Rig Veda Sukta 36
Mandala 4Sukta 369 Mantras

Sukta 36

Sukta 4.36

Rishi

Rbhus (or poet addressing them within the Rbhu cycle of Book 4)

Devata

Rbhus

Chandas

Trishtubh (probable)

ഈ സൂക്തം ദിവ്യ ശില്പികളായ സഹോദരന്മാരായ ഋഭുക്കളെ സ്തുതിക്കുന്നു. സ്വയം സഞ്ചരിക്കുന്ന മൂന്ന് ചക്രങ്ങളുള്ള രഥം പോലെയുള്ള അവരുടെ അത്ഭുതകരമായ നിർമ്മിതികൾ, ദ്യാവാപൃഥിവിയെ വിപുലീകരിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ശക്തിയുടെ അടയാളങ്ങളായി പാടപ്പെടുന്നു. അവരുടെ പരിപൂർണ്ണ തക്ഷണം (takṣaṇa) സമൃദ്ധി, കീർത്തി, ജയകരമായ പൂർണ്ണത എന്നിവയുടെ ജനനവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം, “ഇവിടെയും ഇപ്പോഴും” ഞങ്ങൾക്കായി സന്തതി, ധനം, ഉയർന്ന ബോധത്തെ ഉണർത്തുന്ന വീരകീർത്തി എന്നിവ രൂപപ്പെടുത്തണമെന്ന ആത്മീയമായ അപേക്ഷയോടെ സൂക്തം സമാപിക്കുന്നു.

Mantras

Mantra 1

अनश्वो जातो अनभीशुरुक्थ्यो रथस्त्रिचक्रः परि वर्तते रजः । महत्तद्वो देव्यस्य प्रवाचनं द्यामृभवः पृथिवीं यच्च पुष्यथ ॥

അശ്വങ്ങളില്ലാതെ, അബീശു (ലഗാം) ഇല്ലാതെ, സ്തുതിക്ക് യോഗ്യമായ ഒരു രഥം ജനിക്കുന്നു; ത്രിചക്ര (മൂന്നു ചക്രങ്ങൾ) സഹിതം അത് രജഃ—പ്രകാശമയ വ്യാപ്തികളിലൂടെ—ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹേ ഋഭുക്കളേ! നിങ്ങളുടെ ഈ ദൈവിക മഹിമാവചനമഹത്താണ്; കാരണം നിങ്ങൾ ദ്യൗവും പൃഥിവിയും—ഇരുവരെയും—പോഷിപ്പിച്ചു വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

Mantra 2

रथं ये चक्रुः सुवृतं सुचेतसोऽविह्वरन्तं मनसस्परि ध्यया । ताँ ऊ न्वस्य सवनस्य पीतय आ वो वाजा ऋभवो वेदयामसि ॥

ഹേ സുചേതസ്സ് (സുബുദ്ധി) ഋഭുക്കളേ! നിങ്ങൾ രഥത്തെ സുവൃതം (സുഘടം) ആയി നിർമ്മിച്ചു—അവിഹ്വരം (അചഞ്ചലം), മനസഃ പരി ധ്യയാ (മനസ്സിനെ ചുറ്റിയ ധ്യാനത്താൽ) രൂപപ്പെട്ടത്—ആ ശക്തികളെയേ നാം ഇപ്പോൾ ഈ സവനത്തിന്റെ പാനത്തിനായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ഹേ വാജയും ഋഭുക്കളേ! നിങ്ങളെ ഇവിടെ (നമ്മുടെ ചേതനയിൽ) വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Mantra 3

तद्वो वाजा ऋभवः सुप्रवाचनं देवेषु विभ्वो अभवन्महित्वनम् । जिव्री यत्सन्ता पितरा सनाजुरा पुनर्युवाना चरथाय तक्षथ ॥

ഹേ വാജാ, ഋഭുക്കളേ—ഹേ വിഭു! ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ നിങ്ങളുടെ ഈ സുസ്പഷ്ടമായി പ്രസ്താവിക്കാവുന്ന മഹിമ ഇതാണ്—നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർ സനാജുര (അത്യന്തം പ്രാചീനർ) ആയിരുന്നിട്ടും, നിങ്ങൾ അവരെ വീണ്ടും യുവാക്കളാക്കി, ചലനത്തിനും യാത്രയ്ക്കും യോജ്യരാക്കി, രഥയാത്രയ്ക്കായി രൂപപ്പെടുത്തി.

Mantra 4

एकं वि चक्र चमसं चतुर्वयं निश्चर्मणो गामरिणीत धीतिभिः । अथा देवेष्वमृतत्वमानश श्रुष्टी वाजा ऋभवस्तद्व उक्थ्यम् ॥

നിങ്ങൾ ഒരു ചമസ (പാത്രം) നാലായി വിഭജിച്ചു; നിശ്ചർമണ (ചർമ്മം/തോൽ) മുതൽ ധീതിഭിഃ—ചിന്താശക്തികളാൽ—ഗോവിനെ (പശുവിനെ) പ്രസവിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ അമൃതത്വം നേടി. ഹേ ശ്രുഷ്ടീ, വാജാ, ഋഭുക്കളേ—ഇത് നിങ്ങളുടെ ഉക്ഥ്യ (സ്തുത്യർഹ) കൃത്യമാണ്.

