Adhyaya 81: Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽशीतितमोऽध्यायः एकाशीति‍तमोऽध्यायः- ८१/ मार्कण्डेय उवाच सावर्णिः सूर्यतनयो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः । निशामय तदुत्पत्तिं विस्ताराद्गदतो मम ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణంలోని ఎనభైవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఎనభై ఒకటవ అధ్యాయం—మార్కండేయుడు అన్నాడు: సూర్యపుత్రుడై అష్టమ మనువుగా ప్రసిద్ధుడైన సావర్ణి యొక్క ఉద్భవాన్ని నేను విశదంగా వివరిస్తాను; విను.

Verse 2

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥

మహామాయా శక్తిచేత రవిపుత్రుడైన భాగ్యశాలి సావర్ణి ఒక మన్వంతరానికి అధిపతిగా అయ్యాడు.

Verse 3

स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥

పూర్వం స్వారోచిష మన్వంతరంలో చైత్ర వంశంలో జన్మించిన సురథుడు అనే రాజు ఉండెను; అతడు సమస్త భూమండలాన్ని పాలించెను.

Verse 4

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा ॥

అతడు తన ప్రజలను తన నిజపుత్రులవలె యథావిధిగా రక్షించుచుండగా, కోలులను నాశనం చేయువారైన శత్రు రాజులు ఉద్భవించిరి.

Verse 5

तस्य तैरभवद्युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥

అతడు మహా దండబలాన్ని ధరించినవాడై వారితో యుద్ధం చేసెను; అయినను ఆ సంగ్రామంలో సంఖ్యలో తక్కువగానున్న కోలవిధ్వంసకులచేతనే అతడు పరాజితుడయ్యెను.

Verse 6

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥

అప్పుడు అతడు తన నగరానికి తిరిగి వచ్చి తన దేశానికే రాజుగా నిలిచెను; ఆ కాలంలో ఆ భాగ్యవంతుడైన రాజు ఆ ప్రబల శత్రువులచేత అణచివేయబడెను.

Verse 7

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥

తరువాత అక్కడ తన నగరంలోనూ, అతని బలహీనతను ఆసరాగా చేసుకొని, దుష్టులైన, ప్రబలులైన, పాపబుద్ధి మంత్రులు అతని ధనాగారమును మరియు సైన్యమును అపహరించిరి.

Verse 8

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥

పిమ్మట ఆ రాజు, వేట నెపమున రాజ్యము కోల్పోయినవాడై, గుర్రమునెక్కి ఒంటరిగా దట్టమైన అడవికి వెళ్ళెను.

Verse 9

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥

అక్కడ అతడు, శాంతించిన క్రూరమృగములతో నిండినదియు, మునులు మరియు శిష్యులతో శోభిల్లుచున్నదియు నగు మేధా ఋషి ఆశ్రమమును చూచెను.

Verse 10

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे ॥

ఆ మునిచే సత్కరింపబడినవాడై, ఆ మునిశ్రేష్ఠుని ఆశ్రమములో ఇటునటు తిరుగుచు అతడు కొంతకాలము అక్కడ నివసించెను.

Verse 11

सोऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तै रसद्वृत्तैर्धर्मतः पालयते न वा ॥

అక్కడ మమకారముచే ఆకర్షించబడిన మనస్సు కలవాడై అతడు ఇట్లు చింతించెను: 'నా పూర్వీకులచేతను, పూర్వము నా చేతను పరిపాలింపబడిన ఆ నగరము ఇప్పుడు నేను లేనిదైనది. దురాచారులైన నా సేవకులు దానిని ధర్మబద్ధముగా పాలించుచున్నారో లేదో?'

Verse 12

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते ॥

'నా ఆ ప్రధానమైన, శూరత్వము కలిగిన, సదా మదించిన ఏనుగు, నా శత్రువుల వశమై ఎట్టి భోగములను పొందుచున్నదో నాకు తెలియదు.'

Verse 13

ये मामनुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम् ॥

ఎవరు నిత్యం నన్ను అనుసరించి, నా అనుగ్రహమైన దానాలు, ధనం, భోజనం వలన పోషింపబడిరో, వారు నేడు నిశ్చయంగా మరొక రాజునకు భక్తి-విధేయత చూపుతున్నారు।

Verse 14

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥

అనుచిత వ్యయమునకు లోనై ఎల్లప్పుడూ ఖర్చు చేయువారిచేత, కూడబెట్టిన ఆ ధనాగారం మహా దుఃఖముతో నాశనమగును।

Verse 15

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यामेकं ददर्श सः ॥

ఇది మరియు ఇతర విషయాలను నిరంతరం ఆలోచించుచు, ఆ రాజు ఒక బ్రాహ్మణాశ్రమ సమీపమున ఒక వణిజుని చూచెను।

Verse 16

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमनेऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे ॥

రాజు అతనిని ప్రశ్నించెను—‘భద్రా, నీవెవరు? ఇక్కడికి రావడానికి కారణమేమి? నీవు శోకగ్రస్తుడివలె, విషణ్ణుడివలె ఎందుకు కనిపిస్తున్నావు?’

Verse 17

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥

రాజుని స్నేహపూర్వక వచనములు విని, ఆ వణిజుడు వినయముతో గౌరవముతో నమస్కరించి ఆ నృపునకు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను।

Verse 18

वैश्य उवाच समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः ॥

వైశ్యుడు సమాధి అన్నాడు—నేను సమాధి అనే వైశ్యుడను, ధనవంతుల వంశంలో పుట్టినవాడను. ధనలోభంతో ప్రేరితులై నా కుమారులు మరియు అధర్మిణి భార్య నన్ను ఇంటి నుండి వెలివేశారు.

Verse 19

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः ॥

ధనం, భార్య కోల్పోయి, కుమారులు నా ధనాన్ని తీసుకున్నందున నేను దుఃఖంతో అరణ్యానికి వచ్చాను; నమ్మిన బంధువులు, మిత్రులు కూడా నన్ను తిరస్కరించారు.

Verse 20

सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः ॥

అందువల్ల నా కుమారులు క్షేమమా అక్షేమమా అనే స్థితి నాకు తెలియదు; నేను ఇక్కడ ఉండగా నా బంధువులు, నా భార్య ఏ స్థితిలో ఉన్నారో కూడా నాకు తెలియదు.

Verse 21

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः ॥

ఇప్పుడు వారి ఇంట్లో క్షేమమా లేక విపత్తా? వారు ఎలా ఉన్నారు? నా కుమారులు సుశీలులా లేక దుశీలులా?

Verse 22

राजोवाच यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम् ॥

రాజు అన్నాడు—ధనార్థం లోభులైన నీ కుమారులు, భార్య మొదలైనవారు నిన్ను వెలివేశారు; అయినా నీ మనస్సు వారిపట్ల స్నేహంతో ఎందుకు అంటుకుని ఉంది?

Verse 23

वैश्य उवाच एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बद्नाति मम निष्ठुरतां मनः ॥

వైశ్యుడు అన్నాడు—భగవన్, నా స్థితి గురించి మీరు చెప్పినదే యథార్థం. నేను ఏమి చేయగలను? నా మనస్సు కఠినమై వైరాగ్యంలో స్థిరపడడం లేదు.

Verse 24

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः ॥

ధనలోభంతో నన్ను విడిచిపెట్టినవారు—పిల్లలు తండ్రికి ఉండవలసిన ప్రేమను కూడా వదిలివేసినవారు—దాంపత్య, బంధుత్వ స్నేహాన్ని పక్కన పెట్టినా, నా హృదయం మాత్రం వారిలోనే నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 25

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु ॥

హే మహాత్మా, ఇది ఏమిటి? నేను చాలా తెలిసినవాడినైనా సరిగా గ్రహించలేకపోతున్నాను—గుణం లేని బంధువుల పట్ల కూడా మనస్సు ప్రేమ వైపే ఎందుకు వాలుతుంది?

Verse 26

तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥

వారికోసం నేను నిట్టూరుస్తాను, నాలో విషాదం కలుగుతుంది. నేను ఏమి చేయగలను? వారు నాపై అసంతృప్తిగా ఉన్నా, నా మనస్సు వారిపట్ల కఠినమవడం లేదు.

Verse 27

मार्कण्डेय उवाच ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्थिवसत्तमः ॥

మార్కండేయుడు అన్నాడు—అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ, ఓ బ్రాహ్మణా, కలిసి ఆ మునిని సమీపించారు. వైశ్యుని పేరు సమాధి; మరొకడు ఆ శ్రేష్ఠ రాజు.

Verse 28

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ ॥

అతనితో యథోచితమైన మర్యాదలు, సత్కారాలు పరస్పరం చేసుకొని వ్యాపారి మరియు రాజు కూర్చొని కొంత సంభాషణ చేశారు।

Verse 29

राजोवाच भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत् । दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना ॥

రాజు అన్నాడు—“భగవన్, నేను ఒకటి అడగదలచుకున్నాను; దయచేసి చెప్పండి—నా మనస్సు స్వేచ్ఛా-నియంత్రణకు ఆధారంలేక శోకంతో ఎందుకు కుంగిపోతుంది?”

Verse 30

ममत्‍वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥

“రాజ్యం పోయినప్పటికీ దాని అన్ని భాగాల పట్ల నాలో మమకారం కొనసాగుతోంది. తెలిసికూడా నేను అజ్ఞానివలె అవుతున్నాను. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇది ఏమిటి?”

Verse 31

अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः । स्वजनेन च सन्त्यक्तस्तेषु हार्दे तथाप्यति ॥

“ఇక ఈ మనిషి—కొడుకుల చేత మోసపోయి, భార్యా సేవకుల చేత విడిచిపెట్టబడి, తనవారిచేత కూడా త్యజింపబడి—అయినా వారిపట్ల గాఢమైన స్నేహం కలిగి ఉన్నాడు।”

Verse 32

एवमेष तथा अहं च द्वावप्यत्यन्तदुःखितौ । दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्‍वाकृष्टमानसौ ॥

“ఇలా అతడూ నేనూ—మేమిద్దరం అత్యంత దుఃఖితులం; దోషాలు కనిపించినా మమకారంతో మా మనస్సులు అదే విషయాల వైపే లాగబడుతున్నాయి।”

Verse 33

तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि । ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥

హే ఆర్యా, జ్ఞానం ఉన్నవారిలోకూడా మోహం ఎలా ఉద్భవిస్తుంది? నా వివేకం అంధమైపోయినప్పుడు, నాపై కూడా ఈ మూర్ఖత్వం ఎందుకు వచ్చిందీ?

Verse 34

ऋषिरुवाच ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे । विषयश्च महाभाग याति चैवं पृथक् पृथक् ॥

ఋషి పలికెను—ప్రతి ప్రాణి తన అనుభవవిషయాల పరిధిలో జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉంటుంది; ఆ విషయాలు, హే ఆర్యా, ఒక్కొక్కటి తన తీరులో భిన్నంగా ఉంటాయి.

Verse 35

दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे । केचिद् दिवा तथा रात्रौ प्राणिनस्तुल्यदृष्टयः ॥

కొన్ని ప్రాణులు పగలు అంధులు; మరికొన్ని రాత్రి అంధులు. ఇంకా కొన్ని జీవులు పగలు రాత్రి రెండింటిలోనూ సమానంగా చూస్తాయి.

Verse 36

ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किन्तु ते न हि केवलम् । यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशु-पक्षि-मृगादयः ॥

మనుషులు నిజంగా జ్ఞానులు; కానీ వారు మాత్రమే కాదు. పశువులు, పక్షులు, మృగాదులు—అందరూ తమ తమ విధంగా తెలిసికొనేవారే.

Verse 37

ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगृपक्षिणाम् । मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः ॥

మనుషులలోని కొంత జ్ఞానం పశు-పక్షుల జ్ఞానంతో సమానం; అలాగే వారి కొంత జ్ఞానం మనుషుల జ్ఞానంతో సమానం. అయితే మరికొంత జ్ఞానం రెండింటికీ భిన్నం.

Verse 38

ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतङ्गाञ्छावचञ्चुषु । कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा ॥

జ్ఞానం ఉన్నప్పటికీ ఈ కీటకాలను చూడు—ఆకలితో బాధపడుతున్నా, కేవలం ధాన్యపు చల్లరికి ఆకర్షితులై మోహవశాత్ పిల్ల పక్షుల ముక్కుల్లో పడిపోతారు।

Verse 39

मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति । लोभात्प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि ॥

హే నరవ్యాఘ్రా! మనుష్యులు తమ పిల్లల పట్ల ఆకాంక్షతో నిండిపోయి, లోభవశాత్ ప్రతిఫలం ఆశిస్తూ ఎలా ప్రవర్తిస్తారో నీకు కనిపించదా?

