Sukta 86
Sukta 9.86
Soma Pavamāna
Jagatī (probable)
ଏହି ସୋମ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମର ଜୀବନ୍ତ ବେଗକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେତେବେଳେ ସେ ଉଲ୍ଲର ଛାଣି ଓ ଛାଣକ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଶୋଧିତ ହୋଇ ମଧୁର, ଉତ୍ତେଜକ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଦୃଶ୍ୟ ଯଜ୍ଞୀୟ ପ୍ରବାହ—ପାତ୍ର ଓ ଛାଣିକୁ ଘେରି ଘେରି ବୁନ୍ଦାମାନଙ୍କ ଗତି—କୁ ଏହା ଋତ (ṛta) ନାମକ ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ ସହ ଯୋଡ଼େ; ସୋମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ “ବିଶାଳ” ବାଣୀ ଓ ବୀର ଶକ୍ତିରେ ସଶକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantras
Mantra 1
प्र त आशवः पवमान धीजवो मदा अर्षन्ति रघुजा इव त्मना । दिव्याः सुपर्णा मधुमन्त इन्दवो मदिन्तमासः परि कोशमासते ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ! ତୋର ଦ୍ରୁତ ଧାରାମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି—ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି)ର ଚାଳନାରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଉଲ୍ଲାସ—ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୌଡ଼ାଳିମାନଙ୍କ ପରି ବେଗେ ବହେ। ଦିବ୍ୟ, ସୁପର୍ଣ, ମଧୁମୟ ଇନ୍ଦୁମାନେ—ଅତିମଦିର ଆନନ୍ଦଦାୟକ—କୋଶ (ପାତ୍ର)ର ଚାରିପାଖେ ବସିଯାନ୍ତି।
Mantra 2
प्र ते मदासो मदिरास आशवोऽसृक्षत रथ्यासो यथा पृथक् । धेनुर्न वत्सं पयसाभि वज्रिणमिन्द्रमिन्दवो मधुमन्त ऊर्मयः ॥
ହେ ସୋମ! ତୋର ମଦିର ଓ ଦ୍ରୁତ ଉଲ୍ଲାସଧାରାମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି—ପଥରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଛିଟିଯାଉଥିବା ରଥମାନଙ୍କ ପରି। ଯେପରି ଗାଈ ଦୁଧ ସହିତ ବଛା ପାଖକୁ ଧାଏ, ସେପରି ମଧୁମୟ ଊର୍ମିମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାପି ଆସନ୍ତି—ଆମ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ବିଜୟଶକ୍ତିକୁ ବଳବତୀ କରିବା ପାଇଁ।
Mantra 3
अत्यो न हियानो अभि वाजमर्ष स्वर्वित्कोशं दिवो अद्रिमातरम् । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्यये सोमः पुनान इन्द्रियाय धायसे ॥
ଆଗକୁ ହଂକାଯାଇଥିବା ଅଶ୍ୱ ପରି, ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦିଗକୁ ଧାଉ; ହେ ସ୍ୱର୍ୱିତ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଲୋକର ଖୋଜି), ଦବାଣ-ପଥରରୁ ଜନ୍ମିତ ଦିବ୍ୟ ପାତ୍ର—ଦିବୋ କୋଶ—ରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଅବ୍ୟୟ (ଅବିନାଶୀ) ପବିତ୍ରର ଶିଖର ଉପରେ ବୃଷଭ ପରି, ସୋମ ପୁନାନ ହୋଇ ଆମ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ଇନ୍ଦ୍ର-ଶକ୍ତି)କୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Mantra 4
प्र त आश्विनीः पवमान धीजुवो दिव्या असृग्रन्पयसा धरीमणि । प्रान्तॠषयः स्थाविरीरसृक्षत ये त्वा मृजन्त्यृषिषाण वेधसः ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ, ତୋର ଆଶ୍ୱିନୀ ଶକ୍ତିମାନେ ଆଗକୁ ବାହାରିଛନ୍ତି—ଧୀ (ଦର୍ଶନ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରଣା—ଆଧାର ଆସନରେ ସାରର ଦୁଧ (ପୟସ) ବହନ କରି। ଭିତର ଋଷିମାନେ ଦୃଢ଼ ଧାରାମାନେ ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ହେ ଋଷିଷାଣ (ଋଷି-ପ୍ରେରକ), ବେଧସ (ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନର କାରିଗର) ଥିବା ସେମାନେ ତୋତେ ମୃଜନ କରି ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
Mantra 5
विश्वा धामानि विश्वचक्ष ऋभ्वसः प्रभोस्ते सतः परि यन्ति केतवः । व्यानशिः पवसे सोम धर्मभिः पतिर्विश्वस्य भुवनस्य राजसि ॥
ହେ ବିଶ୍ୱଚକ୍ଷୁ, ହେ ଋଭ୍ୱସ (ମହାଶକ୍ତିମାନ), ତୋର ସତ୍ୟ ସତ୍ତାର କେତବଃ—ପ୍ରକାଶ-ଧ୍ୱଜ—ସମସ୍ତ ଧାମକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଆବୃତ କରନ୍ତି। ହେ ସୋମ, ଋତର ଧର୍ମମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁ ନିଜକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବଣ୍ଟି ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ସମସ୍ତ ଭୁବନର ପତି ହୋଇ ତୁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଉପରେ ରାଜ କରୁଛୁ।
