Opening the text
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है—जहाँ विरह, करुणा, और शरणागति मिलकर ‘भवसागर-तरन’ की तैयारी कराते हैं।
အယောဓျာကဏ္ဍ၏ဤအပိုင်း (ဒိုဟာ ၁၀၀-၁၀၉ ခန့်) သည် ကွဲကွာခြင်းဝေဒနာ (ဝိရဟ-ကရုဏာ) ကို ဘက္တိ-အာနန္ဒ (ဘုရားကိုကိုးကွယ်ခြင်း၏ပျော်ရွှင်မှု) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေသည်။ နိုင်ငံရပ်ခြင်းဆင်းရဲသည် ဘုရားရှိခိုးခရီးနှင့် ရိုသေစွာခိုလှုံခြင်း (သရဏာဂမန) တွင် ညွှန်ကြားချက်ဖြစ်လာသည် - ရာမမင်းသား၏ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ရောက်ရှိခြင်းသည် ရှာဖွေသူ၏ မာနမာနက်ကမ်းမှ ထွက်ခွာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ကေဝတ်ဇာတ်ကြောင်းတွင် ပြည်သူ့စကား၏ လိမ္မာမှုအောက်၌ နက်နဲသောမူလအချက်တစ်ခု ရှိသည် - "ခြေတော်ဖုန်" ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် အမှန်တွင် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ သတိထားမှုဖြစ်ပြီး၊ "ခက်ခဲငွေ" ငြင်းပယ်ခြင်းသည် တပ်မက်မှုကင်းသော ကျွန်ပြုခြင်း၏ အတွေးအခေါ်ပင်ဖြစ်သည်။ ပြာယာဂဖော်ပြချက်တွင် ဘုရားရှိခိုးနေရာ၏ ပြင်ပကျော်ကြားမှုသည် ရာမ-ဒဿနမှတဆင့် အတွင်းဘက်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည် - ဘုရားရှိခိုးနေရာများ၏ အရှင်သခင်၏ အသီးအပွင့်မှာ "ရာမမင်းသားနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း" ပင်ဖြစ်သည်။ ဘရဒွါဇ၏ ကျောင်းတိုက်တွင် တပဿ၊ ဇပ၊ တျာဂတို့၏ တန်ဖိုးသည် ဒဿနရရှိမှုဖြင့် သက်သေပြထားသည် - ဤကဏ္ဍ-အဆင့်သည် ရှာဖွေသူကို ကျင့်စဉ်လုပ်ငန်းများကို အမှီပြုခြင်းမှ ထုတ်ယူပြီး နာမကို အမှီပြုခြင်းနှင့် သီးသန့်ဘက္တိတွင် တည်ငြိမ်မှုကို ပေးအပ်သည်။
Verse 204 (चौपाई)
जासु बियोग बिकल पसु ऐसे। प्रजा मातु पितु जिइहहिं कैसें।। बरबस राम सुमंत्रु पठाए। सुरसरि तीर आपु तब आए।। मागी नाव न केवटु आना। कहइ तुम्हार मरमु मैं जाना।। चरन कमल रज कहुँ सबु कहई। मानुष करनि मूरि कछु अहई।। छुअत सिला भइ नारि सुहाई। पाहन तें न काठ कठिनाई।। तरनिउ मुनि घरिनि होइ जाई। बाट परइ मोरि नाव उड़ाई।। एहिं प्रतिपालउँ सबु परिवारू। नहिं जानउँ कछु अउर कबारू।। जौ प्रभु पार अवसि गा चहहू। मोहि पद पदुम पखारन कहहू।।
သူနှင့်ကွဲကွာသောအခါ တိရိစ္ဆာန်ပင် ဤမျှစိတ်ပျက်သွားပါက ပြည်သူများ၊ မိခင်နှင့် ဖခင်တို့သည် မည်သို့နေထိုင်ကြပါမည်နည်း။ ရာမဘုရားသည် သုမန္တရကို အတင်းပြန်စေပြီးနောက် သူသည် သုရသရီမြစ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိပါ၏။ သူသည် လှေကို တောင်းခံပါ၏။ လှေသမားတစ်ဦးက ငါသည် သင့်အကွက်ကို သိပါ၏ဟု ပြောပါ၏။ သင့်ကြာပန်းပွင့်ခြေတော်၏ ဖုန်မှုန့်တွင် အရာအားလုံး ရှိပါ၏။ လူသားကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အဘိဓမ္မာဖြစ်ပါ၏။ ကျောက်တုံးကို ထိတွေ့သောအခါ ချောမောသောမိန်းမ ဖြစ်သွားပါ၏။ သစ်သားသည် ကျောက်တုံးနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် မာကျောမှု မရှိပါ။ လှေသည် မိန်းမအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပြီး ရသေ့၏အိမ်သို့ သွားပါ၏။ ငါ၏လှေသည် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိပါ၏။ ဤနည်းဖြင့် ငါသည် ငါ၏မိသားစုအားလုံးကို ထောက်ပံ့ပါ၏။ ငါသည် အခြားအရာကို မသိပါ။ ဘုရားသခင်၊ သင်သည် မြစ်ကို ကူးရန် လိုအပ်ပါက ငါ့အား သင့်ကြာပန်းပွင့်ခြေတော်ကို ဆေးကြောရန် အမိန့်ပေးပါ။
Verse 205 (छंद)
पद कमल धोइ चढ़ाइ नाव न नाथ उतराई चहौं। मोहि राम राउरि आन दसरथ सपथ सब साची कहौं।। बरु तीर मारहुँ लखनु पै जब लगि न पाय पखारिहौं। तब लगि न तुलसीदास नाथ कृपाल पारु उतारिहौं।।
ငါသည် သင့်ကြာပန်းပွင့်ခြေတော်ကို ဆေးကြောပြီး သင့်အား မြစ်ကို ကူးစေပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ငါသည် ကူး၍ မကျန်ရစ်လိုပါ။ ရာမဘုရား၊ ဒသရထဘုရင်ကို သက်သေထား၍ ငါပြောသမျှအားလုံး မှန်ကန်ကြောင်း ကျိန်ဆိုပါ၏။ လက္ခဏ၊ ငါသည် သူ၏ခြေထောက်ကို မဆေးကြောမီ ကမ်းပေါ်တွင် ငါ့ကို ရိုက်ပါ။ ထိုအချိန်အထိ တုလသီဒါသသည် အရှင်ဘုရား၊ ကရုဏာရှင်၊ သင့်အား မကူးစေပါ။
Verse 206 (दोहा/सोरठा)
सुनि केबट के बैन प्रेम लपेटे अटपटे। बिहसे करुनाऐन चितइ जानकी लखन तन।।100।।
လှေသမား၏စကားများကို ကြားရသောအခါ၊ ချစ်ခြင်းနှင့် အံ့သြဖွယ်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်ကို ဂျာနာကီသည် ပြုံံ့ပြောင်းလေသည်၊ လက္ခဏာ၏ကိုယ်ခန္ဓာကို ကြည့်ရှုရင်း သနားကရုဏာဖြင့် စိတ်နှလုံး ပြည့်နှက်လေသည်။
Verse 207 (चौपाई)
कृपासिंधु बोले मुसुकाई। सोइ करु जेंहि तव नाव न जाई।। वेगि आनु जल पाय पखारू। होत बिलंबु उतारहि पारू।। जासु नाम सुमरत एक बारा। उतरहिं नर भवसिंधु अपारा।। सोइ कृपालु केवटहि निहोरा। जेहिं जगु किय तिहु पगहु ते थोरा।। पद नख निरखि देवसरि हरषी। सुनि प्रभु बचन मोहँ मति करषी।। केवट राम रजायसु पावा। पानि कठवता भरि लेइ आवा।। अति आनंद उमगि अनुरागा। चरन सरोज पखारन लागा।। बरषि सुमन सुर सकल सिहाहीं। एहि सम पुन्यपुंज कोउ नाहीं।।
ကရုဏာ၏သမုဒ္ဒရာသည် ပြုံံ့ပြောင်းလျက် မိန့်တော်မူသည် - သင်၏အလိုရှိသလို ပြုလုပ်လော့၊ သင်၏လှေသည် မကူးနိုင်ပါ။ ရေကို လျင်မြန်စွာ ယူဆောင်လာပြီး ငါ၏ခြေတော်များကို ဆေးကြောလော့၊ နောက်ကျသွားလိမ့်မည်၊ ထို့နောက် သင့်ကို ကူးပို့ပါမည်။ ထိုသူ၏နာမတော်ကို တစ်ကြိမ်သာ သတိရလျှင်ပင် လူသားများအား ဆုံးရှုံးခြင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော သမုဒ္ဒရာကို ကူးမြောက်စေတော်မူသော သနားကရုဏာရှင်သည် လှေသမား၏တောင်းဆိုမှုကို ပေးအပ်တော်မူသည်၊ ထိုသူသည် လောကကို မြက်ပင်တစ်ပင်ထက်ပင် နည်းပါးစွာ ဖန်ဆင်းတော်မူသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သူ၏ခြေတော်နှင့် ခြေသည်းတော်များကို ကြည့်ရှုရင်း ဂင်္ဂါဒေဝီသည် ဝမ်းမြောက်လေသည်၊ ထိုဘုရားသခင်၏ စကားတော်ကို ကြားရသောအခါ ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။ လှေသမားသည် ရာမ၏ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိလေသည်၊ ရေအိုးတစ်လုံးကို ရေဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပြီး ယူဆောင်လာလေသည်။ အဆုံးစွန်သော ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဘက္ကတိသဒ္ဒါဖြင့် လွှမ်းခြုံလျက် ပဒုမ္မာကြာပွင့်ကဲ့သို့သော ခြေတော်များကို ဆေးကြောရန် စတင်လေသည်။ နတ်များသည် ပန်းများကို ရွာသွန်းချလျက် အားလုံး ဝမ်းမြောက်ကြလေသည်၊ ဤထက်သာလွန်သော ကောင်းမှုပါဏများ စုဆောင်းမှု မရှိပါ။
Verse 208 (दोहा/सोरठा)
पद पखारि जलु पान करि आपु सहित परिवार। पितर पारु करि प्रभुहि पुनि मुदित गयउ लेइ पार।।101।।
ခြေတော်များကို ဆေးကြောပြီး ရေကို သောက်သုံးလျက် သူ၏မိသားစု အားလုံးနှင့်အတူ ဘုရားသခင်ကို ကူးပို့လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် သူ၏ဘိုးဘေးများကို ကူးပို့ပြီးနောက် ဘုရားသခင်သည် ဝမ်းမြောက်လျက် ခရီးဆက်လေသည်။
