Opening the text
सोपान-समापन: ‘लीला-समाधि’ से ‘श्रवण-निष्ठा’ तक। उत्तरकाण्ड में रामराज्य-स्थापन के बाद रस का केंद्र बाह्य विजय नहीं, अंतःशुद्धि है—रामगुण-कीर्तन, साधु-संग, और मायाविमोह का खंडन। यह चरण साधक को ‘कथा-श्रवण = नौका’ का बोध देकर भवसागर-तरण की परिपक्व विधि सिखाता है: (1) सेवा (हनुमान-भरतादि), (2) कीर्तन (नारद), (3) जिज्ञासा (उमा-गरुड़), (4) विवेक (माया-प्रश्न), (5) श्रद्धा (रामचरित पर विश्वास)।
W tym fragmencie główna rasa Uttara Kandy to śānta-bhakti, z falami dāsya (służba Hanumāna), mādhurya poprzez kīrtan (vīṇā Nārady) oraz adbhuta (epizod Kakbhusuṇḍi, Garuḍa). Początkowo przybycie Vasiṣṭhy i obchód miasta przez Rāmę oraz odpoczynek jawią się jako królewska scena, jednak zamiarem Tulasī nie jest rāja-dharma, lecz „Rāma-dharma”: gdzie ulżenie w trudzie, chłodny cień i służba braci stabilizują umysł poszukującego w radości seva. Następnie przybycie Nārady przemienia narrację w kīrtana-yajña: guṇy Rāmy są „zawsze nowe”, zawsze na nowo odkrywane. Potem w dialogu Śivy i Umā objawia się niezmierzoność Rāma-carit, owoc słuchania oraz śāstra o pokonaniu māyi. Wreszcie wątpliwość Garuḍy, jak Rāma mógł być spętany?, i odpowiedź Nārady stają się dharma-mīmāṃsā Uttara Kandy: nawet w ramach avatāra-līlā wszechobecność Brahmana pozostaje nienaruszona; siła māyi może zachwiać nawet mędrcami, dlatego schronienie w bhakti jest ostatnim szczeblem.
Verse 108 (चौपाई)
जौं परलोक इहाँ सुख चहहू। सुनि मम बचन ह्रृदयँ दृढ़ गहहू।। सुलभ सुखद मारग यह भाई। भगति मोरि पुरान श्रुति गाई।। ग्यान अगम प्रत्यूह अनेका। साधन कठिन न मन कहुँ टेका।। करत कष्ट बहु पावइ कोऊ। भक्ति हीन मोहि प्रिय नहिं सोऊ।। भक्ति सुतंत्र सकल सुख खानी। बिनु सतसंग न पावहिं प्रानी।। पुन्य पुंज बिनु मिलहिं न संता। सतसंगति संसृति कर अंता।। पुन्य एक जग महुँ नहिं दूजा। मन क्रम बचन बिप्र पद पूजा।। सानुकूल तेहि पर मुनि देवा। जो तजि कपटु करइ द्विज सेवा।।
jauṁ paraloka ihāṁ sukha chahahū | suni mama bacana hṛdayaṁ dṛṛha gahahū || sulabha sukhada māraga yaha bhāī | bhagati mori purāna śruti gāī || gyāna agama pratyūha anekā | sādhana kaṭhina na mana kahuṁ ṭekā || karata kaṣṭa bahu pāvai koū | bhakti-hīna mohi priya nahiṁ soū || bhakti sutaṁtra sakala sukha khānī | binu satsaṅga na pāvahiṁ prānī || punya puñja binu milahiṁ na saṁtā | satsaṅgati saṁsṛti kara aṁtā || punya eka jaga mahuṁ nahiṁ dūjā | mana krama bacana bipra pada pūjā || sānukūla tehi para muni devā | jo taji kapaṭu karai dvija sevā ||
Jeśli pragniecie szczęścia tu i błogosławieństwa w świecie przyszłym, słuchajcie moich słów i trzymajcie je mocno w sercu. Ta ścieżka jest łatwa i dająca radość, bracie: moja bhakti jest wychwalana przez Purāṇy i Wedy. Ścieżka samej wiedzy jest trudna do osiągnięcia, naznaczona wieloma przeszkodami; jej dyscypliny są trudne, a umysł nie znajduje oparcia. Niektórzy mogą osiągnąć po wielkich trudach; jednak ten bez oddania nie jest mi drogi. Oddanie jest suwerenne, kopalnia wszelkiej radości; ale bez towarzystwa dobrych istota nie może go zdobyć. Bez nagromadzonej zasługi święci nie są spotykani; święte towarzystwo kończy cykl stawania się. Na tym świecie nie ma zasługi równej jednej: czcić stopy Brāhmaṇy umysłem, czynem i mową. Takiemu sprzyjają mędrcy i bogowie, kto porzuciwszy oszustwo, służy dwukrotnie urodzonym.
Verse 109 (दोहा/सोरठा)
औरउ एक गुपुत मत सबहि कहउँ कर जोरि। संकर भजन बिना नर भगति न पावइ मोरि।।45।।
aurau eka guputa mata sabahi kahauṁ kara jori | śaṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvai mori ||45||
Jeszcze jedną tajemną radę mówię wszystkim, ze złożonymi dłońmi: Bez czczenia Śankary człowiek nie osiąga nabożeństwa do mnie.
Verse 110 (चौपाई)
कहहु भगति पथ कवन प्रयासा। जोग न मख जप तप उपवासा।। सरल सुभाव न मन कुटिलाई। जथा लाभ संतोष सदाई।। मोर दास कहाइ नर आसा। करइ तौ कहहु कहा बिस्वासा।। बहुत कहउँ का कथा बढ़ाई। एहि आचरन बस्य मैं भाई।। बैर न बिग्रह आस न त्रासा। सुखमय ताहि सदा सब आसा।। अनारंभ अनिकेत अमानी। अनघ अरोष दच्छ बिग्यानी।। प्रीति सदा सज्जन संसर्गा। तृन सम बिषय स्वर्ग अपबर्गा।। भगति पच्छ हठ नहिं सठताई। दुष्ट तर्क सब दूरि बहाई।।
kahahu bhagati patha kavana prayāsā | joga na makha japa tapa upavāsā || sarala subhāva na mana kuṭilāī | jathā lābha saṁtoṣa sadāī || mora dāsa kahāi nara āsā | karai tau kahahu kahā bisvāsā || bahuta kahauṁ kā kathā baṛhāī | ehi ācarana basya maiṁ bhāī || baira na bigraha āsa na trāsā | sukhamaya tāhi sadā saba āsā || anāraṁbha aniketa amānī | anagha aroṣa daccha bigyānī || prīti sadā sajjana saṁsargā | tṛna sama biṣaya svarga apabargā || bhagati paccha haṭha nahiṁ saṭhatāī | duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||
Powiedz mi, jaki wielki trud jest na ścieżce nabożeństwa? To nie joga, ani ofiara, ani dżapa, ani asceza, ani post. To prosta natura, umysł bez krętości i stała zgoda na każdy słuszny zysk. Jeśli człowiek, nazywając się moim sługą, wciąż handluje nadziejami, powiedz mi, gdzie tu zaufanie? Po co wydłużać opowieść wieloma słowami? Tym postępowaniem samym jestem zdobyty, bracie. Bez wrogości, bez sporu, bez pragnienia, bez strachu, taki jest samym szczęściem, a wszystkie nadzieje spełniają się dla niego. Bez zbędnych przedsięwzięć, bez posiadliwości domu, bez pychy; bez grzechu, bez gniewu, zdolny i roztropny. Zawsze kochający towarzystwo dobrych; ceniąc przedmioty zmysłów, niebo i wyzwolenie jako słomę. Bez upartego stronnictwa w nabożeństwie, bez przewrotności; całą złą dysputę pozwala zabrać daleko.
Verse 111 (दोहा/सोरठा)
मम गुन ग्राम नाम रत गत ममता मद मोह। ता कर सुख सोइ जानइ परानंद संदोह।।46।।
mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha | tā kara sukha soi jānai parānanda saṁdoha ||46||
Kto jest pochłonięty moim Imieniem i w zgromadzonej chwale moich przymiotów, tego posiadliwość, pycha i ułuda odeszły. Tylko on zna to szczęście: skarbnicę najwyższej błogości.