Mantra 6
उभयतः पवमानस्य रश्मयो ध्रुवस्य सतः परि यन्ति केतवः । यदी पवित्रे अधि मृज्यते हरिः सत्ता नि योना कलशेषु सीदति ॥
ସତ୍ (ସତ୍ୟ)ରେ ଧ୍ରୁବ ପବମାନ ସୋମର ରଶ୍ମିମାନେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲକ୍ଷଣ ହୋଇ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ) ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟ ଆସନ ଧାରଣ କରି, ଯୋନି-ରୂପ କଳଶମାନେ—ରସ ଗ୍ରହଣ କରି ଧାରଣ କରୁଥିବା ପାତ୍ରମାନେ—ମଧ୍ୟରେ ନିବେଶିତ ହୁଏ।
Mantra 7
यज्ञस्य केतुः पवते स्वध्वरः सोमो देवानामुप याति निष्कृतम् । सहस्रधारः परि कोशमर्षति वृषा पवित्रमत्येति रोरुवत् ॥
ଯଜ୍ଞର କେତୁ (ଜ୍ୟୋତି-ଚିହ୍ନ) ପବତେ—ସୁସଂଯତ ପଥବାନ ସୋମ; ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ନିଷ୍କୃତ (ପ୍ରକଟ) ଅବକାଶକୁ ଉପଯାତ ହୁଏ। ସହସ୍ରଧାର ହୋଇ ସେ କୋଶକୁ ପରି ଅର୍ଷତି (ବେଗେ ପ୍ରବାହିତ) କରେ; ବୃଷଭ-ସମ ବଳବାନ, ରୋରୁବତ୍ (ଗର୍ଜନ) ନାଦ ସହ ପବିତ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ—ଶୁଦ୍ଧାନନ୍ଦର ଉଦ୍ଗାର।
Mantra 8
राजा समुद्रं नद्यो वि गाहतेऽपामूर्मिं सचते सिन्धुषु श्रितः । अध्यस्थात्सानु पवमानो अव्ययं नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवः ॥
ରାଜା ପରି ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ତାହାରେ ମିଶନ୍ତି; ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରିତ ହୋଇ ସେ ଅପାମ୍ ଊର୍ମି—ଜଳର ତରଙ୍ଗ—ସହ ସଚତେ (ସହଚର) କରେ। ପବମାନ ଅବ୍ୟୟ ଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କରିଛି: ପୃଥିବୀର ନାଭି, ମହା ଦିବର ଧରୁଣ—ସ୍ଥିର ସତ୍ୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁଥିବା।
Mantra 9
दिवो न सानु स्तनयन्नचिक्रदद्द्यौश्च यस्य पृथिवी च धर्मभिः । इन्द्रस्य सख्यं पवते विवेविदत्सोमः पुनानः कलशेषु सीदति ॥
ଦିବ୍ୟ ଶିଖର ପରି ଗର୍ଜନ କରି ସେ ଘୋଷ କରେ; ଯାହାର ଧର୍ମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ କ୍ରମରେ ସ୍ଥିର ରହେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖ୍ୟକୁ ଖୋଜି ପାଇ ସେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ପବମାନ ସୋମ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କଳଶମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସେ।
Mantra 10
ज्योतिर्यज्ञस्य पवते मधु प्रियं पिता देवानां जनिता विभूवसुः । दधाति रत्नं स्वधयोरपीच्यं मदिन्तमो मत्सर इन्द्रियो रसः ॥
ଯଜ୍ଞର ଜ୍ୟୋତି ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ମଧୁର ମଧୁ, ପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦ; ଦେବମାନଙ୍କ ପିତା ଓ ଜନକ, ବିଶାଳ ପ୍ରଭାସମୟ ଧନବାନ। ସେ ଦୁଇ ସ୍ୱଧା-ନିୟମରେ ଗୁପ୍ତ ରତ୍ନକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ—ସର୍ବାଧିକ ମଦକାରୀ, ଉଲ୍ଲାସମୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳ ଦେଇଥିବା) ରସ।
Mantra 11
अभिक्रन्दन्कलशं वाज्यर्षति पतिर्दिवः शतधारो विचक्षणः । हरिर्मित्रस्य सदनेषु सीदति मर्मृजानोऽविभिः सिन्धुभिर्वृषा ॥
ଘୋଷ କରି ସେ ବାଜୀ (ବଳବାନ) କଳଶ ଦିଗକୁ ଧାଉଁଛି—ଦିବର ପତି, ଶତଧାର, ବିଶାଳଦର୍ଶୀ। ହରିବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ମିତ୍ରଙ୍କ ସଦନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସେ; ଅବି (ମେଷ/ଭେଡ଼ା)ର ଉନ ଓ ନଦୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ମର୍ଜିତ ହୋଇ—ବୃଷା, ପ୍ରବଳ ଜନକ ଶକ୍ତି।
Mantra 12
अग्रे सिन्धूनां पवमानो अर्षत्यग्रे वाचो अग्रियो गोषु गच्छति । अग्रे वाजस्य भजते महाधनं स्वायुधः सोतृभिः पूयते वृषा ॥
ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କ (ନଦୀମାନଙ୍କ) ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରେ ପବମାନ (ସୋମ) ଧାଉଛି; ବାଚରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରେ—କିରଣ/ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ଗତି କରେ। ଅଗ୍ରେ ସେ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ମହାଧନ ଲାଭ କରେ; ସ୍ୱୟଂ-ଆୟୁଧଧାରୀ ସେ ବୃଷଭସମ ବଳବାନ ସୋତୃଭିଃ (ରସ ନିଷ୍ପୀଡକମାନେ) ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ।
