Shloka 103
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
ऋषय ऊचुः प्रजापतेः सुता कस्माद्वारुणी प्रोच्यते ऽनघ / एतदाचक्ष्व तत्वेन कुशलो ह्यसि विस्तरे
Transliteration
ṛṣaya ūcuḥ prajāpateḥ sutā kasmādvāruṇī procyate 'nagha / etadācakṣva tatvena kuśalo hyasi vistare
Translation
ఋషులు పలికిరి—హే నిర్దోషా! ప్రజాపతికి పుట్టిన కుమార్తెను ‘వారుణీ’ అని ఎందుకు అంటారు? దీనిని తత్త్వంగా విస్తరించి చెప్పుము; నీవు వివరించుటలో నిపుణుడవు.
Word by Word
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
सुताdaughter
सुता:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
कस्मात्from what? why?
कस्मात्:
Apadana (अपादान/Ablative source-cause)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग (Masc/Neut), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular), प्रश्नवाचक (interrogative)
वारुणीVāruṇī (name)
वारुणी:
Karma (कर्म/Predicate complement)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
प्रोच्यतेis called
प्रोच्यते:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (Passive)
अनघO sinless one
अनघ:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
आचक्ष्वtell, explain
आचक्ष्व:
Kriya (क्रिया/Command)
TypeVerb
Rootआ-चक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
तत्वेनin truth, truly
तत्वेन:
Karana (करण/Instrument-manner)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
कुशलःskilled
कुशलः:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
असिyou are
असि:
Kriya (क्रिया/Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
विस्तरेin detail
विस्तरे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative domain)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)