Verse 112 (चौपाई)
सुनत सुधासम बचन राम के। गहे सबनि पद कृपाधाम के।। जननि जनक गुर बंधु हमारे। कृपा निधान प्रान ते प्यारे।। तनु धनु धाम राम हितकारी। सब बिधि तुम्ह प्रनतारति हारी।। असि सिख तुम्ह बिनु देइ न कोऊ। मातु पिता स्वारथ रत ओऊ।। हेतु रहित जग जुग उपकारी। तुम्ह तुम्हार सेवक असुरारी।। स्वारथ मीत सकल जग माहीं। सपनेहुँ प्रभु परमारथ नाहीं।। सबके बचन प्रेम रस साने। सुनि रघुनाथ हृदयँ हरषाने।। निज निज गृह गए आयसु पाई। बरनत प्रभु बतकही सुहाई।।
sunata sudhā-sama bacana rāma ke | gahe sabani pada kṛpādhāma ke || janani janaka guru baṁdhu hamāre | kṛpā-nidhāna prāna te pyāre || tanu dhanu dhāma rāma hitakārī | saba bidhi tumha pranaṭārati hārī || asi sikha tumha binu dei na koū | mātu pitā svāratha rata oū || hetu rahita jaga juga upakārī | tumha tumhāra sevaka asurārī || svāratha mīta sakala jaga māhīṁ | sapanehuṁ prabhu paramāratha nāhīṁ || sabake bacana prema rasa sāne | suni raghunātha hṛdayaṁ haraṣāne || nija nija gṛha gae āyasu pāī | baranata prabhu batakahī suhāī ||
Słysząc słowa Ramy słodkie jak nektar, wszyscy ujęli stopy Siedziby łaski. Dla nas jesteś matką, ojcem, nauczycielem i krewnym, skarbnicą współczucia, droższym niż życie. Ciało, bogactwo i dom są dla służby Ramy; na każdy sposób jesteś tym, kto usuwa smutek kłaniających się. Takiej nauki nikt nie daje prócz ciebie; nawet rodzice są związani własnym interesem. Przez wieki czynisz dobro światu bez motywu, o wrogu demonów, my jesteśmy twoimi sługami. W tym świecie własny interes jest przyjacielem każdego; nawet we śnie, Panie, nie ma troski o najwyższe dobro. Ich słowa, nasycone smakiem miłości, rozradowały serce Raghusynu. Otrzymawszy jego pozwolenie, każdy wrócił do domu, opowiadając o pięknej mowie Pana.
Verse 113 (दोहा/सोरठा)
उमा अवधबासी नर नारि कृतारथ रूप। ब्रह्म सच्चिदानंद घन रघुनायक जहँ भूप।।47।।
umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa | brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jahã bhūpa ||47||
O Umo, mężczyźni i kobiety Ajodhji stali się samym wcieleniem spełnionego przeznaczenia; gdyż Brahman, gęsta Istota-Świadomość-Błogość, panował tam jako król w osobie Pana Raghu.
Verse 114 (चौपाई)
एक बार बसिष्ट मुनि आए। जहाँ राम सुखधाम सुहाए।। अति आदर रघुनायक कीन्हा। पद पखारि पादोदक लीन्हा।। राम सुनहु मुनि कह कर जोरी। कृपासिंधु बिनती कछु मोरी।। देखि देखि आचरन तुम्हारा। होत मोह मम हृदयँ अपारा।। महिमा अमित बेद नहिं जाना। मैं केहि भाँति कहउँ भगवाना।। उपरोहित्य कर्म अति मंदा। बेद पुरान सुमृति कर निंदा।। जब न लेउँ मैं तब बिधि मोही। कहा लाभ आगें सुत तोही।। परमातमा ब्रह्म नर रूपा। होइहि रघुकुल भूषन भूपा।।
eka bāra basiṣṭha muni āe | jahā̃ rāma sukhadhāma suhāe || ati ādara raghunāyaka kīnhā | pada pakhāri pādodaka līnhā || rāma sunahu muni kaha kara jorī | kṛpāsindhu binatī kachu morī || dekhi dekhi ācarana tumhārā | hota moha mama hṛdayã apārā || mahimā amita beda nahĩ jānā | maĩ kehi bhā̃ti kahaũ bhagavānā || uporohitya karma ati mandā | beda purāna sumṛti kara nĩdā || jaba na leũ maĩ taba bidhi mohī | kahā lābha āgẽ suta tohī || paramātmā brahma nara rūpā | hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||
Pewnego razu przybył mędrzec Waszisztha tam, gdzie Rama, piękna siedziba błogości, spoczywał w chwale. Pan Raghu uczcił go wielce, obmywając jego stopy i przyjmując uświęconą wodę. Ze złożonymi dłońmi mędrzec rzekł: Rama, wysłuchaj mojej małej prośby, o oceanie miłosierdzia. Patrząc na twoje postępowanie raz po raz, moje serce jest przytłoczone. Twoją niezmierzoną wielkość Wedy w pełni nie zgłębiają, jak mam o niej mówić, o Panie? Moja kapłańska powinność wydaje się słaba; ryzykuje naganę Wed, Puran i Smryti. Jeśli nie otrzymam tego od ciebie, los mnie obwini, jaki zysk odniesie mój syn potem? Ty, Najwyższy Atman, Brahman w ludzkiej postaci, będziesz ozdobionym królem rodu Raghu.