Mantra 5

ऋभुतो रयिः प्रथमश्रवस्तमो वाजश्रुतासो यमजीजनन्नरः । विभ्वतष्टो विदथेषु प्रवाच्यो यं देवासोऽवथा स विचर्षणिः ॥

ഋഭു-കൗശലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച റയി (ധനം/സമൃദ്ധി) കീർത്തിയിൽ ആദ്യം, അത്യന്തം പ്രസിദ്ധമായതാണ്; അതിനെ വാജശ്രുത (പ്രചുരതയിൽ പ്രശസ്ത) പുരുഷശക്തികൾ സൃഷ്ടിച്ചു. വിഭു രൂപപ്പെടുത്തിയ അത് വിദഥങ്ങളിൽ പ്രവാച്യ—സഭകളിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടേണ്ടത്; ദേവന്മാർ സഹായിക്കുന്നവൻ വിശാലവിചർഷണി—വ്യാപക ദൃഷ്ടിയും ബലവും ഉള്ളവൻ—ആകുന്നു.

Mantra 6

स वाज्यर्वा स ऋषिर्वचस्यया स शूरो अस्ता पृतनासु दुष्टरः । स रायस्पोषं स सुवीर्यं दधे यं वाजो विभ्वाँ ऋभवो यमाविषुः ॥

അവൻ വാജ്യൻ—സമൃദ്ധിയുടെ വാഹകൻ, വേഗശാലിയായ അശ്വം—ആകുന്നു; വചസ്യശക്തിയാൽ അവൻ ഋഷിയാകുന്നു; അവൻ ശൂരനാകുന്നു—അന്തര്യുദ്ധങ്ങളിൽ ദുര്‍സ്തരൻ, കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള യോദ്ധാവ്. അവൻ റായസ്-പോഷം (അന്തരധനത്തിന്റെ വർദ്ധനം)യും സുവീര്യം (സത്യ വീര്യബലം)യും ധരിക്കുന്നു—വാജനും സർവ്വവ്യാപിയായ ഋഭുക്കളും പ്രസ്ഫുടമാക്കിയ അവനെ.

Mantra 7

श्रेष्ठं वः पेशो अधि धायि दर्शतं स्तोमो वाजा ऋभवस्तं जुजुष्टन । धीरासो हि ष्ठा कवयो विपश्चितस्तान्व एना ब्रह्मणा वेदयामसि ॥

ഹേ വാജനും ഋഭുക്കളേ, നിങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠവും ദർശനീയവുമായ രൂപ-സൗന്ദര്യം ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഈ സ്തോത്രം; ഇതിൽ ആനന്ദിച്ച് ഇതിനെ സ്വീകരിക്കുവിൻ. നിങ്ങൾ സ്ഥിരധീരന്മാർ, പ്രകാശമുള്ള വിവേകമുള്ള കവികൾ തന്നെയല്ലോ; ഈ ബ്രഹ്മം (പവിത്ര വാക്ക്)കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ നമ്മുടെ ബോധത്തിൽ സന്നിധാനമാക്കുന്നു.

Mantra 8

यूयमस्मभ्यं धिषणाभ्यस्परि विद्वांसो विश्वा नर्याणि भोजना । द्युमन्तं वाजं वृषशुष्ममुत्तममा नो रयिमृभवस्तक्षता वयः ॥

ഹേ വിദ്വാന്മാരേ, ചുറ്റുമുള്ള ധിഷണാ-ശക്തികളിൽ നിന്നു നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കായി എല്ലാ നര്യ (പുരുഷാർത്ഥമയ) ഭോജനങ്ങൾ—ശക്തികൾ—ആസ്വദിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾക്കായി ദ്യുമന്തമായ വാജം (പ്രഭാമയ സമൃദ്ധി), വൃഷ-ശുഷ്മം (വൃഷഭസമാന ബലം) ഉള്ള, അത്യുത്തമമായതു നിർമ്മിക്കുവിൻ; കൂടാതെ ഹേ ഋഭുക്കളേ, ഞങ്ങൾക്കായി റയി—ഞങ്ങളുടെ വളർച്ചയും ജീവന്റെ പൂർണ്ണതയും—തക്ഷിക്കുവിൻ.

Mantra 9

इह प्रजामिह रयिं रराणा इह श्रवो वीरवत्तक्षता नः । येन वयं चितयेमात्यन्यान्तं वाजं चित्रमृभवो ददा नः ॥

ഇവിടെയേ—ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നേ—ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ആനന്ദിച്ചു, ഞങ്ങൾക്ക് പ്രജയെ രൂപപ്പെടുത്തുക; ഇവിടെയേ ഞങ്ങൾക്ക് റയി (സമ്പത്ത്) രൂപപ്പെടുത്തുക; ഇവിടെയേ വീരബലസമ്പന്നമായ ശ്രവഃ (യശസ്) ഞങ്ങൾക്ക് പണിയുക. അതിനാൽ ഞങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ അതീതമായി ചൈതന്യമാർജ്ജിക്കട്ടെ—ഹേ ഋഭുക്കളേ, ആ ചിത്ര (ബഹുവർണ്ണ) വിജയം-വാജത്തിന്റെ പൂർണ്ണത ഞങ്ങൾക്ക് നൽകുക.

Frequently Asked Questions

The Ṛbhus are divine artisan-brothers (Ṛbhu, Vibhu/Vibhvan, and Vāja) praised for perfect craftsmanship that renews and multiplies forms and brings prosperity.

It is a poetic marvel showing Ṛbhu power: a symbol of perfected formation and effortless motion through the luminous realms—often read as craft elevated into divine capability.

It asks them to “fashion” benefits in this life: progeny, inner wealth (rayi), heroic fame (śravas with vīra-power), and a many-colored vāja (victorious plenitude) that awakens higher awareness.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App