Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुष्गपादे वेदव्यसनाख्यानं स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनं च नाम पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः शांशपायन उवाच मन्वन्तराणि शेषाणि श्रोतुमिच्छाम्यनुक्रमात् / मन्वन्तराधिपांश्चैव शक्रदेवपुरोगमान्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో (వాయుప్రోక్త) పూర్వభాగ ద్వితీయ అనుష్టుప్పాదములో ‘వేదవ్యసనాఖ్యానం మరియు స్వాయంభువమన్వంతరవర్ణనం’ అనే పంచత్రింశత్తమ అధ్యాయము. శాంశపాయనుడు పలికెను— మిగిలిన మన్వంతరములను క్రమంగా వినదలచితిని; అలాగే మన్వంతరాధిపతులను కూడా, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవులతో కూడ.

Verse 2

सूत उवाच मन्वन्तराणि यानि स्युरतीतानागतानि ह / समासा द्विस्तराच्चैव ब्रुवतो मे निबोधत

సూతుడు పలికెను— గతమైనవి మరియు రాబోయేవి అయిన మన్వంతరములు ఏవైతే ఉన్నవో, వాటిని నేను సంక్షేపంగా కూడా, విస్తారంగా కూడా చెప్పుచున్నాను; నా మాటలను శ్రద్ధగా వినుడి.

Verse 3

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

ముందుగా స్వాయంభువ మనువు, తరువాత స్వారోచిష మనువు. ఆపై ఉత్తమ, తామస, రైవత మరియు చాక్షుష మనువులు ఉన్నారు.

Verse 4

षडेते मनवो ऽतीता वक्ष्याम्यष्टावनागतान् / सावर्णिश्चैव रौच्यश्च भौत्यो वैवस्वतस्तथा

ఈ ఆరు మనువులు గతించిపోయారు; ఇక రాబోయే ఎనిమిది మనువులను నేను వివరిస్తాను—సావర్ణి, రౌచ్య, భౌత్య మరియు వైవస్వత మొదలైనవారు.

Verse 5

वक्ष्याम्येतान्पुरस्तात्तु मनोर्वेवस्वतस्य च / मनवः पञ्च ये ऽतीता मानसांस्तान्निबोधत

ముందుగా వైవస్వత మనువుకు ముందున్న మనువులను నేను వివరిస్తాను; గతించిన ఐదు మనువులను మనసులో గ్రహించి వినండి.

Verse 6

मन्वन्तरं मया वो ऽध्य क्रान्तं स्वायंभुवस्य ह / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनाः स्वारोचिषस्य ह

ఈ రోజు నేను స్వాయంభువ మనువు యొక్క మన్వంతరాన్ని మీకు వివరించాను; ఇకపై స్వారోచిష మనువు యొక్క మన్వంతరాన్ని చెప్పుదును.

Verse 7

प्रजासर्गं समासेन द्वितीयस्य महात्मनः / आसन्वै तुषिता देवा मनोः स्वारोचिषे ऽन्तरे

రెండవ మహాత్మ మనువు కాలంలోని ప్రజాసృష్టిని సంక్షేపంగా చెబుతున్నాను; స్వారోచిష మనువు మన్వంతరంలో తుషిత దేవతలు ఉన్నారు.

Verse 8

पारावताश्च विद्वांसो द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / तुषितायां समुत्पन्नाः क्रतोः पुत्राः स्वरोचिषः

పారావతులు మరియు విద్వాంసులు—ఈ రెండు గణాలే స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి. తుషితాలో జన్మించిన క్రతువు కుమారులు స్వరోచిషులు.

Verse 9

पारावताश्च वासिष्ठा द्वादश द्वौ गणौ स्मृतौ / छन्दजाश्च चतुर्विंशद्देवास्ते वै तदा स्मृताः

పారావతులు మరియు వాసిష్ఠులు—ఇవి రెండూ పన్నెండు చొప్పున గణాలుగా స్మృతం. ఛందజులనే ఆ ఇరవై నాలుగు దేవులు అప్పటికి ప్రసిద్ధులు.

Verse 10

दिवस्पर्शो ऽथ जामित्रो गोपदो भासुरस्तथा / अजश्च भगवाश्चैव द्रविणश्य महा बलः

దివస్పర్శుడు, జామిత్రుడు, గోపదుడు, భాసురుడు; అలాగే అజుడు, భగవానుడు, మహాబలుడు ద్రవిణశ్యుడు.

Verse 11

आयश्चापि महाबाहुर्महौजाश्चापि वीर्यवान् / चिकित्वान्विश्रुतो यस्तु चांशो यश्चैव पठ्यते

ఆయుడు కూడా మహాబాహువు; మహౌజుడు కూడా వీర్యవంతుడు; అలాగే ప్రసిద్ధుడైన చికిత్వాన్, ఇంకా పఠించబడే చాంశుడు.

Verse 12

ऋतश्चद्वादशस्तेषां तुषिताः परिकीर्त्तिताः / इत्येते क्रतुपुत्रास्तु तदासन्सोमपायिनः

వారిలో ‘ఋత’ అనే పన్నెండు మంది తుషితులుగా కీర్తించబడ్డారు. ఈ విధంగా క్రతువు కుమారులు అప్పటికి సోమపానులు.

Verse 13

प्रचेताश्चैव यो देवो विश्वदेवस्तथैव च / समञ्जो विश्रुतो यस्तु ह्यजिह्मश्चारिमर्द्दनः

ప్రచేతా అనే ఆ దేవుడు, విశ్వదేవుడుగాను; సమంజుడు ప్రసిద్ధుడు, వంకరలేని వాడు, శత్రు-మర్దకుడు.

Verse 14

आयुर्दानो महामानो दिव्यमानस्तथैव च / अजेयश्च महाभागो यवीयांश्च महाबलः

ఆయుర్దానుడు, మహామానుడు, దివ్యమానుడు; అజేయుడు, మహాభాగ్యుడు, యువకుడైనా మహాబలవంతుడు.

Verse 15

होता यज्वा तथा ह्येते परिक्रान्ताः परावताः / इत्येता देवता ह्यासन्मनोः स्वारोचिषान्तरे

హోతా, యజ్వా—ఇవన్నీ దూరదూరాల వరకు సంచరించినవారు; స్వారోచిష మన్వంతరంలో మనువు కాలంలో వీరే దేవతలు.

Verse 16

सोमपास्तु तदा ह्येताश्चतुर्विशति देवताः / तेषामिन्द्रस्तदा ह्यासीद्विपश्चिल्लोकविश्रुतः

అప్పుడు ఈ ఇరవై నాలుగు దేవతలు సోమపానులు; వారిలో ఆ కాలంలో ఇంద్రుడు విపశ్చిత్, లోకప్రసిద్ధుడు.

Verse 17

ऊर्जा वसिष्ठपुत्रश्च स्तंबः काश्यप एव च / भार्गवश्च तधा प्राम ऋषभोंऽङ्गिरसस्तथा

ఊర్జా, వసిష్ఠపుత్రుడు, స్తంభుడు, కాశ్యపుడు; అలాగే భార్గవుడు, ప్రాముడు, మరియు ఋషభుడు—అంగిరస వంశస్థుడూ.

Verse 18

पौलस्त्यश्चैव दत्तो ऽत्रिरात्रेयो निश्चलस्तथा / पौलहो ऽथार्वरीवांश्च एते सप्तर्षयस्तथा

పౌలస్త్యుడు, దత్తుడు, అత్రిరాత్రేయుడు, నిశ్చలుడు; అలాగే పౌలహుడు మరియు ఆథర్వరీవుడు—ఇవే సప్తర్షులు అని స్మృతం.

Verse 19

चैत्रः किंपुरुष श्चैव कृतान्तो विभृतो रविः / बृहदुक्थो नवः सेतुः श्रुतश्चेति नव स्मृताः

చైత్రుడు, కింపురుషుడు, కృతాంతుడు, విభృతుడు, రవి, బృహదుక్థుడు, నవుడు, సేతువు, శ్రుతుడు—ఇవే తొమ్మిది అని స్మృతం.

Verse 20

मनोः स्वारोचिषस्यैते पुत्रा वंशकराः प्रभो / पुराणे परिसंख्याता द्वितीयं वै तदन्तरम्

ప్రభూ! స్వారోచిష మనువు యొక్క ఈ కుమారులు వంశాన్ని స్థాపించువారు; పురాణంలో లెక్కించబడ్డారు—ఇది రెండవ మన్వంతరం.

Verse 21

सप्तर्षयो मनुर्देवाः पितरश्च चतुष्टयम् / मूलं मन्वन्तरस्यैते तेषां चैवान्वयाः प्रजाः

సప్తర్షులు, మనువు, దేవులు, అలాగే పితృల నాలుగు వర్గాలు—ఇవే మన్వంతరానికి మూలం; వారి వంశపారంపర్యమే ప్రజలు.

Verse 22

ऋषीणां देवताः पुत्राः पितरो देवसूनवः / ऋषयो देवपुत्राश्च इति शास्त्रे विनिश्चयः

శాస్త్ర నిర్ణయం ఇదే: దేవతలు ఋషుల కుమారులు; పితృలు దేవసూనువులు; అలాగే ఋషులు కూడా దేవపుత్రులే అని నిర్ధారణ.

Verse 23

मनोः क्षत्रं विशश्चैव सप्तर्षिभ्यो द्विजा तयः / एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं समासाच्च न विस्तरात्

మనువునుండి క్షత్రియులు, వైశ్యులు; సప్తర్షులనుండి ద్విజులు ఉద్భవించారు. ఈ మన్వంతరం సంక్షేపంగా చెప్పబడింది, విస్తారంగా కాదు.

