Adhyaya 63

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः // ६२// सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह / त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణమున వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగమున తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదమున భార్గవచరితములో ‘గాంధర్వలక్షణం’ అను ద్విషష్టితమ అధ్యాయము. సూతుడు పలికెను—రైవతుని కుమారుడు కుకుద్మి ఆ లోకమునకు వెళ్లిన తరువాత, సాకుశస్థలీ అను సమస్త భూమి పుణ్యజనులు మరియు రాక్షసులతో నిండిపోయెను।

Verse 2

तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः / निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्

ఆ ధర్మాత్మ మహాత్ముని వందమంది సోదరులు, నారాచ బాణాలతో బంధింపబడుచుండగా, భయంతో విదిశా దిశగా పరుగెత్తిరి।

Verse 3

तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् / अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः

ఆ భయాక్రాంతులై పారిపోయిన క్షత్రియుల వెనుక, అక్కడక్కడా ద్విజోత్తములతో కూడిన మహత్తర అన్వవాయం (అనుసరణ) ఏర్పడెను।

Verse 4

शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः / धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह

వారు ‘శార్యాతా’ అని ప్రసిద్ధులు, అన్ని దిశలలో ధర్మనిష్ఠులు; ధృష్టుని ప్రభావముచేత ధృష్టికుల సమస్త బలము యుద్ధమున ధైర్యవంతమై నిలిచెను।

Verse 5

त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् / नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्

మహాత్మ క్షత్రియుల ఆ గణము మూడు వేలమంది; నభగుని దాయాదుడు ‘నాభాద’ అను వీర్యవంతుడు।

Verse 6

अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः / पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः

అంబరీషుడు నాభాగుని కుమారుడు; అతని కుమారుడు విరూపుడు. విరూపుని కుమారుడు పృషదశ్వుడు, అతని కుమారుడు రథీతరుడు.

Verse 7

एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः / रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः

వీరు క్షత్రియ వంశంలో పుట్టినా, మళ్లీ ఆంగిరసులుగా స్మరించబడతారు. రథీతరుల ప్రవరులలో వీరు శ్రేష్ఠులు; క్షేత్రసంబంధంతో ద్విజాతులు అయ్యారు.

Verse 8

क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः / तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्

క్షువతుని నుండి, మనువుకు ముందే, ఇక్ష్వాకు అవతరించాడు. ఇక్ష్వాకునికి వంద మంది కుమారులు ఉండి, వారు మహాదానశీలులు, ఉదారులు.

Verse 9

तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः / शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते

వారిలో వికుక్షి శ్రేష్ఠుడు; నిమి మరియు దండ—ఈ ముగ్గురు ప్రధానులు. శకుని మొదలైన అతని యాభై మంది కుమారులు ఉన్నారు.

Verse 10

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः / चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि

మహిక్షితుడు ఉత్తరాపథ దేశానికి రక్షకుడయ్యాడు; అలాగే దక్షిణ దిశలో కూడా నలభై ఎనిమిది మంది రక్షకులు ఉన్నారు.

Verse 11

विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः / इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्

వారు విరాటుడు మొదలైన ప్రముఖులు, దక్షిణాపథ రక్షకులు. అప్పుడు ఇక్ష్వాకు అష్టకా-శ్రాద్ధార్థం వికుక్షిని నియమించాడు.

Verse 12

राजोवाच / मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल / श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः

రాజు అన్నాడు—ఓ మహాబలుడా! శ్రాద్ధానికి మృగాలను వధించి మాంసం తెమ్ము. అష్టకా-శ్రాద్ధం నేను తప్పక చేయవలసిందే; సందేహం లేదు.

Verse 13

स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः / मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्

ఆ ధీమంతుని ఆజ్ఞతో అతడు వేటకు వెళ్లాడు. వేలాది మృగాలను వధించి ఆ వీరుడు బాగా అలసిపోయాడు.

Verse 14

भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः / आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके

వేటకు వెళ్లిన వికుక్షి అక్కడ ఒక శశకాన్ని (కుందేలు) తిన్నాడు. మాంసంతో కూడిన ఆ మహాసైనికుడు వికుక్షి తిరిగి వచ్చినప్పుడు…

Verse 15

वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति / तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्

రాజు వసిష్ఠునితో—“మాంసాన్ని ప్రోక్షణం చేసి శుద్ధి చేయండి” అని ఆజ్ఞాపించాడు. రాజు ఆదేశంతో వసిష్ఠుడు “తథాస్తు” అని చెప్పి విధివిధానంగా నిర్వహించాడు.

Verse 16

स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् / अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव

ఆ గాయపడిన మాంసాన్ని చూసి కోపించినవాడు రాజుతో అన్నాడు—“ఓ పార్థివా! నీ కుమారుడే ఈ మాంసాన్ని అపవిత్రం చేశాడు।”

Verse 17

शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते / शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ

ఓ మహాద్యుతీ! కుందేలు తినడం వల్ల మాంసం దుషితం కాదు; కానీ ఓ నిర్దోషా, ముందుగా దురాత్ముడు అమనే కుందేలును తిన్నాడు.

Verse 18

तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम / इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्

ఓ నృపసత్తమా! అందువల్ల ఈ మాంసం పితృదేవతలకు దుషితమైంది. అప్పుడు కోపించిన ఇక్ష్వాకు వికుక్షితో ఇలా అన్నాడు.

Verse 19

पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः / शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु

పితృకర్మ కోసం నేను నిన్ను వేటకు పంపాను; కానీ నీవు కరుణలేని వాడివై అడవిలో కుందేలును తింటున్నావు—ముందూ, ఈ రోజూ కూడా.

Verse 20

तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा / एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः

కాబట్టి నేను నిన్ను విడిచిపెడుతున్నాను; నీ కర్మ ప్రకారం నీవు వెళ్లిపో. వసిష్ఠుని వచనంతో ఇక్ష్వాకు తన కుమారుణ్ని ఇలా త్యజించాడు.

Verse 21

इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् / प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्

ఇక్ష్వాకు వంశంలో స్థితమైన ఆ కాలంలో శశాదుడు ఈ భూమిని పొందెను; పరధర్మాత్ముడై అతడు అయోధ్యాధిపతిగా అయ్యెను.

Verse 22

तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः / ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः

అప్పుడు వసిష్ఠుని ప్రేరణతో అతడు రాజ్యాన్ని నిర్వహించెను; తరువాత ఆ మహీపతి రాజ్యస్థితిలోనే ఆ పాపంతో నిండిపోయెను.

Verse 23

कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् / ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः

కాలక్రమేణ అతడు గతించి, మలమూత్ర తరంగిత నరకాన్ని పొందెను. ఈ కథను తెలిసిన జ్ఞాని మాంసభక్షణం చేయకూడదు.

Verse 24

मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् / एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

‘పరలోకంలో ఎవరి మాంసాన్ని నేను భక్షించెదనో, వారి మాంసాన్నే ఇక్కడ నేను తింటున్నాను’—ఇదే మాంసానికి మాంసత్వమని మునులు చెబుతారు.

Verse 25

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् / इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा

శశాదుని వారసుడు కకుత్స్థుడు అనే వీర్యవంతుడు; వృషభరూపుడైన ఇంద్రుని నుండి పురాతనకాలంలో కకుత్స్థుడు జన్మించెను.

