Shloka 54

Adhyaya 81 — Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Sanskrit

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका ।

सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ॥

Transliteration

tvaṁ svāhā tvaṁ svadhā tvaṁ hi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā | sudhā tvam akṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā ||

Translation

నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా; నీవే వషట్కారము, శబ్దస్వరూపిణి. నీవే అమృతము; నిత్య అవినాశి అక్షరములో నీవు త్రిమాత్రారూపంగా నివసించుచున్నావు।

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• स्वाहा: Svāhā
• स्वाहा: Pratipādya (प्रातिपाद्य/Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: स्वाहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (ritual exclamation as deity-name)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• स्वधा: Svadhā
• स्वधा: Pratipādya (प्रातिपाद्य/Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पितृयज्ञ-सम्बद्धा (oblation term as deity-name)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-भाव (indeed/for)

• वषट्कारः: the Vaṣaṭ-call
• वषट्कारः: Pratipādya (प्रातिपाद्य/Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: वषट्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वर-आत्मिका: whose essence is sound/tones
• स्वर-आत्मिका: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्वर + आत्मिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुष (स्वरः आत्मा यस्याः/स्वरात्मक)

• सुधा: nectar
• सुधा: Pratipādya (प्रातिपाद्य/Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: सुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• अक्षरे: in the imperishable (syllable/Brahman)
• अक्षरे: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• नित्ये: eternal
• नित्ये: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (अक्षरे इति पदस्य)

• त्रिधा: threefold
• त्रिधा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• मात्रा-आत्मिका: whose essence is measure/mātrā
• मात्रा-आत्मिका: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मात्रा + आत्मिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुष (मात्रा आत्मा यस्याः)

• स्थिता: abiding/established
• स्थिता: Pratipādya (प्रातिपाद्य/Predicate)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Brahmā to Devī

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devī
• Brahmā

Shakti Aspects

• Vāk-śakti (power of sound)
• Yajña-śakti (ritual power)

Key Themes

• Vedic ritual theology
• Mantra and sound metaphysics
• Devī as immanent in yajña
• Shaktism

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual efficacy is grounded in the divine: offerings to gods (svāhā) and ancestors (svadhā) succeed because Devī is present as the very speech-act of sacrifice.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

It supports Sarga/Pratisarga doctrine by rooting cosmic order in mantra and yajña (a sustaining principle of the world), though presented as devotional praise within the narrative.

What is the esoteric significance?

Identifying Devī with the imperishable syllable and mātrās points to a mantra-ontology: consciousness and cosmos are structured through sound; Devī is the underlying vibratory power (śabda-brahman) that becomes intelligible as phoneme and meter.