Verse 24

स्वायंभुवे न विस्तारो ज्ञेयः स्वारोचिषस्य च / न शक्यो विस्तरस्तस्य वक्तुं वर्षशतैरपि

స్వాయంభువ మరియు స్వారోచిష మన్వంతరాల విస్తారం తెలిసికొనడం కష్టం; దాని విస్తృత వర్ణన వందేళ్లలోనూ చెప్పలేం.

Verse 25

पुनरुक्तबहुत्वात्तु प्रजानां वै कुलेकुले / तृतीये त्वथ पर्याये उत्तमस्यान्तरे मनोः

ప్రజల వంశవంశాలలో పునరుక్తి ఎక్కువైనందున, ఇప్పుడు మూడవ క్రమంలో—ఉత్తమ మనువు అంతరంలో—వివరణ జరుగుతుంది.

Verse 26

पञ्च देवगणा प्रोक्तास्तान्वक्ष्यामि निबोधत / सुधामानश्च ये देवा ये चान्ये वशवर्त्तिनः

ఐదు దేవగణాలు చెప్పబడ్డాయి; వాటిని నేను వివరిస్తాను, శ్రద్ధగా వినండి. ‘సుధామాన’ అనే దేవులు మరియు ఇతర వశవర్తులు కూడా.

Verse 27

प्रतर्दनाः शिवाः सत्यागणा द्वादशकाः स्मृताः / सत्यो धृतिर्दमो दान्तः क्षमः क्षामो ध्वनिः शुचिः

ప్రతర్దన, శివ, సత్యగణులు—ఇవన్నీ పన్నెండు అని స్మరించబడినవి: సత్య, ధృతి, దమ, దాంత, క్షమ, క్షామ, ధ్వని, శుచి.

Verse 28

इषोर्ज्जश्च तथा श्रेष्ठः सुपर्णो द्वादशस्तथा / इत्येते द्वादश प्रोक्ताः सुधामानस्तु नामभिः

ఇషోర్జ్జ, శ్రేష్ఠ, సుపర్ణ—అలాగే ద్వాదశముడూ. ఈ విధంగా ‘సుధామాన’ అనే నామాలతో ఈ పన్నెండు పేర్కొనబడ్డారు.

Verse 29

सहस्रधारो विश्वायुः समितारो वृहद्वसुः / विश्वधा विश्वकर्मा च मानसस्तु विराजसः

సహస్రధార, విశ్వాయు, సమితార, వృహద్వసు; అలాగే విశ్వధా, విశ్వకర్మా—మరియు విరాజుని సంతానమైన మానసుడు.

Verse 30

ज्योतिश्चैव विभासश्च कीर्त्तिता वंशवर्तिनः / अवध्यो ऽवरतिर्देवो वसुर्धिष्ण्यो विभावसुः

జ్యోతి మరియు విభాస—వంశపరంపరలో ఉన్నవారిగా కీర్తించబడ్డారు. అవధ్య, అవరతి దేవుడు, వసు, ధిష్ణ్య, విభావసు కూడా.

Verse 31

वित्तः क्रतुः सुधर्मा च धृतधर्मा यशस्विजः / रथोर्मिः केतुमाञ्छ्चैव कीर्त्तितास्तु प्रतर्दनाः

విత్త, క్రతు, సుధర్మా, ధృతధర్మా, యశస్విజ; అలాగే రథోర్మి, కేతుమాన్—ఇవన్నీ ప్రతర్దన వంశంలో కీర్తించబడ్డాయి.

Verse 32

हंसस्वारौ वदान्यौ च प्रतर्दनयशस्करौ / सुदानो वसुदानश्च सुमञ्जसविषावुभौ

హంసస్వార, వదాన్య—ఇవి ప్రతర్దన యశస్సును పెంపొందించేవి. సుదాన, వసుదాన; అలాగే సుమంజస, విషావ—ఈ ఇద్దరూ.

Verse 33

यमो वह्निर् यतिश्चैव सुचित्रः सुतपास्तथा / शिवा ह्येते तु विज्ञेया यज्ञिया द्वादशापराः

యముడు, వహ్ని, యతి, సుచిత్రుడు, సుతపుడు—ఇవన్నీ శివస్వరూపములని తెలుసుకొనవలెను; ఇవి యజ్ఞీయ దేవతలలో మరియొక ద్వాదశ.

Verse 34

सत्यानामपि नामानि निबोधत यथातथम् / दिक्पतिर्वाक्पतिश्चैव विश्वः शंभुस्तथैव च

ఇప్పుడు సత్యుల పేర్లను యథాతథంగా వినుడి—దిక్పతి, వాక్పతి, విశ్వుడు, శంభువు.

Verse 35

स्वमृडीको दिविश्चैव वर्चोधामा बृहद्वपुः / अश्वश्चैव सदश्वश्च क्षेमानन्दौ तथैव च

స్వమృడీకుడు, దివి, వర్చోధాముడు, బృహద్వపుడు, అశ్వుడు, సదశ్వుడు, క్షేముడు మరియు ఆనందుడు.

Verse 36

सत्या ह्येते परिक्रान्ता यज्ञिया द्वादशापराः / इत्येता देवता ह्यासन्नौत्तमस्यान्तरे मनोः

ఇవే ‘సత్య’ అని ప్రసిద్ధమైన యజ్ఞీయ మరియొక ద్వాదశ; ఈ దేవతలే ఉత్తమ మనువు అంతరంలో ఉన్నారు.

Verse 37

तेषामिन्द्रस्तु देवानां सुशान्तिर्नाम विश्रुतः / पुत्रास्त्तवङ्गिरसस्ते वै उत्तमस्य प्रजापतेः

ఆ దేవతలలో ఇంద్రుడు ‘సుశాంతి’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు; వారు అంగిరస వంశపు కుమారులు, ఉత్తమ ప్రజాపతికి పుత్రులు.

Verse 38

वशिष्ठपुत्राः सप्तासन्वाशिष्ठा इति विश्रुताः / सप्तर्षयस्तु ते सर्व उत्तमस्यान्तरे मनोः

వశిష్ఠుని కుమారులు ఏడుగురు; వారు ‘వాశిష్ఠులు’ అని ప్రసిద్ధులు. వారు అందరూ సప్తర్షులు, ఉత్తమ మనువు మన్వంతరంలో ఉన్నారు.

Verse 39

आचश्च परशुश्चैव दिव्यो दिव्यौषधिर्नयः / देवाम्वुजश्चाप्रतिमौ महोत्साहो गजस्तथा

ఆచ, పరశు, దివ్య, దివ్యౌషధి, నయ, దేవాంబుజ, అప్రతిమ, మహోత్సాహ, గజ—ఇవీ (పేర్లు) కూడా ఉన్నాయి.

Verse 40

विनीतश्च सुकेतुश्च सुमित्रः सुमतिः श्रुतिः / उत्तमस्य मनोः पुत्रास्त्रयोदश महात्मनः

వినీత, సుకేతు, సుమిత్ర, సుమతి, శ్రుతి—ఈ మహాత్ములు ఉత్తమ మనువు యొక్క పదమూడు కుమారులు.

Verse 41

एते क्षत्रप्रणेतारस्तृतीयं चैतदन्तरम् / औत्तमः परिसंख्यातः सर्गः स्वारोचिषेण तु

వీరే క్షత్రియుల ప్రవర్తకులు; ఇదే మూడవ మన్వంతరం. స్వారోచిష మనువు దీనిని ‘ఔత్తమ’ సర్గముగా పరಿಗణించాడు.

Verse 42

विस्तरेणानुपूर्व्या च तामसस्य निबोधत / चतुर्थे त्वथ पर्याये तामसस्यातरे मनोः

ఇప్పుడు తామస (మనువు) విషయాన్ని క్రమంగా, విస్తారంగా తెలుసుకోండి. నాల్గవ పరిణామంలో తామస మనువు మన్వంతరం వస్తుంది.

Verse 43

सत्याः सुरूपाः सुधियो हरयश्च गणाः स्मृताः / पुलस्त्यपुत्रास्ते देवास्तामसस्यान्तरे मनोः

సత్య, సురూప, సుధి, హరి అనే గణములు స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి. వీరు పులస్త్యుని పుత్రులైన దేవులు, తామస మనువు అంతరకాలంలో ప్రసిద్ధులు.

Verse 44

गणस्तु तेषां देवानामेकैकः पञ्चविंशकः / इन्द्रियाणां प्रतीयेत ऋषयः प्रतिजानते

ఆ దేవులలో ప్రతి గణము ఇరవై ఐదు మందితో ఉంటుంది. వారు ఇంద్రియాల రూపంగా అనుభూతి చెందుతారు—అని ఋషులు ప్రకటిస్తారు.

Verse 45

सप्रमाणास्तु शीर्षण्यं मनश्चैवाष्टमं तथा / इन्द्रियाणि तथा देवा मनोस्तस्यान्तरे स्मृताः

సప్రమాణములు (ఏడు) మరియు శీర్షణ్యము, అలాగే ఎనిమిదవది మనస్సు—ఇలాగే ఇంద్రియాలు మరియు దేవులు ఆ మనువు అంతరకాలంలో స్మృతించబడ్డారు.

Verse 46

तेषां बभूव देवानां शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् / सप्तर्षयोंऽतरे ये च तान्निबोधत सत्तमाः

ఆ దేవులలో ప్రతాపవంతుడైన శిబిరింద్రుడు అయ్యాడు. అలాగే ఆ అంతరకాలంలోని సప్తర్షులను కూడా తెలుసుకోండి, ఓ సత్తములారా.

Verse 47

काव्य आङ्गिरसश्चैव काश्यपः पृथुरेव च / अत्रेयस्त्वग्निरित्येव ज्योतिर्धामा च भार्गवः

కావ్య, ఆంగిరస, కాశ్యప, పృథు; అత్రేయ, అగ్ని, జ్యోతిర్ధామా మరియు భార్గవ—ఇవే (సప్తర్షులు).