Verse 26

पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः / अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः

పూర్వం మాడీబక యుద్ధంలో అతని ద్వారా కకుత్స్థుడు స్మరించబడెను; ఈ వంశక్రమమున కకుత్స్థునితో పాటు పృథువును కూడా స్మరిస్తారు.

Verse 27

दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् / अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः

పృథువుని కుమారుడు దృషదశ్వుడు; అతనివలన వీర్యవంతుడైన అంధ్రుడు జన్మించాడు. అంధ్రుని నుండి యువనాశ్వుడు, అతని కుమారుడు శావస్తుడు.

Verse 28

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता / श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

శ్రావస్తకుడు అనే రాజు జన్మించాడు; అతనిచేత శ్రావస్తీ నగరం నిర్మించబడింది. శ్రావస్తుని వారసుడు మహాయశస్సు గల బృహదశ్వుడు.

Verse 29

बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः / यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः

బృహదశ్వుని కుమారుడు కువలాశ్వుడు అని ప్రసిద్ధి; ధుంధును వధించినందున ఆ రాజు ‘ధుంధుమారుడు’ అనే పేరును పొందాడు.

Verse 30

ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् / यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्

ఋషులు పలికిరి—హే మహాప్రాజ్ఞా! ధుంధుని వధను విస్తారంగా వినదలచితిమి; ఏ కారణమున కువలాశ్వునకు ‘ధుంధుమార’ అనే పేరు కలిగెను?

Verse 31

सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः / सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः

సూతుడు పలికెను—కువలాశ్వునికి ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులు. వారు అందరూ విద్యలలో నిష్ణాతులు, బలవంతులు, దుర్జేయులు.

Verse 32

बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः / कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्

వారందరూ ధార్మికులు, యజ్ఞకర్తలు, విరివిగా దానదక్షిణలు ఇచ్చేవారు. కువలాశ్వుడు మహావీర్యుడు, శూరుడు, ఉత్తమ ధర్మాత్ముడు.

Verse 33

बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह

నరాధిపుడు బృహదశ్వుడు ఆ రాజ్యంలో అభిషిక్తుడయ్యెను. రాజశ్రీని కుమారునికి అప్పగించి రాజు వనమున ప్రవేశించెను.

Verse 34

बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् / प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्

మహారాజు బృహదశ్వుడు—శూరుడు, ఉత్తమ ధర్మాత్ముడు—ప్రయాణించుచుండగా బ్రహ్మర్షి ఉత్తంకుడు అతనిని ఆపెను.

Verse 35

उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति / निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव

ఉత్తంకుడు పలికెను—హే పార్థివా, మీరు రక్షణకార్యాన్ని అప్పటివరకు చేయవలెను; అది చేయుటకు మీరు అర్హులు. నిరుద్విగ్నంగా తపస్సు చేయుట ఇంద్రునికైనా సాధ్యం కాదు.

Verse 36

ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै / समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते

హే భూపతే! నా ఆశ్రమ సమీపంలో, మేరుపర్వతం చుట్టూ నిజంగా ఇసుకతో నిండిన సముద్రం అక్కడ నిలిచి ఉంది.

Verse 37

देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः / अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्

అతడు దేవతలకైనా అవధ్యుడు, మహాకాయుడు, మహాబలుడు; అక్కడ భూమిలోనికి దిగి, ఇసుకలో దాగి ఉన్న మహానుభావుడు.

Verse 38

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः / शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

రాక్షసుడు మధువు కుమారుడు, ధుంధు అనే మహాసురుడు, లోకనాశం కోసం ఘోర తపస్సును ఆశ్రయించి అక్కడ శయనించి ఉంటాడు.

Verse 39

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति / यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना

సంవత్సరం చివర అతడు నిశ్వాసాన్ని విడిచెను; అప్పుడు అప్పుడు అక్కడ అడవులతో కూడిన భూమి కంపించేది.

Verse 40

तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् / आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्

అతని నిశ్వాస వాయువుతో మహత్తర ధూళి ఎగసిపోతుంది; సూర్యమార్గాన్ని కప్పివేసి ఏడు రోజులు భూమి కంపిస్తుంది.

Verse 41

सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् / तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे

అది స్ఫులింగాలతో, జ్వాలలతో, పొగతో కూడి అత్యంత భయంకరంగా ఉంది; అందుచేత, ఓ రాజా, నేను నా ఆశ్రమంలో అక్కడ నిలువలేను।

Verse 42

तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया / तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति

ఓ మహాబాహో, లోకాల హితాన్ని కోరుతూ అతనిని ఆపు; నీ తేజస్సు మహత్తరమైనది—అది ఆ దుష్టుణ్ణి తన తేజంతో అణచివేస్తుంది।

Verse 43

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे / त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते

ఆ దేవుడు సంహరింపబడితే నేడు లోకాలు సుఖశాంతులతో ఉండుగాక; ఓ పృథివీపతీ, అతని వధకు నీవే సమర్థుడవు।

Verse 44

विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ / न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते

ఓ అనఘా, విష్ణువు నాకు ముందే వరం ఇచ్చాడు; మహావీర్యుడైన ధుంధును స్వల్ప తేజస్సుతో జయించలేం।

Verse 45

निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि / वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्

పృథివీపాలకులు వంద వంద సంవత్సరాలైనా అతనిని దహించలేరు; అతని వీర్యం మహత్తరమైనది, దేవతలకైనా దురాసదం.

Verse 46

एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना / कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे

మహాత్ముడైన ఉత్తంకుడు ఇలా చెప్పగా, రాజర్షి ధుంధునివారణార్థం కువలాశ్వుని అతనికి అప్పగించాడు.

Verse 47

भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम / भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

భగవన్, నేను శస్త్రాలను విడిచాను; కాని ఈ నా కుమారుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, నిస్సందేహంగా ధుంధుమారుడవుతాడు.

Verse 48

स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् / जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः

ధుంధును దహించే అచ్యుతస్వరూపుడైన తన కుమారునికి ఆజ్ఞాపించి, శ్లాఘనీయ వ్రతధారి అతడు తపస్సుకోసం అడవికి వెళ్లాడు.

Verse 49

कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः / सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः

ధర్మాత్ముడైన కువలాశ్వుడు తండ్రి వాక్యాన్ని ఆశ్రయించి, ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులతో కలిసి బయలుదేరాడు.

Verse 50

प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे / तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा

అతడు ఉత్తంకునితో కలిసి ధుంధును నివారించుటకు బయలుదేరాడు; అప్పుడు భగవాన్ విష్ణువు తన తేజస్సుతో అతనిలో ప్రవేశించాడు.

Verse 51

उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया / तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्

ఉత్తంకుని నియోగముచే, లోకహితకామనతో, ఆ దుర్ధర్షుడు బయలుదేరగానే ఆకాశంలో మహాశబ్దము కలిగెను।

Verse 52

अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति / दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्

ఈ దినమునుండి ఈ రాజు ‘ధుంధుమారుడు’ అవుతాడు. సమ్మతమైన దేవతలు దివ్యపుష్పాలతో అతనిపై వర్షించారు.

Verse 53

देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् / स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्

అప్పుడు దేవదుందుభులు ఘోరంగా మ్రోగినవి. ఆ వీర్యవంతుడైన పురుషవ్యాఘ్రుడు తన కుమారులతో కలిసి వెళ్లెను.

Verse 54

समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् / तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा

అతడు ఇసుకతో నిండిన, క్షయములేని సముద్రమును తవ్వసాగెను. అతని కుమారులు తవ్వుచుండగా అతడు ఇసుకలో అంతర్హితుడయ్యెను.

Verse 55

धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव

అక్కడ ధుంధు పశ్చిమదిశను ఆశ్రయించెను. క్రోధంతో ముఖాగ్నిని వెలువరించి, లోకాలను తలక్రిందులు చేయునట్లు కనిపించెను.

Verse 56

वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये / सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्

యోగబలంతో నీరు ఉదయకాల మహాసముద్రంలా ఉప్పొంగి ప్రవహించింది; సోముని ఆ అసురశ్రేష్ఠుని మహాధార తరంగాలతో నిండింది।

Verse 57

तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे / ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्

అతని ముగ్గురు కుమారులు యుద్ధంలో దగ్ధమై అవశేషమాత్రంగా మిగిలారు; ఆపై ఆ అతిబలవంతుడైన రాజు ఆ మహాబల రాక్షసుని వైపు సాగాడు।

Verse 58

आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् / तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः

మహాతేజస్సుగల రాజు బంధువులను సంహరించే ధుంధుని చేరాడు; ఓ వత్సా, అతని నీటిమయ వేగాన్నికూడా అతడు ఎదుర్కొన్నాడు।

Verse 59

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा / निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्

యోగి యోగబలంతో నీటిచేత అగ్నిని శమింపజేశాడు; బలంతో ఆ మహాకాయ జలరాక్షసుని త్రోసివేశాడు।

Verse 60

उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः / उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने

కృతకార్యుడైన నరాధిపుడు ఉత్తంకుని దర్శింపజేశాడు; మహాత్ముడైన ఉత్తంకుడు ఆ రాజుకు ఒక వరం ప్రసాదించాడు।

Verse 61

ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् / धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्

దానం చేసే వానికి ధనం అక్షయమగును, శత్రువులు బాధించినా. అతనికి ధర్మంలో నిత్య ప్రీతి, స్వర్గంలో అక్షయ నివాసం కలుగును.

Verse 62

पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः / तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते

స్వర్గంలో రాక్షసునిచే హతులైన వారి కుమారులకు కూడా స్వర్గంలో అక్షయ లోకాలు లభించును. అతనికి మూడు శిష్ట కుమారులు; వారిలో జ్యేష్ఠుడు దృఢాశ్వుడు అని చెప్పబడెను.

Verse 63

भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ / धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

భద్రాశ్వుడు, కపిలాశ్వుడు—ఈ ఇద్దరూ కనిష్ఠులని స్మరించబడిరి. ధైంధుమారి, దృఢాశ్వుడు; అతనికి కుమారుడు హర్యశ్వుడు.

Verse 64

हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा / संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः

హర్యశ్వునికి నికుంభుడు పుట్టెను; అతడు సదా క్షాత్రధర్మంలో రతుడు. నికుంభుని కుమారుడు సంహతాశ్వుడు, యుద్ధంలో విశారదుడు.

Verse 65

कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ / तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती

సంహతాశ్వునికి ఇద్దరు కుమారులు—కృశాశ్వుడు, అకృతాశ్వుడు. అతని భార్య హైమవతీ సతీ; తల్లి దృషద్వతీ.

Verse 66

विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् / युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

అతడు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధుడయ్యెను; అతని కుమారుడు ప్రసేనజిత్. అలాగే యువనాశ్వుని ఆ కుమారుడును మూడు లోకాలలో విశ్రుతుడయ్యెను.

Verse 67

अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता / अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

అత్యంత ధార్మికురాలైన గౌరీ అతని పతివ్రత భార్య. భర్త శాపించగా ఆమె ‘బాహుదా’ అనే నదిగా మారెను.

Verse 68

तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह / मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः

ఆమెకు గౌరికుడు అనే కుమారుడు చక్రవర్తిగా అయ్యెను. యువనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాతా నిజంగా త్రైలోక్యవిజయి రాజు.

Verse 69

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः / यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति

ఇక్కడ కూడా పౌరాణిక ద్విజులు ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తారు—సూర్యుడు ఉదయించునంతవరకు, మరియు నిలిచియుండునంతవరకు.

Verse 70

सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते / तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्

ఆ సమస్త ప్రాంతము యువనాశ్వపుత్రుడు మాంధాతుని క్షేత్రమని చెప్పబడును. అతని భార్య చైత్రరథీ శశబిందువు కుమార్తె అయెను.

Verse 71

साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि / पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा

బిందుమతి అనే ఆ సాధ్వి భూమిపై రూపంలో అపూర్వమైనది. ఆమె పతివ్రత, అలాగే పదివేల మంది సోదరులలో జ్యేష్ఠురాలు.

Verse 72

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः / पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्

ఆమె ద్వారా ప్రభువు మాంధాతా మూడు కుమారులను కనెను—పురుకుత్సుడు, అంబరీషుడు, మరియు విశ్రుతుడైన ముచుకుందుడు.

Verse 73

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः

అంబరీషుని వారసుడిగా మరొక యువనాశ్వుడు ప్రసిద్ధుడు. నర్మదా నదిలో జన్మించిన సంభూతుడు అతని కుమారుడు.

Verse 74

संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् / रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा

సంభూతుని కుమారుడు ప్రతాపవంతుడైన ఙ్యనరణ్యుడు. అతనిని రావణుడు హతమార్చెను; ఆ రావణుడే పూర్వం త్రిలోకమును జయించాడు.

Verse 75

तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः

అతని (ఙ్యనరణ్యుని) నుండి దృశ్యోనరణ్యుడు, అతని కుమారుడు హర్యశ్వుడు. హర్యశ్వుని నుండి దృషద్వతీ నదీ తీరంలో రాజు సుమతి జన్మించాడు.

Verse 76

तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः / आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः

అతని కుమారుడు త్రిధన్వా అనే ధార్మిక రాజుగా అయ్యాడు. త్రిధన్వనునకు త్రయ్యారుణి అనే ప్రభువులాంటి పండితుడూ ఉన్నాడు.

Verse 77

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः

అతనికి సత్యవ్రతుడు అనే మహాబలుడు కుమారుడుగా పుట్టాడు. అతడు దేవలోకవాసులను జయించి విదర్భుని భార్య త్దృతాను అపహరించాడు.

Verse 78

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह / कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च

ఇక్కడ పాణిగ్రహణ వివాహమంత్రాలలో నియమం స్థిరమైనప్పటికీ, కామంతో, బలప్రయోగంతో, మోహంతో, అలాగే సంఘర్షణ బలంతో (ఇది జరిగింది).

Verse 79

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता / तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्

భవిష్య లాభం అనే బలమైన ఆశతో ఆ ధీమంతుడు అది చేశాడు. అతడు అధర్మంతో కలిసినవాడని తెలిసి తండ్రి భయ్యారుణుడు అతనిని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 80

अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः / पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः

కోపంతో నిండిపోయి అతడు ‘అపధ్వంస’ అని ఎన్నిసార్లో పలికాడు. తరువాత ఒంటరిగా తండ్రిని మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు—‘నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి?’

