दशरथः in the Ramcharitmanas

अयोध्यां पुरीं नमामि या अतिपावनी, सरय्वाश्च नदीं या कलियुगस्य कलुषान् नाशयति। ततश्च तस्य नगरस्य नरनारीन् प्रणमामि येषु प्रभोः ममता नाल्पा आसीत्। सीतानिन्दकानां पापघनं नाशय्य तान् विषादरहितान् कृत्वा लोके निवासितवान्। कौशल्यां नमामि…

यं विना ज्ञात्वा मृषा अपि सत्यमिव प्रतिभाति, यथा रज्जुं अजानतः सर्पः कल्प्यते। यं ज्ञात्वा जगत् अन्तर्धीयते, यथा जागरणे स्वप्नभ्रमः अपगच्छति। तस्मै बालरूपिणे रामाय नमस्करोमि, यस्य नामजपेन सर्वाः सिद्धयः सुलभाः भवन्ति। सः मङ्गलभवनम्…

यं वेदाः विद्वांसः एवं गायन्ति, यं च मुनयः ध्यानं धारयन्ति, स एव भगवान् भक्तानां हिताय दशरथस्य पुत्रः कोसलाधिपतिः च अभवत्।

भगवता तान् हत्वाऽपि ते न मुक्ता अभवन्, यतो ब्राह्मणस्य वचनं त्रीणि जन्मानि ग्रहीतव्यानीति पूर्तिम् अवाप्तुम् अस्ति। एकदा तेषाम् अर्थाय भक्तानुरागी भगवान् शरीरम् अधत्त। तत्र कश्यपः अदितिः च तस्य पितरौ आस्ताम्, दशरथः कौसल्या च इति प्रसिद्धौ।…

हे मुनयः सिद्धाः सुरेशाः, मा भैष्ट; वः कृते अहं नरवेषं धारयिष्यामि। अंशैः सहितः सन् अहं दिनकरस्य उदारे वंशे मनुजावतारं ग्रहीष्यामि। कश्यपः अदितिः च महातपः अकुरुताम्; ताभ्याम् अहं पूर्वं वरं अददाम्। तौ एव दशरथकौसल्यारूपेण कोसलपुर्यां…

सर्वे देवाः स्वस्वधामानि अगच्छन्, पृथिवी च मनसि विश्रान्तिं प्राप्य स्थिरा अभवत्। ब्रह्मणा यत्किञ्चाज्ञाप्तं तत्सर्वं देवाः प्रहृष्टाः विलम्बं न कृत्वा आचक्रमुः। ते भूमौ वनचराणां देहान् धारयन्, तेषां अतुलितं बलं प्रतापं च आसीत्। पर्वताः…

शिशोः रुदनस्य परमप्रियां ध्वनिं श्रुत्वा सर्वाः राज्ञ्यः सम्भ्रमेण धावन्ति आगताः। दास्यः हर्षेण इह तत्र धावन्ति, नगरस्य च सर्वे निवासिनः आनन्दे मग्नाः अभवन्। दशरथः स्वश्रवणाभ्यां पुत्रजन्म श्रुत्वा यथा ब्रह्मानन्दे लीनः इव अभवत्। तस्य मनसि…

हरिः बालचरितानि बहुविधानि अकरोत्, दासेभ्यः च अतिमात्रम् आनन्दम् अददात्। किञ्चित् कालः अतीतः, सर्वे भ्रातरः वर्धिताः बान्धवान् प्रीणयन्तः। गुरुः आगत्य चूडाकरणम् अकरोत्, ब्राह्मणाः च पुनः बहु दक्षिणाम् अलभन्त। चत्वारः सुकुमाराः बालकाः…

अत्यन्तमप्रियं वचनं श्रुत्वा राज्ञः हृदयं कम्पितम्, मुखतेजश्च म्लानः सञ्जातः। वार्धक्ये चत्वारः पुत्राः मया प्राप्ताः। हे ब्राह्मण, त्वं विचारं न कृत्वा वचनमुक्तवान्। भूमिं गाः धनं कोशं च याचस्व, अद्यैव सर्वं सहानन्दं दास्यामि। देहात्…