Verse 48

पौलहश्चरकश्चात्र वाशिष्ठः पीवरस्तथा / चैत्रस्तथैव पौलस्त्य ऋषयस्तामसेंऽतरे

తామస మన్వంతరంలో ఇక్కడ పౌలహ, చరక, వాశిష్ఠ, పీవర, చైత్ర మరియు పౌలస్త్య—ఈ ఋషులు ప్రసిద్ధులు.

Verse 49

जानुजङ्घस्तथा शान्तिर्नरः ख्यातिः शुभस्तथा / प्रियभृत्यो परीक्षिच्च प्रस्थलो ऽथ दृढेषुधिः

జానుజంఘ, శాంతి, నర, ఖ్యాతి, శుభ; అలాగే ప్రియభృత్య, పరీక్షి, ప్రస్థల మరియు దృఢేషుధి—ఇవీ ప్రసిద్ధ నామాలు.

Verse 50

कृशाश्वः कृतबन्धुश्च तामसस्य मनोः सुताः / पञ्चमेत्वथ पर्याये मनोः स्वारोचिषेंऽतरे

కృశాశ్వ, కృతబంధు—ఇవరు తామస మనువు కుమారులు; స్వారోచిష మన్వంతర క్రమంలో ఇది ఐదవ పరిణామం.

Verse 51

गुणास्तु ये समाख्याता देवानां तान्निबोधत / अमिताभा भूतरयो वैकुण्ठाः ससुमेधसः

దేవుల గుణాలుగా చెప్పబడినవాటిని వినండి: అమితాభ, భూతరయ, వైకుంఠ, ససుమేధస.

Verse 52

वरिष्ठाश्च शुभाः पुत्रा वसिष्ठस्य प्रजापतेः / चतुर्दश तु चत्वारो गणास्तेषां सुभास्वराः

ప్రజాపతి వశిష్ఠుని కుమారులు శ్రేష్ఠులు, శుభులు; వారివారి పద్నాలుగు చొప్పున నాలుగు గణాలు ఉన్నాయి, మధుర-దీప్త స్వరములు కలవారు.

Verse 53

उग्रः प्रज्ञो ऽग्निभावश्च प्रज्योतिश्चामृतस्तथा / सुमतिर्वा विरावश्च धामा नादः श्रवास्तथा

ఉగ్రుడు, ప్రజ్ఞుడు, అగ్నిభావుడు, ప్రజ్యోతి, అమృతుడు—అలాగే; సుమతి, విరావ, ధామ, నాద, శ్రవా కూడా.

Verse 54

वृत्तिराशी च वादश्च शबरश्च चतुर्दश / अमिताभाः स्मृता ह्येते देवाः स्वारोचिषेंऽतरे

వృత్తి, రాశి, వాద, శబర—ఇలా పద్నాలుగు; స్వారోచిష మన్వంతరంలో వీరు ‘అమితాభ’ దేవులుగా ప్రసిద్ధులు.

Verse 55

मतिश्च सुमतिश्चैव ऋतसत्यौ तथैधनः / अधृतिर्विधृतिश्चैव दमो नियम एव च

మతి, సుమతి; ఋత, సత్య; అలాగే ఐధన; అధృతి, విధృతి; దమ, నియమ కూడా.

Verse 56

व्रतो विष्णुः सहश्चैव द्युतिमान्सुश्रवास्तथा / इत्येतानीह नामानि आभूतयसां विदुः

వ్రత, విష్ణు, సహ, ద్యుతిమాన్, సుశ్రవా—ఇవే ఇక్కడ ‘ఆభూతయ’ దేవుల నామాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి.

Verse 57

वृषो भेत्ता जयो भीमः शुचिर्दान्तो यशो दमः / नाथो विद्वानजेयश्च कृशो गौरो ध्रुवस्तथा

వృష, భేత్త, జయ, భీమ, శుచి, దాంత, యశ, దమ; నాథ, విద్వాన్, అజేయ, కృశ, గౌర, ధ్రువ కూడా.

Verse 58

कीर्त्तितास्तु विकुण्ठा वै सुमेधांस्तु निबोधत / मेधा मेधा तिथिश्चैव सत्यमेधास्तथैव च

వైకుంఠులు కీర్తింపబడ్డారు; ఓ సుమేధసులారా, వినండి—మేధా, మేధా, తిథి, అలాగే సత్యమేధా।

Verse 59

पृश्निमेधाल्पमेधाश्च भूयोमेधाश्च यः प्रभुः / दीप्तिमेधा यशोमेधा स्थिरमेधास्तथैव च

పృశ్నిమేధా, అల్పమేధా, భూయోమేధా అనే ప్రభువు; అలాగే దీప్తిమేధా, యశోమేధా, స్థిరమేధా కూడా।

Verse 60

सर्वमेधा सुमेधाश्च प्रतिमेधाश्च यः स्मृतः / मेधजा मेधहन्ता च कीर्त्तितास्ते सुमेधसः

సర్వమేధా, సుమేధా, ప్రతిమేధా అని స్మరించబడువాడు; అలాగే మేధజా, మేధహంతా—వారు సుమేధసులుగా కీర్తింపబడ్డారు।

Verse 61

विभुरिन्द्रस्तथा तेषामासीद्वि क्रान्तपौरुषः / पौलस्त्यो दवबाहुश्च सुधामा नाम काश्यपः

వారిలో విక్రాంత పరాక్రముడైన విభు ఇంద్రుడు ఉన్నాడు; అలాగే పౌలస్త్యుడు, దవబాహువు, సుధామా అనే కాశ్యపుడు కూడా।

Verse 62

हिरण्यरोमाङ्गिरसो वेदश्रीश्चैव भार्गवः / ऊर्ध्वबाहुश्च वाशिष्ठः पर्जन्यः पौलहस्तथा

హిరణ్యరోమా ఆంగిరసుడు, వేదశ్రీ అనే భార్గవుడు; ఊర్ధ్వబాహు వాశిష్ఠుడు, పర్జన్యుడు, అలాగే పౌలహుడు కూడా।

Verse 63

सत्यनेत्रस्तथात्रेय ऋषयो रैवतेंऽतरे / महावीर्यः सुसंभाव्यः सत्यको हरहा शुचिः

రైవత మన్వంతరంలో సత్యనేత్రుడు, ఆత్రేయ ఋషి, అలాగే మహావీర్యుడు, సుసంభావ్యుడు, సత్యకుడు, హరహా, శుచి—ఇవరు ప్రసిద్ధులు.

Verse 64

बलबन्धुर्निरामित्रः कंबुः शृगो धृतव्रतः / रैवतस्य च पुत्रास्ते पञ्चमं वै तदन्तरम्

బలబంధుడు, నిరామిత్రుడు, కంబు, శృగ, ధృతవ్రతుడు—ఇవరు రైవతుని కుమారులు; అదే ఐదవ మన్వంతరమని చెప్పబడింది.

Verse 65

स्वारोचिषश्चोत्तमो ऽपि तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

స్వారోచిషుడు, ఉత్తముడు, తామసుడు, రైవతుడు—ఈ నలుగురు మనువులు ప్రియవ్రత వంశాన్వయులుగా స్మరించబడతారు.

Verse 66

षष्ठे खल्वपि पर्याये देवा ये चाक्षुषेंऽतरे / आद्याः प्रसूता भाव्यश्च पृथुकाश्च दिवौकसः

ఆరవ పరిణామంలో, చాక్షుష మన్వంతరంలో ఉన్న దేవగణాలు—ఆద్యులు, ప్రసూతులు, భావ్యులు, పృథుకులు—ఇవే దివౌకసులు.

Verse 67

महानुभावा लेखास्छ पञ्च देवगणाः स्मृताः / दिवौकसः सर्व एव प्रोच्यन्ते मातृनामभिः

మహానుభావులు మరియు లేఖలు—ఇవి ఐదు దేవగణాలుగా స్మరించబడతాయి; ఈ దివౌకసులందరూ మాతృనామాలతో పేర్కొనబడతారు.

Verse 68

अत्रेः पुत्रस्य नप्तारो ह्यारण्यस्य प्रजापतेः / गणस्तु तेषां देवानामेकैको ह्यष्टकः स्मृतः

అత్రి పుత్రుని మనవలు, అరణ్య ప్రజాపతికి సంబంధించిన సంతానం; ఆ దేవగణంలో ప్రతి ఒక్కరినీ ఒక్కొక్క ‘అష్టక’గా స్మరిస్తారు।

Verse 69

अन्तरिक्षो वसुर्हव्यो ह्यतिथिश्च प्रियव्रतः / श्रोता मन्तानुमन्ता च त्वाद्या ह्येते प्रकीर्त्तिताः

అంతరిక్షుడు, వసువు, హవ్యుడు, అతిథి, ప్రియవ్రతుడు; అలాగే శ్రోత, మంత (చింతకుడు), అనుమంత—ఇవే ఆద్యులుగా కీర్తించబడ్డారు।

Verse 70

श्येनभद्रस्तथा चैव श्वेतचक्षुर्महायशाः / सुमनाश्च प्रचेताश्च वनेनः सुप्रचेत्सौ

అలాగే శ్యేనభద్రుడు, మహాయశస్సు గల శ్వేతచక్షుడు, సుమనుడు, ప్రచేతుడు, వనేనుడు, సుప్రచేతుడు—ఇవీ (ఆ గణంలో) ఉన్నారు।

Verse 71

मुनिश्चैव महासत्त्वः प्रसूताः परिकीर्त्तिताः / विजयः सुजयश्चैव मनस्योदौ तथैव च

ముని, మహాసత్త్వుడు—ఇవారు ప్రసూతులైన (ఉద్భవించిన) దేవులుగా కీర్తించబడ్డారు; అలాగే విజయుడు, సుజయుడు, మనస్యు మరియు ఉద కూడా।

Verse 72

मतिः परिमतिश्चैव विचेताः प्रियनिश्चयः / भव्या ह्येते स्मृता देवाः पृथुकांश्च निबोधत

మతి, పరిమతి, విచేత, ప్రియనిశ్చయ—ఇవారు ‘భవ్య’ దేవులుగా స్మరించబడ్డారు; ఇక ‘పృథుకాంశ’లను కూడా వినుడి/తెలుసుకొనుడి।

Verse 73

ओजिष्ठः शकुनो देवो वानत्दृष्टस्तथैव च / सत्कृतः सत्यदृष्टिश्च जिगीषुर्विजयस्तथा

ఓజిష్ఠుడు, శకునుడు, దేవుడు, వానత్దృష్టుడు; అలాగే సత్కృతుడు, సత్యదృష్టి, జిగీషువు, విజయుడు—ఇవీ (దేవగణ) పేర్లు.

