Opening the text

Sukta 4.36
Rbhus (or poet addressing them within the Rbhu cycle of Book 4)
Rbhus
Trishtubh (probable)
ఈ సూక్తం దివ్య శిల్పి-సోదరులైన ఋభువులను స్తుతిస్తుంది; వారి అద్భుత కృతులు (స్వయంచాలకంగా కదిలే, మూడు చక్రాల రథం వంటి) ద్యావా-పృథివులను విస్తరింపజేసి నిలబెట్టే శక్తికి సూచనలుగా వర్ణించబడతాయి. వారి పరిపక్వ నైపుణ్యం (తక్షణ) సమృద్ధి, కీర్తి, విజయవంతమైన పరిపూర్ణత జననంతో అనుసంధానించబడింది; చివరలో ఒక సన్నిహిత ప్రార్థన—“ఇక్కడే, ఇప్పుడే” మా కోసం సంతానం, ధనం, మరియు ఉన్నత అవగాహనను మేల్కొలిపే వీర కీర్తిని మలచి ప్రసాదించండి.
Mantra 1
अनश्वो जातो अनभीशुरुक्थ्यो रथस्त्रिचक्रः परि वर्तते रजः । महत्तद्वो देव्यस्य प्रवाचनं द्यामृभवः पृथिवीं यच्च पुष्यथ ॥
అశ్వాలు లేకుండా, లగ్గాలు లేకుండా, స్తుతికి యోగ్యమైన ఒక రథం జన్మించింది; త్రిచక్రంగా అది రజః—దీప్తిమంతమైన అంతరిక్ష-ప్రదేశాల్లో—పరిభ్రమిస్తుంది. హే ఋభువులారా! మీ దివ్య మహిమా-ప్రఖ్యాతి మహత్తరమైనది; ఎందుకంటే మీరు ద్యౌ మరియు పృథివి—ఈ రెండింటినీ—పోషించి వృద్ధి చేస్తారు.
Mantra 2
रथं ये चक्रुः सुवृतं सुचेतसोऽविह्वरन्तं मनसस्परि ध्यया । ताँ ऊ न्वस्य सवनस्य पीतय आ वो वाजा ऋभवो वेदयामसि ॥
రథాన్ని సు-వృతం (సుగమంగా తిరిగే/సుస్థిరంగా అమర్చిన)గా చేసినవారారా—హే సుచేతసులారా—మనస్సును చుట్టుముట్టిన ధ్యానంతో రూపుదిద్దుకొని అవిహ్వలంగా (అచంచలంగా) ఉండేది; ఆ శక్తులనే ఇప్పుడు ఈ సవన పానార్థం ఆహ్వానిస్తున్నాం. హే వాజా, ఋభువులారా! మిమ్మల్ని ఇక్కడ (మన చైతన్యంలో) ప్రకటించి తెలిసేలా చేస్తున్నాం.
Mantra 3
तद्वो वाजा ऋभवः सुप्रवाचनं देवेषु विभ्वो अभवन्महित्वनम् । जिव्री यत्सन्ता पितरा सनाजुरा पुनर्युवाना चरथाय तक्षथ ॥
ఓ వాజా, ఋభువులారా, ఓ విభ్వూ! దేవుల మధ్య మీ ఈ సుప్రవచనీయమైన మహిమ ఇదే—మీ తల్లిదండ్రులు వృద్ధులై ఉన్నప్పటికీ, వారిని మళ్లీ యౌవనులుగా చేసి, నడవగలిగేలా, ప్రయాణానికి తగినట్లుగా మలిచారు.
Mantra 4
एकं वि चक्र चमसं चतुर्वयं निश्चर्मणो गामरिणीत धीतिभिः । अथा देवेष्वमृतत्वमानश श्रुष्टी वाजा ऋभवस्तद्व उक्थ्यम् ॥
మీరు ఒకే చమసం (పాత్రం)ను నాలుగు రూపాలుగా చేసారు; అలాగే నిశ్చర్మణ (చర్మం/ఖాలు) నుండి, మీ ధీతులు (చింతన-శక్తులు) ద్వారా, గోవును ప్రదర్శింపజేశారు. ఆపై దేవుల మధ్య అమృతత్వాన్ని పొందారు. ఓ శ్రుష్టీ, వాజా, ఋభువులారా—ఇదే మీ ఉక్థ్య (స్తుత్యర్హ) కర్మ.
