Shloka 182
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
मत्कृते न विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव वर्द्धिताः / स मां नर्हसि वै हन्तुं श्रेयस्त्वं च चिकीर्षसि
Transliteration
matkṛte na vinaśyeyuḥ prajāḥ pārthiva varddhitāḥ / sa māṃ narhasi vai hantuṃ śreyastvaṃ ca cikīrṣasi
Translation
హే పార్థివా, నా కారణంగా వృద్ధి చెందిన ప్రజలు నశించకూడదు; కాబట్టి శ్రేయస్సు కోరితే నన్ను హతమార్చుట నీకు తగదు।
Word by Word
मत्-कृतेfor my sake
मत्-कृते:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootमत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + कृते (कृदन्त, √कृ; क्त)
Formअव्ययीभावसमास; सप्तमी-एकवचन-आधारित अव्ययार्थः ‘for my sake’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
विनश्येयुःshould perish
विनश्येयुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+नश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
प्रजाःsubjects, people
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पार्थिवO king (earthly ruler)
पार्थिव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वर्द्धिताःnurtured, increased
वर्द्धिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवर्धित (कृदन्त, √वृध्; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त (agreeing with प्रजाः)
सःyou/he (that one)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
अर्हसिyou ought, you are fit
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/उपपादन (indeed, surely)
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय (infinitive)
श्रेयःthe better (good), welfare
श्रेयः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
चिकीर्षसिyou wish to do
चिकीर्षसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; desiderative (सन्नन्त) stem चिकीर्ष- ‘wish to do’