Verse 74

अजितश्च महाभागः पृथुकास्ते दिवौकसः / लेशास्तथा प्रवक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

అజితుడు కూడా మహాభాగుడు; వారు పృథుక అనే దివౌకసులు (స్వర్గవాసులు). ఇప్పుడు వారి కొంత భాగాన్ని పేర్లతో చెప్పుదును—శ్రద్ధగా వినండి.

Verse 75

मनोजवः प्रघासश्च प्रचेताश्च महायशाः / ध्रुवो ध्रुवक्षितिश्चैव अत्युतश्चैव वीर्यवान्

మనోజవుడు, ప్రఘాసుడు, మహాయశస్సు గల ప్రచేతుడు; అలాగే ధ్రువుడు, ధ్రువక్షితి, మరియు వీర్యవంతుడు అత్యుతుడు—ఇవీ (పేర్లు).

Verse 76

युवना बृहस्पतिश्चैव लेखाः संपरिकीर्त्तिताः / मनोजवो महावीर्यस्तेषामिन्द्रस्तदाभवत्

యువనా మరియు బృహస్పతి—ఈ ‘లేఖా’ పేర్లు కూడా సుప్రసిద్ధంగా కీర్తించబడ్డాయి. వారిలో మహావీర్యుడు మనోజవుడు ఆ సమయంలో ఇంద్రుడయ్యాడు.

Verse 77

उत्तमो भार्गवश्चैव हविष्मानङ्गिरःसुतः / सुधामा काश्यपश्चैव वशिष्ठो विरजास्तथा

ఉత్తముడు, భార్గవుడు, అంగిరసుని కుమారుడు హవిష్మాన్; అలాగే సుధామా, కాశ్యపుడు, వశిష్ఠుడు, విరజుడు—ఇవీ (ఋషుల) పేర్లు.

Verse 78

अतिनामा च पौलस्त्यः सहिष्णुः पौलहस्तथा / मधुरात्रेय इत्येते सप्त वै चाक्षुषेंऽतरे

అతినామా, పౌలస్త్యుడు, సహిష్ణువు, అలాగే పౌలహుడు, మధురాత్రేయుడు—ఇవే చాక్షుష మన్వంతరంలోని ఏడు (ఋషులు) అని చెప్పబడింది.

Verse 79

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नशचेति ते नव

ఊరు, పురువు, శతద్యుమ్నుడు, తపస్వి, సత్యవాక్కృతి, అగ్నిష్టుత్, అతిరాత్ర, సుద్యుమ్నుడు—ఇవే ఆ తొమ్మిది అని చెప్పబడింది.

Verse 80

अभिमन्युश्च दशमो नाड्वलेया मनोः सुताः / चाक्षुषस्य सुताः ह्येते षष्ठं चैव तदन्तरम्

పదవవాడు అభిమన్యుడు; వీరు నాడ్వలేయ మనువు కుమారులు. వీరంతా చాక్షుషుని కుమారులే; ఇదే ఆరవ మన్వంతరం.

Verse 81

वैवस्वतेन संख्यातस्तत्सर्गः सांप्रतेन तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

ఆ సర్గాన్ని వైవస్వతుడు సంక్షేపంగా లెక్కించాడు; కానీ ప్రస్తుత వక్త చాక్షుష మనువు మన్వంతరాన్ని క్రమంగా విస్తారంగా వివరిస్తాడు.

Verse 82

ऋषय ऊचुः चाक्षुषः कस्य दायादः संभूतः सक्य वान्वये / तस्यान्ववाये ये ऽप्यन्येतान्नो ब्रूहि यथातथम्

ఋషులు అన్నారు—చాక్షుషుడు ఎవరి వారసుడిగా జన్మించాడు, మరియు ఏ వంశంలో ఉన్నాడు? అతని వంశంలో ఉన్న ఇతరులనూ మాకు యథాతథంగా చెప్పండి.

Verse 83

सूत उवाच चाक्षुषस्य विसर्गं तु समासाच्छृणुत द्विजाः / यस्यान्ववाये संभूतः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజులారా, చాక్షుష మనువు యొక్క విసర్గాన్ని సంక్షేపంగా వినుడి; ఆయన వంశపరంపరలో ప్రతాపవంతుడు పృథు వైన్యుడు జన్మించెను।

Verse 84

प्रजानां पतयश्चान्ये दक्षः प्राचेतसस्तथा / उत्तानपादं जग्राह पुत्रमत्रिप्रजापतिः

ప్రజలకు ఇతర అధిపతులూ ఉన్నారు—ప్రాచేతసుడైన దక్షుడూ; అలాగే అత్రి ప్రజాపతి ఉత్తానపాదుని కుమారునిగా స్వీకరించెను।

Verse 85

दत्तकः स तु पुत्रो ऽस्य राजा ह्यासीत्प्रजापतिः / स्वायंभुवेन मनुना दत्तो ऽत्रेः कारणं प्रति

అతడు అతని దత్తపుత్రుడు; మరియు ఆ రాజే ప్రజాపతిగా నిలిచెను. స్వాయంభువ మనువు ఏదో కారణమున అతనిని అత్రికి దత్తమిచ్చెను।

Verse 86

मन्वन्तरमथासाद्य भविष्यच्चाक्षुषस्य ह / षष्ठं तदनु वक्ष्यामि उपोद्धातेन वै द्विजाः

ఇప్పుడు చాక్షుషుని తరువాత రానున్న మన్వంతరాన్ని ఆశ్రయించి, హే ద్విజులారా, ఉపోద్ఘాతంతో కూడి ఆరవ మన్వంతరాన్ని నేను వివరించెదను।

Verse 87

उत्तानपादाच्चतुरः सूनृतासूत भामिनी / धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता

ఉత్తానపాదుని ద్వారా ఆ భామిని సూనృత నాలుగు కుమారులను ప్రసవించెను; ఆమె ధర్ముని కుమార్తె, సుశ్రోణి, ‘సూనృత’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి.

Verse 88

उत्पन्ना जापि धर्मेम ध्रुवस्य जननी शुभा / धर्मस्य पत्न्यां लक्ष्मयां वै उत्पन्ना सा शुचिस्मिता

ధర్మంలో జన్మించినదైనా, శుభా ధ్రువుని జనని అయింది; ధర్ముని భార్య లక్ష్మి గర్భంలోనే ఆ శుచిస్మిత జన్మించింది.

Verse 89

ध्रुवं च कीर्त्तिमन्तं च त्वायुष्मन्तं वसुं तथा / उत्तानपादो ऽजनयत्कन्ये द्वे च शुचिस्मिते

ఉత్తానపాదుడు ధ్రువ, కీర్తిమంత, ఆయుష్మంత, వసు లను కనెను; అలాగే ఓ శుచిస్మితే, రెండు కన్యలును జన్మింపజేశాడు.

Verse 90

स्वरामनस्विनी चैव तयोः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः / ध्रुवो वर्षसहस्राणि दश दिव्यानि वीर्यवान्

స్వరా, మనస్విని—ఇవే వారి పుత్రులని ప్రఖ్యాతి; మరియు వీర్యవంతుడైన ధ్రువుడు పది దివ్య సహస్ర సంవత్సరాలు (తపస్సు) చేశాడు.

Verse 91

तपस्तेपे निराहारः प्रार्थयन्विपुलं यशः / त्रेतायुगे तु प्रथमे पौत्रः स्वायंभुवस्य तु

అతడు నిరాహారుడై తపస్సు చేసి, విస్తారమైన యశస్సును ప్రార్థించాడు; స్వాయంభువ మనువు యొక్క పౌత్రుడైన అతడు త్రేతాయుగపు మొదటి కాలంలో (ఇలా) ఉన్నాడు.

Verse 92

आत्मानं धारयन्योगान्प्रार्थयन्सुमहद्यशः / तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो ज्योतिषां स्थानमुत्तमम्

యోగంలో ఆత్మను స్థిరపరచుకొని అతడు మహత్తర యశస్సును ప్రార్థించాడు; సంతోషించిన బ్రహ్మ అతనికి జ్యోతిష్కులలో ఉత్తమ స్థానాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 93

आभूतसंप्लवाद्दिव्यमस्तोदयविवार्जितम् / तस्यातिमात्रामृद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य तु

ప్రళయసమాప్తి తరువాత ప్రత్యక్షమైన ఆ దివ్య స్థితిని—అక్కడ అస్తోదయ భేదం లేనిదాన్ని—మరియు దాని అపార సమృద్ధి, మహిమను దర్శించి।

Verse 94

दैत्या सुराणामाचार्यः श्लोकमप्युशाना जगौ / अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहो व्रतम्

దైత్యులకూ దేవులకూ ఆచార్యుడైన ఉశనా ఒక శ్లోకమును పలికెను—“అహో! ఇతని తపస్సు శక్తి; అహో! ఇతని శ్రుతి; అహో! ఇతని వ్రతం!”