Mantra 5
ऋभुतो रयिः प्रथमश्रवस्तमो वाजश्रुतासो यमजीजनन्नरः । विभ्वतष्टो विदथेषु प्रवाच्यो यं देवासोऽवथा स विचर्षणिः ॥
ఋభు-కౌశల్యంతో జనించిన రయి (సంపద/సమృద్ధి) కీర్తిలో మొదటిది, అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది—దానినే వాజ-శ్రుతా (ప్రాచుర్య-ఖ్యాతి) వీరశక్తులు సృష్టించాయి. విభ్వూ మలిచిన అది విదథాలలో (సభలలో) ప్రకటించదగినది; దానిని దేవులు ఆదరిస్తారు—అతడు విచర్షణి, విస్తార దృష్టి మరియు బలానికి అధిపతిగా అవుతాడు.
Mantra 6
स वाज्यर्वा स ऋषिर्वचस्यया स शूरो अस्ता पृतनासु दुष्टरः । स रायस्पोषं स सुवीर्यं दधे यं वाजो विभ्वाँ ऋभवो यमाविषुः ॥
అతడు వాజ్యుడు—సమృద్ధిని మోసేవాడు, వేగవంతమైన అశ్వం—అవుతాడు; వచస్య-శక్తి (ప్రేరిత వాక్కు) బలంతో ఋషి అవుతాడు; యుద్ధాలలో దాటలేని శూరవీరుడవుతాడు. అతడు రయి యొక్క పోషణను, సువీర్యాన్ని ధరిస్తాడు—వాజుడు మరియు సర్వవ్యాపక ఋభువులు అతనిని ప్రకటించారు.
Mantra 7
श्रेष्ठं वः पेशो अधि धायि दर्शतं स्तोमो वाजा ऋभवस्तं जुजुष्टन । धीरासो हि ष्ठा कवयो विपश्चितस्तान्व एना ब्रह्मणा वेदयामसि ॥
మీ ఉత్తమమైన, దర్శనీయమైన సౌందర్యరూపం ఇక్కడ స్థాపించబడింది—ఈ స్తోమం; ఓ వాజా, ఋభువులారా, ఇందులో ఆనందించి దీనిని స్వీకరించండి. ఎందుకంటే మీరు స్థిరమైన ధీరులు, విపశ్చిత కవులు; ఈ బ్రహ్మ (పవిత్ర వాక్కు) ద్వారా మిమ్మల్ని మా అవగాహనలో ప్రత్యక్షం చేస్తాము.
Mantra 8
यूयमस्मभ्यं धिषणाभ्यस्परि विद्वांसो विश्वा नर्याणि भोजना । द्युमन्तं वाजं वृषशुष्ममुत्तममा नो रयिमृभवस्तक्षता वयः ॥
మీరు, తెలిసినవారై, చుట్టూ ఉన్న ధిషణా-శక్తుల నుండి, సమస్త నర్య (పౌరుషమయ) భోజనాలు—శక్తులను—ఆస్వాదిస్తారు. మా కోసం ప్రకాశవంతమైన వాజాన్ని—వృష-శుష్మముతో, అత్యుత్తమమైనదాన్ని—రూపొందించండి; అలాగే, ఓ ఋభువులారా, మా కోసం రయిని—మా వృద్ధి, జీవన-పూర్ణత—సృష్టించండి.
Mantra 9
इह प्रजामिह रयिं रराणा इह श्रवो वीरवत्तक्षता नः । येन वयं चितयेमात्यन्यान्तं वाजं चित्रमृभवो ददा नः ॥
ఇక్కడే, ఈ జీవనంలోనే, మాలో ఆనందిస్తూ—ఇక్కడే మాకు ప్రజను నిర్మించండి; ఇక్కడే సంపదను నిర్మించండి; ఇక్కడే వీరబలసంపన్నమైన యశస్సును మాకు తీర్చిదిద్దండి. దానివలన మేము ఇతరులను మించి చైతన్యవంతులమగునట్లు—ఓ ఋభువులారా, ఆ విచిత్ర బహురంగ విజయసమృద్ధిని మాకు ప్రసాదించండి.
The Ṛbhus are divine artisan-brothers (Ṛbhu, Vibhu/Vibhvan, and Vāja) praised for perfect craftsmanship that renews and multiplies forms and brings prosperity.
It is a poetic marvel showing Ṛbhu power: a symbol of perfected formation and effortless motion through the luminous realms—often read as craft elevated into divine capability.
It asks them to “fashion” benefits in this life: progeny, inner wealth (rayi), heroic fame (śravas with vīra-power), and a many-colored vāja (victorious plenitude) that awakens higher awareness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.