Mantra 13
अयं मतवाञ्छकुनो यथा हितोऽव्ये ससार पवमान ऊर्मिणा । तव क्रत्वा रोदसी अन्तरा कवे शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥
ଏହି ମତବାନ୍ (ପ୍ରେରିତ) କବି, ମୁକ୍ତ ପକ୍ଷୀ ପରି, ନିଜ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ସହ ଅବ୍ୟେ (ଉନ-ଛାଣନୀ) ମଧ୍ୟରୁ ଧାଇଗଲା—ପବମାନ। ହେ କବେ, ତୁମ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ) ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ରୋଦସୀ (ଦୁଇ ଲୋକ) ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଶୁଚି ଧିୟା ଯୁକ୍ତ ସୋମ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପବତେ।
Mantra 14
द्रापिं वसानो यजतो दिविस्पृशमन्तरिक्षप्रा भुवनेष्वर्पितः । स्वर्जज्ञानो नभसाभ्यक्रमीत्प्रत्नमस्य पितरमा विवासति ॥
ଦ୍ରାପି (ଆବରଣ) ପିନ୍ଧି, ଯଜତ, ଦିବିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପୂରଣ କରି, ଭୁବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇ ସେ ଅଛି। ସ୍ୱର (ପ୍ରକାଶ)ରେ ଜନ୍ମିତ, ନଭସାର ବିଶାଳତା ସହ ଆଗକୁ ପଦକ୍ଷେପ କଲା; ନିଜ ପ୍ରାଚୀନ ପିତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ସେ ଯାଏ—ସେଇ ଆଦିମୂଳକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରକଟ କରେ।
Mantra 15
सो अस्य विशे महि शर्म यच्छति यो अस्य धाम प्रथमं व्यानशे । पदं यदस्य परमे व्योमन्यतो विश्वा अभि सं याति संयतः ॥
ସେ ଏହି ପ୍ରଜାକୁ ମହା ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ ଦିଏ—ଯେ ତାହାର ଧାମକୁ ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟାପେ। ଯେତେବେଳେ ତାହାର ପଦ ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେହି ଉଚ୍ଚତାରୁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତାହାଙ୍କ ଦିଗକୁ ସଂୟତ ସଙ୍ଗତିରେ ଗତି କରେ; ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ ଋତ-କେନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
Mantra 16
प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति संगिरम् । मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयाम्ना पथा ॥
ଆଗକୁ ଗଲା ଇନ୍ଦୁ—ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ; ସଖା ହୋଇ ସଖ୍ୟର ସଂଗିର (ମିତ୍ରତାର ସନ୍ଧି) କେବେ ଭଙ୍ଗ କରେନାହିଁ। ଯୁବ ପ୍ରେମୀ ଯେପରି ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ସହ ଧାଉଥାଏ, ସେପରି ସୋମ—ପୋଷକ ଆପଃ ସହ—ଶତ ମାର୍ଗର ପଥରେ କଲଶକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
Mantra 17
प्र वो धियो मन्द्रयुवो विपन्युवः पनस्युवः संवसनेष्वक्रमुः । सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभोऽभि धेनवः पयसेमशिश्रयुः ॥
ହେ (କବିମାନେ), ତୁମ ଧିୟଃ ଆଗକୁ ଯାଉ—ଆନନ୍ଦ-ଯୁବ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପ୍ରୀତିକୁ ଖୋଜୁଥିବା; ସେମାନେ ସଂବସନେଷୁ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପଦାର୍ପଣ କରନ୍ତି। ମନୀଷାମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଅଭି-ଅନୂଷନ୍ତି; ସ୍ତୁଭଃ ଓ ଧେନବଃ ଦୁଗ୍ଧ ସହିତ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାପି ଆସନ୍ତି—ତେଜୋମୟ ବଳର ପୋଷଣ ଭାବେ।
Mantra 18
आ नः सोम संयतं पिप्युषीमिषमिन्दो पवस्व पवमानो अस्रिधम् । या नो दोहते त्रिरहन्नसश्चुषी क्षुमद्वाजवन्मधुमत्सुवीर्यम् ॥
ହେ ସୋମ, ନିୟତ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଆମ ପାଖକୁ ଆ; ବଳର ବିସ୍ତାରମାନ ପ୍ରେରଣା (ଇଷା) ସହିତ। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ହେ ପବମାନ, ଅସ୍ରିଧମ୍—ଅଚ୍ୟୁତ ଭାବେ—ବହ। ଯେ (ଧେନୁ/ଇଷା) ଆମ ପାଇଁ ଦିନକୁ ତିନିଥର ଦୋହେ, ଅକ୍ଷୟ ରହି—ସେ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦିଏ: ବାଜ (ବିଜୟ-ପୁରସ୍କାର) ସହ, ମଧୁରତା ସହ, ଏବଂ ସୁବୀର୍ୟ (ବୀର-ଶକ୍ତି) ସହ।
Mantra 19
वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नः प्रतरीतोषसो दिवः । क्राणा सिन्धूनां कलशाँ अवीवशदिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ॥
