Shloka 169
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
एष कर्मरतो नित्यं सत्यवाक्संयतेन्द्रियः / ज्ञानशीलो वदान्यश्च संग्रामेष्वपरजितः
Transliteration
eṣa karmarato nityaṃ satyavāksaṃyatendriyaḥ / jñānaśīlo vadānyaśca saṃgrāmeṣvaparajitaḥ
Translation
ఇతడు నిత్యం కర్మనిష్ఠుడు, సత్యవాక్కు, ఇంద్రియనిగ్రహుడు; జ్ఞానశీలుడు, దానశీలుడు, యుద్ధాలలో అపరాజితుడు.
Word by Word
eṣaḥthis (man)
eṣaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; demonstrative pronoun
karma-rataḥdevoted to action
karma-rataḥ:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootkarma (प्रातिपदिक) + rata (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि रतः = कर्मरतः (tatpuruṣa)
nityamalways
nityam:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-प्रयोगः (adverbial accusative)
satya-vāktruth-speaking
satya-vāk:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootsatya (प्रातिपदिक) + vāc (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सत्यं वाक् यस्य/सत्यवाक् (karmadhāraya: 'truth-speaking')
saṃyata-indriyaḥself-controlled (with restrained senses)
saṃyata-indriyaḥ:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootsaṃyata (कृदन्त; सम्+यम्) + indriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इन्द्रियाणि संयतानि यस्य (tatpuruṣa)
jñāna-śīlaḥof a knowledgeable disposition
jñāna-śīlaḥ:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootjñāna (प्रातिपदिक) + śīla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ज्ञानं शीलं यस्य/ज्ञानशीलः
vadānyaḥgenerous
vadānyaḥ:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootvadānya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
saṃgrāmeṣuin battles
saṃgrāmeṣu:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootsaṃgrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), बहुवचन
apara-jitaḥunconquered, undefeated
apara-jitaḥ:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + parajita (कृदन्त/प्रातिपदिक; परा+जि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास/निषेध (unconquered)