Verse 209 (चौपाई)
उतरि ठाड़ भए सुरसरि रेता। सीयराम गुह लखन समेता।। केवट उतरि दंडवत कीन्हा। प्रभुहि सकुच एहि नहिं कछु दीन्हा।। पिय हिय की सिय जाननिहारी। मनि मुदरी मन मुदित उतारी।। कहेउ कृपाल लेहि उतराई। केवट चरन गहे अकुलाई।। नाथ आजु मैं काह न पावा। मिटे दोष दुख दारिद दावा।। बहुत काल मैं कीन्हि मजूरी। आजु दीन्ह बिधि बनि भलि भूरी।। अब कछु नाथ न चाहिअ मोरें। दीनदयाल अनुग्रह तोरें।। फिरती बार मोहि जे देबा। सो प्रसादु मैं सिर धरि लेबा।।
ကူးမြောက်ပြီးနောက် သူတို့သည် နတ်မြစ်၏ သဲသောင်ပြင်ပေါ်တွင် ရပ်နေကြလေသည်၊ သီတာ၊ ရာမ၊ ဂူဟနှင့် လက္ခဏာတို့သည် အတူတကွ ရှိကြလေသည်။ လှေသမားသည် ကူးမြောက်ပြီး ရိုသေစွာ ဦးချလေသည်၊ ဘုရားသခင်သည် ဤအရာတွင် ရှက်ရွံ့ခြင်း မရှိတော့ပါ၊ သို့သော်လည်း သူ့အား မည်သည့်အရာကိုမျှ ငြင်းပယ်ခြင်း မပြုခဲ့ပါ။ သီတာသည် သူ၏ချစ်သူ၏ စိတ်နှလုံးကို သိရှိသူဖြစ်သောကြောင့် သူ၏ရတနာလက်စွပ်ကို ချွတ်၍ ဝမ်းမြောက်သောစိတ်ဖြင့် ပေးလှူလေသည်။ သနားကရုဏာရှင်သည် သင်၏ခရီးစရိတ်ကို ယူလော့ဟု မိန့်တော်မူသည်၊ လှေသမားသည် စိတ်ပျက်သောစိတ်ဖြင့် သူ၏ခြေတော်များကို ဖက်တွယ်လေသည်။ အရှင်ဘုရား၊ ယနေ့တွင် အကျွန်ုပ် မရရှိသေးသည်များ မရှိပါ၊ အကျွန်ုပ်၏ အပြစ်များ၊ ဝေဒနာများနှင့် ဆင်းရဲခြင်းများ အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပါပြီ။ ကာလကြာမြင့်စွာ အကျွန်ုပ်သည် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါသည်၊ ယနေ့တွင် ဘုရားသခင်၏ ကရုဏာတော်ဖြင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာ များစွာ ရရှိပါပြီ။ ယခုအခါ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် အခြားမည်သည့်အရာကိုမျှ မတောင့်တတော့ပါ၊ အားနည်းသူများ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်တော်မူသော အရှင်၏ ကရုဏာတော်သည် အကျွန်ုပ်ပေါ်တွင် ရှိပါသည်။ အကျွန်ုပ် ပြန်လာသောအခါ အရှင်ပေးသနားသည့် မည်သည့်ပစ္စည်းကိုမဆို အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် ခံယူပါမည်။
Verse 210 (दोहा/सोरठा)
बहुत कीन्ह प्रभु लखन सियँ नहिं कछु केवटु लेइ। बिदा कीन्ह करुनायतन भगति बिमल बरु देइ।।102।।
ဘုရားသခင်၊ လက္ခဏာနှင့် သီတာတို့သည် လက်ဆောင်များစွာ ပေးအပ်သော်လည်း လှေသမားသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ လက်ခံခြင်း မပြုခဲ့ပါ။ ကရုဏာ၏ နေရာဖြစ်တော်မူသော ဘုရားသခင်သည် သူ့အား ခွင့်ပြုတော်မူ၍ အပြစ်ကင်းသော ဘက္ကတိသဒ္ဒါ၏ ဆုလာဘ်ကို ပေးအပ်တော်မူသည်။
Verse 211 (चौपाई)
तब मज्जनु करि रघुकुलनाथा। पूजि पारथिव नायउ माथा।। सियँ सुरसरिहि कहेउ कर जोरी। मातु मनोरथ पुरउबि मोरी।। पति देवर संग कुसल बहोरी। आइ करौं जेहिं पूजा तोरी।। सुनि सिय बिनय प्रेम रस सानी। भइ तब बिमल बारि बर बानी।। सुनु रघुबीर प्रिया बैदेही। तव प्रभाउ जग बिदित न केही।। लोकप होहिं बिलोकत तोरें। तोहि सेवहिं सब सिधि कर जोरें।। तुम्ह जो हमहि बड़ि बिनय सुनाई। कृपा कीन्हि मोहि दीन्हि बड़ाई।। तदपि देबि मैं देबि असीसा। सफल होपन हित निज बागीसा।।
ထို့နောက် ရာဂူမျိုးနွယ်၏ အရှင်သည် ရေဆေးကနေတော့မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မြေကြီးကို ကိုးကွယ်ပူဇော်၍ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် တင်ထားတော်မူသည်။ လက်နှစ်ဖက် ယှက်၍ ဂျာနာကာ၏ သမီးတော် သီတာအား မိန့်တော်မူသည် - သင်၏စိတ်နှလုံး၏ ဆန္ဒကို ဖြည့်ဆည်းပေးပါမည်။ ခင်ပွန်းသည်နှင့် ယောက္ခမည်အစ်ကိုနှင့်အတူ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ပြန်လာပြီး သင့်ကို ကိုးကွယ်ပူဇော်ပါမည်။ သီတာ၏ နှိမ့်ချသော တောင်းဆိုမှုကို ကြားရသောအခါ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ အနှစ်သာရဖြင့် ပြည့်နှက်လျက် မြစ်သည် ကြည်လင်လာလေသည်၊ ၎င်း၏ရေများသည် စင်ကြယ်ပြီး စကားသည် ကောင်းမွန်လှသည်။ ကြားလော့၊ ရာဂူမျိုးနွယ်၏ သူရဲကောင်း၊ ဗိဒေဟ၏ ချစ်ခင်သော သမီးတော်၊ သင်၏ ကျော်ကြားမှုသည် လောကတစ်ခုလုံးတွင် သိရှိကြသည်၊ ပြောပြ၍ မကုန်နိုင်ပါ။ နတ်များပင်လျှင် သင့်ကို ကြည့်ရှုကြသည်၊ သိဒ္ဓိများအားလုံးသည် လက်နှစ်ဖက် ယှက်၍ သင့်ကို ဝန်ဆောင်မှု ပြုကြသည်။ သင်သည် အကျွန်ုပ်အား ဤမျှကြီးမားသော နှိမ့်ချမှု ပြသခဲ့သည်၊ သင်သည် အကျွန်ုပ်အား ကရုဏာပြုခဲ့ပြီး ဂုဏ်အသရေ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နတ်ဘုရားမ၊ အကျွန်ုပ်သည် သင့်အား ဆုတောင်းတစ်ခု ပေးပါမည် - သင်၏ကိုယ်ပိုင် စိတ်နှလုံး၏ ဆန္ဒသည် ပြည့်ဝပါစေသား။
Verse 212 (दोहा/सोरठा)
प्राननाथ देवर सहित कुसल कोसला आइ। पूजहि सब मनकामना सुजसु रहिहि जग छाइ।।103।।
သင့်ခင်ပွန်းနှင့် ယောက္ခမည်အစ်ကိုနှင့်အတူ ကောသလပြည်သို့ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ပြန်ရောက်ပါစေသား။ အကျွန်ုပ်ကို ကိုးကွယ်ပူဇော်ပါစေသား၊ သင့်၏ ကောင်းသော ကျော်ကြားမှုသည် လောကတစ်ခုလုံးတွင် ကျန်ရစ်ပါစေသား။
Verse 213 (चौपाई)
गंग बचन सुनि मंगल मूला। मुदित सीय सुरसरि अनुकुला।। तब प्रभु गुहहि कहेउ घर जाहू। सुनत सूख मुखु भा उर दाहू।। दीन बचन गुह कह कर जोरी। बिनय सुनहु रघुकुलमनि मोरी।। नाथ साथ रहि पंथु देखाई। करि दिन चारि चरन सेवकाई।। जेहिं बन जाइ रहब रघुराई। परनकुटी मैं करबि सुहाई।। तब मोहि कहँ जसि देब रजाई। सोइ करिहउँ रघुबीर दोहाई।। सहज सनेह राम लखि तासु। संग लीन्ह गुह हृदय हुलासू।। पुनि गुहँ ग्याति बोलि सब लीन्हे। करि परितोषु बिदा तब कीन्हे।।
ဂင်္ဂါ၏ စကားများကို ကြားရသောအခါ၊ ယင်းတို့သည် အောင်မြင်မှုအားလုံး၏ အမြစ်ဖြစ်သည်၊ သီတာသည် ဝမ်းမြောက်လေသည်၊ မြစ်သည်လည်း အထောက်အကူပြုလာလေသည်။ ထို့နောက် ဘုရားသခင်သည် ဂူဟအား သင့်အိမ်သို့ သွားလော့ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဤကို ကြားရသောအခါ ဂူဟ၏ မျက်နှာသည် စိတ်ပျက်သွားလေသည်၊ သို့သော်လည်း သူ၏စိတ်နှလုံးသည် အတွင်း၌ ရှိုက်ခဲလေသည်။ လက်နှစ်ဖက် ယှက်၍ ဂူဟသည် နှိမ့်ချသော စကားများ ပြောကြားလေသည် - ရာဂူမျိုးနွယ်၏ ရတနာ၊ အကျွန်ုပ်၏ တောင်းဆိုမှုကို ကြားလော့။ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်နှင့်အတူ နေပါကာ လမ်းကို ပြသပါ၊ လေးရက်ကြာ သင့်ခြေတော်များကို ဝန်ဆောင်မှု ပြုခွင့်ပြုပါ။ ရာဂူမျိုးနွယ်၏ အရှင်ဖြစ်တော်မူသော သင် နေထိုင်မည့် မည်သည့်တောအုပ်တွင်မဆို အကျွန်ုပ်သည် လှပသော အမိုးအကာ ဆောက်လုပ်ပါမည်။ ထို့နောက် အကျွန်ုပ်သည် သင် ညွှန်ကြားသမျှ ပြုလုပ်ပါမည်၊ ရာဂူမျိုးနွယ်၏ သူရဲကောင်းကို သက်သေထားပါသည်။ ဂူဟ၏ သဘာဝကျသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို မြင်တော်မူသော ရာမသည် သူ့ကို မိတ်ဆွေအဖြစ် လက်ခံလေသည်၊ ဂူဟ၏ စိတ်နှလုံးသည် ဝမ်းမြောက်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။ ထို့နောက် ဂူဟသည် သူ၏ဆွေမျိုးများကို ခေါ်ယူ၍ အားလုံးကို ယူဆောင်လေသည်၊ သူတို့ကို ကျေနပ်စေပြီး ခွင့်ယူ၍ ထွက်ခွာလေသည်။