Verse 115 (दोहा/सोरठा)
तब मैं हृदयँ बिचारा जोग जग्य ब्रत दान। जा कहुँ करिअ सो पैहउँ धर्म न एहि सम आन।।48।।
taba maĩ hṛdayã bicārā joga jagya brata dāna | jā kahũ kari-a so paihaũ dharma na ehi sama āna ||48||
Wtedy rozważyłem w sercu: joga, ofiara, śluby i jałmużna, cokolwiek by się praktykowało, żadna inna dhama nie dorównuje tej w wartości.
Verse 116 (चौपाई)
जप तप नियम जोग निज धर्मा। श्रुति संभव नाना सुभ कर्मा।। ग्यान दया दम तीरथ मज्जन। जहँ लगि धर्म कहत श्रुति सज्जन।। आगम निगम पुरान अनेका। पढ़े सुने कर फल प्रभु एका।। तब पद पंकज प्रीति निरंतर। सब साधन कर यह फल सुंदर।। छूटइ मल कि मलहि के धोएँ। घृत कि पाव कोइ बारि बिलोएँ।। प्रेम भगति जल बिनु रघुराई। अभिअंतर मल कबहुँ न जाई।। सोइ सर्बग्य तग्य सोइ पंडित। सोइ गुन गृह बिग्यान अखंडित।। दच्छ सकल लच्छन जुत सोई। जाकें पद सरोज रति होई।।
japa tapa niyama joga nija dharmā | śruti saṁbhava nānā subha karmā || gyāna dayā dama tīratha majjana | jahã lagi dharma kahata śruti sajjana || āgama nigama purāna anekā | paṛhe sune kara phala prabhu ekā || taba pada paṅkaja prīti nirantara | saba sādhana kara yaha phala sundara || chūṭai mala ki malahi ke dhoẽ | ghṛta ki pāva koi bāri biloẽ || prema bhagati jala binu raghurāī | abhiantara mala kabahũ na jāī || soi sarbagya tagya soi paṇḍita | soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita || daccha sakala lacchana juta soī | jākẽ pada saroja rati hoī ||
Powtarzanie, asceza, przestrzeganie reguł, joga, własne obowiązki, wiele pomyślnych uczynków ugruntowanych w Shruti; wiedza, współczucie, powściągliwość, kąpiel w świętych miejscach, o ile Shruti i sprawiedliwi mówią o dharmie. Liczne Agamy, Nigamy i Purany, czytane lub słuchane, dają jeden owoc: samego Pana. Przeto niezmienna miłość do lotosowych stóp jest pięknym owocem każdej dyscypliny. Czy brud można usunąć myciem brudem? Czy masło można uzyskać ubijając wodę? Bez wody kochającego nabożeństwa do Pana Raghu wewnętrzna plama nigdy nie znika. On sam jest prawdziwie wszechwiedzący, prawdziwie wprawnym w ofierze, prawdziwie uczony, dom cnót z nieprzerwaną mądrością; zdolny, obdarzony każdą cechą, czyje serce raduje się w lotosowych stopach.
Verse 117 (दोहा/सोरठा)
नाथ एक बर मागउँ राम कृपा करि देहु। जन्म जन्म प्रभु पद कमल कबहुँ घटै जनि नेहु।।49।।
nātha eka bara māgaũ rāma kṛpā kari dehu | janma janma prabhu pada kamala kabahũ ghaṭai jani nehu ||49||
O Panie, proszę o jedną łaskę, Rama, udziel jej w swoim miłosierdziu: przez narodzenie za narodzeniem niech moja miłość do twoich lotosowych stóp nigdy, przenigdy nie maleje.
Verse 118 (चौपाई)
यह प्रभु चरित पवित्र सुहावा। कहहु कृपाल काग कहँ पावा।। तुम्ह केहि भाँति सुना मदनारी। कहहु मोहि अति कौतुक भारी।। गरुड़ महाग्यानी गुन रासी। हरि सेवक अति निकट निवासी।। तेहिं केहि हेतु काग सन जाई। सुनी कथा मुनि निकर बिहाई।। कहहु कवन बिधि भा संबादा। दोउ हरिभगत काग उरगादा।। गौरि गिरा सुनि सरल सुहाई। बोले सिव सादर सुख पाई।। धन्य सती पावन मति तोरी। रघुपति चरन प्रीति नहिं थोरी।। सुनहु परम पुनीत इतिहासा। जो सुनि सकल लोक भ्रम नासा।। उपजइ राम चरन बिस्वासा। भव निधि तर नर बिनहिं प्रयासा।।
yaha prabhu carita pavitra suhāvā | kahahu kṛpāla kāga kahã pāvā || tumha kehi bhā̃ti sunā madanārī | kahahu mohi ati kautuka bhārī || garuṛa mahā-jñānī guna rāsī | hari sevaka ati nikaṭa nivāsī || tehĩ kehi hetu kāga sana jāī | sunī kathā muni nikara bihāī || kahahu kavan bidhi bhā sãbādā | dou hari-bhagata kāga urag-ādā || gauri girā suni sarala suhāī | bole siva sādara sukha pāī || dhanya satī pāvana mati torī | raghupati carana prīti nahĩ thorī || sunahu parama punīta itihāsā | jo suni sakala loka bhrama nāsā || upajai rāma carana bisvāsā | bhava nidhi tara nara binahĩ prayāsā ||
Ta historia Pana jest czysta i najczarująca. Powiedz mi, litościwy, jak wrona ją zdobyła? Jak usłyszałeś ją, o wrogu Kupidyna? Powiedz mi, mój zachwyt jest wielki. Garuda jest najmędrzejszy, skarbnica cnót, sługa Hariego, który mieszka bardzo blisko Niego. Z jakiego powodu poszedł do wrony, opuszczając towarzystwo mędrców, by usłyszeć opowieść? Powiedz mi, jak ta rozmowa odbyła się między dwoma czcicielami Hariego, wroną i Garudą? Słysząc proste, piękne słowa Gauri, Śiwa odpowiedział z pełnym szacunku zachwytem: Błogosławiona jesteś, Sati, twoje zrozumienie jest czyste. Twoja miłość do stóp Raghusynu nie jest mała. Wysłuchaj najświętszej relacji; słuchając jej, ułudy świata są niszczone. Wiara w stopy Ramy powstaje, a człowiek przekracza ocean istnienia bez trudu.
Verse 119 (दोहा/सोरठा)
ऐसिअ प्रस्न बिहंगपति कीन्ह काग सन जाइ। सो सब सादर कहिहउँ सुनहु उमा मन लाइ।।55।।
aisiya prasan bihaṅgapati kīnha kāga sana jāi | so saba sādara kahihaũ sunahu umā mana lāi ||55||
Takie pytania zadał pan ptaków, gdy udał się do wrony. Wszystko to opowiem z czcią; słuchaj, Umo, z sercem skupionym.