Verse 95

कृत्वा यदेनमुपरि ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः / द्रुवे त्रिदिवमासक्तमीश्वरः स दिवस्पतिः

ఎవనిని ధ్రువముగా చేసి అతని పై సప్తర్షులు స్థిరమై నిలిచిరో, ధ్రువమునకు త్రిదివము ఆసక్తమై యుండెను—ఆ ఈశ్వరుడే దివస్పతి।

Verse 96

ध्रुवात्सृष्टिं च भव्यं च भूमिस्तौ सुषुवे नृपौ / स्वां छायामाह वै सृष्टिर्भवनारीति तां प्रभुः

ధ్రువుని నుండి భూమి ‘సృష్టి’ మరియు ‘భవ్య’ అనే ఇద్దరు రాజులను ప్రసవించింది. ప్రభువు సృష్టితో—“నీవు నా ఛాయ; నీవు ‘భవనారీ’ అని పిలువబడుదువు” అని చెప్పెను।

Verse 97

सत्याभिव्यहृतेस्तस्य सद्यः स्त्री साभवत्तदा / दिव्यसंहनना छाया दिव्याभरणभूषिता

అతని సత్యవాక్య ఉచ్చారణ మాత్రమునే ఆ ఛాయ తక్షణమే స్త్రీగా మారెను; దివ్య దేహసంహతితో, దివ్య ఆభరణాలతో భూషితగా।

Verse 98

छायायां सृष्टिराधत्त पञ्च पुत्रानकल्मषान् / प्राजीनगर्भं वृषभं वृकञ्च वृकलं धृतिम्

ఛాయా సృష్టి చేసి ఐదు కల్మషరహిత కుమారులను ప్రసవించింది—ప్రాజీనగర్భ, వృషభ, వృక, వృకల, ధృతి।

Verse 99

पत्नी प्राचीनगर्भस्य सुवर्चा सुषुवे नुपम् / नाम्नोदारधियं पुत्रमिन्द्रो यः पूर्वजन्मनि

ప్రాజీనగర్భుని భార్య సువర్చా ఒక శ్రేష్ఠ కుమారుని ప్రసవించింది; అతని పేరు ఉదారధి, పూర్వజన్మలో ఇంద్రుడే.

Verse 100

संवत्सरसहस्रान्ते सकृदाहारमाहरन् / एवं मन्वन्तरं युक्त इन्द्रत्वं प्राप्तवान्प्रभुः

వెయ్యి సంవత్సరాల ముగింపున ఒక్కసారే ఆహారం తీసుకొనుచూ; ఈ విధంగా మన్వంతరమంతా నియమబద్ధుడై ప్రభువు ఇంద్రత్వాన్ని పొందెను.

Verse 101

उदारधेः सुतं भद्राजनयत्सा दिवञ्जयम् / रिपुं रिपुञ्जयाज्जज्ञे वराङ्गी तु दिवञ्जयात्

ఉదారధి ద్వారా భద్రా ‘దివంజయ’ అనే కుమారుని కనెను; దివంజయ ద్వారా వరాంగి ‘రిపుంజయ’ను కనెను, రిపుంజయ ద్వారా ‘రిపు’ జన్మించాడు.

Verse 102

रिपोराधत्त बृहती वक्षुषं सर्वतेजसम् / तस्य पुत्रो मनुर्विद्वान् ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकः / व्यजीजनत्पुष्करिणी वारुणी चाक्षुषं मनुम्

రిపు ద్వారా బృహతి సర్వతేజస్సుగల వక్షుషుని కనెను. అతని కుమారుడు విద్యావంతుడైన మనువు, బ్రహ్మ-క్షాత్ర ధర్మాల ప్రవర్తకుడు. పుష్కరిణీ మరియు వారుణీ చాక్షుష మనువును ప్రసవించిరి.

Verse 103

ऋषय ऊचुः प्रजापतेः सुता कस्माद्वारुणी प्रोच्यते ऽनघ / एतदाचक्ष्व तत्वेन कुशलो ह्यसि विस्तरे

ఋషులు పలికిరి—హే నిర్దోషా! ప్రజాపతికి పుట్టిన కుమార్తెను ‘వారుణీ’ అని ఎందుకు అంటారు? దీనిని తత్త్వంగా విస్తరించి చెప్పుము; నీవు వివరించుటలో నిపుణుడవు.

Verse 104

सूत उवाच अरण्यस्योदकः पुत्रो वरुणत्वमुपागतः / तेन सा वारुणी ज्ञेया भ्रात्रा ख्यातिमुपागता

సూతుడు పలికెను—అరణ్యుని కుమారుడు ఉదకుడు వరుణత్వాన్ని పొందెను; అందువల్ల ఆమె ‘వారుణీ’ అని తెలిసికొనవలెను, సోదరుని వల్ల ఖ్యాతిని పొందింది.

Verse 105

मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुताः शुभाः / कन्यायां सुमहावीर्या विरजस्य प्रजापतेः

నడ్వలలో మనువుకు పది శుభ కుమారులు జన్మించిరి; అలాగే కన్యలో విరజ ప్రజాపతికి మహావీర్యముగల కుమారులు జన్మించిరి.

Verse 106

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति वै नव

ఊరు, పురువు, శతద్యుమ్నుడు, తపస్వి, సత్యవాక్కృతి, అగ్నిష్టుత్, అతిరాత్రుడు, సుద్యుమ్నుడు—ఇవే తొమ్మిది (కుమారులు) అని చెప్పబడెను.

Verse 107

अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां मनोः सुताः / ऊरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्

నడ్వలలో మనువుకు పదవ కుమారుడు అభిమన్యుడును జన్మించెను; మరియు ఊరుని ద్వారా ఆగ్నేయీ ఆరు మహాప్రభావంతులైన కుమారులను కనెను.

Verse 108

अङ्गं सुमनसं ख्यातिङ्गयं शुक्रं व्रजाजिनौ / अङ्गात्सुनीथापत्यंवै वेनमेकं व्यजायत

అంగ, సుమన, ఖ్యాతింగయ, శుక్ర, వ్రజ, అజిన—ఇవన్నీ; మరియు అంగుని నుండి సునీథా గర్భంలో ఒక్క కుమారుడు వేనుడు జన్మించాడు.

Verse 109

तस्यापराधाद्वेनस्य प्रकोपस्तु महानभूत् / प्रजार्थमृषयो यस्यममन्थुर्दक्षिणां करम्

వేనుని అపరాధం వల్ల మహా కోపం కలిగింది; ప్రజల హితార్థం ఋషులు అతని కుడి చేతిని మథించారు.

Verse 110

जनितस्तस्य पाणौ तु मथिते रूपवान्पृथुः / जनयित्वा सुतं तस्य पृथुं प्रथितपौरुषम्

అతని చేయి మథించబడగా రూపవంతుడైన పృథు జన్మించాడు; అతనిలో నుంచే ప్రసిద్ధ పరాక్రమశాలి కుమారుడు పృథు ప్రదర్శితమయ్యాడు.

Verse 111

अब्रु वंस्त्वेष वो राजा ऋषयो मुदिताः प्रजाः / स धन्वी कवची जज्ञे तेजसा निर्दहन्निव

వారు అన్నారు—‘ఇతడే మీ రాజు’; ఋషులు, ప్రజలు ఆనందించారు. అతడు ధనుస్సుతో, కవచంతో జన్మించాడు; తేజస్సుతో దహించివేయునట్లు.

Verse 112

वृत्तीनामेष वो दाता भविष्यति नराधिपः / पृथुर्वैन्यस्तदा लोकान्ररक्ष क्षत्रपूर्वजः

ఈ నరాధిపతి మీ జీవనోపాధుల దాతగా ఉంటాడు; అప్పుడు క్షత్రియుల పూర్వజుడైన పృథు వైన్యుడు లోకాలను రక్షించాడు.

Verse 113

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधाधिपः / तस्य स्तवार्थमुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

రాజసూయాభిషిక్తులైన రాజులలో అతడే ఆద్య భూపతి. అతని స్తోత్రార్థమే నిపుణులైన సూతమాగధులు ఉద్భవించారు.

Verse 114

तेनेयं गौर्महाराज्ञा दुग्धा सस्यानि धीमता / प्रजानां वृत्तिकामानां देवैश्चर्षिगणैः सह

ఆ ధీమంతుడైన మహారాజు ఈ గోవైన భూమిని దోహించాడు; ప్రజల జీవనార్థం ధాన్యసంపద వెలువడింది, దేవర్షిగణులతో కూడి.

Verse 115

पितृभिर् दानवैश्चैव गन्धर्वैश्चाप्सरोगणैः / सर्पैः पुण्यजनैश्चैव पर्वतैर्वृक्षवीरुधैः

పితృదేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, అప్సరాగణాలు, సర్పాలు, పుణ్యజనులు, అలాగే పర్వతాలు, వృక్షాలు, లతలచే కూడా.

Verse 116

तेषु तेषु तु पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा / प्रादाद्यथेप्सि तं क्षीरं तेन प्राणानधारयन्

వసుంధరను ఏ ఏ పాత్రలలో దోహించారో, ఆ ఆ పాత్రలలో ఆమె కోరిన క్షీరాన్ని ప్రసాదించింది; దానితో వారు ప్రాణాలను నిలుపుకున్నారు.

Verse 117

शांशपायन उवाच विस्तरेण पृथोर्जन्म कीर्त्तयस्व महाव्रत / यथा महात्मना तेन पूर्वं दुग्धा वसुंधरा

శాంశపాయనుడు పలికెను— ఓ మహావ్రతా! పృథువు జన్మను విస్తారంగా కీర్తించు; ఆ మహాత్ముడు పూర్వం వసుంధరను ఎలా దోహించెనో అలాగే.

Verse 118

यथा देवैश्च नागैश्च यथा ब्रह्मर्षिभिः सह / यक्षै राक्षसगन्धर्वैरप्सरोभिर्यथा पुरा

దేవులతోను నాగులతోను ఎలా జరిగిందో, అలాగే బ్రహ్మర్షులతో కూడ; యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, అప్సరసలతో కూడా పూర్వకాలంలో జరిగినట్లే.