Verse 81

पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय / नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन

అప్పుడు తండ్రి అతనితో అన్నాడు— “శ్వపాకులతోనే కలిసి నివసించు; నీ వంటి కుమారునితో నాకు కుమారాభిలాష లేదు, నేడు నీవు కులకలంకం.”

Verse 82

इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः / न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः

అలా చెప్పబడినవాడు తండ్రి మాటచేత నగరాన్ని విడిచి బయలుదేరాడు; భగవాన్ ఋషి వసిష్ఠుడు కూడా అతన్ని ఆపలేదు।

Verse 83

स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके / पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ

ఆ సత్యవ్రతుడు, ధీమంతుడు శ్వపాకుల నివాసానికి సమీపంలో ధైర్యంగా నివసించాడు; తండ్రి అతన్ని త్యజించి తానే అరణ్యానికి వెళ్లాడు।

Verse 84

तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः / समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा

అతని ఆ ప్రాంతంలో ఇంద్రుడు (పాకశాసనుడు) వర్షం కురిపించలేదు; అతని అధర్మం వల్ల పన్నెండు సంవత్సరాలు పూర్తిగా వర్షాభావంగా గడిచాయి।

Verse 85

दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः / संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

ఆ ప్రాంతంలో మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు తన భార్యను అక్కడ విడిచి, సముద్రతీర ఉపవనంలో విస్తారమైన తపస్సు చేశాడు।

Verse 86

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् / शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै

ఆయన భార్య మధ్యమ ఔరస పుత్రుని మెడకు కట్టి, శిష్టుల పోషణార్థం, వంద గోవులకై అతనిని అమ్మింది.

Verse 87

तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः / महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः

మెడకు కట్టబడి అమ్మకార్థంగా ఉన్న ఆ మహర్షి పుత్రుని చూసి, ధర్మాత్ముడైన నరోత్తముడు, సువ్రతుడై, అతనిని విముక్తి చేశాడు.

Verse 88

सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् / विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च

మహాబుద్ధిమంతుడైన సత్యవ్రతుడు అతని భరణాన్ని చేశాడు—విశ్వామిత్రుని తృప్తి కోసం, అలాగే కరుణార్థంగానూ.

Verse 89

सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः / महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः

మెడకు కట్టబడి ఉన్న ఆ మహాతపస్వి ‘గాలవ’ అనే వాడు; తాతా, కౌశిక మహర్షిని ఆ వీరుడు విముక్తి చేశాడు.

Verse 90

तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया / विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः

అతని వ్రతం, భక్తి, కృప, ప్రతిజ్ఞల వలన—వినయంగా నిలిచి—విశ్వామిత్రుని భార్య బాధ్యతను కూడా అతడు మోశాడు.

Verse 91

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् / विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः

అతడు మృగాలు, వరాహాలు, మహిషాలు మరియు జలచరాలను వధించి, విశ్వామిత్రాశ్రమ సమీపానికి వాటి మాంసాన్ని తీసుకొచ్చాడు.

Verse 92

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् / पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते

రాజు వనానికి వెళ్లినప్పుడు, తండ్రి ఆజ్ఞచేత అతడు ఉపాంశు వ్రతాన్ని స్వీకరించి పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను ఆచరించాడు.

Verse 93

अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः / याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत

యజ్ఞసంబంధ న్యాయసమ్మత విధానాల వల్ల వశిష్ఠుడు అయోధ్యను, రాజ్యాన్ని మరియు అంతఃపురాన్ని మళ్లీ కాపాడాడు.

Verse 94

सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना

సత్యవ్రతుడు బాల్యంనుంచే, రాబోయే పరిణామాల బలంతో, వశిష్ఠునిపై మరింత కోపాన్ని హృదయంలో దాచుకున్నాడు.

Verse 95

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् / न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै

తండ్రి తన కుమారుణ్ని రాజ్యంనుంచి త్యజించినప్పుడు కూడా, ఏదో కారణంతో ముని వశిష్ఠుడు అతడిని ఆపలేదు.

Verse 96

पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे / एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे

పాణిగ్రహణ మంత్రాల నిష్ఠా ఏడవ పాదంలో స్థిరమగును; అట్లే సత్యవ్రతుడు ఆమెను నిజంగా ఏడవ పాదంలోనే హరించెను.

Verse 97

जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति / इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्

ధర్మములను తెలిసిన వసిష్ఠుడు ఇక్కడ తొమ్మిది మంత్రాలను కోరెను; అట్లు అనుకొని సత్యవ్రతుడు వసిష్ఠునిపై మనసులో కోపం కలిగించెను.

Verse 98

गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः / न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै

గుణబుద్ధితో భగవాన్ వసిష్ఠుడు తపస్సు చేసెను; కాని సత్యవ్రతుడు ఆయన ఉపాంశు వ్రతాన్ని గ్రహించలేదు.

Verse 99

तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः / तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः

ఆ సందర్భంలో మహాత్ముడైన తండ్రికి పరమ కోపము కలిగెను; దాని వలన పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) పన్నెండు సంవత్సరాలు వర్షింపలేదు.

Verse 100

तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि / कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति

అందుచేత ఇప్పుడు అతడు భూమిపై ఆ దుర్వహ దీక్షను వహించుచున్నాడు; తన కులానికి ప్రాయశ్చిత్తమగుటకును, ఈ సృష్టి నిలిచియుండుటకును అని.

Verse 101

ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् / अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः

అప్పుడు భగవాన్ వసిష్ఠుడు తండ్రిచే త్యజింపబడిన వానిని ఆపలేదు. ప్రభువు అన్నాడు— “ఇది నశించిన తరువాత నేను ఇతనికి అభిషేకం చేస్తాను.”

Verse 102

स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली / अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

ఆ బలవంతుడు ఆ దీక్షను పన్నెండు సంవత్సరాలు మోసెను; మహాత్ముడు వసిష్ఠుని వద్ద మాంసం లేనప్పుడు.

Verse 103

सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः / तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः

ఆ రాజకుమారుడు సర్వకామదుఘా ధేనువును చూచెను; కోపం, మోహం, శ్రమ, ఆకలితో కలవరపడి ఆమెను తిలకించెను.

Verse 104

दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः / सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्

దస్యుధర్మంలో పడినవాడని చూచి, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు అతనిని చంపెను; ఆ మాంసాన్ని తాను కూడా, విశ్వామిత్రుని కుమారులకూ భుజింపజేసెను.

Verse 105

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् / प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्

అది విని వసిష్ఠుడు అప్పుడే అతనిని త్యజించెను; భగవాన్ వసిష్ఠుడు ఆ రాజకుమారునితో ఇలా పలికెను.

Verse 106

पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै / यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम

ఓ క్రూరుడా! నీ శంకువును నేను పడగొడతాను; దానిని తొలగించు. నీకు మూడు శంకువులు లేకపోతే, ఓ పురుషాధమా!

Verse 107

पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च / अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

తండ్రిని అసంతృప్తిపరచడం, గురువుకు దేగధ్రీవధ చేయడం, మరియు అప్రోక్షితమైనదాన్ని ఉపయోగించడం—నీ అతిక్రమం మూడు విధాలది.