Verse 214 (दोहा/सोरठा)
तब गनपति सिव सुमिरि प्रभु नाइ सुरसरिहि माथ। सखा अनुज सिया सहित बन गवनु कीन्ह रधुनाथ।।104।।
ထို့နောက် ရာဂူမျိုးနွယ်၏ အရှင်သည် သိဝကို သတိရလျက် မြစ်ကို ဦးခေါင်းညွှတ်၍ ရိုသေစွာ ရှိခိုးကာ သူ၏မိတ်ဆွေ၊ သူ၏ညီနှင့် သီတာတို့နှင့်အတူ တောသို့ ခရီးထွက်လေသည်။
Verse 215 (चौपाई)
तेहि दिन भयउ बिटप तर बासू। लखन सखाँ सब कीन्ह सुपासू।। प्रात प्रातकृत करि रधुसाई। तीरथराजु दीख प्रभु जाई।। सचिव सत्य श्रध्दा प्रिय नारी। माधव सरिस मीतु हितकारी।। चारि पदारथ भरा भँडारु। पुन्य प्रदेस देस अति चारु।। छेत्र अगम गढ़ु गाढ़ सुहावा। सपनेहुँ नहिं प्रतिपच्छिन्ह पावा।। सेन सकल तीरथ बर बीरा। कलुष अनीक दलन रनधीरा।। संगमु सिंहासनु सुठि सोहा। छत्रु अखयबटु मुनि मनु मोहा।। चवँर जमुन अरु गंग तरंगा। देखि होहिं दुख दारिद भंगा।।
ထိုနေ့တွင် သူတို့သည် သစ်ပင်များနှင့် ပုံပင်များအောက်တွင် နားနေကြလေသည်၊ လက္ခဏာသည် သူ၏အဖော်များအားလုံးအတွက် သင့်လျော်သော အမိုးအကာများ ပြုလုပ်ပေးလေသည်။ မိုးလင်းသောအခါ မနက်ဖြန်ပြုလုပ်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ရာဂူမျိုးနွယ်၏ အရှင်သည် သွားရောက်၍ တီသတောင်းများ၏ ဘုရင်ကို ကြည့်ရှုလေသည်။ သူ၏အတိုင်ပင်ခံများမှာ သစ္စာနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ဖြစ်သည်၊ သူ၏ချစ်ခင်သော ဇနီးသည် မာဓဝကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်၊ သူ၏ကောင်းကျိုးကို အလိုရှိသော မိတ်ဆွေတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏ဘဏ္ဍာတိုက်သည် ဘဝ၏ ရည်မှန်းချက်လေးခုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်၊ သူ၏နိုင်ငံသည် သန့်ရှင်းသော မြေဖြစ်ပြီး အလွန်လှပသည်။ သူ၏နယ်ပယ်သည် မဖောက်မဖျက်နိုင်သော ခံတပ်ဖြစ်သည်၊ ခိုင်မာစွာ ခံစစ်ပြုလုပ်ထားပြီး လှပသည်၊ အိပ်မက်ထဲတွင်ပင် ရန်သူများ ဝင်ရောက်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ သူ၏တပ်မတော်သည် တီသတောင်းများအနက် အကောင်းဆုံးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်၊ အပြစ်များ၏ စုပေါင်းတပ်များကို ကျိုးပဲ့စေသော သူရဲကောင်းများဖြစ်ကြသည်၊ တိုက်ပွဲတွင် မတုန်မလှုပ် ရပ်တည်ကြသည်။ မြစ်ဆုံမှာ သူ၏ပလ္လင်ဖြစ်သည်၊ အလွန်ထင်ရှားပြောင်လက်သည်၊ မပျက်မစီးနိုင်သော ညောင်ပင်ကြီးသည် သူ၏ဘုရင့်ထီးဖြစ်သည်၊ ရသေ့များ၏ စိတ်နှလုံးများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ ယမုနာနှင့် ဂင်္ဂါမြစ်တို့၏ ရေလှိုင်းများသည် သူ၏ယပ်တောင်များဖြစ်ကြသည်၊ ၎င်းတို့ကို ကြည့်ရှုရုံဖြင့် ဝေဒနာနှင့် ဆင်းရဲခြင်းတို့သည် ပျက်စီးကုန်ကြသည်။
Verse 216 (दोहा/सोरठा)
सेवहिं सुकृति साधु सुचि पावहिं सब मनकाम। बंदी बेद पुरान गन कहहिं बिमल गुन ग्राम।।105।।
သူတော်ကောင်းတို့သည် စင်ကြယ်သောစိတ်ဖြင့် ထိုအရှင်ကို ဝတ်ကျေစွာ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ကြ၍ မိမိတို့၏ စိတ်ဆန္ဒအားလုံးကို ရရှိကြသည်။ ဝေဒကျမ်းများ၊ ပုရာဏကျမ်းများနှင့် ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ထိုအရှင်၏ အပြစ်ကင်းသော ဂုဏ်တော်များကို ပြည့်စုံစွာ ချီးကျူးသီဆိုကြသည်။
Verse 217 (चौपाई)