Verse 40

तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः । महामायाप्रभावेण संसारस्थितिकारिणा ॥

అలాగే వారు ‘నాదనము’ అనే సుడిగుండంలో, మోహపు గోతిలో పడవేయబడతారు—సంసార ప్రవాహాన్ని కొనసాగించే మహామాయా శక్తిచేత।

Verse 41

तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः । महामाया हरेश्चैतत्तथा संमोह्यते जगत् ॥

కాబట్టి ఇక్కడ ఆశ్చర్యం లేదు: ఇది జగదీశ్వరుని యోగనిద్ర. ఇది హరియొక్క మహామాయ; ఆమె వల్లనే సమస్త జగత్తు మోహితమైంది।

Verse 42

ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा । बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ॥

జ్ఞానుల మనస్సులనూ ఆ భగవతి బలంగా మోహం వైపు లాగుతుంది; మహామాయే ఈ సమ్మోహాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 43

तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥

ఆమె ద్వారానే ఈ సమస్త జగత్తు—చరాచర లోకం—ప్రకాశింపబడుతుంది. ఆమె ప్రసన్నురాలైతే మనుష్యులకు వరదాయినిగా మారి మోక్షానికి దారి చూపుతుంది.

Verse 44

सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी । संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरि ॥

ఆమె పరావిద్య, నిత్య, మోక్షహేతువు. అదే ఆమె సంసారంలో బంధనహేతువుగా కూడా ఉంటుంది—ఓ సర్వేశ్వరాధిపతీ.

Verse 45

राजोवाच भगवन् ! का हि सा देवी महामायेति यां भवान् । ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज ॥

రాజు అన్నాడు—భగవన్, మీరు ‘మహామాయా’ అని పిలిచే ఆ దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా ఉద్భవించింది, ఆమె కర్మ ఏమిటి, ఓ ద్విజోత్తమా?

Verse 46

यत्स्वभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा । तत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥

దేవి యొక్క స్వభావం ఏమిటి, తత్త్వతః ఆమె స్వరూపం ఏమిటి, ఆమె విభూతి (ప్రకటన) ఏమిటి—ఇవన్నీ మీ నుండి వినదలచుకున్నాను, ఓ బ్రహ్మవిదాంవరా.

Verse 47

ऋषिरुवाच नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम् । तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां मम ॥

ఋషి అన్నాడు—ఆ దేవి నిత్యమే, జగన్మూర్తి; ఆమె చేత ఈ సమస్తం వ్యాపించియున్నది. అయినా ఆమె ‘ఉద్భవం’ గురించి నన్ను విను; అది అనేక విధాలుగా చెప్పబడింది.

Verse 48

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा । उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥

దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఆమె దేవి ప్రాదుర్భవించినప్పుడు, లోకంలో ఆమెను ‘జన్మించినది’ అని అంటారు; అయితే ఆమె నిత్యా।

Verse 49

योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकर्णवीकृते । आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः ॥

కల్పాంతంలో విష్ణువు యోగనిద్రలో ప్రవేశించగా, లోకం ఒక్క సముద్రంగా మారింది; అప్పుడు భగవంతుడు శేషునిపై శయనించాడు।

Verse 50

तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ । विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ ॥

అప్పుడు మధు, కైటభ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందిన రెండు భయంకర అసురులు, విష్ణువు చెవుల మలినం నుండి పుట్టి, బ్రహ్మను సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో నిలిచారు।

Verse 51

स नाभिकमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम् ॥

ప్రజాపతి బ్రహ్మ విష్ణువు నాభి కమలంపై ఆసీనుడై ఉన్నాడు. ఆ రెండు ఉగ్ర అసురులను, అలాగే నిద్రిస్తున్న జనార్దనుని చూసి,

Verse 52

तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयस्थितः । विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥

హరి నేత్రాలలో నివసించే ఆ యోగనిద్రను, హరిని మేల్కొలపుటకు, అతడు ఏకాగ్రచిత్తంతో స్తుతించాడు।

Verse 53

ब्रह्मोवाच विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम् । निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥

బ్రహ్ముడు పలికెను—తేజస్సుకు అధిపతి అయిన ప్రభువు బ్రహ్ముడు, విశ్వాధిష్ఠాత్రి, జగద్ధారిణి, స్థితి-ప్రళయకారిణి అయిన విష్ణునిద్ర అనే పవిత్ర దేవిని, అపూర్వ తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆమెను స్తుతించాడు।

Verse 54

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका । सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ॥

నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా; నీవే వషట్కారము, శబ్దస్వరూపిణి. నీవే అమృతము; నిత్య అవినాశి అక్షరములో నీవు త్రిమాత్రారూపంగా నివసించుచున్నావు।

Verse 55

अर्धमात्रा स्थिता नित्या याऽनुच्चार्या विशेषतः । त्वमेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा ॥

నీవు నిత్యంగా అర్ధమాత్రగా—ప్రత్యేకించి ఉచ్చరించబడనిదిగా—ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నావు. నీవే సంధ్య, నీవే సావిత్రి (గాయత్రి); ఓ దేవీ, నీవే పరమమాత.

Verse 56

त्वयैव धार्यते सर्वं त्वयैतत्सृज्यते जगत् । त्वयैतत्पाल्यते देवि त्वमस्यन्ते च सर्वदा ॥

నీ వల్లనే ఇదంతా ధారితమవుతుంది; నీ వల్లనే ఈ జగత్తు సృష్టించబడుతుంది. ఓ దేవీ, నీ వల్లనే ఇది రక్షింపబడుతుంది; చివరికి నీవే దీనిని ఎల్లప్పుడూ లయముచేస్తావు।

Verse 57

विसृष्टौ सृष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने । तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥

సృష్టికాలంలో నీవు సృష్టిరూపిణి; పరిరక్షణలో నీవు స్థితిరూపిణి. అలాగే అంత్యంలో నీవు ఈ జగత్తు ప్రళయరూపిణి—ఓ విశ్వమయీ దేవీ.

Verse 58

महाविद्या महामाया महमेधा महस्मृतिः । महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी ॥

నీవు మహావిద్య, మహామాయ, మహాబుద్ధి, మహాస్మృతి; అలాగే మహామోహము కూడా—నీవే మహాదేవి, పరమ సార్వభౌమేశ్వరి।

Verse 59

प्रकृतिस्त्वञ्च सर्वस्य गुणत्रयविभाविनी । कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा ॥

నీవు సమస్తమునకు ప్రకృతి, త్రిగుణాలను ప్రకటించువాడవు. నీవు కాలరాత్రి, మహారాత్రి, భయంకరమైన మోహరాత్రి.

Verse 60

त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा । लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्तिरेव च ॥

నీవు శ్రీ (సంపద), నీవు ఐశ్వర్యము, నీవు హ్రీ (లజ్జా-వినయం). నీవు ప్రబోధలక్షణమైన మతి. నీవు లజ్జ (ధర్మసంయమం), పుష్టి, తుష్టి; నీవు శాంతి మరియు క్షాంతి కూడా.

Verse 61

खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा । शङ्खिनी चापिनी बाणभुशुण्डी परिघायुधा ॥

నీవు ఖడ్గధారిణి, శూలధారిణి—భయంకరి; గదాధారిణి మరియు చక్రధారిణి; శంఖధారిణి, ధనుర్ధారిణి; బాణాలు, భుశుణ్డీ మరియు పరిఘ (ఇనుప దండం) ఆయుధములనెత్తినవు.

Verse 62

सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी । परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी ॥

నీవు మృదువైనది—అన్ని మృదువులకన్నా మరింత మృదువైనది—అత్యంత సుందరి. పరమూ అపరమూ రెండింటిలో శ్రేష్ఠురాలవై, నీవే ఏకైక పరమేశ్వరి, అత్యున్నతాధిపతి.

Verse 63

यच्च किञ्चित् क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके । तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयते तदा ॥

హే దేవీ! ఉన్నదంతా—సత్ మరియు అసత్—అన్నిటికీ ఆత్మస్వరూపిణి నీవే. ఎక్కడ ఏది ఉన్నా దాని శక్తి నీవే; అట్లయితే నిన్ను సమ్యకంగా ఎలా స్తుతించగలము?

Verse 64

यया त्वया जगत्स्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् । सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ॥

నీ వల్లనే జగత్ స్రష్టుడూ, జగత్తును పోషించి పాలించే వాడూ, స్వయంగా నిద్రాధీనుడయ్యాడు. అట్లయితే ఇక్కడ, హే ఈశ్వరీ, నిన్ను ఎవరు స్తుతించగలరు?

Verse 65

विष्णुः शरीरग्रहणमहामीशान एव च । कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् ॥

విష్ణువు దేహధారణమూ, అలాగే మహా ఈశానుడి అవతరణమూ నీ వల్లనే జరుగుతాయి. అట్లయితే నిన్ను స్తుతించగల సామర్థ్యం ఎవరికుంటుంది?