Verse 108

एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः / त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः

ఇలా ఆ మహాతపస్వి అతని మూడు శంకువులను చూసి ‘త్రిశంకు’ అని పలికాడు; అందువల్ల అతడు త్రిశంకు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

Verse 109

विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते / ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे

అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు భార్యల పోషణార్థం వచ్చాడు; ఆనందించి త్రిశంకువుకు ఒక వరం ప్రసాదించాడు.

Verse 110

छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः / सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः

వరంతో సంతుష్టుడైన రాజకుమారుడు గురువునే వరంగా కోరాడు—‘నేను శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లుదును’; ఇలా వరం యాచించాడు.

Verse 111

अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके / अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः

ద్వాదశ సంవత్సరాల అనావృష్టి భయం కలిగినప్పుడు, ఆ ముని అతనిని పితృరాజ్యంలో అభిషేకించి రాజ్యపాలనకు నియమించాడు।

Verse 112

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः / सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः

దేవతలూ వసిష్ఠుడూ చూస్తుండగానే, ప్రభువు కౌశికుడు అతనిని అప్పుడే శరీరంతోనే స్వర్గానికి ఎక్కించాడు।

Verse 113

मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः

వసిష్ఠుడు చూస్తుండగానే అది అద్భుతంలా జరిగింది; ఈ సందర్భంలో పురాణికులు ఈ శ్లోకాన్ని కూడా ఉదాహరిస్తారు।

Verse 114

विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते / देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः

విశ్వామిత్రుని ప్రసాదంతో త్రిశంకుడు స్వర్గంలో దేవతలతో కలిసి విరాజిల్లుతున్నాడు—ఆ మహాతేజస్వి ధీమంతుని అనుగ్రహం వల్ల।

Verse 115

तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा / कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

అతని కైకయ వంశజ భార్య సత్యరతా, కల్మషరహిత కుమారుడు హరిశ్చంద్రుని ప్రసవించింది।

Verse 116

स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः / अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः

ఆ రాజు హరిశ్చంద్రుడు ‘త్రైశంకవ’ అని ప్రసిద్ధుడు. రాజసూయ యజ్ఞానికి ఆహర్తగా, ‘సమ్రాట్’ అని కూడా విఖ్యాతుడయ్యాడు.

Verse 117

हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते

హరిశ్చంద్రుని వీర్యవంతుడైన కుమారుడు ‘రోహిత’ అనే పేరుగలవాడు. రోహితునికి ‘హరిత’ పుత్రుడు, అతని కుమారుడు ‘చంచు’—అతడే ‘హారీత’ అని చెప్పబడెను.

Verse 118

विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः / चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः

చంచుకు వినయుడు, సుదేవుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు కలిగారు. వీరిద్దరూ సమస్త క్షత్రియ వంశానికి విజయస్వరూపమని చెప్పబడినందున అతడు ‘విజయ’ అని స్మరించబడెను.

Verse 119

रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः / रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्

అతని కుమారుడు ‘రురుక’ అనే రాజు, ధర్మార్థాలలో నిపుణుడు. రురుకుని నుండి ‘వృక’ పుత్రుడు, అతని నుండి ‘బాహు’ అనే విజ్ఞుడు జన్మించాడు.

Verse 120

हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः / शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा

ఆ వ్యసనపరుడైన నృపుడు హైహయులు, తాలజంఘులు చేత నిరస్తుడయ్యాడు; అలాగే శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పారదులు, పహ్లవులు చేత కూడా (తిరస్కృతుడై) పోయాడు.

Verse 121

नात्यर्थं धार्मिको ऽभूत्स धर्म्ये सति युगे तथा / सगरस्तु सुतो बाहोर्जज्ञे सह गरेण वै

ధర్మయుగంలోనూ అతడు అత్యంత ధార్మికుడు కాలేదు. బాహు కుమారుడైన సగర రాజు ‘గర’తో కూడి జన్మించాడు.

Verse 122

भृगोराश्रममासाद्य ह्यौर्वैण परिरक्षितः / अग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा तु भार्गवात्सगरो नृपः

భృగు ఆశ్రమానికి చేరి ఔర్వునిచే రక్షింపబడ్డాడు. ఆపై సగర నృపుడు భార్గవుని నుండి అగ్నేయాస్త్రాన్ని పొందాడు.

Verse 123

जघान पृथिवीं गत्वा तालजङ्घान्सहैहयान् / शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसदच्युतः

అతడు భూమిని చుట్టి తాలజంఘులను హైహయులతో సహా సంహరించాడు. అచ్యుతుడైన సగరుడు శకుల, పహ్లవుల ధర్మాచారాన్ని తొలగించాడు.

Verse 124

क्षत्रियाणां तथा तेषां पारदानां च धर्मवित् / ऋषय ऊचुः कथं स सगरो राजा गरेण सह जज्ञिवान्

ఆ క్షత్రియులకును పారదులకును ధర్మాన్ని తెలిసిన ఋషులు అన్నారు—సగర రాజు ‘గర’తో కలిసి ఎలా జన్మించాడు?

Verse 125

किमर्थं वा शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम् / धर्मान्कुलोचितान्क्रुद्धो राजा निरसदच्युतः

మహాబలశాలులైన శకాదీ క్షత్రియుల కులోచిత ధర్మాలను క్రోధంతో అచ్యుత రాజు ఎందుకు తొలగించాడు?

Verse 126

सुत उवाच बाहोर्व्यसनिनस्तस्य त्दृतं राज्यं पुरा किल / हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः

సూతుడు పలికెను— పూర్వము వ్యసనాసక్తుడైన బాహువు యొక్క రాజ్యము హైహయులు, తాలజంఘులు, శకులతో కూడి వచ్చినవారు హరించిరి।

Verse 127

यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा / हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्च गणास्तदा

యవనులు, పారదులు, కాంబోజులు, పహ్లవులు— ఈ ఐదు గణములు అప్పుడు హైహయుల ప్రయోజనార్థం దండెత్తిరి।

Verse 128

त्दृतराज्यस्तदाबाहुः संन्यस्य स तदा गृहम् / वनं प्रविश्य धर्मात्मा सह पत्न्या तपो ऽचरत्

రాజ్యము హరింపబడిన బాహువు అప్పుడు గృహాన్ని త్యజించి, ధర్మాత్ముడై భార్యతో కలిసి వనమున ప్రవేశించి తపస్సు చేసెను।

Verse 129

कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः / वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च

ఒకసారి ఆ రాజు నీరు తెచ్చుటకు బయలుదేరెను; కాని వృద్ధత్వము, దౌర్బల్యము వలన మార్గమధ్యనే మరణించెను।

Verse 130

पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽप्यगात् / सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया

అతని యాదవీ భార్య గర్భవతిగా ఉన్నప్పటికీ వెనుకనే వెళ్లెను; కాని సపత్నీ గర్భహత్యాభిలాషతో ఆమెకు విషము ఇచ్చెను।

Verse 131

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्निं तं समारोहयत् / और्वस्तं भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्धि न्यवर्त्तयत्

ఆమె భర్త చితిని నిర్మించి ఆ అగ్నిలోకి आरोహించింది. ఔర్వ ఋషిని చూచి భార్గవుడు కరుణతో ఆమెను ఆపివేశాడు.