Verse 119

यथा यथा च वै सूत विधिना येन येन च / तेषां पात्रविशेषांश्च दोग्धारं क्षीरमेव च

హే సూతా! ఏ ఏ విధానంతో, ఎలా ఎలా జరిగిందో; వారి పాత్రల ప్రత్యేకతలను, దోహకుడిని, అలాగే ఆ క్షీరాన్నీ వివరించుము.

Verse 120

तथा वत्सविशेषांश्च त्वंनः प्रब्रूहि पृच्छताम् / यथा क्षीरविशेषांश्च सर्वानेवानुपूर्वशः

అలాగే మేము అడుగుతున్నాము—వత్సాల (దూడల) ప్రత్యేక భేదాలను కూడా మాకు చెప్పుము; అలాగే క్షీరంలోని అన్ని విశేషాలను క్రమంగా వివరించుము.

Verse 121

यस्मिंश्च कारणे पाणिर्वनस्य मथितः पुरा / कुद्धैर्महर्षिभिः पूर्वैः कारणं ब्रूहि तद्धि नः

పూర్వకాలంలో క్రోధించిన మహర్షులు అరణ్యాన్ని మథించి సారం పొందినది ఏ కారణంతోనో, ఆ కారణాన్ని మాకు చెప్పుము.

Verse 122

सूत उवाच कथयिष्यामि वो विप्राः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / एकाग्राः प्रयताश्चैव शुश्रूषध्वं द्विजोत्तमाः

సూతుడు పలికెను—హే విప్రులారా! పృథు వైన్యుని అవతరణను నేను మీకు వివరిస్తాను. హే ద్విజోత్తములారా! ఏకాగ్రతతో, నియమంతో వినుడి.

Verse 123

नाशुद्धाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च / वर्त्तनीयमिदं ब्रह्म नाव्रताय कथञ्चन

ఈ బ్రహ్మవాక్యము అశుద్ధునికి, పాపికి, అశిష్యునికి, హితంకాని వానికి చెప్పకూడదు; వ్రతహీనునికి అయితే ఎప్పటికీ కాదు।

Verse 124

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च संमितम् / रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्यो ऽनसूयकः

ఇది ధన్యకరము, యశస్సును ఇచ్చేది, ఆయుష్షును పెంపొందించేది, పుణ్యమయము మరియు వేదసమ్మతము; ఋషులు చెప్పిన ఈ రహస్యాన్ని అసూయలేని వాడు వినుగాక।

Verse 125

यश्चैवं श्रावयेन्मर्त्यः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत्कृताकृतम्

బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి ఈ విధంగా పృథు వైన్యుని జన్మకథను వినిపించే మానవుడు చేసినది–చేయనిదని శోకించడు।

Verse 126

गोप्ता धर्मस्य राजासौ बभूवात्रिसमः प्रभुः / अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यङ्गो नाम प्रजापतिः

ఆ రాజు ధర్మరక్షకుడై అత్రిసమాన ప్రభువుగా నిలిచెను; అత్రివంశంలో జన్మించిన ‘అంగ’ అనే ప్రజాపతి.

Verse 127

तस्य पुत्रो ऽभवद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा / जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

అతనికి వెనుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు అత్యంత ధార్మికుడు కాదు. ఆ ప్రజాపతి మృత్యువు కుమార్తె సునీథా గర్భంలో పుట్టెను।

Verse 128

स मातामहदोषेण वेनः कालात्म जात्मजः / स धर्मं वृष्ठतः कृत्वा कामाल्लोकेष्वर्तत

మాతామహుని దోష ప్రభావంతో కాలాత్మజుని కుమారుడైన వేనుడు ధర్మాన్ని వెనుకన పెట్టి కామవశుడై లోకాలలో ప్రవర్తించాడు।

Verse 129

स्थापनां स्थापयामास धर्मायेतां स पार्थिवः / वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य सो ऽधर्मे निरतो ऽभवत्

ఆ పార్థివుడు ధర్మం కోసం ఒక స్థాపనను నెలకొల్పాడు; కానీ వేదశాస్త్రాలను అతిక్రమించి అతడు అధర్మంలోనే నిమగ్నుడయ్యాడు।

Verse 130

निःस्वाध्यायवष्ट्कारे तस्मिन्राज्यं प्रशासति / न पिबन्ति तदा सोमं महायज्ञेषु देवताः

అతడు రాజ్యాన్ని పాలించుచుండగా స్వాధ్యాయం, వషట్కారం లేవు; అప్పుడు దేవతలు మహాయజ్ఞాలలో సోమాన్ని పానము చేయలేదు।

Verse 131

न यष्टव्यं न दातव्यमिति तस्य प्रजापतेः / आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

ఆ ప్రజాపతికి ‘యజ్ఞం చేయకూడదు, దానం ఇవ్వకూడదు’ అనే క్రూర ప్రతిజ్ఞ ఉండెను; వినాశం సమీపమై నిలిచెను।

Verse 132

अहमीज्यश्च पूज्यश्च यज्ञे देवद्विजातिभिः / मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

అతడు అన్నాడు—‘యజ్ఞంలో దేవద్విజులు నన్నే పూజ్యుడిగా, యజ్యుడిగా భావించాలి; యజ్ఞాలు నాకే చేయాలి, ఆహుతులు నాకే ఇవ్వాలి.’

Verse 133

तमतिक्रान्तमर्यादमवदानसुसंवृतम् / ऊचुर्महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास्तदा

అప్పుడు మరీచి మొదలైన మహర్షులందరూ మర్యాదను అతిక్రమించి పాపంతో కప్పబడిన వానిని చూసి పలికిరి।

Verse 134

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामः संवत्सरशतं नृप / त्वं मा कार्षीरधर्मं वै नैष धर्मः सनातनः

ఓ నృపా! మేము శతసంవత్సరాల దీక్షలో ప్రవేశిస్తాము; నీవు అధర్మం చేయకుము—ఇది సనాతన ధర్మం కాదు।

Verse 135

निधने संप्रसूतस्त्वं प्रजापतिरसंशयः / पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः

నీవు నాశకాలంలో జన్మించినవాడవు, సందేహం లేదు—ప్రజాపతివే; ‘ప్రజలను పాలిస్తాను’ అని నీ పూర్వ ప్రతిజ్ఞ ఉంది।

Verse 136

तां स्तथा वादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा / वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिर्विदितेन च कोविदः

ఇలా పలుకుతున్న ఆ బ్రహ్మర్షులందరితో అప్పుడు దుర్బుద్ధి వేనుడు నవ్వి, తెలిసినదానిలో నిపుణుడనన్నట్లు పలికెను।

Verse 137

स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया / वीर्यण तपसा सत्यैर्मया वा कः समो भुवि

ధర్మాన్ని సృష్టించేవాడు నన్ను తప్ప మరెవరు? నేను ఎవరి మాట వినాలి? వీర్యం, తపస్సు, సత్యం—ఇవన్నీ నాలో సమానంగా భూమిపై ఎవరు ఉన్నారు?

Verse 138

मन्दात्मानो न नूनं मां यूयं जानीत तत्त्वतः / प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः

హే మందాత్ములారా! మీరు నన్ను నిశ్చయంగా తత్త్వంగా తెలియరు; నేను సమస్త లోకాలకూ, ప్రత్యేకంగా ధర్మాలకు మూలకారణము.

Verse 139

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलेन वा / सृजेयं वा ग्रसेयं वा नात्र कार्या विचारणा

నేను కోరితే భూమిని దహించగలను లేదా నీటితో ముంచగలను; సృష్టించగలను లేదా గ్రసించగలను—ఇందులో ఆలోచన అవసరం లేదు.

Verse 140

यदा न शक्यते स्तंभादानार्य्यभृशसंहितः / अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः

స్తంభంలా వంగని, అనార్యుడూ అత్యంత దుష్టుడైన వేనుని ఒప్పించటం సాధ్యంకాకపోయినప్పుడు మహర్షులు క్రోధించారు.

Verse 141

निगृह्य तं च बाहुभ्यां विस्फुरन्तं महा बलम् / ततो ऽस्य वामहस्तं ते ममन्थुर्भृशकोपिताः

అత్యంత బలవంతుడై తడుముకుంటున్న అతనిని రెండు భుజాలతో అదుపుచేసి, వారు ఘోరంగా కోపించి అతని ఎడమ చేతిని మథించారు.

Verse 142

तस्मात्प्रमथ्यमानाद्वै जज्ञ पूर्वमिति श्रुतिः / ह्रस्वो ऽतिमात्रं पुरुषः कृष्णश्चापि बभूव ह

శ్రుతి ప్రకారం, అలా మథించబడుతున్న దానినుండి ముందుగా ఒక పురుషుడు జన్మించాడు; అతడు పొట్టిగా, అవయవాలు అతిమాత్రంగా, నల్లవర్ణుడుగా కూడా ఉన్నాడు.

Verse 143

स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवानाकुलेन्द्रियः / तमार्त्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल

అతడు భయంతో చేతులు జోడించి, ఇంద్రియాలు కలవరపడగా నిలిచెను. అతనిని ఆర్తుడై విహ్వలుడై చూచి వారు—“కూర్చో” అని అన్నారు.

Verse 144

निषादवंशकर्तासौ बभूवानन्तविक्रमः / धीवरानसृजच्चापि वेनकल्मषसंभवान्

అతడు అనంత విక్రముడై నిషాద వంశకర్త అయ్యెను; వెనుని కల్మషమునుండి పుట్టిన ధీవరులను (మత్స్యకారులను) కూడా సృష్టించెను.