को कहि सकइ प्रयाग प्रभाऊ। कलुष पुंज कुंजर मृगराऊ।। अस तीरथपति देखि सुहावा। सुख सागर रघुबर सुखु पावा।। कहि सिय लखनहि सखहि सुनाई। श्रीमुख तीरथराज बड़ाई।। करि प्रनामु देखत बन बागा। कहत महातम अति अनुरागा।। एहि बिधि आइ बिलोकी बेनी। सुमिरत सकल सुमंगल देनी।। मुदित नहाइ कीन्हि सिव सेवा। पुजि जथाबिधि तीरथ देवा।। तब प्रभु भरद्वाज पहिं आए। करत दंडवत मुनि उर लाए।। मुनि मन मोद न कछु कहि जाइ। ब्रह्मानंद रासि जनु पाई।।
ပြယာဂ၏ ဘုန်းတော်ကို မည်သူသည် ဖော်ပြနိုင်ပါအံ့နည်း။ ထိုဘုန်းတော်သည် အပြစ်အမှောင်တိုက်ဟူသော ဆင်ကြီးကို ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးတတ်ပေသည်။ ဤသို့ တိရထဆရာဖြစ်သော လှပသော ထိုအရှင်ကို မြင်တွေ့၍ ရဂူမင်းသားဖြစ်သော သုခသမုဒ္ဒရာအရှင်သည် ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ရရှိတော်မူသည်။ သီတာနှင့် လက္ခဏာတို့အား မိမိ၏ အဖော်များအား တိရထရာဇာ၏ ကျေးဇူးဂုဏ်ကို အရှင်ကိုယ်တိုင် ဟောကြားသည့်အတိုင်း ပြောကြားတော်မူသည်။ ရိုသေစွာ ဦးချ၍ တောအုပ်၏ လှပသော ဥယျာဉ်များကို ကြည့်ရှုလျက် နှလုံးသွင်းသော ချစ်ခြင်းဖြင့် ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောကြားတော်မူသည်။ ဤနည်းဖြင့် ရောက်ရှိ၍ မြတ်သော အကျိုးကို ပေးတတ်သော မြစ်ဆုံကို ကြည့်ရှုတော်မူသည်။ ဝမ်းမြောက်စွာ ရေချိုး၍ သိဝ်နတ်မင်းကို ဝတ်ကျေစွာ ကိုးကွယ်ပူဇော်၍ တိရထနတ်ကို စည်းကမ်းတကျ ပူဇော်တော်မူသည်။ ထို့နောက် အရှင်သည် ဘရဒွါဇအထံသို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။ ရိုသေစွာ ဦးချ၍ ဆည်းကပ်သောအခါ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်သည် နှလုံးသားဖြင့် ဖက်တွယ်တော်မူသည်။ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်၏ နှလုံးသား၌ ဖြစ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို စကားဖြင့် မပြောနိုင်ပါ။ ဗြဟ္မာနန္ဒ၏ နေရာကို ရရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေသည်။
Verse 218 (दोहा/सोरठा)
दीन्हि असीस मुनीस उर अति अनंदु अस जानि। लोचन गोचर सुकृत फल मनहुँ किए बिधि आनि।।106।।
ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အရှင်ဖြစ်သော ထိုမုနိသည် နှလုံးသား၌ အလွန် ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ကောင်းမှု၏ အသီးအပွင့်သည် ဗြဟ္မာက ဆောင်ယူလာသကဲ့သို့ မိမိ၏ မျက်စိအောက်၌ ရောက်ရှိနေသည်ကို သိ၍ မင်္ဂလာဆုကို ပေးတော်မူသည်။
Verse 219 (चौपाई)
कुसल प्रस्न करि आसन दीन्हे। पूजि प्रेम परिपूरन कीन्हे।। कंद मूल फल अंकुर नीके। दिए आनि मुनि मनहुँ अमी के।। सीय लखन जन सहित सुहाए। अति रुचि राम मूल फल खाए।। भए बिगतश्रम रामु सुखारे। भरव्दाज मृदु बचन उचारे।। आजु सुफल तपु तीरथ त्यागू। आजु सुफल जप जोग बिरागू।। सफल सकल सुभ साधन साजू। राम तुम्हहि अवलोकत आजू।। लाभ अवधि सुख अवधि न दूजी। तुम्हारें दरस आस सब पूजी।। अब करि कृपा देहु बर एहू। निज पद सरसिज सहज सनेहू।।
သူတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မေးမြန်း၍ နေရာခင်းပေးတော်မူသည်။ ချစ်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်၍ ပြည့်စုံစွာ ကျေနပ်စေတော်မူသည်။ အမြစ်၊ အသီးနှင့် ကောင်းသော အညှောက်များကို ဆောင်ယူ၍ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်၏ နှလုံးသား၌ အမृတကဲ့သို့ ထင်သော အစာကို ပေးတော်မူသည်။ သီတာ၊ လက္ခဏာနှင့် အဖော်များသည် ဝမ်းမြောက်ကြ၍ ရာမသည် အမြစ်နှင့် အသီးများကို အလွန် နှစ်သက်စွာ စားသုံးတော်မူသည်။ ရာမသည် ပင်ပန်းခြင်းမှ ကင်း၍ သက်သာရာရတော်မူသည်။ ဘရဒွါဇသည် နူးညံ့သော စကားကို ပြောကြားတော်မူသည်။ ယနေ့တွင် ငါ၏ အကျင့်သီလသည် အသီးအပွင့်ကို ရသည်။ ယနေ့တွင် ငါ၏ ဘုရားဖူးခရီးသည် အသီးအပွင့်ကို ရသည်။ ယနေ့တွင် ငါ၏ ဘာဝနာ၊ ယောဂနှင့် တပ်မက်မှုကင်းခြင်းတို့သည် အသီးအပွင့်ကို ရသည်။ မင်္ဂလာရှိသော အားထုတ်မှုအားလုံးသည် ယနေ့တွင် ပြည့်စုံသည်။ အကြောင်းမူကား ရာမ၊ သင့်ကို ငါမြင်တွေ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤထက်ကျေးဇူးများသော အကျိုးနှင့် ချမ်းသာသော ပြည့်စုံမှုသည် အခြားမရှိပါ။ သင့်ကို မြင်တွေ့ခြင်းဖြင့် ငါ၏ မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပြည့်စုံသည်။ ယခု သနားကရုဏာပြု၍ ဤဆုတစ်ခုကို ပေးတော်မူပါ။ သင့်၏ ပဒုမ္မာကြာပွင့်ကဲ့သို့သော ခြေတော်နှစ်ချောင်းကို ချစ်ခြင်းဖြင့် မြင်တွေ့ခွင့်ပြုတော်မူပါ။
Verse 220 (दोहा/सोरठा)
करम बचन मन छाड़ि छलु जब लगि जनु न तुम्हार। तब लगि सुखु सपनेहुँ नहीं किएँ कोटि उपचार।।
သင်သည် ကိုယ်ကျင့်တရား၊ နှုတ်ကပတ်နှင့် စိတ်နှလုံးတို့၌ လိမ်လည်မှုကို မစွန့်လွှတ်မခြင်း ငါ၏ သားဖြစ်သည်မဟုတ်သမျှကာလပတ်လုံး၊ ဆေးဝါးကုသမှု သန်းပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်သော်လည်း အိပ်မက်၌ပင် ချမ်းသာကို မရှာဖွေနိုင်ပါ။
Verse 221 (चौपाई)
सुनि मुनि बचन रामु सकुचाने। भाव भगति आनंद अघाने।। तब रघुबर मुनि सुजसु सुहावा। कोटि भाँति कहि सबहि सुनावा।। सो बड सो सब गुन गन गेहू। जेहि मुनीस तुम्ह आदर देहू।। मुनि रघुबीर परसपर नवहीं। बचन अगोचर सुखु अनुभवहीं।। यह सुधि पाइ प्रयाग निवासी। बटु तापस मुनि सिद्ध उदासी।। भरद्वाज आश्रम सब आए। देखन दसरथ सुअन सुहाए।। राम प्रनाम कीन्ह सब काहू। मुदित भए लहि लोयन लाहू।। देहिं असीस परम सुखु पाई। फिरे सराहत सुंदरताई।।
ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်၏ စကားကို ကြားနာ၍ ရာမသည် ရှက်ရွံ့တော်မူသည်။ သို့သော် ချစ်ခြင်း၊ ဘက္ကတိနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့ဖြင့် နှလုံးသား ပြည့်နှက်တော်မူသည်။ ထိုအခါ ရဂူမင်းသားဖြစ်သော ကောင်းသော ကျော်ကြားမှုဖြင့် တောက်ပသော ထိုအရှင်သည် ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်အား နည်းပေါင်းများစွာဖြင့် အကြောင်းအရာအားလုံးကို ပြောကြားတော်မူသည်။ ထိုသည်မှာ ကြီးကျယ်လှပါသည်။ ဂုဏ်တော်အပေါင်းသည် သင့်နေအိမ်၌ နေထိုင်ကြသည်။ အကြောင်းမူကား ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်၊ သင်သည် အားလုံးကို ဤမျှ ရိုသေစွာ ဂုဏ်ပြုလေသည်။ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ရဂူမင်းသားတို့သည် အချင်းချင်း ရိုသေစွာ ဦးချကြသည်။ စကားဖြင့် မပြောနိုင်သော ချမ်းသာကို ခံစားကြသည်။ ဤအကြောင်းကို သိ၍ ပြယာဂတွင် နေထိုင်သော ရသေ့၊ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တစ်ပါးသော သူတို့သည် ဒသရထမင်းကြီး၏ လှပသော သားတော်များကို မြင်တွေ့ရန် ဘရဒွါဇ၏ ကျောင်းသို့ လာရောက်ကြသည်။ ရာမသည် အားလုံးကို ရိုသေစွာ ဦးချတော်မူသည်။ သူတို့သည် မျက်စိဖြင့် ရာမကို မြင်တွေ့၍ ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ မင်္ဂလာဆုကို ပေး၍ မြတ်သော ချမ်းသာကို ရရှိကြသည်။ ထို့နောက် ရာမ၏ အလှတရားကို ချီးကျူးလျက် ပြန်ကြသည်။
Verse 222 (दोहा/सोरठा)
राम कीन्ह बिश्राम निसि प्रात प्रयाग नहाइ। चले सहित सिय लखन जन मुददित मुनिहि सिरु नाइ।।108।।
