्रिणो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
హే సోమా! క్రతువిత్ (సంకల్ప-జ్ఞ) మరియు ఉక్థ్య (స్తుతి-యోగ్య)ుడవై పవిత్రమవు; ఉన్ని వడపోత (అవ్య-వారే) చుట్టూ నీ ప్రియమైన మధురరసంతో వేగంగా ధావించు. హే ఇందు! సమస్త రక్షసులను, సమస్త అత్రిణ (భక్షక/విఘ్నకర) శత్రు-శక్తులను సంహరించు; మేము సువీరులు (వీర-శక్తి గలవారు) అయి విదథే (సభ/యజ్ఞసమాగమంలో) ‘బృహత్’ అనే మహత్తర వాక్యాన్ని పలుకుదుము।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) through wool and strainers, becoming sweet, powerful, and fit for divine offering, while also supporting truth (ṛta) and strength for the worshippers.
These are the real ritual instruments and surroundings of Soma purification; the hymn also treats them as symbols of inner clarification—raw potency becoming clear, truthful inspiration.
It asks Soma to destroy hostile forces (rākṣasas, atriṇ) and to grant the community strong, ‘vast’ speech and heroic inner power in the sacred assembly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.