ପ୍ରେରଣାମାନଙ୍କର ବୃଷଭ ସୋମ—ବିଚକ୍ଷଣ—ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଦିନକୁ, ଉଷାମାନଙ୍କୁ, ଦ୍ୟୌକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଗତି କରେ। ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କଳଶମାନେ (ପାତ୍ରମାନେ) ଭିତରେ ଠେଲି ଭରେ; ଋଷିମାନଙ୍କର ମନୀଷା (ପ୍ରକାଶିତ ବୁଦ୍ଧି) ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
Mantra 20
मनीषिभिः पवते पूर्व्यः कविर्नृभिर्यतः परि कोशाँ अचिक्रदत् । त्रितस्य नाम जनयन्मधु क्षरदिन्द्रस्य वायोः सख्याय कर्तवे ॥
ମନୀଷାମାନଙ୍କ ସହ ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା ପ୍ରାଚୀନ କବି (ସୋମ) ବହେ; ନୃ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ ସେ କୋଶମାନଙ୍କ (ପାତ୍ରମାନଙ୍କ) ଚାରିପାଖେ ଗର୍ଜନ କରି ଘୁରେ। ତ୍ରିତଙ୍କ ନାମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ସେ ମଧୁ ଝରାଏ—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କ ସଖ୍ୟତା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ।
Mantra 21
अयं पुनान उषसो वि रोचयदयं सिन्धुभ्यो अभवदु लोककृत् । अयं त्रिः सप्त दुदुहान आशिरं सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥
ଏହି ସୋମ, ପବମାନ ହୋଇ, ଉଷାମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତ କରେ; ଏହିଏ ନଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକ-କ୍ରମର କର୍ତ୍ତା ହୁଏ। ଏହିଏ ତ୍ରିଃସପ୍ତ (ତିନିଥର ସାତ) ଥର ଆଶିର (ମିଶ୍ରଣ)କୁ ଦୋହୁଥିବା, ସୋମ ହୃଦୟରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ଆନନ୍ଦମୟ ମତ୍ସରରେ ମନୋହର।
Mantra 22
पवस्व सोम दिव्येषु धामसु सृजान इन्दो कलशे पवित्र आ । सीदन्निन्द्रस्य जठरे कनिक्रदन्नृभिर्यतः सूर्यमारोहयो दिवि ॥
ହେ ସୋମ, ଦିବ୍ୟ ଧାମମାନଙ୍କରେ ପବିତ୍ର ହୁଅ; ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ହେ ଇନ୍ଦୁ, କଳଶରେ—ପବିତ୍ରରେ (ଛାଣଣୀରେ)—ପ୍ରବେଶ କର। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜଠରରେ ବସି, ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ନରଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ, ତୁମେ ଦିବିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆରୋହଣ କରାଇଛ।
Mantra 23
अद्रिभिः सुतः पवसे पवित्र आँ इन्दविन्द्रस्य जठरेष्वाविशन् । त्वं नृचक्षा अभवो विचक्षण सोम गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरप ॥
ଅଦ୍ରିମାନଙ୍କ (ପଥରମାନଙ୍କ) ଦ୍ୱାରା ସୁତ ହୋଇଥିବା ତୁମେ, ହେ ଇନ୍ଦୁ, ପବିତ୍ର ହେବା ପାଇଁ ପବିତ୍ରରେ (ଛାଣଣୀରେ) ପ୍ରବେଶ କର; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜଠରମାନଙ୍କରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା। ତୁମେ ନୃଚକ୍ଷ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ରଷ୍ଟା—ବିଚକ୍ଷଣ ହେଲ; ହେ ସୋମ, ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଗୋତ୍ର (ଗୋ-ବାଡ଼ା)କୁ ଖୋଲିଦେଲ।
Mantra 24
त्वां सोम पवमानं स्वाध्योऽनु विप्रासो अमदन्नवस्यवः । त्वां सुपर्ण आभरद्दिवस्परीन्दो विश्वाभिर्मतिभिः परिष्कृतम् ॥
ହେ ସୋମ, ପବମାନ, ସ୍ୱାଧ୍ୟ (ସ୍ୱୟଂ-ଶାସିତ) ତୁମକୁ ବିପ୍ରମାନେ ଅନୁସରଣ କରି, ତୁମ ସହାୟତା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର-ପକ୍ଷବାନ) ତୁମକୁ ଦ୍ୟୌର ପାରରୁ ଆଣିଛି—ସମସ୍ତ ମତିଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କୃତ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଥିବା।
Mantra 25
अव्ये पुनानं परि वार ऊर्मिणा हरिं नवन्ते अभि सप्त धेनवः । अपामुपस्थे अध्यायवः कविमृतस्य योना महिषा अहेषत ॥
ଅବ୍ୟ (ମେଷର ଉଲ)ରେ ପୁନାନ ହୋଇ, ପରି-ୱାର (ଛାଣଣି)ରେ ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ)ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ହରି (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବର୍ଣ୍ଣ)ଙ୍କୁ ସାତ ଧେନୁ ନମନ କରନ୍ତି। ଅପାମ୍ ଉପସ୍ଥେ (ଜଳମାନଙ୍କ ଗୋଦ)ରେ ଅଧ୍ୟାୟବ (ଆଗେଇ ଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ) କବିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ମହିଷମାନେ ଋତସ୍ୟ ଯୋନି (ସତ୍ୟ/ଋତର ଗର୍ଭ) ପ୍ରତି ଗର୍ଜନ କଲେ।