ရာမသည် ညဉ့်အခါ၌ အနားယူတော်မူသည်။ နံနက်အခါ၌ ပြယာဂတွင် ရေချိုးတော်မူ၍ သီတာနှင့် လက္ခဏာတို့ကို အဖော်ပြု၍ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်အား ဦးချလျက် နှလုံးသား ဝမ်းမြောက်စွာ ခရီးထွက်တော်မူသည်။
Verse 223 (चौपाई)
राम सप्रेम कहेउ मुनि पाहीं। नाथ कहिअ हम केहि मग जाहीं।। मुनि मन बिहसि राम सन कहहीं। सुगम सकल मग तुम्ह कहुँ अहहीं।। साथ लागि मुनि सिष्य बोलाए। सुनि मन मुदित पचासक आए।। सबन्हि राम पर प्रेम अपारा। सकल कहहि मगु दीख हमारा।। मुनि बटु चारि संग तब दीन्हे। जिन्ह बहु जनम सुकृत सब कीन्हे।। करि प्रनामु रिषि आयसु पाई। प्रमुदित हृदयँ चले रघुराई।। ग्राम निकट जब निकसहि जाई। देखहि दरसु नारि नर धाई।। होहि सनाथ जनम फलु पाई। फिरहि दुखित मनु संग पठाई।।
ရာမသည် ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်အား ချစ်ခြင်းဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် မည်သည့်လမ်းဖြင့် သွားရမည်ကို မိန့်ကြားတော်မူပါ။ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်သည် နှလုံးသား၌ ပြုံးပြုံးလည်း ရာမအား ပြောကြားတော်မူသည်။ သင့်အတွက် လမ်းခရီးအားလုံးသည် လွယ်ကူသည်။ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ၏ တပည့်များကို ခေါ်ယူတော်မူသည်။ ကြားနာ၍ ငါးဆယ်ယောက်တို့သည် နှလုံးသား ဝမ်းမြောက်စွာ လာကြသည်။ သူတို့အားလုံးသည် ရာမအပေါ်၌ မတိမ်းမယိုင်း ချစ်ခြင်းကို ဆောင်ကြ၍ အသီးသီးက ဤသည်မှာ ငါတို့၏ လမ်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားကြသည်။ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုအခါ ညောင်ပင်ကြီးလေးပင်ကို အဖော်ပြု၍ ပေးလိုက်သည်။ ထိုညောင်ပင်ကြီးတို့သည် ဘဝများစွာ၌ ကောင်းမှုများစွာ ပြုခဲ့ကြသည်။ ရိုသေစွာ ဦးချ၍ ဉာဏီပုဂ္ဂိုလ်၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိ၍ ရဂူမင်းသားသည် နှလုံးသား ဝမ်းမြောက်စွာ ခရီးထွက်တော်မူသည်။ ရွာအနီးသို့ ရောက်ရှိ၍ ထွက်သွားသောအခါ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမတို့သည် မြင်တွေ့ရန် ပြေးလာကြသည်။ သူတို့သည် ချမ်းသာကြသည်။ ဘဝ၏ အသီးအပွင့်ကို ရရှိကြသည်။ သို့သော် ရာမသည် သူတို့ကို ပြန်လွှတ်သောအခါ နှလုံးသား စိုးရိမ်စွာ ပြန်ကြသည်။
Verse 224 (दोहा/सोरठा)
बिदा किए बटु बिनय करि फिरे पाइ मन काम। उतरि नहाए जमुन जल जो सरीर सम स्याम।।109।।
ညောင်ပင်ကြီးများကို နှိမ့်ချ၍ ခွင့်ပန်တောင်းလျက် နှလုံးသား၏ ဆန္ဒပြည့်စုံစွာဖြင့် ပြန်ကြသည်။ ယမုနာမြစ်ကို ကူး၍ ထိုမြစ်ရေ၌ ရေချိုးကြသည်။ သူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် မြစ်ကဲ့သို့ ညိုမဲလာသည်။
परम्परा में केवट-प्रसंग का पाठ ‘दास्य-भाव’ दृढ़ करता है और ‘भवसागर-तरण’ का स्मरण कराता है—विशेषतः नाम-स्मरण के साथ पढ़ने से शरणागति, निष्काम सेवा, और तीर्थ-भाव (अन्तःकरण-शुद्धि) की वृद्धि मानी जाती है।
सामान्य वैष्णव-परम्परा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-सम्पुट, अथवा ‘राम’ नाम का जप-सम्पुट (प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व/पश्चात) प्रचलित है; कुछ पाठ-परम्पराएँ ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-स्मरण को भी सम्पुट-रूप में रखती हैं।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.