Verse 120 (चौपाई)
मैं जिमि कथा सुनी भव मोचनि। सो प्रसंग सुनु सुमुखि सुलोचनि।। प्रथम दच्छ गृह तव अवतारा। सती नाम तब रहा तुम्हारा।। दच्छ जग्य तब भा अपमाना। तुम्ह अति क्रोध तजे तब प्राना।। मम अनुचरन्ह कीन्ह मख भंगा। जानहु तुम्ह सो सकल प्रसंगा।। तब अति सोच भयउ मन मोरें। दुखी भयउँ बियोग प्रिय तोरें।। सुंदर बन गिरि सरित तड़ागा। कौतुक देखत फिरउँ बेरागा।। गिरि सुमेर उत्तर दिसि दूरी। नील सैल एक सुन्दर भूरी।। तासु कनकमय सिखर सुहाए। चारि चारु मोरे मन भाए।। तिन्ह पर एक एक बिटप बिसाला। बट पीपर पाकरी रसाला।। सैलोपरि सर सुंदर सोहा। मनि सोपान देखि मन मोहा।।
maĩ jimi kathā sunī bhava mocani | so prasaṅga sunu sumukhi sulocani || prathama daccha gṛha tava avatārā | satī nāma taba rahā tumhārā || daccha jagya taba bhā apamānā | tumha ati krodha taje taba prānā || mama anucaranha kīnha makha bhaṅgā | jānahu tumha so sakala prasaṅgā || taba ati soca bhayau mana morẽ | dukhī bhayaũ biyoga priya torẽ || suṃdara bana giri sarita taṛāgā | kautuka dekhata phiraũ berāgā || giri sumeru uttara disi dūrī | nīla saila eka suṃdara bhūrī || tāsu kanakamaya sikhara suhāe | cāri cāru more mana bhāe || tinha para eka-eka biṭapa bisālā | baṭ pīpara pākarī rasālā || sailopari sara suṃdara sohā | maṇi sopāna dekhi mana mohā ||
Jak usłyszałem opowieść, która wyzwala z więzów światowych, tak opowiadam ten epizod, słuchaj, o piękna twarzą i jasnym oku. Najpierw wzięłaś narodziny w domu Dakszy; wtedy twoje imię było Sati. Na ofierze Dakszy doznałaś zniewagi; w wielkim gniewie wtedy porzuciłaś swoje życie. Moi słudzy zniszczyli obrzęd, ty znasz już całe to wydarzenie. Wtedy mój umysł ogarnęła głęboka żałoba; byłem dotknięty rozłąką z tobą, moją ukochaną. Wędrowałem, oderwany, patrząc na cudowne lasy, góry, rzeki i jeziora. Daleko na północ od góry Sumeru wznosiła się ciemnoniebieska, piękna góra. Jej złote szczyty lśniły; cztery z nich szczególnie zachwyciły moje serce. Na każdym stało potężne drzewo, banian, pipal, pakari i mango. Na górze leżało przepiękne jezioro; widząc jego klejnotowe schody, mój umysł został oczarowany.
Verse 121 (दोहा/सोरठा)
सीतल अमल मधुर जल जलज बिपुल बहुरंग। कूजत कल रव हंस गन गुंजत मजुंल भृंग।।56।।
sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṅga | kūjata kala rava haṃsa gana guñjata mañjula bhṛṅga ||56||
Jego wody były chłodne, czyste i słodkie; lotosy były obfite i wielobarwne. Łabędzie wołały łagodnymi głosami, a wdzięczne pszczoły brzęczały.
Verse 122 (चौपाई)
तेहिं गिरि रुचिर बसइ खग सोई। तासु नास कल्पांत न होई।। माया कृत गुन दोष अनेका। मोह मनोज आदि अबिबेका। रहे ब्यापि समस्त जग माहीं। तेहि गिरि निकट कबहुँ नहिं जाहीं।। तहँ बसि हरिहि भजइ जिमि कागा। सो सुनु उमा सहित अनुरागा।। पीपर तरु तर ध्यान सो धरई। जाप जग्य पाकरि तर करई।। आँब छाहँ कर मानस पूजा। तजि हरि भजनु काजु नहिं दूजा।। बर तर कह हरि कथा प्रसंगा। आवहिं सुनहिं अनेक बिहंगा।। राम चरित बिचीत्र बिधि नाना। प्रेम सहित कर सादर गाना।। सुनहिं सकल मति बिमल मराला। बसहिं निरंतर जे तेहिं ताला।। जब मैं जाइ सो कौतुक देखा। उर उपजा आनंद बिसेषा।।