Verse 66

सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता । मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥

ఇలా నీ స్వకీయ మహిమలతోను శక్తులతోను స్తుతింపబడిన హే దేవీ! ఆ ఇద్దరు అజేయ దానవులు మధు, కైటభులను మోహింపుము.

Verse 67

प्रबोधञ्च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु । बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥

మరియు జగదీశుడు అచ్యుతుడు త్వరగా మేల్కొనునట్లు చేయుము; అతని జాగరణం కలుగజేయుము, తద్వారా అతడు ఆ ఇద్దరు మహాదానవులను సంహరించును.

Verse 68

ऋषिरुवाच एवम् स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा । विष्णोः प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥

ఋషి పలికెను—ఆ సమయంలో వేదసుడు (బ్రహ్మ) స్తుతించగా, ఆ తామసీ దేవి అక్కడ విష్ణువును ప్రబోధింపజేయుటకై ప్రవృత్తి చెందెను, మధు–కైటభుల వధార్థముగా।

Verse 69

नेत्रास्यनासिका-बाहु-हृदयebhyस्तथोरसः । निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

అతని కన్నులు, ముఖము, నాసికలు, భుజములు, హృదయము మరియు వక్షస్థలము నుండీ వెలువడి, అవ్యక్తోద్భవమైన ఆ దేవి బ్రహ్ముని ఎదుట ప్రత్యక్షంగా నిలిచెను।

Verse 70

उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः । एकार्णवेऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥

ఆ దేవి విడిపించగా జగదీశ్వరుడైన జనార్దనుడు లేచెను; అనంతరం ఏకార్ణవమందు శేషశయ్యపై ఉన్నవాడై, ఆ ఇద్దరినీ చూచెను।

Verse 71

मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ । क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ ॥

మధు, కైటభులు దుష్టస్వభావులు, మహాబల–పరాక్రమములు గలవారు; కోపముతో ఎర్రబడిన కన్నులతో బ్రహ్మను భక్షించుటకు ఉద్ద్యోగించి లేచిరి।

Verse 72

समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥

అప్పుడు లేచి భగవాన్ హరి ఆ ఇద్దరితో యుద్ధము చేసెను; మహాబలుడు తన భుజములనే ఆయుధములుగా చేసుకొని ఐదువేల సంవత్సరములు సమరము చేసెను।

Verse 73

तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ । उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥

మహాబల గర్వితులైన ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు, మహామాయచే విమోహితులై కేశవునితో ఇలా అన్నారు: 'మా నుండి ఒక వరాన్ని కోరుకో.'

Verse 74

भगवानुवाच भवनेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि । किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मम ॥

శ్రీ భగవంతుడు పలికెను: 'ఓయీ, ఈనాడు మీరు నన్ను మెప్పించారు; అయితే మీరిద్దరూ నా చేత చంపబడాలి. ఇక్కడ నాకు వేరే వరం ఎందుకు? నేను కోరుకునేది ఇదే.'

Verse 75

ऋषिरुवाच वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् । विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥

ఋషి పలికెను: ఈ విధంగా మోసపోయిన ఆ రాక్షసులు, ప్రపంచమంతా జలమయమై ఉండటం చూసి, కమలనేత్రుడైన విష్ణువుతో ఇలా అన్నారు.

Verse 76

आवां जहि न यत्रोर्वो सलिलेन परिप्लुता । प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः ॥

'భూమి నీటితో మునిగిపోని చోట మమ్మల్ని చంపండి. మీ యుద్ధ నైపుణ్యానికి మేము సంతోషించాము; మీరు ప్రశంసనీయులు - మా ఇద్దరి మరణం మీరే అవ్వండి.'

Verse 77

ऋषिरुवाच तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्ख-चक्र-गदाभृता । कृत्वा चक्रेण वै छिन्नॆ जघने शिरसी तयोः ॥

ఋషి పలికెను: 'తథాస్తు' అని పలికి, శంఖు, చక్ర, గదలను ధరించిన భగవంతుడు, వారి తలలను తన తొడలపై ఉంచుకుని చక్రంతో ఖండించాడు.

Verse 78

एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् । प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥

ఈ విధంగా ఆ దేవి ప్రత్యక్షమై, స్వయంగా బ్రహ్మదేవునిచే స్తుతింపబడింది. ఇప్పుడు మరల వినుము; నేను నీకు ఆ దేవి మహిమను వివరిస్తాను।