Mantra 26
इन्दुः पुनानो अति गाहते मृधो विश्वानि कृण्वन्त्सुपथानि यज्यवे । गाः कृण्वानो निर्णिजं हर्यतः कविरत्यो न क्रीळन्परि वारमर्षति ॥
ଇନ୍ଦୁ, ପୁନାନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମୃଧ (ପ୍ରତିରୋଧ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ଏବଂ ଯଜ୍ୟ (ଯଜମାନ) ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପଥକୁ ସୁପଥ (ସୁଗମ ପଥ) କରେ। ଗାଃ (ପ୍ରକାଶ-କିରଣ) ଓ ହର୍ୟତ ନିର୍ଣିଜ (ଦୀପ୍ତ ବସ୍ତ୍ର) ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କବି (ଦୀପ୍ତ ଦ୍ରଷ୍ଟା) ଖେଳୁଥିବା ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି, ପରି-ୱାର (ଛାଣଣି)କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଆଗକୁ ଧାଉଁଥାଏ।
Mantra 27
असश्चतः शतधारा अभिश्रियो हरिं नवन्तेऽव ता उदन्युवः । क्षिपो मृजन्ति परि गोभिरावृतं तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥
ଅବିରତ, ଶତଧାରାରେ, ଶ୍ରୀ-ଶକ୍ତିମାନେ ହରି (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଉପରେ ନମି ପଡ଼ନ୍ତି; ଜଳପିପାସାରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସେମାନେ ତଳକୁ ଅବତରନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଗୋ-କିରଣରେ ଆବୃତ ସେଇ ଢାକା ପ୍ରବାହକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି—ଦିବର ରୋଚନ ଲୋକରେ, ତୃତୀୟ ଦୀପ୍ତ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 28
तवेमाः प्रजा दिव्यस्य रेतसस्त्वं विश्वस्य भुवनस्य राजसि । अथेदं विश्वं पवमान ते वशे त्वमिन्दो प्रथमो धामधा असि ॥
ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ତୁମର ହିଁ—ଦିବ୍ୟ ରେତସ (ବୀଜ)ରୁ ଜନ୍ମିତ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୁବନର ରାଜା। ତେଣୁ, ହେ ପବମାନ, ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ତୁମ ବଶରେ; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଧାମମାନଙ୍କ ଆଧାରକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ପ୍ରଥମ ତୁମେ।
Mantra 29
त्वं समुद्रो असि विश्ववित्कवे तवेमाः पञ्च प्रदिशो विधर्मणि । त्वं द्यां च पृथिवीं चाति जभ्रिषे तव ज्योतींषि पवमान सूर्यः ॥
ତୁମେ ସମୁଦ୍ର, ହେ ସର୍ବବିତ୍ କବି; ବିଶାଳ ବିଧର୍ମରେ ପାଞ୍ଚ ଦିଗ ତୁମର। ତୁମେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ—ଉଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ବହନ କରିଛ; ହେ ପବମାନ, ତୁମ ଜ୍ୟୋତିମାନେ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
Mantra 30
त्वं पवित्रे रजसो विधर्मणि देवेभ्यः सोम पवमान पूयसे । त्वामुशिजः प्रथमा अगृभ्णत तुभ्येमा विश्वा भुवनानि येमिरे ॥
ହେ ସୋମ ପବମାନ! ତୁମେ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ)ରେ, ଋତର ବିସ୍ତୃତ ପରିସରରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛ। ଅଗ୍ନି-ଅନ୍ୱେଷୀ ଉଶିଜମାନେ ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ନିଜ ଯଥାଯଥ ଯୋଗରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ।
Mantra 31
प्र रेभ एत्यति वारमव्ययं वृषा वनेष्वव चक्रदद्धरिः । सं धीतयो वावशाना अनूषत शिशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतम् ॥
ପ୍ରେରିତ ଋଷି ଆଗକୁ ଯାଏ, ଅବିନାଶୀ ଛାଣଣୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି; ବୃଷଭ—ହରିତ-ତାମ୍ର ତେଜ—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରେ। ଜାଗ୍ରତ ଧୀତିମାନେ ଏକାସାଥିରେ ସ୍ତୁତି ଗାନ କରନ୍ତି; ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଶିଶୁକୁ ମତିମାନେ ଚାଟି ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
Mantra 32
स सूर्यस्य रश्मिभिः परि व्यत तन्तुं तन्वानस्त्रिवृतं यथा विदे । नयन्नृतस्य प्रशिषो नवीयसीः पतिर्जनीनामुप याति निष्कृतम् ॥
