Shloka 140
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
यदा न शक्यते स्तंभादानार्य्यभृशसंहितः / अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः
Transliteration
yadā na śakyate staṃbhādānāryyabhṛśasaṃhitaḥ / anunetuṃ tadā venastataḥ kruddhā maharṣayaḥ
Translation
స్తంభంలా వంగని, అనార్యుడూ అత్యంత దుష్టుడైన వేనుని ఒప్పించటం సాధ్యంకాకపోయినప్పుడు మహర్షులు క్రోధించారు.
Word by Word
yadāwhen
yadā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb ‘when’)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
śakyateis possible; can be done
śakyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśak (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
staṃbhātfrom obstinacy/stubbornness
staṃbhāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootstaṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
anārya-bhṛśa-saṃhitaḥone strongly bound to ignoble conduct
anārya-bhṛśa-saṃhitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanārya + bhṛśa + saṃhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अनार्येण/अनार्यत्वेन भृशं संहितः = strongly joined with ignobility)
anunetumto persuade
anunetum:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive purpose)
TypeVerb
Rootanu-nī (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘अनुनेतुम्’
tadāthen
tadā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
venaḥVena (king)
venaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvena (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
tataḥthereupon
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formतसिलन्त-अव्यय (from that; thereupon)
kruddhāḥangered
kruddhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkruddha (कृदन्त-प्रातिपदिक; √krudh)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
maharṣayaḥgreat sages
maharṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā-ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारय (महान् ऋषिः)