Verse 145

ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तंबुरास्तुबुराः खशाः / अधर्मरुचयश्चापि विद्धि तान्वेनकल्मषान्

ఇంకా విన్ధ్యనివాసులైన తంబురులు, తుబురులు, ఖశులు, అలాగే అధర్మమునకు ఆసక్తులైనవారిని—వారందరినీ వెనుని కల్మషమునుండి పుట్టినవారిగా తెలుసుకొనుము.

Verse 146

पुनर्महर्षयस्तस्य पाणिं वेनस्य दक्षिणम् / अरणीमिव संरब्धा ममन्थुर्जातमन्यवः

మళ్లీ మహర్షులు కోపోద్రిక్తులై, వెనుని కుడిచేతిని అరణిలా మథించిరి.

Verse 147

पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्जलजसन्निभात् / पृथोः करतलाद्वापि यस्माज्जातः पृषुस्ततः

ఆ కమలసదృశమైన చేతి నుండి పృథు జన్మించెను; అలాగే పృథువు కరతలమునుండి పృషు పుట్టినందున అతనికి ‘పృషు’ అనే నామము కలిగెను.

Verse 148

दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन् / आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महारवम्

అతడు తన దివ్య కాంతిమయ దేహంతో ప్రత్యక్ష అగ్నివలె జ్వలించాడు; ‘ఆజగవ’ అనే ఆద్య ధనుస్సును గ్రహించి మహానాదం చేశాడు।

Verse 149

शारांश्च बिभ्रद्रक्षार्थ कवचं च महाप्रभम् / तस्मिञ्जा ते ऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः

రక్షార్థం అతడు శరాలను ధరించి, మహాతేజస్సు గల కవచాన్ని కూడా ధరించాడు; అతడు జన్మించగానే సమస్త భూతప్రాణులు సర్వత్ర హర్షించాయి।

Verse 150

समापेतुर्महाराजं वेनश्च त्रिदिवं गतः / समुत्पन्नेन राजर्षिः सत्पुत्रेण महात्मना

అందరూ మహారాజుని సమీపానికి చేరారు; వెనుడు త్రిదివానికి వెళ్లిపోయాడు. ఆ మహాత్ముడైన సత్పుత్రుడు ఉద్భవించడంతో రాజర్షి యొక్క కార్యం సిద్ధించింది।

Verse 151

त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुन्नाम्नो नरकात्तदा / तं नद्यश्च समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः

అప్పుడు ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు ‘పున్నామ’ నరకం నుండి రక్షింపబడ్డాడు. నదులు, సముద్రాలు సర్వత్ర నుండి రత్నాలను తీసుకొని అతని వద్దకు వచ్చాయి।

Verse 152

अभिषेकाय तोयं च सर्व एवोपत स्थिरे / पितामहश्च भगवानङ्गिरोभिः सहामरैः

అభిషేకార్థం జలాన్ని తీసుకొని అందరూ అక్కడ నిలిచారు. అలాగే భగవాన్ పితామహుడు (బ్రహ్మ) అంగిరసులతో పాటు దేవతలతో కూడ అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 153

स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः / समागम्य तदा वैन्यमभ्य षिञ्चन्नराधिपम्

అప్పుడు స్థావరములును జంగమములును సమస్తముగా కూడి వైన్య నరాధిపుని అభిషేకించిరి।

Verse 154

महता राजराजेन प्रजापालं महाद्युतिम् / सो ऽभिषिक्तो महाराजो देवैरङ्गिरसः सुतैः

మహా రాజాధిరాజుడు ప్రజాపాలకుడైన మహాద్యుతిమంతుని, అంగిరసుని కుమారులైన దేవులచే అభిషేకింపజేసెను।

Verse 155

आदि राजो महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् / पित्रापरञ्जितास्तस्य प्रजास्तेनानुरञ्जिताः

వైన్య పృథువు ప్రతాపవంతుడైన మహాభాగ్యశాలి ఆదిరాజు; అతని ప్రజలు పితృద్వారా సంతుష్టులై, అతడు ప్రజలను అనురంజింపజేసెను।

Verse 156

ततो राजेति नामास्य ह्यनुरागादजायत / आपस्तस्तंभिरे तस्य समुद्रमभियास्यतः

అప్పుడు అనురాగముచేత అతనికి ‘రాజా’ అనే నామము కలిగెను; అతడు సముద్రము వైపు పోవుచుండగా జలములు అతనికోసం స్థంభించెను।

Verse 157

पर्वताश्चावदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् / अकृष्टपच्या पृथिवी सिद्ध्यन्त्यन्नानि चिन्तया

పర్వతములు చీలిపోయినవి, కాని ధ్వజభంగము కలుగలేదు; భూమి దున్నకుండానే పండెను, ఆలోచనమాత్రమున అన్నములు సిద్ధించెను।

Verse 158

सर्वकामदुघा गावः पृटके पुटके मधु / एतस्मिन्नेव काले तु यजतस्तस्य वै मखे

ఆవులు సర్వకామదుఘలు; పిటకె-పుటకెలో తేనె నిండింది. అదే సమయంలో యజమాని తన యాగంలో ఆహుతులు సమర్పించుచుండెను.

Verse 159

सोमे सुते समु त्पन्नः सूतः सौत्ये तदाहनि / तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने पुनर्जज्ञे ऽथ मागधः

సోమరసం పిండిన ఆ దినమున, సౌత్యకర్మలో సూతుడు జన్మించాడు; అతడు అలా జన్మించగానే మరల మాగధుడును జన్మించాడు.

Verse 160

सामगेषु च गायत्सु शुभाण्डे वैश्वदेविके / समागते समुत्पन्नस्तस्मान्मागध उच्यते

సామగానులు పాడుచుండగా, శుభమైన వైశ్వదేవిక కర్మకు సమాగమమైన వేళ అతడు జన్మించాడు; అందువల్ల అతడు ‘మాగధ’ అని పిలువబడెను.

Verse 161

ऐन्द्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतेः / जुहावेन्द्राय दैवेन ततः सूतो व्यजायत

ఐంద్ర హవితో పాటు బృహస్పతి హవియు కలిసిపోయెను; దైవవశాత్ ఇంద్రునికి అదే ఆహుతి సమర్పించగా, అప్పుడు సూతుడు జన్మించాడు.

Verse 162

प्रमादस्तत्र संजज्ञ प्रायश्चित्तं च कर्मसु / शिष्यहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः

అక్కడ ప్రమాదము కలిగెను; కర్మలలో ప్రాయశ్చిత్తము అవసరమయ్యెను. శిష్యహవితో కలసి గురువు హవియే అధిగమింపబడినది.

Verse 163

अधरोत्तरचारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम् / यच्च क्षत्रात्समभवद्ब्राह्मण्यां हीनयोनितः

అధమ-ఉత్తమ ఆచరణ వల్ల ఆ వర్ణంలో వికృతి జన్మించింది; అలాగే క్షత్రియుని నుండి బ్రాహ్మణ్యంలో హీనయోనిగా జన్మించినవాడు కూడా.

Verse 164

सूतः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्मः प्रकीर्त्तितः / मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीवनम्

సూతుడు పూర్వవర్ణంతో సాదృశ్యమున వల్ల సమానధర్ముడని కీర్తించబడెను; సూతుని మధ్యమ ధర్మం క్షేత్రోపజీవనం, అంటే వ్యవసాయం ద్వారా జీవనం.

Verse 165

रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम् / पृथुस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

రథం, ఏనుగు, గుర్రం నడిపే విద్యలు మరియు జఘన్యమైన కర్మగా చెప్పబడిన వైద్యం—ఇవి; పృథువును స్తుతించుటకై ఆ ఇద్దరినీ మహర్షులు అక్కడికి పిలిచిరి.

Verse 166

तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः / कर्मैतदनुरूपं च पात्रं चायं नराधिपः

అప్పుడు మునులందరూ అన్నారు—ఈ పార్థివుని స్తుతించుడి; ఇది కర్మకు అనురూపం, ఈ నరాధిపుడు కూడా యోగ్య పాత్రుడు.

Verse 167

तावूचतुस्ततः सर्वांस्तानृषीन्सूतमागधौ / आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मतः

అప్పుడు సూతుడు మరియు మాగధుడు ఆ ఋషులందరితో అన్నారు—మేము మా స్వకర్మచేత దేవులను, ఋషులను కూడా సంతోషింపజేస్తాము.

Verse 168

न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः / स्तोत्रं येनास्य कुर्याव प्रोचुस्तेजस्विनो द्विजाः

విద్వాంసులు అతని కర్మ, లక్షణం, యశస్సును తగినట్లు తెలియలేదు; అప్పుడు తేజస్వి ద్విజులు—ఏ స్తోత్రంతో ఇతనిని స్తుతించుదుమో—అని పలికిరి.

Verse 169

एष कर्मरतो नित्यं सत्यवाक्संयतेन्द्रियः / ज्ञानशीलो वदान्यश्च संग्रामेष्वपरजितः

ఇతడు నిత్యం కర్మనిష్ఠుడు, సత్యవాక్కు, ఇంద్రియనిగ్రహుడు; జ్ఞానశీలుడు, దానశీలుడు, యుద్ధాలలో అపరాజితుడు.

Verse 170

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति / यानि कर्माणि कृतवान् पृथुः पश्चान्महाबलः

ఋషులు ఆ ఇద్దరిని నియమించి—‘భవిష్యత్తులో ఇతడు స్తుతింపబడుగాక’ అని అన్నారు; తరువాత మహాబలుడు పృథు చేసిన కర్మములన్నీ.

Verse 171

तानि गीतनिबद्धानि ह्यस्तुतां सूतमागधौ / ततस्तवान्ते सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः

ఆ కర్మలను గీతరూపంగా కట్టి సూతమాగధులు స్తుతించారు; స్తవాంతంలో సుప్రీతుడైన ప్రజేశ్వరుడు పృథు వారికి దానం చేశాడు.