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖେ ବୁଣେ, ତନ୍ତୁକୁ ତ୍ରିବୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ କରି—ଯଥା ବିଦେ, ସମ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ। ଋତର ନିତ୍ୟ-ନବୀନ ପ୍ରଶିଷମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ଜନୀନାମ୍ ପତି ନିଷ୍କୃତ—ସ୍ପଷ୍ଟ ମୁକ୍ତ ଦ୍ୱାର—ନିକଟକୁ ଆସେ।
Mantra 33
राजा सिन्धूनां पवते पतिर्दिव ऋतस्य याति पथिभिः कनिक्रदत् । सहस्रधारः परि षिच्यते हरिः पुनानो वाचं जनयन्नुपावसुः ॥
ନଦୀମାନଙ୍କର ରାଜା ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ଦିବ୍ୟର ପତି; ଋତର ପଥମାନେ ଧରି ଗର୍ଜନ କରି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ସହସ୍ରଧାରୀ, ହରିତ-ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଜନ ସବୁଦିଗରେ ଢାଳାଯାଏ; ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ସେ ବାଣୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଅନ୍ତର-ନିବାସର ଧନକୁ ସମୀପକୁ ଆଣେ।
Mantra 34
पवमान मह्यर्णो वि धावसि सूरो न चित्रो अव्ययानि पव्यया । गभस्तिपूतो नृभिरद्रिभिः सुतो महे वाजाय धन्याय धन्वसि ॥
ହେ ପବମାନ, ତୁମେ ମହାପ୍ରବାହ ପରି ବିଶାଳ ବନ୍ୟା ହୋଇ ଧାଉଛ; ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ପବିତ୍ରୀକରଣର ଅବ୍ୟୟ ପଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗତି କରୁଛ। ହସ୍ତଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରିତ, ନରମାନେ ଅଦ୍ରି (ପଥର)ଦ୍ୱାରା ପିଡ଼ି ନିଷ୍ପୀଡ଼ିତ କରିଥିବା, ତୁମେ ମହା ବାଜ—ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଏବଂ ଧନ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛ।
Mantra 35
इषमूर्जं पवमानाभ्यर्षसि श्येनो न वंसु कलशेषु सीदसि । इन्द्राय मद्वा मद्यो मदः सुतो दिवो विष्टम्भ उपमो विचक्षणः ॥
ଆତ୍ମାର ଇଷ (ଆହାର) ଓ ଊର୍ଜ ନେଇ, ହେ ପବମାନ, ତୁମେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ; ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଯେପରି ନିଜ ବସୁ (ନିବାସ)କୁ, ସେପରି ତୁମେ କଳଶମାନେ ଆସି ବସ। ନିଷ୍ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ମଦ—ମତ୍ତ ଆନନ୍ଦ—ହୁଅ; ତୁମେ ଦ୍ୟୌର ଭିଷ୍ଟମ୍ଭ (ଆଧାର), ପରମ ଓ ବିଶାଳଦର୍ଶୀ।
Mantra 36
सप्त स्वसारो अभि मातरः शिशुं नवं जज्ञानं जेन्यं विपश्चितम् । अपां गन्धर्वं दिव्यं नृचक्षसं सोमं विश्वस्य भुवनस्य राजसे ॥
ସାତ ଭଗିନୀ—ମାତୃଗଣ—ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ, ବିଜୟୀ ଓ ସର୍ବବିବେକୀକୁ, ଘେରି ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସୋମକୁ, ସମସ୍ତ ଭୁବନ-ଜଗତର ରାଜସତ୍ତା ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
Mantra 37
ईशान इमा भुवनानि वीयसे युजान इन्दो हरितः सुपर्ण्यः । तास्ते क्षरन्तु मधुमद्घृतं पयस्तव व्रते सोम तिष्ठन्तु कृष्टयः ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଏହି ଭୁବନମାନଙ୍କ ଈଶାନ! ତୁମେ ନିଜ ବୀର୍ୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛ, ଦୀପ୍ତ ହରିତ, ସୁପର୍ଣ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯୁଗ୍ମ କରି। ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁମୟ ଘୃତ ଓ ପୟଃ ଝରାଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ତୁମର ବ୍ରତରେ, ହେ ସୋମ, ପ୍ରଜାମାନେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ।
Mantra 38
त्वं नृचक्षा असि सोम विश्वतः पवमान वृषभ ता वि धावसि । स नः पवस्व वसुमद्धिरण्यवद्वयं स्याम भुवनेषु जीवसे ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ସର୍ବଦିଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ନୃଚକ୍ଷାଃ—ଦ୍ରଷ୍ଟିଶକ୍ତି—ଅଟ; ହେ ପବମାନ ବୃଷଭ, ତୁମେ ସେହି ଲୋକଧାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାଉଛ। ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ ବସୁମୟ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ହିରଣ୍ୟମୟ ତେଜ ସହ ପବିତ୍ର ହେଅ, ଯେପରି ଆମେ ଭୁବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ଜୀବିତ ରୁହୁ।
Mantra 39