ब्रूहि मे स्वामिन्, कौ इमौ सुन्दरौ बालकौ। किं मुनिकुलस्य तिलकौ, आहो नृपकुलस्य पालकौ? उत वै परब्रह्म, यद् वेदाः 'नेति नेति' इति कथय गायन्ति, द्विविधं रूपं धृत्वा इहागतः? मम चित्तं स्वभावत एव वैराग्यस्वरूपम्, तथापि चन्द्रमसं प्रति चकोर इव…

ब्रूहि सखि, कोऽसौ शरीरधारी, यः इमं रूपं दृष्ट्वा न मोहितः स्यात्? अन्या काचित् प्रेम्णा मृदुवाण्या अवोचत्: यत् अहम् अशृणोम्, तत् शृणु धीमति सखि। एतौ द्वौ दशरथपुत्रौ, बालहंसयोः सदृशौ सुन्दरौ युगलौ। तौ मुनेः कौशिकस्य यज्ञस्य रक्षकौ, यौ…

सीतायाः रामेण सह विवाहः भविष्यति, राज्ञां गर्वं दूरीकृत्य। रणे दशरथस्य पुत्रान् रणवीरान् कः जेतुं शक्नोति?

भृगुपतेः भयङ्करं वेषं दृष्ट्वा सर्वे राजानः भयविकलाः समुत्थिताः। पितुः नाम सहितं स्वं नाम कथयन्तः सर्वे दण्डप्रणामं कर्तुं प्रारब्धवन्तः। यं यं स्वभावेण पश्यति हितैषिणं मत्वा, सः जीवितस्य अन्तं प्राप्तवान् इव अनुभवति। ततः जनकः पुनः आगत्य…

दूतान् अयोध्यापुरं प्रेषयत, ये गत्वा राजानं दशरथम् आह्वयित्वा अत्र आनयेयुः। राजा प्रहृष्टः सन् अवोचत, 'भदम्, कृपालवत्', तत्क्षणे च दूतान् आहूय प्रेषयामास। ततः सर्वान् प्रमुखान् नागरिकान् आहूतवान्, ते च सर्वे आगत्य श्रद्धया शिरः अवनतम्…

दूताः रामस्य पवित्रं नगरं प्राप्तवन्तः, तस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा हर्षिताः अभवन्। राज्ञः द्वारि तैः आगमनस्य सूचना दत्ता, दशरथः राजा तत् श्रुत्वा तान् आहूतवान्। तैः प्रणत्वा पत्रं दत्तम्, हर्षितः राजा स्वयमुत्थाय तत् गृहीतवान्। पत्रं पठन्…

"मम प्राणप्रियौ भ्रातरौ कुशलिनौ? किं देशं कथय।" स्नेहसम्पन्नानि एतानि वचनानि श्रुत्वा राजा पुनः पत्रम् अपठत्।

पत्रं श्रुत्वा द्वौ भ्रातरौ पुलकितौ जातौ, तयोरत्यधिकः स्नेहः शरीरे न समेति स्म। भरतस्य पवित्रं प्रेम दृष्ट्वा सम्पूर्णा सभा विशेषसुखम् अलभत। तदा राजा दूतान् समीपे उपवेशयामास च मधुरमनोहराणि वचनान्युवाच। भ्रातरः, कथयत, दौ बालौ कुशलिनौ स्तः?…

शृणु हे नृपशिरोमणि, त्वद्भाग्यसमः कश्चिन् नास्ति, यस्य पुत्रौ रामलक्ष्मणौ, विश्वस्य भूषणे द्वे च।

भवतां पुत्रयोः परिपृच्छा न योग्या; तौ पुरुषसिंहौ त्रिषु लोकेषु प्रकाशकौ। तयोः यशःप्रतापाभ्यां पुरतः चन्द्रः मलिनः भवति, सूर्यः च शीतलः प्रतिभाति। हे नाथ! तौ कथं चिन्तितौ इति कथ्येते? कः हि सूर्यं द्रष्टुं हस्ते दीपं गृह्णाति? सीतायाः…

तत्र हे महाराज शृणु: रघुवंशमणिः रामः यथा गजः पंकजनालं भञ्जति तथा विना प्रयासेण धनुः अभञ्जत्।