Shloka 72

Adhyaya 81Death of Nishumbha

समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः ।

पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥

samutthāya tatas tābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ / pañcavarṣasahasrāṇi bāhu-praharaṇo vibhuḥ

అప్పుడు లేచి భగవాన్ హరి ఆ ఇద్దరితో యుద్ధము చేసెను; మహాబలుడు తన భుజములనే ఆయుధములుగా చేసుకొని ఐదువేల సంవత్సరములు సమరము చేసెను।

समुत्थायhaving risen up
समुत्थाय:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम्-उत् (उपसर्ग) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having risen)
ततःthen
ततः:
क्रम/काल (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)
ताभ्याम्with those two
ताभ्याम्:
सह/प्रतियोगी (Co-agent/with; instrumental)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम; 'मधुकैटभौ' इत्यर्थे
युयुधेfought
युयुधे:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'हरिः' इत्यस्य विशेषण/उपाधि
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पञ्चवर्षसहस्राणिfor five thousand years
पञ्चवर्षसहस्राणि:
कालाधिकरण (Duration/Time measure)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या) + वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound): पञ्च वर्षसहस्राणि; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कालपरिमाण (duration)
बाहुप्रहरणःusing his arms as weapons
बाहुप्रहरणः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबाहु (प्रातिपदिक) + प्रहरण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: बाहुः प्रहरणं यस्य (whose weapon is his arms); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'हरिः' इत्यस्य विशेषण
विभुःthe all-powerful one
विभुः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'हरिः' इत्यस्य विशेषण
Narrator (Ṛṣi)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Viṣṇu (Hari)MadhuKaiṭabha
Mythic warfareCosmic timescalesRestoration of orderHeroic endurance

FAQs

Dharma’s restoration can require sustained effort; the long duration emphasizes perseverance and the magnitude of cosmic imbalance posed by adharma.

Carita: heroic narrative within the cosmogonic cycle, illustrating preservation (sthiti) through divine combat.

The prolonged ‘five thousand years’ suggests the deep-rooted nature of ignorance/ego; ‘arms as weapons’ symbolizes direct, unmediated divine power acting without external instruments.