tehĩ giri rucira basai khaga soī | tāsu nāsa kalpānta na hoī || māyā kṛta guna doṣa anekā | moha manoja ādi abibekā || rahe byāpi samasta jaga māhī̃ | tehi giri nikaṭa kabahũ nahĩ jāhī̃ || tahã basi harihi bhajai jimi kāgā | so sunu umā sahita anurāgā || pīpara taru tara dhyāna so dharaī | jāpa jagya pākarī tara karaī || ā̃ba chāhã kara mānasa pūjā | taji hari bhajanu kāju nahĩ dūjā || bara tara kaha hari kathā prasaṅgā | āvahĩ sunahĩ aneka bihaṅgā || rāma carita bicītra bidhi nānā | prema sahita kara sādara gānā || sunahĩ sakala mati bimala marālā | basahĩ nirantara je tehĩ tālā || jaba maĩ jāi so kautuka dekhā | ura upajā ānanda biseṣā ||
Na tej pięknej górze mieszkał ten ptasi mędrzec; jego miejsce nie zostaje zniszczone nawet na końcu eonu. Liczne zalety i wady stworzone przez Maję, ułudę, pragnienie i resztę, oraz brak rozeznania, przenikają cały świat, lecz nigdy nie zbliżają się do tej góry. Tam, mieszkając, wrona czci Hariego, słuchaj, Umo, z miłością. Pod drzewem pipal trwa w medytacji; pod pakari odmawia modlitwy i spełnia obrzędy. W cieniu mango składa cześć w sercu; poza czcią Hariego nie ma innego zadania. Pod banianem opowiada historie o Harim; wiele ptaków przybywa i słucha. W różnorodnych cudownych sposobach śpiewają czyny Ramy z miłością i czcią. Wszyscy o umysłach czyści jak łabędzie słuchają i nieustannie przebywają nad tym jeziorem. Gdy tam poszedłem i ujrzałem ten cud, szczególna radość powstała w moim sercu.
Verse 123 (दोहा/सोरठा)
तब कछु काल मराल तनु धरि तहँ कीन्ह निवास। सादर सुनि रघुपति गुन पुनि आयउँ कैलास।।57।।
taba kachu kāla marāla tanu dhari tahã kīnha nivāsa | sādara suni raghupati guna puni āyũ kailāsa ||57||
Wtedy przez pewien czas przyjąłem postać łabędzia i mieszkałem tam. Z czcią wysłuchawszy cnót Pana Raghu, powróciłem znów do Kailasy.
Verse 124 (चौपाई)
गिरिजा कहेउँ सो सब इतिहासा। मैं जेहि समय गयउँ खग पासा।। अब सो कथा सुनहु जेही हेतू। गयउ काग पहिं खग कुल केतू।। जब रघुनाथ कीन्हि रन क्रीड़ा। समुझत चरित होति मोहि ब्रीड़ा।। इंद्रजीत कर आपु बँधायो। तब नारद मुनि गरुड़ पठायो।। बंधन काटि गयो उरगादा। उपजा हृदयँ प्रचंड बिषादा।। प्रभु बंधन समुझत बहु भाँती। करत बिचार उरग आराती।। ब्यापक ब्रह्म बिरज बागीसा। माया मोह पार परमीसा।। सो अवतार सुनेउँ जग माहीं। देखेउँ सो प्रभाव कछु नाहीं।।
girijā kaheũ so saba itihāsā | maĩ jehi samaya gayũ khaga pāsā || aba so kathā sunahu jehī hetū | gayu ḵāga pahĩ khaga-kula ketū || jaba raghunātha kīnhi rana krīḍā | samujhata carita hoti mohi brīḍā || indra-jīta kara āpu bãdhāyo | taba nārada muni garuṛa paṭhāyo || bãdhana kāṭi gayo uragādā | upajā hṛdayã pracaṇḍa biṣādā || prabhu bãdhana samujhata bahu bhā̃tī | karata bicāra uraga-ārātī || byāpaka brahma biraja bāgīsā | māyā-moha pāra paramīsā || so avatāra suneũ jaga māhī̃ | dekheũ so prabhāva kachu nāhī̃ ||
O Giriadżo, opowiedziałem ci już całą tę świętą historię. Teraz posłuchaj przyczyny, dla której sztandar rasy ptaków przeszedł do wrony. Gdy Raghunatha odbywał swą zabawę w bitwie, ah, nawet wspomnienie tego czynu napełnia mnie wstydem. Indradżit go związał; wtedy mędrzec Narada posłał Garudę. Przeciąwszy więzy, nieprzyjaciel węży odszedł, a w jego sercu powstał srogi smutek. Rozważał więzienie Pana na wiele sposobów, nieprzyjaciel węży rozmyślał: On jest wszechprzenikającym Brahmanem, Panem poza Mają i ułudą, Najwyższym Władcą. Słyszałem w świecie o takim Wcieleniu, lecz nie widzę tu takiej potęgi.