गोवित्पवस्व वसुविद्धिरण्यविद्रेतोधा इन्दो भुवनेष्वर्पितः । त्वं सुवीरो असि सोम विश्ववित्तं त्वा विप्रा उप गिरेम आसते ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଗୋବିତ୍—ଗୋ (ଅଥବା ପ୍ରକାଶ-କିରଣ) ଖୋଜିବାଳା—ହୋଇ; ବସୁବିତ୍—ସମୃଦ୍ଧିର ଖୋଜିବାଳା—ହୋଇ; ହିରଣ୍ୟବିତ୍—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତେଜର ଖୋଜିବାଳା—ହୋଇ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୁଅ। ରେତୋଧା—ବୀଜଧାରୀ—ତୁମେ ଭୁବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ପିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ। ହେ ସୋମ, ତୁମେ ସୁବୀର—ବୀର୍ୟଦାତା—ଏବଂ ବିଶ୍ୱବିତ୍—ସର୍ବଜ୍ଞ; ତୁମ ପାଖେ ବିପ୍ରମାନେ ଗିରା (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ସହିତ ସମୀପେ ବସି ଉପାସନା କରନ୍ତି।
Mantra 40
उन्मध्व ऊर्मिर्वनना अतिष्ठिपदपो वसानो महिषो वि गाहते । राजा पवित्ररथो वाजमारुहत्सहस्रभृष्टिर्जयति श्रवो बृहत् ॥
ମଧୁରତାର ଊର୍ମି ଉଦ୍ଗତ ହୋଇ ବନମାନଙ୍କୁ କମ୍ପାଇ ଦିଏ; ଅପ୍ସୁ ବସାନଃ—ଜଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ—ମହିଷଃ—ମହାବଳୀ—ଭିତରକୁ ଡୁବି ଗତି କରେ। ପବିତ୍ରରଥରେ ରାଜା ବାଜଂ—ବଳସମୃଦ୍ଧି—ଆରୋହଣ କରେ; ସହସ୍ରଭୃଷ୍ଟିଃ—ହଜାରଧାର ତେଜରେ—ସେ ଉଚ୍ଚତାମାନଙ୍କର ମହତ୍ ଶ୍ରବଃ—ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି—ଜୟ କରେ।
Mantra 41
स भन्दना उदियर्ति प्रजावतीर्विश्वायुर्विश्वाः सुभरा अहर्दिवि । ब्रह्म प्रजावद्रयिमश्वपस्त्यं पीत इन्दविन्द्रमस्मभ्यं याचतात् ॥
ସେ ଆନନ୍ଦମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧତ କରେ—ପ୍ରଜାବତୀ, ବିଶ୍ୱାୟୁ, ଏବଂ ଅହର୍ଦିବି ସୁଭରାଃ—ଦିନରାତି ସୁଫଳବାହି—ହୋଇ। ଇନ୍ଦୁ ପୀତ ହେଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରୁନ୍ତୁ—ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରଜାସହିତ ବ୍ରହ୍ମ—ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ବାକ୍ୟ—ଏବଂ ରୟି—ସମୃଦ୍ଧି—ଯାହା ଅଶ୍ୱପସ୍ତ୍ୟ, ଯାତ୍ରାରେ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତି ଆଣେ—ଦାନ କରିବାକୁ।
Mantra 42
सो अग्रे अह्नां हरिर्हर्यतो मदः प्र चेतसा चेतयते अनु द्युभिः । द्वा जना यातयन्नन्तरीयते नरा च शंसं दैव्यं च धर्तरि ॥
ସେ ହରି—ଦିନମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଭାଗରେ—ହର୍ୟତକୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଥିବା ମଦ (ଆନନ୍ଦ-ଉନ୍ମାଦ) ହୋଇ, ଚେତନାମୟ ମନରେ ଜାଗ୍ରତ କରେ ଏବଂ ଦ୍ୟୁଭି (ପ୍ରକାଶ)ମାନଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ ଚାଲେ। ଦୁଇ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଗତି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପଥେ ନେଇଯାଏ; ଧର୍ତରିରେ ମାନବୀୟ ଶଂସ (ଉଚ୍ଚାର) ଓ ଦୈବ୍ୟ ସ୍ତୁତି—ଦୁହେଁ ଏକାସାଥି ଧାରିତ ହୁଏ।
Mantra 43
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मधुनाभ्यञ्जते । सिन्धोरुच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमासु गृभ्णते ॥
ସେମାନେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ଅଭିଷେକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ସମେତ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି; ମଧୁଦ୍ୱାରା ତାହାର କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ-ଶକ୍ତି)କୁ ଲେହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମାଧୁର୍ୟରେ ତାହାକୁ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି। ସିନ୍ଧୁର ଉଚ୍ଛ୍ୱାସରେ ଉଡୁଥିବା ଉକ୍ଷଣ (ବୃଷଭ) ଧରାପଡ଼େ—ହିରଣ୍ୟପାବାଃ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଶୋଧକ)ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଜୀବଶକ୍ତିରୂପ ପଶୁକୁ ହାତରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପରି।
Mantra 44
विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्यन्धो अर्षति । अहिर्न जूर्णामति सर्पति त्वचमत्यो न क्रीळन्नसरद्वृषा हरिः ॥
ବିପଶ୍ଚିତ ପବମାନଙ୍କୁ ଗାଅ; ମହାନଦୀ ପରି ପିଷ୍ଟ ଅନ୍ଧସ୍ (ସୋମରସ) ଧାରା ହୋଇ ବହେ। ଅହି ପରି ସେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୱଚାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସରେ; କ୍ରୀଡ଼ାରତ ଅଶ୍ୱ ପରି ଦୀପ୍ତ ବୃଷଭ—ହରି—ଅବିରତ ଧାଇ ଆଗେଇଯାଏ।