Verse 132

तस्याश्रमे तु गर्भं सा गरेण च तदा सह / व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धर्मिकम्

ఆ ఆశ్రమంలో ఆమె గరము (విషం/ఔషధం)తో కూడ గర్భం ధరించి, మహాబాహువు ధార్మికుడైన ‘సగర’ అనే కుమారుణ్ని ప్రసవించింది.

Verse 133

और्वस्तु जातकर्मादीन्कृत्वा तस्य महात्मनः / अध्याप्य वेदाञ्छास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्

ఔర్వుడు ఆ మహాత్మునికి జాతకర్మాది సంస్కారాలు చేసి, వేదశాస్త్రాలు బోధించి, అనంతరం దివ్యాస్త్రాలను అందించాడు.

Verse 134

ततः शकान्स यवनान्कांबोजान्पारदांस्तथा / पह्लवांश्चैव निःशेषान्कर्तुं व्यवसितो नृपः

అనంతరం ఆ రాజు శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పారదులు అలాగే పహ్లవులు—వారందరినీ పూర్తిగా నిర్మూలించేందుకు సంకల్పించాడు.

Verse 135

ते हन्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना / वसिष्ठं शरणं सर्वे संप्राप्ताः शरणैषिणः

మహాత్ముడైన వీరుడు సగరుడు వారిని సంహరిస్తుండగా, శరణార్థులైన వారు అందరూ వశిష్ఠుని శరణంగా చేరారు.

Verse 136

वसिष्ठो वीक्ष्य तान्युक्तान्विनयोन महामुनिः / सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं तथा

మహాముని వశిష్ఠుడు వారి వినయవాక్యాలను చూచి, వారికి అభయం ఇచ్చి సగరుణ్ని ఆపెను।

Verse 137

सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर्वाक्यं निशम्य च / जघान धर्मं वै तेषां वेषान्यत्वं चकार ह

సగరుడు తన ప్రతిజ్ఞను, గురువాక్యాన్ని వినీ, వారి ధర్మాన్ని తొలగించి వారి వేషాన్ని మార్చెను।

Verse 138

अर्द्धं शाकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् / यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च

శకుల తలలో సగం ముండనం చేయించి విడిచెను; యవనులది, కాంబోజులది పూర్తిగా ముండనం చేయించెను।

Verse 139

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रुधारिणः / निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

ఆ మహాత్ముడు పారదులను విప్పిన జుట్టుతో, పహ్లవులను గడ్డంతో ఉండేలా చేసి, స్వాధ్యాయం మరియు వషట్కారముల నుండి వంచితులుగా చేసెను।

Verse 140

शका यवन कांबोजाः पह्लवाः पारदैः सह / कलिस्पर्शा महिषिका दार्वस्छोलाः खशास्तथा

శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పహ్లవులు పారదులతో కలిసి; అలాగే కలిస్పర్శులు, మహిషికులు, దార్వులు, ఛోలులు, ఖశులు కూడా।

Verse 141

सर्वे ते क्षत्रियगणा धर्मस्तेषां निराकृतः / वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना

ఆ క్షత్రియగణమంతా ధర్మం నుండి విరక్తులయ్యారు; మహాత్ముడు సగరుడు వశిష్ఠుని వాక్యానికి ముందే వారి ధర్మాన్ని నిరాకరించాడు.

Verse 142

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम् / अश्वं वै चारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः

ధర్మవిజయి అయిన ఆ రాజు ఈ వసుంధరను జయించి, వాజిమేధ యజ్ఞానికి దీక్షితుడై అశ్వాన్ని సంచరింపజేశాడు.

Verse 143

तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे / वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

అతడు అశ్వాన్ని సంచరింపజేస్తుండగా, తూర్పు-దక్షిణ సముద్ర తీర సమీపంలో ఆ అశ్వం అపహరింపబడి భూమిలో దాచబడింది.

Verse 144

स तं देशं सुतैः सर्वैः खानयामास पार्थिवः / आसेदुश्च ततस्तस्मिन्खनन्तस्ते महार्मवे

అప్పుడు ఆ పార్థివుడు తన కుమారులందరితో ఆ ప్రాంతాన్ని తవ్వించాడు; తవ్వుతూ తవ్వుతూ వారు మహాసముద్రాన్ని చేరుకున్నారు.

Verse 145

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् / विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम्

వారు ఆ ఆదిపురుష దేవుడైన హరి, కృష్ణ, ప్రజాపతి—కపిలరూపంలో విష్ణువును, హంసస్వరూప నారాయణ ప్రభువును దర్శించారు.

Verse 146

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत्प्रतिपद्यते / दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वेचत्वारस्त्ववशेषिताः

అతని దృష్టిని పొంది వారు ఆ తేజస్సును పొందారు. అప్పుడు కుమారులందరూ దహించబడ్డారు, నలుగురు మాత్రమే మిగిలారు.

Verse 147

बर्हिकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथश्च यः / शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः

బర్హి‌కేతువు, సుకేతువు, ధర్మరథుడు మరియు శూరుడైన పంచజనుడు ఆ ప్రభువు వంశకర్తలు.

Verse 148

प्रादाच्च तस्य भगवान्हरिर्नारायणो वरान् / अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा

మరియు భగవంతుడైన హరి నారాయణుడు అతనికి వరాలను ప్రసాదించాడు - తన వంశం అక్షయంగా ఉండటం మరియు వంద అశ్వమేధ యాగాలు.

Verse 149

विभुः पुत्रं समुद्रं च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् / तं समुद्रो ऽश्वमादाय ववन्दे सरितांपतिः

సమర్థుడైన కుమారుడు, సముద్రుడు (కుమారుడిగా) మరియు స్వర్గంలో శాశ్వత నివాసం. నదీపతి అయిన సముద్రుడు అశ్వాన్ని తీసుకొని అతనికి నమస్కరించాడు.

Verse 150

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै / तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्रात्प्राप्य पार्थिवः

అతని ఆ కర్మ వలన అతనికి 'సాగరత్వం' లభించింది. ఆ రాజు సముద్రుని నుండి ఆ అశ్వమేధ అశ్వాన్ని పొందాడు.

Verse 151

आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः / षष्टिं पुत्रसहस्राणि दग्धान्यस्य रुषा विभो

ఆ విభువు పునఃపునః శత అశ్వమేధ యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు; అతని కోపంతో అరవై వేల కుమారులు దగ్ధమయ్యారు।

Verse 152

तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानि महात्मनाम् / पुत्राणां तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम्

ఆ మహాత్ములలో నారాయణ తేజస్సు ప్రవేశించింది; కుమారుల సంఖ్య అరవై వేలని మేము విన్నాము।

Verse 153

ऋषय ऊचुः सगरस्यात्मजा नाना कथं जाता महाबलाः / विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद

ఋషులు అన్నారు—సగరుని అనేక మహాబల కుమారులు ఎలా జన్మించారు? అరవై వేల పరాక్రములు ఏ విధానంతో కలిగారు, చెప్పండి।

Verse 154

सुत उवाच द्वेपत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दगधकिल्बिषे / ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः

సూతుడు అన్నాడు—సగరునికి రెండు భార్యలు ఉండేవారు; తపస్సుతో వారి పాపాలు దగ్ధమయ్యాయి. పెద్దది విదర్భ కుమార్తె, కేశినీ అనే పేరుగలది।

Verse 155

कनीयसी तु या तस्यपत्नी परमधर्मिणी / अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि

అతని కనిష్ఠ భార్య పరమధర్మిణి; ఆమె అరిష్టనేమి కుమార్తె, భూమిపై రూపంలో అపూర్వమైనది।

Verse 156

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात्तपसाराधितः प्रभुः / एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्

తపస్సుతో ప్రసన్నుడైన ప్రభువు ఔర్వుని ఇద్దరు భార్యలకు వరమిచ్చెను—వారిలో ఒకరు కోరిన వంశప్రవర్తకుడైన కుమారుని కనును।

Verse 157

षष्टिं पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति / मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्

రెండవది అరవై వేల కుమారులను కనును; ముని వాక్యము విని కేశినీ ఒక్క కుమారుని వరముగా స్వీకరించింది।

Verse 158

वंशस्य कारणं श्रेष्ठं जग्राह नृप संसदि / षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा

రాజసభలో వంశానికి శ్రేష్ఠ కారణమైన వరాన్ని ఆమె గ్రహించింది; అలాగే సుపర్ణుని సోదరి కూడా అరవై వేల కుమారుల వరాన్ని స్వీకరించింది।

Verse 159

महाभागा प्रमुदिता जग्राह सुमतिस्तथा / अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत

మహాభాగ్యవతియైన సుమతీ ఆనందంతో వరాన్ని స్వీకరించింది; కాలం గడిచిన తరువాత జ్యేష్ఠా జ్యేష్ఠ కుమారుని ప్రసవించింది।

Verse 160

असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् / सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भतुंबं यशस्विनी

సగరుని కుమారుడైన కాకుత్స్థుడు ‘అసమంజ’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను; యశస్వినియైన సుమతీ కూడా గర్భ-తుంబము (కుంభము)ను ప్రసవించింది।

Verse 161

षष्टिः पुत्रसहस्राणां तुंबमध्याद्विनिस्सृताः / घृतपूर्णेषु कुंभेषु तान्गर्भान्यदधात्ततः

అరవై వేల కుమారుల గర్భాలు తుంబ మధ్యమునుండి బయలుదేరినవి; అప్పుడు వాటిని నెయ్యితో నిండిన కుంభాలలో ఉంచెను.

Verse 162

धात्रीश्चैकैकशः प्रादात्तावतीः पोषणे नृपः / ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्

రాజు పోషణార్థం ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క ధాత్రిని నియమించాడు; ఆపై తొమ్మిది నెలలలో వారు సుఖంగా లేచి నిలిచారు.

Verse 163

कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः / कालेन महाता चैव यैवनं समुपाश्रिताः

ఆ మహాభాగ్య కుమారులు సగరుని ప్రీతిని పెంచువారు; కాలం గడిచిన తరువాత వారు యౌవనాన్ని ఆశ్రయించారు.

Verse 164

केशिन्यास्तनयो यो ऽन्यः सगरस्यात्मसंभवः / असमञ्ज इति ख्यातो वर्हिकेतुर्महाबलः

కేశినీ నుండి జన్మించిన సగరుని మరొక కుమారుడు ‘అసమంజ’ అని ప్రసిద్ధుడు, మహాబలుడు వర్హికేతు.

Verse 165

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् / तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्

పౌరుల హితానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించినందున తండ్రి అతనిని పురం నుండి నిర్వాసితం చేశాడు; అసమంజుని వీర్యవంతుడైన కుమారుడు అంశుమాన్ అనే వాడు.

Verse 166

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः / दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः

అతని కుమారుడు ధర్మాత్ముడు ‘దిలీపుడు’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను; దిలీపుని నుండి మహాతేజస్సుగల వీరుడు భగీరథుడు జన్మించాడు।

Verse 167

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता / इहानीता सुरेशाद्वै दुहितृत्वे च कल्पिता

ఆయన చేత నదులలో శ్రేష్ఠమైన గంగా విమానాలతో అలంకృతమై, దేవరాజ ఇంద్రుని లోకమునుండి ఇక్కడికి తీసికొనివచ్చబడెను; కుమార్తెగా కూడా నియమింపబడెను।

Verse 168

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः / भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः

ఇక్కడ కూడా పౌరాణికులు ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తారు—భగీరథుడు తన కర్మములూ తపస్సు ప్రయత్నములచే ఆ గంగను తీసికొనివచ్చెను।

Verse 169

तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः / भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूवह

అందుచేత వంశవిద్యలో నిపుణులు ఆమెను ‘భాగీరథీ గంగా’ అని పిలుస్తారు; భగీరథుని కుమారుడు కూడా ‘శ్రుతుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 170

नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः / अम्बरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततो ऽभवत्

అతని వారసుడు నాభాగుడు నిత్యం ధర్మపరాయణుడు; అతని కుమారుడు అంబరీషుడు, అంబరీషుని నుండి సింధుద్వీపుడు జన్మించాడు।

Verse 171

पूर्वे वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् / नाभागेरंबरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता

పూర్వకాల వంశపురాణజ్ఞులు దీనిని గానమాడారని ప్రసిద్ధి; నాభాగుని అంబరీషుడు తన భుజబలంతో ప్రజలను పరిరక్షించాడు.

Verse 172

बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता / अयुतायुः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्

అతని పాలనలో భూమి అపారంగా సమృద్ధిగా, త్రితాపరహితంగా నిలిచింది; అతని వీరుడైన కుమారుడు సింధుద్వీపుడు, అయుతాయువు అని పేరుగాంచాడు.

Verse 173

अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः / दिव्याक्षहृदयज्ञो ऽसौ राजा नलसखो बली

అయుతాయువుకు వారసుడిగా మహాయశస్సుగల ఋతుపర్ణుడు అయ్యాడు; అతడు దివ్య పాశాల హృదయరహస్యాన్ని తెలిసినవాడు, బలవంతుడైన రాజు, నలుని స్నేహితుడు.

Verse 174

नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ / वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः

పురాణాలలో ‘ఇద్దరు నలులు’ అని దృఢవ్రతులుగా ప్రసిద్ధి—ఒకడు వీరసేనుని కుమారుడు, మరొకడు ఇక్ష్వాకుకులానికి శ్రేష్ఠోత్తముడు.

Verse 175

ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वकामो जनेश्वरः / सुदासस्तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत्

ఋతుపర్ణుని కుమారుడు సర్వకాముడు అనే జనేశ్వరుడు అయ్యాడు; అతని కుమారుడు సుదాసుడు, ‘ఇంద్రసఖుడు’ అనే పేరుతో రాజుగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 176

सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः / ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना सित्रसहश्च सः

సుదాసుని కుమారుడు ‘సౌదాస’ అనే రాజుగా చెప్పబడెను. అతడు ‘కల్మాషపాద’గా ఖ్యాతి పొందినవాడు, ‘సిత్రసహ’ అనే నామంతోనూ ప్రసిద్ధుడు.

Verse 177

वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामास त्विक्ष्वाकुकुलवृद्धये

మహాతేజస్సు గల వసిష్ఠుడు కల్మాషపాదుని క్షేత్రంలో ఇక్ష్వాకు వంశవృద్ధి కొరకు అశ్మకుని జన్మింపజేసెను.

Verse 178

अश्मकस्यौरसो यस्तु मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति

అశ్మకుని ఔరసపుత్రుడు మూలకుడే అతని కుమారుడయ్యెను. ఇక్కడ కూడా రాజు మూలకుని గురించి ఈ ఉదాహరణను చెప్పుదురు.