Verse 125 (दोहा/सोरठा)
भव बंधन ते छूटहिं नर जपि जा कर नाम। खर्च निसाचर बाँधेउ नागपास सोइ राम।।58।।
bhava bãdhana te chūṭahĩ nara japi jā kara nāma | kharca nisācara bā̃dheu nāgapāsa soi rāma ||58||
Ludzie zostają uwolnieni z więzów światowego istnienia przez powtarzanie Jego Imienia, a jednak ten sam Rama został związany wężową pętlą przez nikczemnego demona.
Verse 126 (चौपाई)
नाना भाँति मनहि समुझावा। प्रगट न ग्यान हृदयँ भ्रम छावा।। खेद खिन्न मन तर्क बढ़ाई। भयउ मोहबस तुम्हरिहिं नाई।। ब्याकुल गयउ देवरिषि पाहीं। कहेसि जो संसय निज मन माहीं।। सुनि नारदहि लागि अति दाया। सुनु खग प्रबल राम कै माया।। जो ग्यानिन्ह कर चित अपहरई। बरिआई बिमोह मन करई।। जेहिं बहु बार नचावा मोही। सोइ ब्यापी बिहंगपति तोही।। महामोह उपजा उर तोरें। मिटिहि न बेगि कहें खग मोरें।। चतुरानन पहिं जाहु खगेसा। सोइ करेहु जेहि होइ निदेसा।।
nānā bhā̃ti manahi samujhāvā | pragaṭa na gyāna hṛdayã bhrama chāvā || kheda khinna mana tarka baṛhāī | bhayau mohavasa tumharihĩ nāī || byākula gayau devar̥ṣi pāhī̃ | kahesi jo sãsaya nija mana māhī̃ || suni nāradahi lāgi ati dāyā | sunu khaga prabala rāma kai māyā || jo gyāninh kara cita apaharāī | bariyāī bimohi mana karaī || jehĩ bahu bāra nacāvā mohī | soi byāpī bihaṅgapati tohī || mahāmoha upajā ura torẽ | miṭihi na begi kahẽ khaga morẽ || catūrānana pahĩ jāhu khagesā | soi karehu jehi hoi nidesā ||
Na wiele sposobów rozumował w swoim umyśle, lecz prawdziwa wiedza nie powstała; ułuda rozpostarła się na jego sercu. Zmartwiony i przygnębiony, mnożył argumenty i stał się, jak ty, podległy zaślepieniu. Niespokojny udał się do boskiego mędrca i wyjawił wątpliwość, która leżała w jego sercu. Słysząc go, współczucie obudziło się w Naradzie: Słuchaj, o ptaku, Maja Ramy jest niezwykle potężna; kradnie nawet umysły mędrców i siłą zaślepia serce. Ona, która kazała tańczyć nawet mnie wiele razy, teraz przeniknęła i ciebie, o panie ptaków. Wielkie zaślepienie powstało w twoim sercu; nie ustąpi ono szybko jedynie przez moje słowa. Idź do Pana o czterech twarzach; czyń to, co on nakazuje.
Verse 127 (दोहा/सोरठा)
अस कहि चले देवरिषि करत राम गुन गान। हरि माया बल बरनत पुनि पुनि परम सुजान।।59।।
asa kahi cale devar̥ṣi karata rāma guna gāna | hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna ||59||
Tak mówiąc, boski mędrzec odszedł, śpiewając cnoty Ramy, wielokrotnie opisując potęgę Mai Pana, ten najmędrszy.
परम्परा में इस खंड का फल ‘संसय-नाश’ और ‘श्रवण-रुचि’ की सिद्धि माना जाता है: गरुड़-संशय की भाँति जो भी साधक अवतार-लीला में तर्क-ग्रन्थि पाता है, उसे राममाया का बोध और कथा-निष्ठा प्राप्त होती है—‘उपजइ राम चरन बिस्वासा, भव निधि तर नर बिनहिं प्रयासा’।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-स्मरण-संपुट) को श्रवण/पाठ के बीच रखा जाता है; और नारद-कीर्तन प्रसंग में ‘रामचरितमानस’ के कीर्तन-भाव हेतु ‘सीता राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.