Mantra 45
अग्रेगो राजाप्यस्तविष्यते विमानो अह्नां भुवनेष्वर्पितः । हरिर्घृतस्नुः सुदृशीको अर्णवो ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः ॥
ଅଗ୍ରେ ଗମନ କରୁଥିବା ରାଜା—ଜଳମାନଙ୍କର ଅଧିପତି—ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି; ଦିନମାନଙ୍କୁ ମାପି, ଲୋକମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାପିତ। ହରି, ଘୃତସ୍ନୁ (ଘୃତସଦୃଶ ତେଜରେ ଟପକୁଥିବା), ସୁଦୃଶୀକ (ସୁନ୍ଦର ଦର୍ଶନୀୟ), ବିଶାଳତାରେ ଅର୍ଣ୍ଣବ ସମ; ଜ୍ୟୋତିରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ରାୟର ଓକ୍ୟ (ସମୃଦ୍ଧିର ଅନ୍ତର୍ଗୃହ) ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପବତେ ଭାବେ ବହେ।
Mantra 46
असर्जि स्कम्भो दिव उद्यतो मदः परि त्रिधातुर्भुवनान्यर्षति । अंशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतं गिरा यदि निर्णिजमृग्मिणो ययुः ॥
ଦିବର ଉଦ୍ୟତ ତେଜରୁ ସ୍କମ୍ଭ (ଆଧାରସ୍ତମ୍ଭ) ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଉଦ୍ଗତ ମଦ (ଆନନ୍ଦୋନ୍ମାଦ) ତ୍ରିଧାତୁ (ତ୍ରିମୂଳ-ସ୍ଥାପିତ) ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରି ବହେ। ମତିମାନେ ଅଂଶୁ (ତେଜକିରଣ)କୁ ଲେହି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଗଢ଼ି ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଋଗ୍ମିଣଃ (ଋଚା ଗାୟକ) ଗିରା (ସ୍ତୁତି) ସହ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ତାହାର ଦୀପ୍ତ ନିର୍ଣିଜ (ବସ୍ତ୍ର/ଆବରଣ)ରେ ଆବୃତ କରନ୍ତି।
Mantra 47
प्र ते धारा अत्यण्वानि मेष्यः पुनानस्य संयतो यन्ति रंहयः । यद्गोभिरिन्दो चम्वोः समज्यस आ सुवानः सोम कलशेषु सीदसि ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୋର ଧାରାମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଉନ୍ତୁ; ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ଓ ସଂୟତ (ସଠିକ ପଥରେ ସଂଗୃହୀତ) ହେଲେ, ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଦ୍ରୁତ ଧାରାମାନେ ଧାଉଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁ ଗୋଭିଃ (ପ୍ରକାଶକିରଣ) ସହ ଚମ୍ୱୋଃ (ଦୁଇ ପାତ୍ର/କପ)ରେ ସମଜ୍ୟସେ (ମିଶିଯାଉଛୁ), ସେତେବେଳେ, ହେ ସୋମ, ସୁବାନ (ନିଷ୍ପୀଡିତ/ପିଡ଼ିତ) ହୋଇ, କଳଶେଷୁ (ପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ) ତୁ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ—ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ।
Mantra 48
पवस्व सोम क्रतुविन्न उक्थ्योऽव्यो वारे परि धाव मधु प्रियम् । जहि विश्वान्रक्षस इन्दो अत्रिणो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ହେ ସୋମ, କ୍ରତୁ-ବିଦ୍ (ସଙ୍କଳ୍ପଜ୍ଞ), ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଉ; ଉକ୍ଥ୍ୟ (ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ) ହୋଇ, ଉନର ଛାଣଣ (ଅବ୍ୟ ବାରେ) ଚାରିପାଖେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ମଧୁରତା ସହ ଧାଉ। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଏଠାରେ ଥିବା ଅତ୍ରିଣଃ—ଭକ୍ଷକ ରାକ୍ଷସ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂହାର କର; ଆମେ ବିଦଥ (ସଭା)ରେ ସୁବୀର (ବୀର-ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ) ହୋଇ ‘ବୃହତ୍’—ବିଶାଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) through wool and strainers, becoming sweet, powerful, and fit for divine offering, while also supporting truth (ṛta) and strength for the worshippers.
These are the real ritual instruments and surroundings of Soma purification; the hymn also treats them as symbols of inner clarification—raw potency becoming clear, truthful inspiration.
It asks Soma to destroy hostile forces (rākṣasas, atriṇ) and to grant the community strong, ‘vast’ speech and heroic inner power in the sacred assembly.
Ask anything about Sukta 86 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