Verse 172

अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च / तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः

పృథు సూతునికి అనూపదేశాన్ని, మాగధునికి మగధదేశాన్ని ఇచ్చాడు; అప్పటినుంచి భూపాలులు సూతమాగధులచే స్తుతింపబడుతున్నారు.

Verse 173

आशीर्वादैः प्रबोध्यन्ते सूतमागधबन्दिभिः / तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः

సూతులు, మాగధులు, బందులు ఆశీర్వచనాలతో అతనిని ప్రబోధించారు. అతనిని చూచి పరమానందించిన ప్రజలు, మహర్షులు ఇలా అన్నారు.

Verse 174

एष वृत्तिप्रदो वैन्यो भविष्यति नराधिपः / ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः

ఈ వైన్యుడు ప్రజలకు జీవనోపాధి ప్రసాదించే నరాధిపతిగా అవుతాడు. అప్పుడు ప్రజలు ఆ మహాభాగ వైన్యుని వైపు పరుగెత్తారు.

Verse 175

त्वं नो वृत्तिं विधत्स्वेति महार्षिवच नात्तदा / सो ऽभिद्रुतः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया

‘మాకు జీవనోపాధిని ఏర్పాటు చేయుము’ అని మహర్షుల వాక్యాన్ని అతడు అప్పుడు స్వీకరించలేదు. అయినా ప్రజాహితాన్ని కోరుతూ ప్రజలు అతనిని చుట్టుముట్టారు.

Verse 176

धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामाद्रवद्बली / ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही

బలవంతుడు ధనుస్సు, బాణాలు పట్టుకొని భూమిని వెంబడించాడు. అప్పుడు వైన్యభయంతో త్రస్తమైన భూమి గోవుగా మారి పరుగెత్తింది.

Verse 177

तां पृथुर्धनुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत / सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा

పృథు ధనుస్సు తీసుకొని పరుగెత్తుతున్న భూమిని వెంబడించాడు. ఆమె అప్పుడు వైన్యభయంతో బ్రహ్మలోకాది లోకాలకు వెళ్లింది.

Verse 178

संददर्शाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिकम् / ज्वलद्भिर्निशितैर्बाणैर्दीप्ततेजसमच्युतम्

ఆమె ముందర వైన్యుని చూచింది—ధనుస్సు ఎత్తి చేత సిద్ధంగా, జ్వలించే పదునైన బాణాలతో దీప్తతేజస్సుతో అచ్యుతసమానంగా ప్రకాశించుచున్నవాడిని।

Verse 179

महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि / अलबन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवान्वपद्यत

ఆ మహాయోగి మహాత్ముడు దేవతలకైనా దుర్ధర్షుడు; కాబట్టి రక్షణ లభించక ఆమె వైన్యుని శరణు పొందింది।

Verse 180

कृताञ्जलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिः सादा / उवाच वैनं नाधर्मः स्त्रीवधे परिपश्यति

అంజలి ముద్రతో, త్రిలోకములలో నిత్యపూజ్యమైన దేవి వైన్యునితో పలికింది—స్త్రీ వధలో ధర్మం కనిపించదు।

Verse 181

कथं धारयिता चासि प्रजा या वर्द्धिता मया / मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत्

రాజా, నేను వృద్ధి చేసిన ప్రజలను నీవు ఎలా పోషించగలవు? లోకములు నాలో స్థితమై ఉన్నాయి; ఈ జగత్తు నా చేతనే ధారితమై ఉంది।

Verse 182

मत्कृते न विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव वर्द्धिताः / स मां नर्हसि वै हन्तुं श्रेयस्त्वं च चिकीर्षसि

హే పార్థివా, నా కారణంగా వృద్ధి చెందిన ప్రజలు నశించకూడదు; కాబట్టి శ్రేయస్సు కోరితే నన్ను హతమార్చుట నీకు తగదు।

Verse 183

प्रजानां पृथिवीपाल शृणु चेदं वचो मम / उपायतः समारब्धा सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः

హే పృథివీపాలా! ప్రజల నిమిత్తం నా మాట వినుము; ఉపాయంతో ప్రారంభించిన సమస్త ప్రయత్నాలు సిద్ధిస్తాయి.

Verse 184

हत्वापि मां न शक्तस्त्वं प्रजानां पालने नृप / अन्तर्भूता भविष्यामि जहि कोपं महाद्युते

హే నృపా! నన్ను చంపినప్పటికీ నీవు ప్రజాపాలన చేయలేవు; నేను అంతర్హితమవుతాను—హే మహాతేజస్వీ, కోపం విడిచెయ్.

Verse 185

अवध्यश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि / सत्त्वषु पृथिवीपाल धम न त्यक्तुमर्हसि

స్త్రీలు అవధ్యులని అంటారు, తిర్యగ్యోనిలో ఉన్నా సరే; హే పృథివీపాలా, సర్వజీవుల పట్ల ధర్మాన్ని విడువకుము.

Verse 186

एवं बहुविधं वाक्यं श्रुत्वा तस्या महामनाः / क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

ఆమె పలికిన అనేక విధాల మాటలు విని, మహామనస్కుడైన ధర్మాత్ముడు కోపాన్ని నియంత్రించి వసుధతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 187

एकस्यार्थाय यो हन्यादात्मनो वा परस्य च / एकं प्राणी बहून्वापि कर्म तस्यास्ति पातकम्

తనకోసం గానీ ఇతరుని కోసం గానీ ఒక్కరి ప్రయోజనార్థం ఒక ప్రాణిని లేదా అనేకులను చంపితే, ఆ కర్మ పాపమే.

Verse 188

यस्मिंस्तु निहते भद्रे जीवन्ते बहवः सुखम् / तस्मिन्हते नास्ति शुभे पातकं चोपपातकम्

ఓ మంగళకారిణీ! ఎవరిని సంహరించడం వల్ల అనేకులు సుఖంగా జీవిస్తారో, వారిని చంపడంలో ఎటువంటి పాపము గానీ, ఉపపాతకము గానీ లేదు.

Verse 189

सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे / यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

కావున ఓ వసుంధరా! లోకహితమైన నా మాటను నీవు ఈనాడు పాటించనిచో, ప్రజల రక్షణార్థం నేను నిన్ను వధించెదను.

Verse 190

त्वां निहत्याशु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् / आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्

నా ఆజ్ఞను ధిక్కరించిన నిన్ను బాణంతో శీఘ్రముగా వధించి, నేనే స్వయంగా నా ఆత్మశక్తిని విస్తరింపజేసి ప్రజలను రక్షించెదను.

Verse 191

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतां वरे / संजीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

కావున ధర్మమును ధరించువారిలో శ్రేష్ఠురాలా! నా మాటను మన్నించి ప్రజలను నిత్యము బ్రతికించుము. నీవు సమర్థురాలవు, ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 192

दुहितृत्वं च मे गच्छ चैवमेतमहं शरम् / नियच्छेयं त्वद्वधार्थमुद्यन्तं घोरदर्शनम्

నీవు నాకు కుమార్తెవు కమ్ము. అప్పుడు నిన్ను వధించుటకై ఎత్తిన ఈ భయంకరమైన బాణమును నేను ఉపసంహరించుకొనెదను.

Verse 193

प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता सती मही / सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः

అప్పుడు భూమిదేవి, వైన్యునికి ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది— “ఓ రాజా, ఇవన్నీ నేను నిర్వహిస్తాను; సందేహం లేదు.”

Verse 194

वत्सं तु मम तं पश्य क्षरेयं येन वत्सला / समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्म्मभृतां वर / यथा विस्पन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्

“నా దూడను చూడు; దాని వల్లనే నేను వాత్సల్యంతో పాలు కారుస్తాను. ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను అన్ని చోట్ల సమంగా చేయి, నా కంపించే పాలు సర్వత్రా వ్యాపించునట్లు.”

Verse 195

सूत उवाच तत उत्सारयामास शिलाजालनि सर्वशः / धनुष्कोट्या तथा वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

సూతుడు అన్నాడు— అప్పుడు వైన్యుడు అన్ని వైపులా ఉన్న రాళ్ల గుంపులను తొలగించాడు; ధనుస్సు మొనతో పర్వతాలను కూడా ఎత్తుగా చేశాడు.

Verse 196

मन्वन्तरेष्वतीतेषु विषमासीद्वसुन्धरा / स्वभावेना भवत्तस्याः समानि विषमाणि च

గత మన్వంతరాల్లో వసుంధర అసమంగా ఉండేది; ఆమె స్వభావం వల్ల కొన్ని చోట్ల సమం, కొన్ని చోట్ల అసమం ఏర్పడ్డాయి.

Verse 197

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमे पृथिवीतले / प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वापि विद्यते

ఎందుకంటే పూర్వసృష్టిలో భూమితలం అసమంగా ఉన్నప్పుడు, పట్టణాల విభజన గానీ గ్రామాల విభజన గానీ ఉండేది కాదు.

Verse 198

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः / चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल

చాక్షుష మన్వంతరానికి ముందుగా, పురాతనకాలంలో ధాన్యాలు లేవు, గోరక్షణ లేదు, వ్యవసాయం లేదు, వ్యాపారమార్గమూ లేదు।

Verse 199

वैवस्वतेंऽतरे तस्मिन्सर्व स्यैतस्य संभवः / समत्वं यत्र यत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

ఆ వైవస్వత మన్వంతరంలోనే ఇవన్నీ ఉద్భవించాయి; ఎక్కడెక్కడ భూమి ఏదో చోట సమతలంగా ఉండేదో, అక్కడ అక్కడ ఇది సాధ్యమైంది।

Verse 200

तत्र तत्र प्रजास्ता वै निवसंति च सर्वशः / आहारः फल मूले तु प्रजानामभवत्किल

అక్కడక్కడ ప్రజలు అన్ని విధాలుగా నివసించేవారు; ప్రజల ఆహారం—అని చెబుతారు—ఫలమూలాలే అయ్యాయి।