Verse 179

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् / विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः

ఆ రాజు రామభయంతో స్త్రీలచే పరివృతుడై నివసించెను. నిర్వస్త్రతకు రక్షణ కోరుతూ ‘నారీ కవచ’మనే ఆశ్రయంతో ఉన్న ప్రభువయ్యెను.

Verse 180

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः / तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विडविडो बली

మూలకుని ధర్మాత్ముడైన రాజు శతరథుడని స్మరించబడెను. ఆ శతరథుని నుండి బలవంతుడైన రాజు త్విడవిడుడు జన్మించెను.

Verse 181

आसीत्त्वैडविडः श्रीमान्कृशशर्मा प्रतापवान् / पुत्रो विश्वसहस्रस्य पुत्रीकस्यां व्यजायत

అక్కడ వైడవిడ వంశంలో శ్రీమంతుడూ ప్రతాపవంతుడైన కృశశర్మ ఉన్నాడు; అతడు విశ్వసహస్రుని కుమారుడు, పుత్రీక గర్భంలో జన్మించాడు.

Verse 182

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत्खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्

అతని కుమారుడు దిలీపుడు, ‘ఖట్వాంగ’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు; అతడు స్వర్గం నుండి ఇక్కడికి వచ్చి కేవలం ఒక ముహూర్త జీవితం పొందాడు.

Verse 183

त्रयो ऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

బుద్ధి మరియు సత్యబలంతో అతడు మూడు లోకాలను సమన్వయపరిచాడు (వశపరచాడు); అతని కుమారుడు దీర్ఘబాహువు, అతనివలన రఘువు జన్మించాడు.

Verse 184

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् / राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः

రఘువుకు కుమారుడు అజుడు; అతనివలన ఆ వీర్యవంతుడు జన్మించాడు—ఇక్ష్వాకు వంశానందుడు, దశరథుడు అనే రాజు.

Verse 185

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः

దశరథుని కుమారుడైన వీర రాముడు ధర్మజ్ఞుడు, లోకవిశ్రుతుడు; అలాగే భరతుడు, లక్ష్మణుడు, మహాబలుడైన శత్రుఘ్నుడు కూడా.

Verse 186

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनं च तत् / शत्रुघ्रेन पुरी तत्र मथुरा विनिवेशिता

మాధవుడు (లవణుడు)ను సంహరించి శత్రుఘ్నుడు మధువనానికి వెళ్లి అక్కడ మథురా నగరాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 187

सुबाहुः शूरसे नश्च शत्रुघ्नस्य सुतावुभौ / पालयामासतुस्तौ तु वैदेह्यौ मथुरां पुरीम्

శత్రుఘ్నుని ఇద్దరు కుమారులు సుబాహు, శూరసేనులు—వైదేహీ వంశీయులై—మథురా నగరాన్ని పాలించి రక్షించారు।

Verse 188

अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ / हिमवत्पर्वतस्यान्ते स्फीतौ जनपदौ तयोः

లక్ష్మణుని ఇద్దరు కుమారులు అంగదుడు, చంద్రకేతువు—హిమవత్ పర్వత సరిహద్దులో వారి రెండు సమృద్ధ జనపదాలు ఏర్పడ్డాయి।

Verse 189

अङ्गदस्याङ्गदाख्याता देशे कारयते पुरी / चन्द्रकेतोस्तु विख्याता चन्द्रचक्रा पुरी शुभा

అంగదుడు తన దేశంలో ‘అంగదా’ అనే నగరాన్ని నిర్మించాడు; చంద్రకేతువుకు ప్రసిద్ధమైన శుభ నగరం ‘చంద్రచక్రా’ అయింది।

Verse 190

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च / गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यो महात्मनोः

భరతుని వీర కుమారులు తక్షుడు, పుష్కరుడు—గాంధార దేశంలో ఆ మహాత్ముల రెండు నగరాలు స్థాపితమయ్యాయి।

Verse 191

तक्षस्य दिक्षु विख्याता नाम्ना तक्षशिला पुरी / पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती

తక్షుని పేరుతో తక్షశిలా పురి దిక్కులన్నిటిలో ప్రసిద్ధి చెందింది; అలాగే వీరుడు పుష్కరుని పుష్కరావతీ కూడా ఖ్యాతి పొందింది।

Verse 192

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराण विदो जनाः / रामेण बद्धां सत्यार्थां महात्म्यात्तस्य धीमतः

ఇక్కడ పురాణవిదులు ఆ గాథను కూడా పాడుతారు—ధీమంతుడైన రాముడు తన మహాత్మ్యంతో సత్యార్థంగా కట్టినదాన్ని।

Verse 193

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मीतभाषितः / आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः

అతడు శ్యామవర్ణుడు, యువకుడు, ఎర్రని కళ్లవాడు, దీప్తముఖుడు, మితభాషి; ఆజానుబాహువు, సుముఖుడు, సింహస్కంధుడు, మహాభుజుడు।

Verse 194

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् / ऋक्सामयजुषां घोषो यो घोषश्च महास्वनः

రాముడు పది వేల సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పాలించాడు; ఋక్-సామ-యజుః వేదాల ఘోష మహానాదంతో మార్మోగేది।

Verse 195

अव्युच्छिन्नो ऽभवद्राज्ये दीयतां भुज्यतामिति / जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः

రాజ్యంలో ‘ఇవ్వండి, అనుభవించండి’ అనే ధర్మక్రమం అచ్ఛిన్నంగా నిలిచింది; జనస్థానంలో నివసిస్తూ అతడు దేవతల కార్యాన్ని కూడా నెరవేర్చాడు।

Verse 196

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः / सीतायाः पदमन्विच्छन्निजघान महायशाः

అప్పుడు మహాయశస్సుగల మనుజశ్రేష్ఠుడు రాముడు, సీత పాదచిహ్నాలను అన్వేషిస్తూ, ముందుగా ఆ అపరాధి పౌలస్త్యుని సంహరించాడు।

Verse 197

सत्त्ववान्गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा / अतिसूर्यं च वह्निं च रामो दाशरथिर्बभौ

సత్త్వవంతుడూ గుణసంపన్నుడూ, తన తేజస్సుతో ప్రకాశించే దాశరథి రాముడు సూర్యుని, అగ్నిని కూడా మించిపోయేలా వెలిగాడు।

Verse 198

एवमेष महाबाहोस्तस्य पुत्रौ बभूवतुः / कुशो लव इति ख्यातो तयोर्देशौ निबोधत

ఇలా ఆ మహాబాహువు కు ఇద్దరు కుమారులు కలిగారు—కుశుడు, లవుడు అని ప్రసిద్ధులు; వారి దేశాలను వినండి।

Verse 199

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी चापि कुशस्थली / रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु

కుశుని రాజ్యం కోశలము, అతని నగరం కుశస్థలీ; ఆ రమ్యపురిని అతడు వింధ్యపర్వత శిఖరాల ఒడిలో స్థాపించాడు।

Verse 200

उत्तराकोशले राज्य लवस्य च महात्मनः / श्रावस्तिर्लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत

మహాత్ముడైన లవుని రాజ్యం ఉత్తరకోశలంలో ఉండేది; లోకవిఖ్యాత శ్రావస్తి అతని నగరం—ఇప్పుడు కుశవంశాన్ని తెలుసుకోండి।