Shloka 117
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
शांशपायन उवाच विस्तरेण पृथोर्जन्म कीर्त्तयस्व महाव्रत / यथा महात्मना तेन पूर्वं दुग्धा वसुंधरा
Transliteration
śāṃśapāyana uvāca vistareṇa pṛthorjanma kīrttayasva mahāvrata / yathā mahātmanā tena pūrvaṃ dugdhā vasuṃdharā
Translation
శాంశపాయనుడు పలికెను— ఓ మహావ్రతా! పృథువు జన్మను విస్తారంగా కీర్తించు; ఆ మహాత్ముడు పూర్వం వసుంధరను ఎలా దోహించెనో అలాగే.
Word by Word
शांशपायनःŚāṃśapāyana
शांशपायनः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशांशपायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ऋषिनाम
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
करण (Instrument/Manner)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially: ‘in detail’)
पृथोःof Pṛthu
पृथोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
जन्मbirth
जन्म:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कीर्त्तयस्वrecount, narrate
कीर्त्तयस्व:
आज्ञा/प्रेरणा (Command)
TypeVerb
Root√कीर्त्/√कीर्तय् (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
महा-व्रतO great-vowed one
महा-व्रत:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारय (महद् व्रतम् यस्य)
यथाas, how
यथा:
सम्बन्ध (Manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमान-अव्यय (as/how)
महा-आत्मनाby the great-souled one
महा-आत्मना:
करण (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा)
तेनby him
तेन:
करण (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (अव्ययीभाववत्/अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb of time: formerly/before)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
क्रिया-विशेष (Predicative participle)
TypeVerb
Rootदुग्ध (कृदन्त, √दुह्)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि क्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे
वसुंधराthe Earth
वसुंधरा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवसुंधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन