Adhyaya 139
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः (Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca)
Upa-parva: Āpaddharma (Ethics in Calamity) — Viśvāmitra–Caṇḍāla Saṃvāda Episode
Yudhiṣṭhira opens by describing a world where dharma is inverted—boundaries breached, social trust broken, rulers and criminals oppress the populace, and famine-like conditions prevail—asking how a brāhmaṇa and a king should act without losing artha and dharma. Bhīṣma responds that social welfare and even the characteristics of the yugas are ‘rooted in the king,’ emphasizing governance as a causal foundation for public security, rainfall, health, and stability. He then cites an ancient precedent: at the junction of Tretā and Dvāpara, a twelve-year drought devastates settlements and interrupts ritual life; people scatter in hunger and fear. Viśvāmitra, starving, reaches a caṇḍāla settlement and, finding no alms, considers taking a portion of dog-meat stored there, reasoning that in calamity theft may become permitted as a last resort and that preserving life enables later dharmic practice. The caṇḍāla counters with objections grounded in purity norms, propriety, and the danger of rationalizing transgression; the debate turns on necessity, scriptural categories of permitted foods, precedent (e.g., Agastya and Vātāpi), and whether intention and absence of violence mitigate fault. Ultimately Viśvāmitra takes the meat; soon after, rain returns, and Bhīṣma concludes with a didactic maxim: one should, with disciplined intellect, use all lawful means to lift oneself from distress, aiming to live so that dharma can be pursued and merit accrued.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, शत्रुओं से घिरे राजा की ‘परम बुद्धि’ जानने की उत्कंठा से भीष्म से पूछते हैं—ऐसी कौन-सी नीति है जिससे राजा घिरकर भी मोह में न पड़े और अवसर न चूके। → भीष्म नीति-उपदेश को एक दृष्टान्त में बाँधते हैं: बिडाल (बिलाव) और चूहे का आख्यान। संकट में फँसे प्राणी ‘संधि’ का मुखौटा पहनते हैं; पर भीतर-भीतर स्वार्थ, भय और अवसरवाद काम करता रहता है। चूहा उतावले बिलाव को समय-ज्ञान और धैर्य का पाठ देता है—अकाले कर्म विनाशक है, सही क्षण ही विजय का द्वार है। → विश्वास और अविश्वास की रस्सी पर सबसे तीखा क्षण आता है: चूहा बिलाव की ‘अकृतप्रज्ञ’ नीति को पहचानकर उसे पथ्य वचन सुनाता है और साथ ही स्वयं भी सावधानी बरतता है—संधि केवल काम निकलने तक। तभी बाहरी खतरे (चाण्डाल/जन्मजात शत्रु) के आगमन से बिलाव भयाक्रान्त हो उठता है और चूहे से पूछता है—अब क्या करूँ? → चूहा और बिलाव, परस्पर-हित की अस्थायी संधि-सूत्र में बँधकर अपने-अपने प्राण बचाते हैं; उल्लू और नेवला जैसे अन्य शत्रु-प्राणी भी यह गठजोड़ देखकर लौट जाते हैं। कथा का निष्कर्ष नीति-वाक्य में सघन होता है—अविश्वसनीय पर विश्वास न करो, और विश्वसनीय पर भी अति-विश्वास न करो; क्योंकि विश्वास से ही भय जन्म लेता है और वही मूल काट देता है। → कथा के भीतर संधि सफल दिखती है, पर उपदेश का काँटा शेष रहता है—राजा किस सीमा तक ‘संधि’ करे कि वह सुरक्षा बने, आत्म-विनाश का मूल न बने?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। ्:॑॑ि अष्टात्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: शत्रुओंसे घिरे हुए राजाके कर्तव्यके विषयमें बिडाल और चूहेका आख्यान युधिछिर उवाच सर्वत्र बुद्धि: कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ । अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို ဘာရတမျိုးရိုး၏ အထွဋ်အမြတ်တော်မူသောသူ၊ သင်သည် အခြေအနေတိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးသော ဉာဏ်ပညာမှာ နှစ်မျိုးရှိကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ အန္တရာယ်မရောက်မီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ကာ ကာကွယ်တတ်သော ကြိုမြင်ဉာဏ်တစ်မျိုး၊ နှင့် အန္တရာယ်ပေါ်ပေါက်ပြီးနောက် ချက်ချင်းကာကွယ်နည်းကို စဉ်းစားတတ်သော အချိန်မီဉာဏ်တစ်မျိုး။ သို့ရာတွင် ပျင်းရိ၍ အလုပ်ကို နောက်ကျစေသော အချိန်ဆွဲဉာဏ်သည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်စေသည်ဟုလည်း သင်က ဆိုခဲ့သည်။»
Verse 2
तदिच्छामि परां श्रोतु बुद्धि ते भरतर्षभ । यथा राजा न मुहोत शत्रुभि: परिवारित:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို ဘာရတမျိုးရိုး၏ အထွဋ်အမြတ်တော်မူသောသူ၊ ရန်သူများက ဝိုင်းရံထားသော်လည်း ဘုရင်တစ်ပါး မမောဟမဖြစ်စေသော အမြင့်ဆုံး ဉာဏ်ပညာကို သင်ထံမှ ကြားလိုပါသည်။ အို ဘာရတမျိုးရိုး၏ အလှဆင်တော်မူသောသူ၊ ထိုဉာဏ်ပညာအကြောင်းကိုပင် ကျွန်ုပ် မေးမြန်းပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်အတွက် ရှင်းလင်းဖော်ပြပါ။»
Verse 3
धर्मार्थकुशलो राजा धर्मशास्त्रविशारद: । पृच्छामि त्वां कुरुश्रेष्ठ तन्मे व्याख्यातुमहसि
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ ဘာရတမျိုးရိုး၏ အလှဆင်တော်မူသောသူ၊ ကျွန်ုပ် သင့်ကို မေးမြန်းပါသည်။ ဓမ္မနှင့် အာဋ္ဌ (အကျိုးအမြတ်) တို့တွင် ကျွမ်းကျင်၍ ဓမ္မသတ်တမ်းများကို ကောင်းစွာ သိမြင်သော ဘုရင်တစ်ပါးသည် ရန်သူများက ဝိုင်းရံထားသော်လည်း မမောဟမဖြစ်စေသော ထိုနားလည်မှုကို ကျွန်ုပ်အား ရှင်းလင်းဖော်ပြပါ။»
Verse 4
शत्रुभि॑हुभिग्रस्तो यथा वर्तेत पार्थिव: । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वमेव यथाविधि,बहुत-से शत्रुओंका आक्रमण हो जानेपर राजाको कैसा बर्ताव करना चाहिये? यह सब कुछ मैं विधिपूर्वक सुनना चाहता हूँ
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ရန်သူများစွာ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အလွန်ဖိအားခံရ၍ အနိုင်ကျင့်ခံနေရသော မင်းတစ်ပါးသည် မည်သို့ အပြုအမူပြုသင့်သနည်း။ ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသော နည်းလမ်းတကျ အပြည့်အစုံကို ကြားလိုပါသည်»။
Verse 5
विषमस्थं हि राजानं शत्रव: परिपन्थिन: । बहवोडप्येकमुद्धर्तु यतन्ते पूर्वतापिता:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ရန်သူများ—လမ်းပြတ်ဓားပြများနှင့် အခြား ရန်လိုသူများ—က မင်းတစ်ပါးကို အကျပ်အတည်းထဲကျနေသည်ဟု မြင်လျှင်၊ သူတို့သည် အများအပြား စုပေါင်းကာ အကူအညီမဲ့ တစ်ဦးတည်းသော အုပ်စိုးရှင်ကို အမြစ်ဖြုတ်၍ လှဲချရန် ကြိုးပမ်းကြသည်၊ အထူးသဖြင့် ယခင်က သူ့လက်မှ အပြစ်ပေးခံခဲ့ရသူတို့ပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 6
सर्वत्र प्रार्थ्यमानेन दुर्बलेन महाबलै: । एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं भवेत् कथम्
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အားနည်းသော မင်းတစ်ပါးကို အင်အားကြီးသော အုပ်စိုးရှင်များက အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းရံကာ၊ တစ်ဦးချင်းစီက မိမိအခွင့်အရေးကို တောင်းဆို၍ ရနိုင်သမျှကို သိမ်းယူရန် အသင့်ဖြစ်နေကြသော်၊ အကူအညီမဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသူက ထိုအခြေအနေကို မည်သို့ ခိုင်မြဲစွာ ရင်ဆိုင်နိုင်မည်နည်း»။
Verse 7
कथं मित्रमरिं चापि विन्दते भरतर्षभ । चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे,राजा किस प्रकार मित्र और शत्रुको अपने वशमें करता है तथा उसे शत्रु और मित्रके बीचमें रहकर कैसी चेष्टा करनी चाहिये?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို ဘာရတမျိုး၏ အထွဋ်အမြတ်သူရဲကောင်း၊ မင်းတစ်ပါးသည် မိတ်ဆွေကိုလည်း ရန်သူကိုလည်း မည်သို့ မိမိဘက်သို့ ဆွဲယူနိုင်သနည်း။ ထို့ပြင် ရန်သူနှင့် မိတ်ဖက်အကြားတွင် ရပ်တည်ရမည့်အခါ၊ ထိုနေရာ၌ မည်သို့ လုပ်ဆောင်သင့်သနည်း»။
Verse 8
प्रज्ञातलक्षणे मित्रे तथैवामित्रतां गते । कथं तु पुरुष: कुर्यात् कृत्वा कि वा सुखी भवेत्
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အရင်က လက္ခဏာအထင်ရှားများကြောင့် မိတ်ဆွေဟု သိမှတ်ထားသူတစ်ဦးက ထိုနည်းတူပင် ရန်သူအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားလျှင်၊ သူ့အပေါ် လူတစ်ယောက်သည် မည်သို့ ပြုမူသင့်သနည်း။ ထို့ပြင် ဘာကို လုပ်ခြင်းဖြင့် စိတ်အေးချမ်း၍ ပျော်ရွှင်နိုင်မည်နည်း»။
Verse 9
विग्रहं केन वा कुर्यात् संधिं वा केन योजयेत् । कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेत बलवानपि
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ဘယ်သူနဲ့ ရန်ပြုသင့်သလဲ၊ ဘယ်သူနဲ့ သဘောတူစာချုပ် (သံဓိ) ချုပ်သင့်သလဲ။ ထို့ပြင် လူတစ်ယောက် အင်အားကြီးသော်လည်း ရန်သူများအလယ်တွင် တင်ထားခံရလျှင် အဲဒီနေရာမှာ မည်သို့ ပြုမူနေထိုင်သင့်သနည်း?»
Verse 10
एतद् वै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं परंतप । नैतस्य कश्रिद् वक्तास्ति श्रोता वापि सुदुर्लभ:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ရန်သူကို မီးလောင်စေသူအို၊ ဤအရာသည် လုပ်ငန်းတာဝန်အားလုံးအနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး တာဝန်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤသင်ခန်းစာကို ပြောပြနိုင်သူကို ရှာဖွေရခက်ပြီး၊ နားထောင်နိုင်သူပင် အလွန်ရှားပါးသည်။ ထို့ကြောင့် အဘိုးကြီးအို၊ အကြောင်းအရာကို စေ့စေ့စပ်စပ် စူးစမ်း၍ အားလုံးကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ။»
Verse 11
ऋते शान्तनवाद् भीष्मात् सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् । तदन्विष्य महाभाग सर्वमेतद् वदस्व मे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «သန္တနု၏သား ဘီရှ္မ—သစ္စာတည်ကြည်၍ အာရုံအင်္ဂါများကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ—ကို မလွဲလျှင် ဤအကြောင်းကို မှန်ကန်စွာ ရှင်းလင်းပြောနိုင်သူ မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် မဟာကံကောင်းသူအို၊ စေ့စေ့စပ်စပ် စူးစမ်းပြီး ဤအရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ၊ ရန်သူကို မီးလောင်စေသူအို၊ အဘိုးကြီးအို။ ဤလုပ်ငန်းသည် လုပ်ငန်းအားလုံးအနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ နားထောင်ရန် သင့်လျော်သူလည်း အလွန်ရှားပါးသည်။»
Verse 12
भीष्म उवाच त्वदयुक्तोडयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर सुखोदय: । शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ယုဓိဋ္ဌိရ၊ သားရေ၊ သင်၏ ထပ်မံမေးမြန်းမှုသည် သင့်လျော်၍ မှန်ကန်သည်။ ၎င်းသည် စစ်မှန်သော ချမ်းသာသုခ ပေါ်ထွန်းစေသည်။ သားရေ၊ အပြည့်အစုံ နားထောင်လော့—ကပ်ဘေးအချိန်၌ ဘာလုပ်သင့်သနည်းဟူသည် လျှို့ဝှက်ထားရသော အကြောင်းဖြစ်၍ လူအများ မသိကြ။ ဘာရတသားရေ၊ ဤလျှို့ဝှက်သင်ခန်းစာကို ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့။»
Verse 13
अमित्रो मित्रतां याति मित्र चापि प्रदुष्यति । सामर्थ्ययोगात् कार्याणामनित्या वै सदा गति:
ဘီရှ္မက ပြောသည်— လောကရေးရာများတွင် အခြေအနေများနှင့် စွမ်းရည်များ ပြောင်းလဲသွားသည့် အင်အားကြောင့် ရန်သူတစ်ဦးသည် မိတ်ဖြစ်လာနိုင်ပြီး၊ မိတ်ဆွေတစ်ဦးပင် ရန်လိုစိတ်ကြောင့် မညစ်ညမ်းသွားနိုင်သည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် ရန်သူနှင့် မိတ်ဆွေတို့၏ လမ်းကြောင်းသည် အမြဲတမ်း တည်ငြိမ်မနေဘဲ အခြေအနေအလိုက် အစဉ်ပြောင်းလဲနေသည်။
Verse 14
तस्माद् विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् । देशं कालं॑ च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्षये,अतः देश-कालको समझकर कर्तव्य-अकर्तव्यका निश्चय करके किसीपर विश्वास और किसीके साथ युद्ध करना चाहिये
ထို့ကြောင့် ယုံကြည်သင့်သည့်အခါနှင့် ပဋိပက္ခသို့ ဝင်ရောက်သင့်သည့်အခါကို သိထားရမည်။ နေရာနှင့် အချိန်ကို နားလည်ပြီးနောက် လုပ်သင့်သည်နှင့် မလုပ်သင့်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ကာ ထိုအပေါ်မူတည်၍ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူကို အားကိုးယုံကြည်ရမည်၊ သို့မဟုတ် အခြေအနေလိုအပ်သလို ဆန့်ကျင်ရမည်။
Verse 15
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्य च हितार्थिभि: । अमिन्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्या हि भारत
ဘိဿမက ဆိုသည်— အကျိုးစီးပွားအမှန်ကို ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ထားသော ပညာရှိတို့သည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းသင့်မြတ်ခြင်းကို အမြဲတမ်း ရှာဖွေရမည်။ လိုအပ်လာသော် ရန်သူနှင့်ပင် ငြိမ်းချမ်းရေး ချုပ်ဆိုရမည်—အို ဘာရတ—အကြောင်းမူကား အသက်ကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အမြဲတမ်း လိုက်နာရမည့် တာဝန်ဖြစ်၏။
Verse 16
यो हामित्रैर्नरो नित्यं न संदध्यादपण्डित: । न सो<र्थ प्राप्रुयात् किंचित् फलान्यपि च भारत
ဘိဿမက ဆိုသည်— အို ဘာရတ၊ အခြေအနေမရွေး ရန်သူနှင့် မည်သည့်ညှိနှိုင်းသဘောတူညီချက်မျှ မလုပ်လိုသော မိုက်မဲသူသည် မည်သည့်ရည်မှန်းချက်ကိုမျှ မအောင်မြင်နိုင်၊ အကျိုးရလဒ်တစ်စုံတစ်ရာကိုလည်း မရနိုင်။ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကျင့်အကြံ၌ အချိန်မီ သင့်မြတ်ခြင်းမရှိဘဲ တင်းမာသော ရန်လိုမှုသည် ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်ကိုပင် ဖျက်ဆီးတတ်၏။
Verse 17
यस्त्वमित्रेण संदध्यान्मित्रेण च विरुद्धयते । अर्थयुक्ति समालोक्य सुमहद् विन्दते फलम्
ဘိဿမက ဆိုသည်— အကျိုးအမြတ်ရနိုင်သော နည်းဗျူဟာကို မြင်သိ၍ မိမိရည်ရွယ်ချက်အတွက် အကျိုးရှိသည့်အခါ ရန်သူနှင့်ပင် သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်သူ၊ ထို့ပြင် မိတ်ဆွေများက လမ်းတားလာလျှင် မိတ်ဆွေကိုပင် ဆန့်ကျင်နိုင်သူသည် အလွန်ကြီးမားသော အကျိုးရလဒ်ကို ရရှိ၏။
Verse 18
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । मार्जारस्य च संवाद न्यग्रोधे मूषिकस्य च
ဤအကြောင်းအရာ၌လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်း ဥပမာပုံပြင်တစ်ပုဒ်ကို ကိုးကားကြသည်— နျဂ္ရောဓ (ဗညန်) သစ်ပင်နှင့် ဆက်နွယ်သော ကြောင်နှင့် ကြွက်တို့၏ ဆွေးနွေးစကားဝိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤပုံပြင်ကို ယခုဆွေးနွေးနေသော သဘောတရားကို ထင်ရှားစေရန် တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်၏။
Verse 19
वने महति कम्मिंश्चिन्न्यग्रोध: सुमहानभूत् । लताजालपरिच्छिन्नो नानाद्विजगणान्वित:,किसी महान् वनमें एक विशाल बरगदका वृक्ष था, जो लतासमूहोंसे आच्छादित तथा भाँति-भाँतिके पक्षियोंसे सुशोभित था
ဘီष္မက မိန့်တော်မူသည်– ကြီးမားသော တောအုပ်တစ်ခုအတွင်း၌ အလွန်ကြီးမားသော ညောင်ပင်တစ်ပင် ရပ်တည်နေ하였다။ လျှောပင်များ၏ ကွန်ယက်ကဲ့သို့သော အုပ်အုံဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်၊ မျိုးစုံသော ငှက်အုပ်များကလည်း အလှဆင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 20
स्कन्धवान् मेघसड्काश: शीतच्छायो मनोरम: । अरण्यमभितो जात: स तु व्यालमृगाकुल:
ဘီष္မက မိန့်တော်မူသည်– ထိုသစ်ပင်သည် ကိုင်းခက်များထူထဲ၍ စိမ်းလန်းသဖြင့် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။ အရိပ်သည် အေးမြ၍ သာယာလှသည်။ တောနား၌ ရပ်တည်နေသဖြင့် မြွေများနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များစွာ၏ အားကိုးရာ၊ စုဝေးရာ ဖြစ်လာ하였다။
Verse 21
तस्य मूलं समाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् । वसति सम महाप्राज्ञ: पलितो नाम मूषिक:,उसीकी जड़मे सौ दरवाजोंका बिल बनाकर पलित नामक एक परम बुद्धिमान् चूहा निवास करता था
ထိုသစ်ပင်၏ အမြစ်ကို အားကိုးကာ ပလိတဟု အမည်ရသော အလွန်ပညာရှိသော ကြွက်တစ်ကောင်သည် ဝင်ပေါက်တစ်ရာရှိသော အပေါက်ကို တူးဖော်၍ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်하였다။
Verse 22
शाखां तस्य समाश्रित्य वसति सम सुखं पुरा । लोमशो नाम मार्जार: पक्षिसंघातखादक:,उसी बरगदकी डालीपर पहले लोमश नामका एक बिलाव भी बड़े सुखसे रहता था। पक्षियोंका समूह ही उसका भोजन था
ဘီष္မက မိန့်တော်မူသည်– ထိုသစ်ပင်၏ ကိုင်းတစ်ကိုင်းကို အားကိုးကာ ယခင်က လောမသဟု အမည်ရသော ကြောင်တစ်ကောင်သည် အလွန်သက်သာစွာ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစာမှာ ငှက်အုပ်များပင် ဖြစ်하였다။
Verse 23
तत्र चागत्य चाण्डालो हारण्ये कृतकेतन: । प्रयोजयति चोन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ
ဘီष္မက မိန့်တော်မူသည်– ထိုနေရာသို့ စဏ္ဍာလတစ်ယောက် ရောက်လာ၍ ထိုတောအုပ်၌ နေအိမ်တည်ထောင်하였다။ နေ့စဉ် နေဝင်ပြီးနောက် ထိုနေရာသို့ သွားကာ ထောင်ချောက်ကို ချထား၍ ကြိုးများကို သင့်တော်ရာနေရာများတွင် တပ်ဆင်ပြီးလျှင် အိမ်သို့ ပြန်ကာ စိတ်အေးလက်အေး အိပ်စက်하였다။ မနက်ရောက်သော် ထိုနေရာသို့ ထပ်မံ သွားလာ하였다။
Verse 24
तत्र स्नायुमयान् पाशान् यथावत् संविधाय सः । गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ထိုနေရာ၌ ကြွက်ကြောကြိုးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ချည်နှောင်ကြိုးနှင့် ထောင်ချောက်တို့ကို သင့်တော်စွာ စီစဉ်တပ်ဆင်ပြီးနောက်၊ သူသည် မိမိ၏ တဲအိမ်သို့ ပြန်သွားကာ အေးချမ်းစွာ အိပ်ပျော်၏။ ညကာလ ကုန်လွန်၍ မိုးလင်းအာရုဏ်တက်လာသောအခါ ထိုနေရာသို့ ပြန်လာ၏»။
Verse 25
तत्र सम नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगा: । कदाचिदत्र मार्जारिस्त्वप्रमत्तो व्यबध्यत
ထိုနေရာ၌ ညတိုင်း အမျိုးမျိုးသော တိရစ္ဆာန်များသည် ထောင်ချောက်၌ အမြဲတမ်း ဖမ်းမိကြ၏။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံတွင် မသတိလစ်မှုကြောင့် ကြောင်ကိုယ်တိုင်ပင် ထိုချောက်၌ ဖမ်းမိသွား၏။
Verse 26
तस्मिन् बद्धे महाप्राणे शत्रौ नित्याततायिनि । त॑ काल॑ पलितो ज्ञात्वा प्रचचार सुनिर्भय:
အသက်အားကြီးမား၍ အမြဲတမ်း အကြမ်းဖက်ကျူးကျော်သူဖြစ်သော ထိုရန်သူကြီးကို ဖမ်းချုပ်ထားနိုင်သည့်အခါ၊ ပလိတသည် ထိုအချိန်ကို သိရှိသဖြင့် မိမိ၏ မြေတွင်းမှ ထွက်လာကာ ဘေးမကြောက်ဘဲ အရပ်ရပ် လှည့်လည်သွားလာလေ၏။
Verse 27
तेनानुचरता तस्मिन् वने विश्वस्तचारिणा । भक्ष्यं मृगयमाणेन चिराद् दृष्टं तदामिषम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ထိုတောအတွင်း ယုံကြည်မှုတိုးလာကာ လှည့်လည်သွားလာ၍ အစာရှာနေစဉ်၊ အချိန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် ထောင်ချောက်ပေါ်တွင် ဖြန့်ကျက်ထားသော အမဲသားကို တွေ့မြင်လေ၏။ ထောင်ချောက်ပေါ်သို့ တက်ကာ ကြွက်သည် ထိုအမဲသားကို စားလေ၏»။
Verse 28
स तमुन्माथमारुह्मु तदामिषमभक्षयत्,उस वनमें विश्वस्त होकर विचरते तथा आहारकी खोज करते हुए उस चूहेने बहुत देरके बाद वह माँस देखा, जो जालपर बिखेरा गया था। चूहा उस जालपर चढ़कर उस मांसको खाने लगा
ထိုအခါ သူသည် ထောင်ချောက်ပေါ်သို့ တက်၍ ထိုအမဲသားကို စားလေ၏။
Verse 29
तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् । आमिषे तु प्रसक्त: स कदाचिदवलोकयन्,जालके ऊपर मांस खानेमें लगा हुआ वह चूहा अपने शत्रुके ऊपर मन-ही-मन हँस रहा था। इतनेहीमें कभी उसकी दृष्टि दूसरी ओर घूम गयी
ဘိဿမက ဆိုသည်– «အောက်တွင် ချည်နှောင်ခံထားရသော ပြိုင်ဘက်ကို စိတ်ထဲက ရယ်မောလျက်၊ ကြွက်သည် လှည့်စားအစာ (အသား) ထဲတွင် စွဲလန်းသွား၏။ စားသောက်ရာတွင် အာရုံစိုက်နေစဉ် တစ်ခဏမှာ အခြားဘက်သို့ မျက်စိလှည့်ကြည့်မိသဖြင့်—ပေါ့ပေါ့ဆဆနှင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်လွန်ကဲမှုကြောင့် အခြေအနေပြောင်းလဲရန် အကြောင်းကောင်း ဖြစ်လာ၏။»
Verse 30
अपश्यदपरं घोरमात्मन: शत्रुमागतम् | शरप्रसूनसड्काशं महीविवरशायिनम्
ဘိဿမက ဆိုသည်– «ထို့နောက် သူသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် အခြားရန်သူတစ်ဦး လာရောက်နေသည်ကို မြင်၏။ ၎င်းသည် śara မြက်ပန်းကဲ့သို့ မဲညိုရောင်ဖြစ်ပြီး၊ မြေထဲတွင် အပေါက်ဖောက်ကာ ထိုအတွင်း၌ ပုန်းအိပ်တတ်သူ ဖြစ်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် အန္တရာယ်သည် ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ဆက်တိုက် ပေါ်လာနိုင်ကြောင်းနှင့်၊ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် ပုန်းကွယ်နေသော ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် သတိနှင့် ခွဲခြားသိမြင်မှု လိုအပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြ၏။»
Verse 31
नकुलं हरिणं नाम चपलं॑ ताम्रलोचनम् | तेन मूषिकगन्धेन त्वरमाणमुपागतम्
ဘိဿမက ဆိုသည်– «နကူလ (မြွေဖမ်းတိရစ္ဆာန်—mongoose) တစ်ကောင်ရှိ၏။ လျင်မြန်သွက်လက်ပြီး မျက်လုံးသည် ကြေးနီရောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ ‘ဟရိဏ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် လူသိများ၏။ ကြွက်နံ့ကို ရသဖြင့် အလျင်အမြန် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ၏။»
Verse 32
भक्ष्यार्थ संलिहानं तं भूमावूर्ध्वमुखं स्थितम् । शाखागतमरिं चान्यमपश्यत् कोटरालयम्
ဘိဿမက ဆိုသည်– «အစာရှာလျက် သူသည် တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင် မြေပေါ်တွင် မျက်နှာကို အပေါ်သို့ မော့ထားကာ ရှိနေသည်ကို မြင်၏။ ထို့ပြင် အခြားရန်သူတစ်ကောင်သည် ကိုင်းပေါ်တွင် နေ၍ သစ်ပင်အပေါက် (ကိုတာ) ထဲတွင် အိမ်တည်နေသည်ကိုလည်း မြင်၏။»
Verse 33
गतस्य विषयं तत्र नकुलोलूकयोस्तथा
ဘိဿမက ဆိုသည်– «ထိုနေရာ၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှအကြောင်းကိုလည်း ပြောဆိုကြ၏—အထူးသဖြင့် နကူလနှင့် ဥလူက (ဇီးကွက်) တို့၏ အရေးအရာပင် ဖြစ်သည်။»
Verse 34
अथास्यासीदियं चिन्ता तत् प्राप्प सुमहद् भयम् । न्यौले और उल्लू--दोनोंका लक्ष्य बने हुए उस चूहेको बड़ा भय हुआ। अब उसे इस प्रकार चिन्ता होने लगी-- ।। आपपशद्यस्यां सुकष्टायां मरणे प्रत्युपस्थिते
ဘိဿမက ပြောသည်– ထိုအခါ သူ၏စိတ်ထဲ၌ အလွန်ကြီးမားသော စိုးရိမ်ပူပန်မှု ပေါ်ထွန်းလာ၍ ကြောက်ရွံ့မှုကြီးစွာက လွှမ်းမိုးသွားသည်။ မုန်ဂုစ်နှင့် ငှက်အူး နှစ်ဖက်စလုံး၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်သွားသော ကြွက်သည် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှုကြီးစွာဖြင့် လုံးဝတုန်လှုပ်သွား၏။ ထိုကဲ့သို့ ဆိုးရွားသော အပဒ်အန္တရာယ်အတွင်း၊ သေမင်းက နီးကပ်စွာ ရပ်တည်နေချိန်၌ သူသည် ဤသို့ စဉ်းစားလာသည်။
Verse 35
स तथा सर्वतो रुद्धः सर्वत्र भयदर्शन:
ဘိဿမက ပြောသည်– ထိုသို့ အရပ်ရပ်မှ ပိတ်ဆို့ခံရ၍ သူသည် လှည့်ရာတိုင်း၌ ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာသည်။ အရပ်အနှံ့ အန္တရာယ်ကိုသာ မြင်နေရပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသူတို့အတွက်လည်း ကြောက်ရွံ့ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်တစ်ရပ် ဖြစ်သွား၏။
Verse 36
आपद्विनाशभूयिष्ठ गर्त: कार्य हि जीवितम्
ဘိဿမက ပြောသည်– «အပဒ်အန္တရာယ်ကာလ၌ အသက်ရှင်ခြင်းကိုယ်တိုင်က ပျက်စီးခြင်းအန္တရာယ် လွှမ်းမိုးနေသော နက်ရှိုင်းသည့် ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် လုပ်ဆောင်ရာတွင် အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အသက်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်ရမည်»။
Verse 37
गतं मां सहसा भूमिं नकुलो भक्षयिष्यति
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါ ပျောက်ကွယ်သွားလျှင် မြေကြီးကို ‘နကူလာ’ က ချက်ချင်းပင် စားသုံးဖျက်ဆီးလိမ့်မည်»။ အကြောင်းအရာအရ ဤစကားသည် စိုးရိမ်သတိပေးချက်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသော အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် အုပ်ထိန်းသူ ပျောက်ကွယ်သွားသောအခါ ထိန်းမနိုင်သော လှုပ်ရှားမှုများ—ဤနေရာတွင် အမည်တစ်ခုဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသည့် အင်အား—က နိုင်ငံတော်ကို လျင်မြန်စွာ အ乱နှောင့်အယှက်နှင့် အန္တရာယ်သို့ ဆွဲခေါ်နိုင်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။
Verse 38
न त्वेवास्मद्विधः प्राज्ञ: सम्मोहं गन्तुमरहति
ဘိဿမက ပြောသည်– «သို့သော် ငါတို့ကဲ့သို့ ပညာရှိတစ်ဦးသည် မောဟသို့ ကျရောက်သင့်မဟုတ်»။
Verse 39
करिष्ये जीविते यत्नं यावद् युक्त्या प्रतिग्रहात् | “तथापि मुझ-जैसे बुद्धिमानूको घबराना नहीं चाहिये। अतः: जहाँतक युक्ति काम देगी, परस्पर सहयोगका आदान-प्रदान करके मैं जीवन-रक्षाके लिये प्रयत्न करूँगा ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မှန်ကန်သော အကြောင်းအရာကို ဆင်ခြင်နိုင်သမျှကာလပတ်လုံး ငါသည် အပြန်အလှန် ကူညီထောက်ပံ့ခြင်းကို လက်ခံ၍လည်း ပေး၍လည်း အသက်ကို ကာကွယ်ရန် ကြိုးစားမည်။ အကြောင်းမူကား ဉာဏ်ပညာရှိ၍ နီတိ-ရှာစတြာ (အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကျင့်သိက္ခာ၏ သိပ္ပံ) တွင် ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှိသည် ကြီးမား၍ ကြောက်မက်ဖွယ်သော ဘေးအန္တရာယ်ကြုံရသော်လည်း ထိုဘေးထဲသို့ မနစ်မြုပ်ဘဲ ထွက်မြောက်ရန် အားထုတ်တတ်သည်»။
Verse 40
निमज्जत्यापदं प्राप्प महतीं दारुणामपि,“बुद्धिमान, विद्वान् और नीतिशास्त्रमें निपुण पुरुष भारी और भयंकर विपत्तिमें पड़नेपर भी उसमें डूब नहीं जाता है--उससे छूटनेकी चेष्टा करता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကြီးမား၍ ကြောက်မက်ဖွယ်သော ဘေးအန္တရာယ်တစ်ရပ် သူ့အပေါ် ကျရောက်လာသော်လည်း ပညာရှိ—သင်ယူထား၍ မှန်ကန်သော အကျင့်အကြံ၏ သိပ္ပံတွင် ကျွမ်းကျင်သူ—သည် ထိုဘေးထဲသို့ မနစ်မြုပ်ဘဲ၊ ထွက်မြောက်ရန် ကြိုးစားသည်။ သင်ခန်းစာမှာ ဉာဏ်နှင့် သီလဓမ္မဆိုင်ရာ ခွဲခြားသိမြင်မှုက အကျပ်အတည်းတွင် လူကို တည်ငြိမ်စေပြီး ဒုက္ခကို စိတ်ပျက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်းရှိသော အားထုတ်မှု၏ လယ်ကွင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်»။
Verse 41
न त्वन्यामिह मार्जाराद् गतिं पश्यामि साम्प्रतम् । विषमस्थो हायं शत्रु: कृत्यं चास्य महन्मया
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ယခုအချိန်တွင် ငါ့အတွက် ဤကြောင်ကို အားကိုးခြင်းမှတပါး အခြားလမ်းမမြင်တော့။ ၎င်းသည် ငါ၏ အပြင်းအထန် ရန်သူဖြစ်သော်လည်း ယခု၎င်းကိုယ်တိုင်လည်း အလွန်ပြင်းထန်သော အကျပ်အတည်းထဲတွင် ကျရောက်နေသည်။ ထို့ပြင် ငါ့အားဖြင့် ၎င်းအတွက်လည်း ကြီးမားသော အကူအညီတစ်ရပ် ပြုနိုင်မည်»။
Verse 42
जीवितार्थी कथं त्वद्य शत्रुभि: प्रार्थितस्त्रिभि: । तस्मादेनमहं शत्रुं मार्जार संश्रयामि वै
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အသက်ကို ကာကွယ်လိုသော ငါသည် ယနေ့ သုံးဦးသော ရန်သူတို့က ငါ့ကို ချောင်းမြောင်းနေချိန်တွင် မည်သို့ ပြုရမည်နည်း။ ထို့ကြောင့် ငါသည် ဤရန်သူပင်ဖြစ်သော ကြောင်ကိုပင် ခိုလှုံမည်»။
Verse 43
नीतिशास्त्रं समाश्रित्य हितमस्योपवर्णये । येनेमं शत्रुसंघातं मतिपूर्वेण वजचये,“आज नीतिशास्त्रका सहारा लेकर इसके हितका वर्णन करूँगा जिससे बुद्धिके द्वारा इस शत्रुसमुदायको धोखा देकर बच जाऊँगा
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ယနေ့ ငါသည် နီတိ-ရှာစတြာကို အားကိုး၍ ၎င်းအတွက် အကျိုးရှိရာကို ဖော်ပြမည်။ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် ဉာဏ်၏ မဟာဗျူဟာဖြင့် ဤရန်သူအစုအဝေးကို လှည့်စားကာ ငါလွတ်မြောက်နိုင်မည်»။
Verse 44
अयमत्यन्तशत्रुमें वैषम्यं परमं गत: । मूढो ग्राहयितुं स्वार्थ सड्भत्या यदि शक््यते
ဘိဿမက ပြောသည်– «ဤသူသည် အမှန်တကယ် ငါ၏ အပြင်းထန်ဆုံး ရန်သူဖြစ်၏။ ယခုမူ အလွန်အမင်း ဒုက္ခအကျပ်အတည်းထဲသို့ ကျရောက်နေ၏။ သို့ရာတွင် ဖြစ်နိုင်လျှင် ဤမိုက်မဲသူကို မိတ်ဖက်သဘောတူညီမှုဖြင့် ဆွဲခေါ်ကာ ငါ့အကျိုးကို ဆောင်ရွက်မည့် လမ်းကြောင်းကို လက်ခံစေဖို့ ကြိုးစားမည်»။
Verse 45
कदाचिद् व्यसन प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह । बलिना संनिकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रह:
ဘိဿမက ပြောသည်– «တစ်ခါတစ်ရံ ကပ်ဘေးဒုက္ခ ကျရောက်လာသောအခါ ငါနှင့်ပင် ငြိမ်းချမ်းရေး ချုပ်ဆိုသင့်၏။ အင်အားကြီးသော ရန်သူက နီးကပ်လာသော် ရန်သူ၏ အကာအကွယ် သို့မဟုတ် မိတ်ဖက်အဖြစ် လက်ခံယူရခြင်းပင် လိုအပ်လာနိုင်သည်»။
Verse 46
श्रेष्ठो हि पण्डित: शत्रुर्न च मित्रमपण्डित:
ဘိဿမက ပြောသည်– «ပညာရှိသော ရန်သူက ပိုကောင်း၏။ မိုက်မဲသူသည် မိတ်ဆွေမဟုတ်»။ ဤစကားသည် အကျိုးစီးပွားအတွက် ချစ်ခင်မှုသာမက သေချာသော ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ခွဲခြားသိမြင်မှုက ပိုယုံကြည်ထိုက်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။ မိုက်မဲမှုသည် မိတ်ဆွေဟန်ဆောင်သော်လည်း အန္တရာယ်နှင့် အဓမ္မသို့ ဆွဲခေါ်နိုင်သည်။
Verse 47
हन्तास्मै सम्प्रवक्ष्यामि हेतुमात्माभिरक्षणे
ဘိဿမက ပြောသည်– «ကောင်းပြီ—ယခု ငါသည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရာ၌ အကြောင်းရင်းနှင့် လမ်းညွှန်သဘောတရားကို သူ့အား ထင်ရှားစွာ ရှင်းပြမည်»။
Verse 48
एवं विचिन्तयामास मूषिक: शरत्रुचेष्टितम्
ထို့နောက် ကြွက်သည် ရန်သူ၏ လှုပ်ရှားမှုကို သေချာစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်하였다။ မိမိရည်ရွယ်ချက်ကို အောင်မြင်စေမည့် နည်းလမ်းကို မှန်ကန်စွာ သိရှိပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး (သံဓိ) နှင့် ပဋိပက္ခ (ဝိဂ္ဂဟ) တို့၏ အချိန်အခါကို ခွဲခြားတတ်သူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သူသည် ကြောင်ကို နှစ်သိမ့်ကာ ချိုသာသော စကားဖြင့် ပြောလေ၏—နူးညံ့သဘောအောက်တွင် မဟာဗျူဟာကို ဖုံးကွယ်လျက်။
Verse 49
ततोड<र्थगतितत्त्वज्ञ: संधिविग्रहकालवित् | सान्त्वपूर्वमिदं वाक््यं मार्जारं मूषिकोडब्रवीत्
ထို့နောက် ကြွက်သည်—အကျိုးအမြတ်၏လမ်းကြောင်းနှင့် ထိရောက်သောနည်းလမ်းတို့၏ သဘောတရားကို အမှန်တကယ်သိမြင်သူ၊ မိတ်ဖက်ဖွဲ့သင့်ချိန်နှင့် တိုက်ခိုက်သင့်ချိန်ကို ခွဲခြားသိသူ—ရန်သူ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို စိစစ်စဉ်းစား하였다။ အရင်ဆုံး စိတ်ပြေစေလို၍ သူသည် ကြောင်အား သဘောတူညီစေသော ချိုမြိန်သည့်စကားဖြင့် ပြောဆိုကာ၊ ပိုမိုကြမ်းတမ်းသည့်လမ်းမတိုင်မီ စည်းကမ်းနှင့် မဟာဗျူဟာအရ သံတမန်ရေးကို ပထမဆုံးတံခါးဖွင့်အဖြစ် ရွေးချယ်하였다။
Verse 50
सौहदेनाभि भाषे त्वां कच्चिन्मार्जार जीवसि । जीवितं हि तवेच्छामि श्रेय: साधारणं हि नौ
ဘိဿမက ပြောသည်– «မိတ်သဘောဖြင့်ပင် ငါသည် သင့်ကို စကားပြော၏၊ အို ကြောင်ရေ—သင် ယခုတိုင် အသက်ရှင်နေသလော။ သင့်အသက်ကို အမှန်တကယ် ထိန်းသိမ်းထားစေလို၏၊ အကြောင်းမူ သင်၏အသက်ရှင်နေခြင်း၌ ငါနှင့်သင် နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အကျိုးကောင်းတူညီစွာ ပါရှိသဖြင့်»။
Verse 51
न ते सौम्य भयं कार्य जीविष्यसि यथासुखम् | अहं त्वामुद्धरिष्यामि यदि मां न जिघांससि
ဘိဿမက ပြောသည်– «သဘောနူးညံ့သူရေ၊ မကြောက်ပါနှင့်။ သင်သည် သက်သာချမ်းသာစွာ နေရလိမ့်မည်။ ငါ့ကို သတ်လိုသော ဆန္ဒကို စွန့်လွှတ်ပါက ငါသည် ဤအန္တရာယ်မှ သင့်ကို ကယ်တင်မည်»။
Verse 52
अस्ति ककश्रिदुपायोअत्र दुष्कर: प्रतिभाति मे । येन शक््यस्त्वया मोक्ष: प्राप्तुं श्रेयस्तथा मया
ဘိဿမက ပြောသည်– «ဤကိစ္စတွင် ငါ့စိတ်ထဲ ပေါ်လာသော နည်းလမ်းတစ်ခု ရှိသည်—ခက်ခဲသကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် သင်သည် ဤဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ငါလည်း အမှန်တကယ် အကျိုးရှိသော ကောင်းကျိုးကို ရနိုင်မည်»။
Verse 53
मयाप्युपायो दृष्टोडयं विचार्य मतिमात्मन: । आत्मार्थ च त्वदर्थ च श्रेयः साधारणं हि नौ
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါ့အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းကောင်း စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက် ငါနှင့်သင် နှစ်ဦးစလုံးအတွက် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ငါတွေ့ရှိ하였다။ ထိုလမ်းကြောင်းသည် ငါ့အကျိုးနှင့် သင့်အကျိုးကို တပြိုင်နက်တည်း ဆောင်ရွက်ပေး၏။ အကျိုးကောင်းသည် တစ်ဖက်တည်းမဟုတ်ဘဲ ငါတို့နှစ်ဦးအတွက် မျှဝေထားသော အကျိုးဖြစ်သည်»။
Verse 54
इदं हि नकुलोलूकं पापबुद्धयाभिसंस्थितम् | न धर्षयति मार्जार तेन मे स्वस्ति साम्प्रतम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကြည့်လော့၊ ကြောင်ရေ—ဒီမှာ မင်ဂုစ်နဲ့ ငှက်ညို (အော်လ်) တို့က အပြစ်စိတ်နဲ့ နေရာယူထားကြပြီ။ ငါ့ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ စောင့်ကာ ချောင်းနေကြတယ်။ သူတို့ မတိုက်ခိုက်သေးသရွေ့ ငါက ယခုခဏတော့ လုံခြုံနေသေးတယ်»။
Verse 55
कूजंश्वपलनेत्रो5यं कौशिको मां निरीक्षते | नगशाखाग्रग: पापस्तस्याहं भृशमुद्धविजे,“यह चंचल नेत्रोंवाला पापी उल्लू वृक्षकी डालीपर बैठकर “हू हू” करता मेरी ही ओर घूर रहा है। उससे मुझे बड़ा डर लगता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဒီအပြစ်သား ငှက်ညိုက မျက်လုံးတွေ လှုပ်ရှားလျက် မျက်တောင်ခတ်ခတ်နဲ့ သစ်ကိုင်းထိပ်ပေါ်မှာ ထိုင်ပြီး ‘ဟူး ဟူး’ လို့ အော်ကာ ငါ့ကို တည့်တည့် စိုက်ကြည့်နေတယ်။ ငါက အလွန်ကြောက်ရွံ့နေတယ်»။
Verse 56
सतां साप्तपदं मैत्रं स सखा मे5सि पण्डित: । सांवास्यकं करिष्यामि नास्ति ते भयमद्य वै
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သီလရှိသူတို့အကြားမှာတော့ ခြေလှမ်း ခုနစ်လှမ်း အတူလျှောက်ရုံနဲ့ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြတယ်။ ငါနဲ့ မင်းက ဒီမှာ အတူတကွ နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်လာတာ ကြာပြီမို့ မင်းဟာ ငါ့ရဲ့ ပညာရှိ မိတ်ဆွေပါ။ အတူနေထိုင်ခဲ့သူအပေါ် ထမ်းဆောင်ရမယ့် မိတ်ဆွေဓမ္မကို ငါမလွဲမသွေ ပြုမယ်။ ထို့ကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး မင်းမှာ ကြောက်စရာ မရှိတော့ဘူး»။
Verse 57
न हि शक्तो5सि मार्जार पाशं छेत्तुं मया विना | अहं छेत्स्यामि पाशांस्ते यदि मां त्वं न हिंससि
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကြောင်ရေ! ငါ့အကူအညီမရှိဘဲ မင်း ဒီကြိုးချည်ကို မဖြတ်နိုင်ဘူး။ မင်း ငါ့ကို မထိခိုက်စေဘူးဆိုရင် မင်းရဲ့ ချည်နှောင်မှုအားလုံးကို ငါ ဖြတ်ပေးမယ်»။
Verse 58
त्वमश्रितो द्रुमस्याग्रं मूलं त्वहमुपाश्रित: । चिरोषितावुभावावां वृक्षेडस्मिन् विदितं च ते
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မင်းက ဒီသစ်ပင်ရဲ့ ထိပ်ပိုင်းမှာ ခိုလှုံနေတယ်၊ ငါကတော့ အမြစ်ဘက်မှာ ခိုလှုံနေတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ငါတို့နှစ်ယောက်လုံး ဒီသစ်ပင်ကို အားထားပြီး ကြာရှည်စွာ နေထိုင်လာကြတာ—ဒီအကြောင်းကို မင်းလည်း သိပြီးသားပဲ»။
Verse 59
यस्मिन्नाश्वासते कश्चिद् यश्न नाश्वसिति क्वचित् | न तौ धीरा: प्रशंसन्ति नित्यमुद्धिग्नमानसौ
မည်သူမျှ မယုံကြည်သောသူ၊ ထို့ပြင် သူကိုယ်တိုင်လည်း အခြားသူကို မယုံကြည်သောသူ—ထိုနှစ်ဦးကို စိတ်တည်ငြိမ်သော ပညာရှိတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ မချီးမွမ်းကြ။ အကြောင်းမှာ သူတို့၏စိတ်သည် အမြဲတမ်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုဖြင့် တုန်လှုပ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 60
तस्माद् विवर्धतां प्रीतिर्नित्यं संगतमस्तु नौ । कालातीतमिहार्थ तु न प्रशंसन्ति पण्डिता:
ထို့ကြောင့် ငါတို့အကြား ချစ်ခင်မေတ္တာသည် အမြဲတမ်း တိုးပွားပါစေ၊ ငါတို့၏ပေါင်းသင်းမှုလည်း နေ့စဉ်မပြတ် တည်မြဲပါစေ။ အလုပ်တစ်ခု၏ သင့်တော်သောအချိန်ကာလ ကုန်လွန်သွားပြီးနောက် ထိုနောက်ကျသောကြိုးပမ်းမှုကို ပညာရှိတို့ မချီးမွမ်းကြ။
Verse 61
अर्थयुक्तिमिमां तत्र यथाभूतां निशामय । तव जीवितमिच्छामि त्वं ममेच्छसि जीवितम्
ဤအကြောင်းပြချက်ကို ဤအခြေအနေအတိုင်း အမှန်အကန် နားထောင်လော့။ ငါသည် သင်၏အသက်ကို ကာကွယ်လို၏၊ သင်လည်း ငါ၏အသက်ကို ကာကွယ်လို၏။
Verse 62
कश्चित् तरति काछ्ेन सुगम्भीरां महानदीम् । स तारयति तत् काष्ठं स च काछेन तार्यते
လူတစ်ယောက်သည် သစ်တုံးတစ်တုံးကို အားထား၍ နက်ရှိုင်းကြီးမားသော မြစ်ကို ကူးနိုင်၏။ ထိုသို့ကူးရာတွင် ထိုသစ်တုံးကိုလည်း တစ်ဖက်ကမ်းသို့ လုံခြုံစွာ ရောက်စေပြီး၊ ထိုသစ်တုံးကလည်း သူ့ကို ကူးမြောက်စေသော အထောက်အကူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 63
ईदृशो नौ समायोगो भविष्यति सुविस्तर: । अहं त्वां तारयिष्यामि मां च त्वं तारयिष्यसि,“इसी प्रकार हम दोनोंका यह संयोग चिरस्थायी होगा। मैं तुम्हें विपत्तिसे पार कर दूँगा और तुम मुझे आपत्तिसे बचा लोगे”
ထိုနည်းတူ ငါတို့၏ပေါင်းစည်းမှုသည် ရေရှည်တည်တံ့၍ ကျယ်ပြန့်သွားလိမ့်မည်။ ငါသည် သင့်ကို အန္တရာယ်ကာလများမှ ကူးမြောက်စေမည်၊ သင်လည်း အန္တရာယ်ရောက်လာသည့်အခါ ငါ့ကို ကာကွယ်ကယ်တင်မည်။
Verse 64
एवमुक्त्वा तु पलितस्तमर्थमुभयोहितम् । हेतुमद् ग्रहणीयं च कालापेक्षी न्यवेक्ष्य च
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် ပလိတသည် နှစ်ဖက်လုံးအတွက် အကျိုးရှိ၍ အကြောင်းပြချက်ပြည့်စုံကာ လက်ခံထိုက်သော အကြောင်းအရာကို ထုတ်ဖော်ပြောကြား하였다။ ထို့နောက် အချိန်သင့်တော်မှုနှင့် ပြန်ကြားချက်ကို စောင့်မျှော်လျက် ကြောင်ဘက်သို့ မျက်စိလှည့်ကြည့်하였다။
Verse 65
अथ सुत्याद्ठतं श्रुत्वा तस्य शत्रोर्विचक्षण: । हेतुमद् ग्रहणीयार्थ मार्जारो वाक्यमब्रवीत्,अपने उस शत्रुका यह युक्तियुक्त और मान लेने योग्य सुन्दर भाषण सुनकर बुद्धिमान् बिलाव कुछ बोलनेको उद्यत हुआ
ထို့နောက် မိမိ၏ရန်သူက ပြောသော အကြောင်းပြချက်ပြည့်စုံသည့် စကားကို ကြားပြီး အဓိပ္ပါယ်ကို နားလည်သဘောပေါက်သည့် ဉာဏ်ပညာရှိသော ကြောင်သည် ထိုစကားသည် ဟုတ်ကဲ့အကြောင်းပြချက်ရှိ၍ လက်ခံထိုက်ကြောင်း သိမြင်ကာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရန် ပြင်ဆင်၍ စကားဆို하였다။
Verse 66
बुद्धिमान् वाक्यसम्पन्नस्तद्वाक्यमनुवर्णयन् । स्वामवस्थां समीक्ष्याथ साम्नैव प्रत्यपूजयत्
ဉာဏ်ပညာပြည့်စုံ၍ စကားပြောရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော သူသည် ထိုစကားကို စိတ်ထဲတွင် အရင်ပြန်လည်ထပ်ဆို하였다။ ထို့နောက် မိမိအခြေအနေကို စိစစ်ပြီး သမာနီတိ (sāma—ညှိနှိုင်းသဘောတူညီရေး) ဖြင့်သာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကာ ကြွက်ကို အလွန်အမင်း ချီးမွမ်း하였다။
Verse 67
ततस्तीक्ष्णाग्रदशनो मणिवैदूर्यलोचन: । मूषिकं मन्दमुद्वीक्ष्य मार्जारो लोमशोडब्रवीत्
ဘိဿမက ပြောသည်—ထို့နောက် ရှေ့သွားများ ထက်မြက်၍ မျက်လုံးများသည် ဝိုင်ဒူရျ (vaidūrya) ရတနာကဲ့သို့ တောက်ပသော လောမရှ (Lomaśa) ဟူသော ကြောင်သည် ကြွက်ကို တဖြည်းဖြည်း တိုင်းတာသလို ကြည့်ပြီး စကားဆို하였다။
Verse 68
नन्दामि सौम्य भद्र ते यो मां जीवितुमिच्छसि । श्रेयक्ष॒ यदि जानीषे क्रियतां मा विचारय
«အို သောမ്യ၊ ကောင်းမြတ်သူရေ—ငါ့ကို အသက်ရှင်စေလိုသော သင်ကို ငါ ဝမ်းမြောက်၍ ချီးကျူး၏။ သင်၌ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ။ ငါတို့၏ အကျိုးကောင်းကို ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် နည်းလမ်းကို သင်သိလျှင် ထိုအရာကို ပြုလုပ်လော့—စိတ်ထဲတွင် အခြားသံသယ မထားနှင့်»။
Verse 69
अहं हि भृशमापतन्नस्त्वमापन्नतरो मम । द्वयोरापन्नयो: संधि: क्रियतां मा चिराय च
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဒုက္ခအတွင်း ကျရောက်နေပြီး၊ သင်သည် ငါထက်ပင် ပိုမိုဆိုးရွားသော အခက်အခဲထဲတွင် ရောက်နေသည်။ ငါတို့နှစ်ဦးလုံး ကပ်ဘေးအတွင်း ရပ်တည်နေသဖြင့်၊ ငါတို့အကြား ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးကို ချက်ချင်း ပြုလုပ်ကြစို့—နှောင့်နှေးမနေစေနှင့်»။
Verse 70
विधास्ये प्राप्तकालं यत् कार्य सिद्धिकरं विभो । मयि कृच्छाद् विनिर्मुक्ते न विनड्क्ष्यति ते कृतम्
ဘိဿမက ပြောသည်– «အာဏာကြီးရှင် မဟာသခင်၊ အချိန်တော်တန်လာသောအခါ သင်၏ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံစေမည့် အလုပ်မှန်သမျှကို ငါ မလွဲမသွေ လုပ်ဆောင်မည်။ ဤဒုက္ခမှ ငါ လွတ်မြောက်သွားလျှင် သင်ပြုခဲ့သော ကျေးဇူးသည် မပျောက်ကွယ်ပါ; ငါ အမှန်တကယ် ပြန်လည်ဆပ်မည်»။
Verse 71
न्यस्तमानो5स्मि भक्तो5स्मि शिष्यस्त्वद्धितकृत् तथा । निदेशवशवर्ती च भवन्तं शरणं गत:
ဘိဿမက ပြောသည်– «ယခုအခါ ငါ၏ဂုဏ်သိက္ခာသည် ချိုးဖောက်ခံရပြီးပြီ။ ငါသည် သင်၏သစ္စာရှိသူ၊ သင်၏တပည့် ဖြစ်လာပြီ။ သင်၏အကျိုးကို ဆောင်ရွက်မည်၊ အမြဲတမ်း သင်၏အမိန့်အောက်တွင် နေမည်။ အရာရာအားဖြင့် သင်၏အကာအကွယ်ကို ခိုလှုံလာပြီ»။
Verse 72
इत्येवमुक्त: पलितो मार्जारं वशमागतम् । वाक््यं हितमुवाचेदमभिनीतार्थमर्थवित्,बिलावके ऐसा कहनेपर अपने प्रयोजनको समझनेवाले पलितने वशमें आये हुए उस बिलावसे यह अभिप्रायपूर्ण हितकर बात कही--
ဘိဿမက ပြောသည်– ထိုသို့ ပြောဆိုလာသောအခါ၊ အဖြူဆံပင်ရှိသည့် ပလိတသည် အကျိုးအကြောင်းကို သိမြင်တတ်သော ပညာရှိဖြစ်၍၊ ယခု သူ၏အာဏာအောက်သို့ ဝင်လာသော ကြောင်အား အကျိုးရှိပြီး အဓိပ္ပါယ်သွယ်ဝိုက်သည့် စကားကို ပြောလေ၏။
Verse 73
उदार यद् भवानाह नैतच्चित्रं भवद्विधे । विहितो यस्तु मार्गो मे हितार्थ शृणु तं मम
ဘိဿမက ပြောသည်– «အို မိတ်ဆွေကြောင်၊ သင်ပြောသော ရက်ရောသည့် စကားသည် သင်ကဲ့သို့သောသူအတွက် အံ့ဩစရာ မဟုတ်။ ယခု ငါတို့နှစ်ဖက်လုံး အကျိုးရှိစေရန် ငါ သတ်မှတ်ထားသော လမ်းစဉ်ကို နားထောင်လော့»။
Verse 74
अहं त्वानुप्रवेक्ष्यामि नकुलान्मे महद् भयम् । त्रायस्व भो मा वधीस्त्वं शक्तोडस्मि तव रक्षणे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါသည် သင့်နောက်မှ ဝင်မည်။ နကူလာတို့ကို ငါ အလွန်ကြောက်၏။ အရှင်၊ ငါ့ကို ကယ်တင်ပါ—ငါ့ကို မသတ်ပါနှင့်။ သင့်ကို ကာကွယ်နိုင်သော အင်အား ငါ၌ ရှိ၏»။
Verse 75
'भैया! इस नेवलेसे मुझे बड़ा डर लग रहा है। इसलिये मैं तुम्हारे पीछे इस जालमें प्रवेश कर जाऊँगा, परंतु दादा! तुम मुझे मार न डालना, बचा लेना; क्योंकि जीवित रहनेपर ही मैं तुम्हारी रक्षा करनेमें समर्थ हूँ ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အစ်ကိုရေ! ဒီနီဝလကောင်ကြောင့် ငါ အလွန်ကြောက်နေသည်။ ထို့ကြောင့် သင့်နောက်ကနေ ဒီကွန်ယက်ထဲ ဝင်မည်။ သို့သော် အစ်ကိုကြီးရေ—ငါ့ကို မသတ်ပါနှင့်၊ ကယ်တင်ပါ။ ငါ အသက်ရှင်နေရမှသာ သင့်ကို ကာကွယ်နိုင်မည်။ ထို့ပြင် ငါ့ကို ဇီးကွက်ကောင်မှလည်း ကာကွယ်ပါ—အဲဒီ အနိမ့်ကျသောကောင်က ငါ့အသက်ကို လိုချင်နေသည်။ မိတ်ဆွေ၊ သစ္စာတရားကို သက်သေထား၍ ငါ ကျိန်ဆိုသည်—သင့်ချည်နှောင်မှုကို ငါ ဖြတ်တောက်ပေးမည်»။
Verse 76
तद्गचः संगतं श्रुत्वा लोमशो युक्तमर्थवत् | हर्षादुद्वीक्ष्य पलितं स्वागतेनाभ्यपूजयत्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ထိုစကားတို့သည် အညီအညွတ် ချုပ်ချယ်ကောင်း၍ အကြောင်းအရာတိကျကာ အဓိပ္ပါယ်ပြည့်စုံသည်ကို ကြားသော် လෝမရှသည် ဝမ်းမြောက်၍ ဆံဖြူသူကို မော့ကြည့်ကာ ယဉ်ကျေးသော ကြိုဆိုမှုဖြင့် ဂုဏ်ပြု၍ အလွန်အမင်း ချီးမွမ်းလေ၏။
Verse 77
त॑ सम्पूज्याथ पलितं मार्जार: सौहदे स्थित: । स विचिन्त्याब्रवीद् धीर: प्रीतस्त्वरित एव च
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ထိုသို့ ဆံဖြူ ပလိတကို သေချာစွာ ဂုဏ်ပြုချီးမွမ်းပြီးနောက်၊ မိတ်သဟာယစိတ်၌ တည်နေသော ကြောင်သည် တည်ငြိမ်သော စိတ်ဖြင့် စဉ်းစားကာ ချက်ချင်းပင် ကျေနပ်သဘောဖြင့် ပြောလေ၏။
Verse 78
शीघ्रमागच्छ भद्रं ते त्वं मे प्राणसम: सखा । तव प्राज्ञ प्रसादाद्धि प्राय: प्राप्स्पामि जीवितम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အစ်ကိုရေ၊ မြန်မြန်လာပါ—သင့်အပေါ် ကောင်းကျိုးဖြစ်ပါစေ။ သင်သည် ငါ့အသက်ရှူသကဲ့သို့ ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေဖြစ်၏။ ပညာရှိရေ၊ ယခုအခါ ငါသည် သင့်ကျေးဇူးကြောင့် အသက်ကို ပြန်လည်ရနိုင်မည်ဟု ထင်၏»။
Verse 79
यद् यदेवंगतेनाद्य शक्यं कर्तु मया तव । तदाज्ञापय कर्तास्मि संधिरेवास्तु नौ सखे
ဘိဿမက ပြောသည်– «မိတ်ဆွေ၊ ယခု ငါ့အခြေအနေ၌ သင်အတွက် ငါလုပ်ဆောင်နိုင်သမျှသော အမှုအရာရှိသမျှကို ငါ့အား အမိန့်ပေးလော့; ငါ မလွဲမသွေ ဆောင်ရွက်မည်။ မိတ်ဆွေ၊ ငါတို့နှစ်ဦးအကြား ပြန်လည်သင့်မြတ်ညီညွတ်မှု ရှိစေကြပါစို့»။
Verse 80
अस्मात् तु संकटान्मुक्त: समित्रगणबान्धव: । सर्वकार्याणि कर्ताहं प्रियाणि च हितानि च,“इस संकटसे मुक्त होनेपर मैं अपने सभी मित्रों और बन्धु-बान्धवोंके साथ तुम्हारे सभी प्रिय एवं हितकर कार्य करता रहूँगा
ဘိဿမက ပြောသည်– «ဤဒုက္ခကျပ်တည်းမှုမှ လွတ်မြောက်သွားသောအခါ၊ ငါ့မိတ်ဆွေများနှင့် ဆွေမျိုးအစုအဝေးနှင့်အတူ သင်၏အလုပ်အကိုင်အားလုံးကို—သင်နှစ်သက်သောအရာများလည်း၊ အမှန်တကယ် အကျိုးရှိသောအရာများလည်း—ငါ ဆောင်ရွက်ပေးမည်»။
Verse 81
मुक्तश्न व्यसनादस्मात् सौम्याहमपि नाम ते । प्रीतिमुत्पादयेयं च प्रीतिकर्तुश्न॒ सत्क्रियाम्
ဘိဿမက ပြောသည်– «သဘောနူးညံ့သူရေ၊ သင် ဤကပ်ဘေးမှ လွတ်မြောက်သွားသောအခါ ငါလည်း သင်၏နှလုံး၌ ချစ်ခင်မေတ္တာကို ပေါက်ဖွားစေမည်။ သင်သည် ငါ့ကို ပျော်ရွှင်စေသောအမှုကို ပြုခဲ့သဖြင့် သင့်အား သင့်တော်သော ဂုဏ်ပြုလေးစားမှုနှင့် ဧည့်ခံမှုဖြင့် ကောင်းစွာ ဆက်ဆံမည်»။
Verse 82
प्रत्युपकुर्वन् बह्मपि न भाति पूर्वोपकारिणा तुल्य: । एक: करोति हि कृते निष्कारणमेव कुरुतेडन्य:
ဘိဿမက ပြောသည်– «တစ်ဦးက ကရုဏာတရားကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ဆပ်ကပ်ပေးနိုင်သော်လည်း၊ ပထမဦးဆုံး အကျိုးပြုခဲ့သူနှင့် တန်းတူဟု မထင်ရှားနိုင်။ အကြောင်းမှာ တစ်ဦးသည် မိမိအပေါ် ပြုခဲ့သမျှကို ပြန်လည်တုံ့ပြန်၍သာ ကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း၊ အခြားတစ်ဦးသည် အကြောင်းမရှိဘဲ—မတောင်းမခံဘဲ—လွတ်လပ်စွာ ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်»။
Verse 83
भीष्म उवाच ग्राहयित्वा तु तं॑ स्वार्थ मार्जार मूषिकस्तथा । प्रविवेश तु विश्रभ्य क्रोडमस्य कृतागस:
ဘိဿမက ပြောသည်– «ယုဓိဋ္ဌိရရေ၊ ထိုသို့ပင် ကြွက်သည် မိမိအကျိုးအတွက် ဖြစ်သော အချက်ကို ကြောင်အား လက်ခံစေပြီး၊ မသင့်လျော်သော ယုံကြည်မှုဖြင့် ထိုအပြစ်ရှိသော ရန်သူ၏ ပေါင်ပေါ်သို့ပင် ဝင်ကာ ထိုင်လေ၏»။
Verse 84
एवमाश्वचासितो विद्वान् माजरिण स मूषिक: । मार्जारोरसि विस्रब्ध: सुष्वाप पितृमातृवत्
ပညာရှိသော ကြောင်က အာမခံ၍ နှစ်သိမ့်ပေးသဖြင့် သံသယကင်းသွားသော ကြွက်သည် ကြောင်၏ရင်ဘတ်ပေါ်တွင် မကြောက်မရွံ့ အဖအမိ၏ရင်ခွင်၌ ကလေးငယ်အိပ်သကဲ့သို့ ယုံကြည်စွာ အိပ်ပျော်သွား하였다။
Verse 85
लीन तु तस्य गात्रेषु मार्जारस्य च मूषिकम् | दृष्टवा तौ नकुलोलूकौ निराशौ प्रत्यपद्यताम्,चूहेको बिलावके अंगोंमें छिपा हुआ देख नेवला और उल्लू दोनों निराश हो गये
သို့ရာတွင် ကြွက်သည် ကြောင်၏ကိုယ်အင်္ဂါများအတွင်း၌ ကပ်လျက် ပုန်းကွယ်နေပြီးသားဖြစ်သည်။ ထိုအရာကို မြင်သော မုန်ဂုစ်နှင့် ဇီးကွက်တို့သည် မျှော်လင့်ချက်ပျက်ကာ နောက်ဆုတ်သွားကြသည်။
Verse 86
तथैव तौ सुसंत्रस्तौ दृढमागततन्द्रितौ । दृष्टवा तयो: परां प्रीतिं विस्मयं परमं गतौ
ထိုနှစ်ကောင်သည် အလွန်ကြောက်လန့်ကာ အိပ်ငိုက်ခြင်းကြီးစွာ ဝင်ရောက်လာ၍ မောပန်းသွားကြသည်။ ထိုအခါ ကြွက်နှင့် ကြောင်တို့၏ ထူးခြားသော ချစ်ခင်ညီညွတ်မှုကို မြင်သဖြင့် မုန်ဂုစ်နှင့် ဇီးကွက်တို့သည် အလွန်အံ့ဩသွားကြသည်။
Verse 87
बलिनौ मतिमन्तौ च सुवृत्तौ चाप्युपासितौ | अशक्तौ तु नयात् तस्मात् सम्प्रधर्षयेतुं बलातू
ဘီရှ္မက ဆို၏— «သူတို့သည် အင်အားကြီး၍ ဉာဏ်ပညာရှိကာ အကျင့်ကောင်း၍ အနီးကပ်ထောက်ပံ့သူများလည်း ရှိသော်လည်း၊ နယ (မူဝါဒ) ကြောင့် အားဖြင့် မုန်တိုင်းကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်၍ မရနိုင်ကြ။ ထို့ကြောင့် အင်အားတစ်ခုတည်းဖြင့် ကြောင်နှင့် ကြွက်ကို မနှိမ်နင်းနိုင်ကြ» ဟု။
Verse 88
कार्यार्थ कृतसंधी तौ दृष्टवा मार्जारमूषिकौ । उलूकनकुलौ तूर्ण जग्मतुस्ती स्वमालयम्
ဘီရှ္မက ဆို၏— မိမိတို့၏ အကျိုးရလဒ်ကို ပြည့်စုံစေရန် ကြောင်နှင့် ကြွက်တို့ အချင်းချင်း မဟာမိတ် (သဘောတူညီချက်) ချုပ်ဆိုထားသည်ကို မြင်သဖြင့် ဇီးကွက်နှင့် မုန်ဂုစ်တို့သည် ချက်ချင်း နောက်ဆုတ်ကာ မိမိတို့ နေရာသို့ အမြန်ပြန်သွားကြသည်။
Verse 89
लीन: स तस्य गात्रेषु पलितो देशकालवित् । चिच्छेद पाशान् नृपते कालापेक्षी शनै: शनै:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်—နေရာနှင့် အချိန်ကို ချိန်ဆတတ်သော မီးခိုးရောင် ကြွက်သည် ကြောင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ကပ်လျက် ပုန်းကွယ်နေကာ အန္တရာယ်နီးလာမည့် အချိန်ကို စောင့်ကြည့်၍ သင့်တော်သော အခိုက်အတန့်ကို စောင့်ဆိုင်းလျက်၊ ကြိုးချည်များကို တဖြည်းဖြည်း တည်ငြိမ်စွာ ကိုက်ဖြတ်လေ၏၊ အို မင်းကြီး။
Verse 90
अथ बन्धपरिक्लिष्टो मार्जारो वीक्ष्य मूषिकम् । छिन्दन्तं वै तदा पाशानत्वरन्तं त्वरान्वित:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်—ထို့နောက် ချည်နှောင်ခံရ၍ ပင်ပန်းနေသော ကြောင်သည် ကြွက်က ကြိုးချည်များကို ကိုက်ဖြတ်နေသည်ကို မြင်၏။ သို့သော် ကြွက်သည် မြန်မြန်ဆန်ဆန် မလုပ်သည်ကို တွေ့သဖြင့်၊ အရေးတကြီးစိတ်က ဖမ်းဆီးထားသော ကြောင်သည် ၎င်းကို လှုံ့ဆော်ကာ ပိုမြန်မြန် ချည်နှောင်မှုကို ဖြတ်ပေးရန် ပြောလေ၏။
Verse 91
तमत्वरन्तं पलितं पाशानां छेदने तथा । संचोदयितुमारेभे मार्जारो मूषिकं तदा
ထိုအခါ ကြောင်သည် ကြိုးချည်များကို ဖြတ်ရာတွင် မမြန်သော ပလိတအမည်ရှိ ကြွက်ကို လှုံ့ဆော်ရန် စတင်ကာ၊ ပိုမိုအမြန် ဖြတ်ပေးရန် တိုက်တွန်းလေ၏။
Verse 92
कि सौम्य नातित्वरसे कि कृतार्थोडवमन्यसे । छिन्धि पाशानमित्रघ्न पुरा श्वपच एति च
“အို သဘောကောင်းသူ၊ ဘာကြောင့် မမြန်သေးသနည်း။ သင်၏ အလုပ်ပြီးမြောက်သွားပြီဟု ထင်၍ ငါ့ကို မလေးစားတော့သလော။ အို ရန်သူသတ်သူ၊ ဤချည်နှောင်မှုများကို ချက်ချင်း ဖြတ်လော့—śvapaca (အောက်တန်းစား၊ ခွေးစားသူ) ရောက်မလာမီပင်” ဟု ဆို၏။
Verse 93
इत्युक्तस्त्वरता तेन मतिमान् पलितो<ब्रवीत् । मार्जारमकृतप्रज्ञं पथ्यमात्महितं वच:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်—ထိုသို့ အလျင်အမြန် ပြောဆိုခြင်းခံရသော် ဉာဏ်ရှိသော ပလိတသည် ပြန်လည်ဖြေကြားလေ၏။ ဉာဏ်မပြည့်စုံသေး၍ စိတ်ရည်မသန့်သော ကြောင်ထံသို့ ပလိတသည် မိမိအကျိုးနှင့် အကာအကွယ်အတွက် အကျိုးရှိ၍ သင့်လျော်သော စကားကို ပြောလေ၏။
Verse 94
तूष्णीं भव न ते सौम्य त्वरा कार्या न सम्भ्रम: | वयमेवात्र कालज्ञा न काल: परिहास्यते
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «နူးညံ့သူရေ၊ တိတ်တိတ်နေပါ။ အလျင်အမြန်လုပ်ရန်မလို၊ စိတ်လှုပ်ရှားရန်လည်းမလို။ ဤနေရာ၌ ငါတို့ကိုယ်တိုင် အချိန်ကာလမှန်ကို သိကြ၏။ ကာလကို ပေါ့ပေါ့ပါးပါး မယူဆရ»။
Verse 95
'सौम्य चुप रहो, तुम्हें जल्दी नहीं करनी चाहिये, घबरानेकी कोई आवश्यकता नहीं है। मैं समयको खूब पहचानता हूँ, ठीक अवसर आनेपर मैं कभी नहीं चूकूँगा ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «နူးညံ့သူရေ၊ တိတ်တိတ်နေပါ။ အလျင်အမြန်မလုပ်ပါနှင့်—စိုးရိမ်ထိတ်လန့်ရန်မလို။ ငါသည် ကာလကို ကောင်းစွာသိ၏; သင့်တော်သောအချိန်ရောက်လာလျှင် ငါမလွဲမချော်လုပ်မည်။ မသင့်တော်သောအချိန်၌ စတင်သောအလုပ်သည် လုပ်သူအတွက် အကျိုးမဖြစ်; ထိုအလုပ်တူတူကို သင့်တော်သောအချိန်၌ စတင်လျှင် ကြီးမားသောအောင်မြင်မှုသို့ ခေါ်ဆောင်သောနည်းလမ်းဖြစ်လာ၏»။
Verse 96
अकाले विप्रमुक्तान्मे त्वत्त एव भयं भवेत् | तस्मात् काल प्रतीक्षस्व किमिति त्वरसे सखे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အချိန်မတိုင်မီ သင်လွတ်မြောက်သွားလျှင် ငါသည် သင်ကိုယ်တိုင်ကိုပင် ကြောက်ရနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မိတ်ဆွေရေ၊ သင့်တော်သောအချိန်ကို စောင့်ပါ—အဘယ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အလျင်လိုနေသနည်း»။
Verse 97
यदा पश्यामि चाण्डालमायान्तं शस्त्रपाणिनम् | ततश्छेत्स्यामि ते पाशान् प्राप्ते साधारणे भये
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «လက်နက်ကိုင်ထားသော ချဏ္ဍာလ တစ်ယောက် လာနေသည်ကို ငါမြင်သောအခါ၊ သင့်အပေါ် သာမန်အန္တရာယ်တစ်စုံတစ်ရာပင် ပေါ်ပေါက်လာသည်နှင့်တပြိုင်နက်၊ သင့်ကိုချည်ထားသော ကြိုးချည်များကို ငါချက်ချင်း ဖြတ်ပစ်မည်»။
Verse 98
तस्मिन् काले प्रमुक्तस्त्वं तरुमेवाधिरो क्ष्यसे । न हि ते जीवितादन्यत् किंचित् कृत्यं भविष्यति
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အချိန်အဲဒီမှာ သင်လွတ်မြောက်သွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သစ်ပင်တစ်ပင်ပေါ်သို့ပင် တက်သွားလိမ့်မည်။ သင့်အတွက် အသက်ကိုကာကွယ်ခြင်းမှတပါး အခြားမည်သည့်အလုပ်မျှ လိုအပ်မည်မဟုတ်»။
Verse 99
ततो भवत्यफक्रान्ते त्रस्ते भीते च लोमश । अहं बिल प्रवेक्ष्यामि भवान् शाखां भजिष्यति
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ထို့နောက် အို လောမသ၊ သင်သည် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားထိတ်လန့်မှုတို့ကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရ၍ ထွက်ပြေးသွားသောအခါ၊ ငါသည် မြေတွင်းသို့ ဝင်မည်၊ သင်သည် သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် ခိုလှုံရမည်»။
Verse 100
एवमुक्तस्तु मार्जारो मूषिकेणात्मनो हितम् । वचन वाक्यतत्त्वज्ञो जीवितार्थी महामति:
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ကြွက်က ထိုသို့ ပြောဆိုသော်၊ စကားနှင့် ဝါကျတို့၏ အဓိပ္ပါယ်အမှန်ကို ထက်မြက်စွာ ခွဲခြားသိမြင်တတ်၍ ကိုယ့်အသက်ကို ကာကွယ်လိုသော ဉာဏ်ကြီးသော ကြောင်သည် မိမိအကျိုးဟု ဆိုကာ ပြန်လည်ပြောဆိုလေ၏။
Verse 101
अथात्मकृत्ये त्वरित: सम्यक् प्रश्नितमाचरन् । उवाच लोमशो वाक््यं मूषिकं चिरकारिणम्
ထို့နောက် လောမသသည် လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာကို အလျင်အမြန် ဆောင်ရွက်ရန် အားထုတ်၍ မေးမြန်းထားသည့်အတိုင်း မှန်ကန်စွာ လိုက်နာကာ စိရကာရင်ဟု အမည်ရသော ကြွက်အား ဤစကားတို့ကို ပြောလေ၏။
Verse 102
लोमशको अपना काम बनानेकी जल्दी लगी हुई थी; अतः वह भलीभाँति विनयपूर्ण बर्ताव करता हुआ विलम्ब करनेवाले चूहेसे इस प्रकार कहने लगा-- ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သူတော်ကောင်းတို့သည် မိတ်ဆွေ၏အလုပ်ကို ဤသို့ မေတ္တာနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းမရှိဘဲ မလုပ်ကြ။ ငါသည် အလျင်အမြန် သင်ကို အခက်အခဲမှ ချက်ချင်း လွတ်မြောက်စေခဲ့သည်။ မိတ်ဆွေအတွက် လုပ်ရမည့်အချိန်ရောက်လျှင် သင် မနှောင့်နှေးသင့်»။
Verse 103
तथा हि त्वरमाणेन त्वया कार्य हित॑ मम । यत्नं कुरु महाप्राज्ञ यथा रक्षा5डवयोर्भवेत्
«ထို့အတူ သင်လည်း ငါ့အကျိုးအတွက် အလျင်အမြန် လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ ဉာဏ်ကြီးသူရေ၊ ငါတို့နှစ်ဦးစလုံး ကာကွယ်ခြင်းရနိုင်အောင် အားထုတ်ကြိုးစားလော့»။
Verse 104
अथवा पूर्ववैरं त्वं स्मरन् काल॑ जिहीषसि । पश्य दुष्कृतकर्मस्त्वं व्यक्तमायु:क्षयं तव
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သို့မဟုတ် အဟောင်းက ရန်ငြိုးကို သတိရပြီး ဒီမှာ အချိန်ကို အလဟဿ ဖြုန်းတီးချင်သလား။ အပြစ်ကမ္မကို ကျင့်သူရေ—သင်၏ အဆုံးသည် ထင်ရှားစွာ နီးကပ်လာပြီ; သင်၏ အသက်တမ်းသည် မလွဲမသွေ လျော့နည်းကုန်ခမ်းနေပြီ»။
Verse 105
यदि किंचिन्मयाज्ञानात् पुरस्ताद् दुष्कृंत कृतम् । न तन्मनसि कर्ताव्यं क्षामये त्वां प्रसीद मे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကျွန်ုပ်၏ မသိမသာမှုကြောင့် အတိတ်ကာလတွင် သင့်အပေါ် မကောင်းမှုတစ်စုံတစ်ရာ ပြုမိခဲ့လျှင် ထိုအရာကို စိတ်ထဲ မထားပါနှင့်။ ကျွန်ုပ် ခွင့်လွှတ်မှုကို တောင်းပန်ပါသည်; ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကြင်နာ၍ စိတ်ကျေနပ်ပါစေ»။
Verse 106
तमेवंवादिन प्राज्ञ: शास्त्रबुद्धिसमन्वित: । उवाचेदं वच: श्रेष्ठ मार्जार मूषिकस्तदा
ထိုအခါ သာස්တြာတို့၏ သင်ကြားချက်ဖြင့် ဉာဏ်ပညာ ပြည့်စုံသော ပညာရှိ ကြွက်သည် ထိုသို့ ပြောဆိုနေသော ကြောင်ကို ရည်ညွှန်း၍ အလွန်ကောင်းမြတ်သော စကားတို့ကို ပြောကြား하였다။
Verse 107
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थ परिगृह्नत: । ममापि त्वं विजानासि स्वमर्थ परिगृह्नत:
«အို ကြောင်ရေ၊ ကိုယ့်အကျိုးကိုပဲ ထောက်ထားပြီး သင်ပြောခဲ့သမျှကို ငါကြားပြီးပြီ။ ထို့အတူ ငါလည်း ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်ကို ရှေ့တန်းတင်၍ ပြောခဲ့သမျှကို သင်လည်း ကောင်းကောင်း နားလည်ထားပြီ»။
Verse 108
यम्सित्रं भीतवत्साध्यं यन्मित्र॑ भयसंहितम् । सुरक्षितव्यं तत् कार्य पाणि: सर्पमुखादिव
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကြောက်ရွံ့နေသော သတ္တဝါက မိတ်ဖွဲ့သော မိတ်သဟာယနှင့်၊ ကိုယ်တိုင်လည်း ကြောက်ရွံ့နေစဉ် မိတ်ဖြစ်လာသော မိတ်သဟာယ—ဤနှစ်မျိုးသော မိတ်သဟာယကို သတိကြီးစွာဖြင့် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရမည်။ တစ်ယောက်၏ အလုပ်ကို တစ်ယောက် ကူညီဆောင်ရွက်ရသော်လည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို အမြဲကာကွယ်ထားရမည်၊ မြွေကစားသမားက မြွေ၏ ပါးစပ်မှ လက်ကို ကာကွယ်ထားပြီးမှ ကစားသကဲ့သို့ပင်»။
Verse 109
कृत्वा बलवता संधिमात्मानं यो न रक्षति । अपथ्यमिव तद् भुक्तं तस्य नार्थाय कल्पते,'जो व्यक्ति बलवानसे संधि करके अपनी रक्षाका ध्यान नहीं रखता, उसका वह मेल- जोल खाये हुए अपथ्य अन्नके समान हितकर नहीं होता
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– အင်အားကြီးသူနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို မကာကွယ်မစောင့်ရှောက်နိုင်သူအတွက် ထိုပေါင်းသင်းမှုသည် အကျိုးမဖြစ်စေ။ ကျန်းမာရေးနှင့် မကိုက်ညီသော အစာကို စားသကဲ့သို့ပင်—စားပြီးသွားလျှင် ကောင်းမွန်သွားမည်မဟုတ်၊ အန္တရာယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။
Verse 110
न वश्चित् कस्यचिन्मित्रं न कश्नित् कस्यचिद्ू रिपु: | अर्थतस्तु निबद्धयन्ते मित्राणि रिपवस्तथा
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– မည်သူမျှ မည်သူ့မိတ်ဆွေဟု သဘာဝတရားအရ မရှိ၊ မည်သူမျှ မည်သူ့ရန်သူဟုလည်း သဘာဝတရားအရ မရှိ။ အမှန်တကယ်မှာ အကျိုးအမြတ်ကြောင့် မိတ်ဆွေဖြစ်ကြသကဲ့သို့ ရန်သူဖြစ်ခြင်းလည်း ထိုအကျိုးအမြတ်ကြောင့်ပင် ချည်နှောင်လာသည်။
Verse 111
नच वक्चित् कृते कार्य कर्तारें समवेक्षते
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «လုပ်ရပ်တစ်ခု ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက်၊ အဲဒီအလုပ်ကို လုပ်သူဟု သတ်မှတ်၍ ချီးမြှောက်ရန် သို့မဟုတ် အပြစ်တင်ရန် လူတစ်ယောက်ကို လိုက်ရှာမနေသင့်»။ ရှာန္တိပရဝ၌ ဓမ္မအမြင်အရ၊ အဖြစ်ပြီးနောက် “အလုပ်လုပ်သူ” အပေါ် စိတ်ကပ်မနေဘဲ—အထူးသဖြင့် ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် အပြစ်တင်ခြင်းကို ချက်ချင်းချိန်ညှိလိုသော စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ကာ—ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီစေပြီး တုံ့ပြန်စိတ်ခံစားမှုမဖြစ်စေရန် ဆိုလိုသည်။
Verse 112
तस्मात् सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् । काम पूरा हो जानेपर कोई भी उसके करनेवालेको नहीं देखता--उसके हितपर नहीं ध्यान देता; अतः सभी कार्योंको अधूरे ही रखना चाहिये || १११ ह ।।
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ထို့ကြောင့် လုပ်ငန်းအားလုံးကို အနည်းငယ်ကျန်ရှိအောင် ဆောင်ရွက်စေသင့်သည်။ ဆန္ဒတစ်ခု ပြည့်စုံသွားလျှင် လူတို့သည် လုပ်သူကို မကြည့်တော့ကြ၊ သူ၏ အကျိုးချမ်းသာကိုလည်း မစောင့်ရှောက်တော့ကြ။ ထို့ကြောင့် အလုပ်ကို အနည်းငယ် မပြီးပြတ်အောင် ထားခြင်းက ပိုကောင်းသည်။ ထိုအချိန်၌ပင် သင်လည်း လောကကီရတိအကြောင်း ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းနေခဲ့သည်။»
Verse 113
छिन्नं तु तन्तुबाहुल्यं तन्तुरेको5वशेषितः
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ကြိုးမျှင်များစွာကို ဖြတ်တောက်ပြီးသော်လည်း ကြိုးမျှင်တစ်ချောင်းသာ ကျန်နေသေးသည်»။ ဓမ္မအနက်အရ၊ ချည်နှောင်မှုများစွာကို ဖြုတ်ချပြီးနောက်တွင်ပင် လျှို့ဝှက်သေးသည့် တွယ်ကပ်မှု သို့မဟုတ် အကြောင်းဆက်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကျန်နိုင်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။ အပြည့်အဝ လွတ်မြောက်ရန် ထိုကျန်ရစ်မှုကို သိမြင်၍ ဖြေရှင်းရမည်။
Verse 114
छेत्स्याम्यहं तमप्याशु निर्वतो भव लोमश । “मैंने बहुतसे तंतु काट डाले हैं, केवल एक ही डोरी बाकी रख छोड़ी है। उसे भी मैं शीघ्र ही काट डालूँगा; अत: लोमश! तुम शान्त रहो, घबराओ न' ।।
ဘိဿမက ပြောသည်— «ငါသည် ကြိုးမျှင်များစွာကို ဖြတ်တောက်ပြီးသားဖြစ်သည်။ ယခု တစ်ချောင်းတည်းသာ ကျန်နေသည်။ ထိုကြိုးကိုလည်း မကြာမီ ဖြတ်တောက်မည်။ ထို့ကြောင့် လောမရှာ၊ စိတ်တည်ငြိမ်စေ—မပူပန်နှင့်»။ ထိုသို့ နှစ်ဦးစကားပြောနေစဉ်တွင်လည်း သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဒုက္ခရောက်နေသည့် အခြေအနေတူတူပင် ဆက်လက်တည်ရှိနေ하였다။
Verse 115
ततः प्रभातसमये विकृत:ः कृष्णपिड्रल
ထို့နောက် မိုးလင်းချိန်တွင် ကೃṣṇapiḍrala သည် အခြေအနေပြောင်းလဲ၍ စိတ်လှုပ်ရှားကာ မတည်ငြိမ်သည့်ပုံစံဖြင့် တွေ့ရသည်။
Verse 116
स्थूलस्फिग् विकृतो रूक्ष: श्वयूथपरिवारित: । शंकुकर्णो महावक्त्रो मलिनो घोरदर्शन:
ဘိဿမက ပြောသည်— «သူသည် တင်ပါးကြီး၍ ကိုယ်အင်္ဂါပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ယွင်းကာ ကြမ်းတမ်းသည့်အသွင်ရှိသည်။ ခွေးအုပ်များက ဝိုင်းရံထားပြီး၊ နားချွန်ကာ ပါးစပ်ကြီးမား၍ အညစ်အကြေးကပ်လျက် ကြောက်မက်ဖွယ် မြင်ကွင်းဖြစ်သည်»။
Verse 117
परिघो नाम चाण्डाल: शस्त्रपाणिरदृश्यत | तदनन्तर प्रातःकाल परिघ नामक चाण्डाल हाथमें हथियार लेकर आता दिखायी दिया। उसकी आकृति बड़ी विकराल थी। शरीरका रंग काला और पीला था। उसका नितम्ब भाग बहुत स्थूल था। कितने ही अंग विकृत हो गये थे। वह स्वभावका रूखा जान पड़ता था। कुत्तोंसे घिरा हुआ वह मलिनवेषधारी चाण्डाल बड़ा भयंकर दिखायी दे रहा था
ဘိဿမက ပြောသည်— လက်နက်ကိုင်ထားသော ပရိဃဟာ (Parigha) ဟုခေါ်သည့် ချဏ္ဍာလတစ်ယောက်ကို မြင်ရသည်။ ထို့နောက် မိုးလင်းချိန်တွင် ပရိဃဟာဟုခေါ်သော ထိုချဏ္ဍာလသည် လက်ထဲတွင် လက်နက်ကိုင်လျက် ထပ်မံပေါ်လာ하였다။ သူ၏ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၏—အသားအရောင်မှာ အမည်းနှင့် အဝါရောစပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ တင်ပါးကြီးမားကာ ကိုယ်အင်္ဂါများစွာ ပျက်ယွင်းနေ၍ သဘောသဘာဝကလည်း ကြမ်းတမ်းသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ခွေးများက ဝိုင်းရံထားပြီး အညစ်အကြေးကပ်သော အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်လျက် ကြောက်မက်ဖွယ် မြင်ကွင်းဖြစ်သည်။ ပါးစပ်ကြီးမား၍ နားများသည် နံရံထဲသို့ ထိုးစိုက်ထားသော တိုင်ကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ သူ့ကိုမြင်သော် ယမမင်း၏ တမန်များနှင့် မာရ္ဇာရီတို့သည် ကြောက်လန့်သွားကြသည်။
Verse 118
अथ तावपि संत्रस्तौ तं दृष्टवा घोरसंकुलम्
ဘိဿမက ပြောသည်— ထို့နောက် ထိုနှစ်ဦးလည်း ကြောက်လန့်သွားကြပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ရှုပ်ထွေးသော မြင်ကွင်းကို မြင်သဖြင့် တုန်လှုပ်ကာ စိတ်မတည်ငြိမ် ဖြစ်သွားကြသည်။
Verse 119
बलिनौ मतिमन्तौ च संघाते चाप्युपागतौ
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အင်အားကြီး၍ ဉာဏ်ပညာရှိကြပြီး၊ ထို့ပြင် တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက် ရင်ဆိုင်ပဋိပက္ခအဖြစ် နီးကပ်စွာ ဆုံတွေ့လာကြ၏»။
Verse 120
कार्यार्थे कृतसंधानौ दृष्टवा मार्जारमूषिकौ
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «အလုပ်တစ်ရပ်ကို ပြီးမြောက်စေရန်အတွက် အချင်းချင်း သဘောတူညီမှု ချုပ်ဆိုထားသော ကြောင်နှင့် ကြွက်ကို မြင်သော်၊ သဘာဝအရ ရန်သူဖြစ်သူတို့ပင် တူညီသော ရည်မှန်းချက်ကြောင့် ယာယီပေါင်းစည်းနိုင်ကြောင်း သိရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သော မဟာမိတ်မှုသည် အကျင့်အကြံ၌ သတိနှင့် ခွဲခြားသိမြင်မှုကို လိုအပ်၏»။
Verse 121
ततश्रिच्छेद तं पाशं मार्जारस्थ च मूषिक:
ထို့နောက် ကြွက်သည် ထိုကြိုးချည်ကို ဖြတ်တောက်လိုက်၏။ လောမရှသည် သစ်ကိုင်းတစ်ခက်ကို ရောက်၍ နားနေ၏။ ပလိတသည် မိမိအပေါက်ထဲသို့ ဝင်လေ၏။ ထို့နောက် ကြွက်က ကြောင်၏ ချည်နှောင်မှုကို ကိုက်ဖြတ်ပေး၏။ ကွန်ယက်မှ လွတ်သွားသည်နှင့် ကြောင်သည် ထိုသစ်ပင်ပေါ်သို့ ပြန်လည် ခုန်တက်လေ၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် ရန်သူနှင့် အလွန်အမင်း ထိတ်လန့်မှုမှ လွတ်မြောက်သဖြင့် ပလိတသည် မိမိအပေါက်ထဲသို့ ဝင်ကာ၊ လောမရှသည် သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် ထိုင်နေ၏။
Verse 122
विप्रमुक्तो5थ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद् द्रुमम् । स तस्मात् सम्भ्रमावर्तान्मुक्तो घोरेण शत्रुणा
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «ထို့နောက် လွတ်မြောက်သွားသော ကြောင်သည် ထိုသစ်ပင်သို့ပင် ပြန်လည် ခုန်တက်လေ၏။ ထိုကြောက်လန့်ရှုပ်ထွေးမှု၏ လှိုင်းဝဲမှ လွတ်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် ရန်သူမှ ကင်းလွတ်သွား၏»။
Verse 123
उन्माथमप्यथादाय चाण्डालो वीक्ष्य सर्वश:,भरतश्रेष्ठ] चाण्डालने उस जालको लेकर उसे सब ओरसे उलट-पलटकर देखा और निराश होकर क्षणभरमें उस स्थानसे हट गया और अन्तमें अपने घरको चला गया
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «ချဏ္ဍာလသည် ထိုကိရိယာကိုလည်း ကောက်ယူကာ အရပ်ရပ်မှ လှန်လှောကြည့်ရှု၏။ အသုံးမဝင်ကြောင်း၊ မျှော်လင့်စရာမရှိကြောင်း သိသဖြင့် ခဏအတွင်း ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာသွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မိမိအိမ်သို့ ပြန်သွားလေ၏—မရသင့်ရာ၌ အကျိုးအမြတ်ကို ရှာဖွေသည့်အခါ ဆန္ဒသည် စိတ်ပျက်ခြင်းသို့ ပြိုလဲသွားကြောင်းကို ပြသသည်»။
Verse 124
विहताश: क्षणेनास्ते तस्माद् देशादपाक्रमत् । जगाम स स्वभवनं चाण्डालो भरतर्षभ
မျှော်လင့်ချက်ပျက်စီး၍ စိတ်ပျက်သွားသော စဏ္ဍာလသည် ခဏချင်းပင် ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာသွား၏။ ထို့နောက် အို ဘာရတမျိုး၏ အားကြီးသူရေ၊ သူသည် မိမိအိမ်သို့ ပြန်သွားလေ၏—ကြိုးပမ်းမှုသည် အကျိုးမရှိဘဲ မျှော်လင့်ချက်လည်း ပျက်ကွက်သွား၏။
Verse 125
ततस्तस्माद् भयान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्प जीवितम् । बिलस्थं पादपाग्रस्थ: पलितं लोमशोडब्रवीत्,उस भारी भयसे मुक्त हो दुर्लभ जीवन पाकर वृक्षकी शाखापर बैठे हुए लोमशने बिलके भीतर बैठे हुए चूहेसे कहा--
ဘိဿမက ပြော၏—“ထို့နောက် ထိုကြောက်မက်ဖွယ်အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်၍ ရှားပါးသော အသက်ကို ပြန်လည်ရရှိသော်၊ သစ်ကိုင်းဖျားပေါ်တွင် ထိုင်နေသော လောမရှသည် မိမိအပေါက်အတွင်း နေထိုင်နေသော ပလိတအား စကားဆိုလေ၏။”
Verse 126
अकृत्वा संविदं काज्चित् सहसा समवपष्लुत: । कृतज्ञं कृतकर्माणं कच्चिन्मां नाभिशंकसे
ဘိဿမက ပြော၏—“ညီအစ်ကိုရေ၊ မည်သည့်သဘောတူညီချက်မျှ မပြုဘဲ၊ စကားလည်း မလဲလှယ်ဘဲ၊ အဘယ်ကြောင့် ဤအပေါက်ထဲသို့ ရုတ်တရက် လျှောဝင်သွားသနည်း။ ငါသည် သင့်အား အလွန်ကျေးဇူးတင်၏။ သင်၏အသက်ကို ကာကွယ်ပေးခြင်းဖြင့် သင့်အတွက် ကြီးမားသောအမှုကိုလည်း ငါပြီးမြောက်စေခဲ့၏။ သင်သည် ငါ့အပေါ် သံသယမထားဘူးမဟုတ်လော။”
Verse 127
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् | मित्रोपभोगसमये किं मां त्वं नोपसर्पसि
ဘိဿမက ပြော၏—“မိတ်ဆွေရေ၊ အန္တရာယ်ကာလ၌ သင်သည် ငါ့ကို ယုံကြည်၍ ငါ့အသက်ကို ကယ်တင်ပေးခဲ့၏။ ယခုမူ မိတ်သဟာယ၏ ချမ်းသာကို ခံစားရမည့် အချိန်ရောက်ပြီ—ထိုသို့ဖြစ်လျက် သင်သည် အဘယ်ကြောင့် ငါ့အနီးသို့ မလာသနည်း။”
Verse 128
कृत्वा हि पूर्व मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति । न स मित्राणि लभते कृच्छास्वापत्सु दुर्मति:
ဘိဿမက ပြော၏—“အစတွင် မိတ်ဆွေများစွာ ဖန်တီးပြီးနောက် မိတ်သဟာယစိတ်၌ မတည်မြဲသော ဉာဏ်မကောင်းသူသည် ခက်ခဲသော အန္တရာယ်များ ကျရောက်လာသောအခါ ထိုမိတ်ဆွေများကို မရနိုင်။ ဒုက္ခကာလ၌ မိုက်မဲသူသည် မိမိပျက်ကွက်ထားသော ချည်နှောင်မှုများထံမှ အကူအညီ မရလေ။”
Verse 129
सत्कृतो<हं त्वया मित्र सामर्थ्यादात्मन: सखे | स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमहसि
ဘိဿမက ပြောသည်– «မိတ်ဆွေ၊ ချစ်ခင်ရသောအဖော်ရေ၊ သင်၏စွမ်းအားအတိုင်းအတာအပြည့်ဖြင့် ငါ့ကို ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုခဲ့သည်။ ငါလည်း သင်နှင့် မိတ်သဟာယအဖြစ် ဝင်ရောက်ပြီးပြီ။ ထို့ကြောင့် ငါနှင့်အတူ နေထိုင်ကာ ဤမိတ်သဟာယမှ ပေါ်ပေါက်သော ပျော်ရွှင်မှုနှင့် အခွင့်အရေးကို ခံစားသင့်သည်»။
Verse 130
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च सम्बन्धिबान्धवा: । सर्वे त्वां पूजयिष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रियम्
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါ့တွင်ရှိသော မိတ်ဆွေများနှင့် ဆွေမျိုးသားချင်း အားလုံးသည် သင့်ကို ဂုဏ်ပြုကာ ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်ကြလိမ့်မည်—ချစ်ခင်လေးစားရသော ဆရာကို သစ္စာရှိသော တပည့်များက ရိုသေပြုစုသကဲ့သို့ပင်»။
Verse 131
अहं च पूजयिष्ये त्वां समित्रगणबान्धवम् | जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञ: को न पूजयेत्
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါလည်း သင့်ကို ဂုဏ်ပြုမည်—သင့်မိတ်ဆွေများနှင့် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့နှင့်အတူပင်။ ကျေးဇူးသိတတ်သူဖြစ်လျှင် မိမိအသက်ကို ပေးအပ်သူကို မရိုသေမည်နည်း»။
Verse 132
ईश्वरो मे भवानस्तु स्वशरीरगृहस्य च । अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव
ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါ့အရှင်ဖြစ်ပါစေ—ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ငါ့အိမ်ထောင်အပေါ်၌ပါ။ ထို့ပြင် ငါ့ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးကို မချန်မလှပ် သင့်အပိုင်အဖြစ်ထားပါ၏။ ငါ့အတွက် ထိုအရာတို့ကို အုပ်ချုပ်စီမံသူ ဖြစ်ပါစေ—ဓမ္မအတိုင်း»။
Verse 133
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेवेह प्रशाधि माम् । न ते5स्ति भयमस्मत्तो जीवितेनात्मन: शपे
ဘိဿမက ပြောသည်– «ပညာရှိရေ၊ ငါ့အမတ်ဖြစ်ပါ။ ဖခင်ကဲ့သို့ ဤနေရာ၌ ငါ့ကို လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်သော တာဝန်ဓမ္မကို ညွှန်ပြသင်ကြားပါ။ ငါ့အသက်ကို အာမခံ၍ ကျိန်ဆိုသည်—သင်သည် ငါ့ထံမှ (သို့မဟုတ် ငါတို့ဘက်မှ) မည်သည့်အန္တရာယ်ကိုမျှ မကြောက်ရ»။
Verse 134
बुद्धया त्वमुशना साक्षाद् बलेनाधिकृता वयम् । त्वं मन्त्रबलयुक्तो हि दत्त्वा जीवितमद्य मे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဉာဏ်ပညာအရ သင်သည် အုရှနာ (ရှုကရာချာရျ) ကိုယ်တိုင်နှင့်တကွ တူညီလှ၏။ သင်၏အင်အားကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး သင်၏အုပ်စိုးမှုအောက်သို့ ရောက်လာကြ၏။ အကြံဉာဏ်၏အင်အားနှင့် သာသနာမန်တရားမန်တရား (မန္တရ) တို့၏စွမ်းအားကို သင်ပိုင်ဆိုင်သည်။ ယနေ့ ကျွန်ုပ်အား အသက်ကယ်ပေးခြင်းဖြင့် သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး၏နှလုံးသားများပေါ်တွင် အာဏာကို ရယူလိုက်ပြီ»။
Verse 135
एवमुक्त: परां शान्तिं माजरिण स मूषिक: । उवाच परमन्त्रज्ञ: श्लक्षणमात्महितं वच:,बिलावकी ऐसी परम शान्तिपूर्ण बातें सुनकर उत्तम मन्त्रणाके ज्ञाता चूहेने मधुर वाणीमें अपने लिये हितकर वचन कहा--
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ကြောင်မ၏ အလွန်အမင်းငြိမ်းချမ်းသောစကားများဖြင့် ထိုသို့ ခေါ်ဆိုခံရသော် အကြံဉာဏ်၌ ကျွမ်းကျင်သော ကြွက်သည် နူးညံ့သောအသံဖြင့် မိမိအကျိုးအတွက်ဟု ထင်မြင်သည့် စကားကို ပြန်လည်ဆို하였다။
Verse 136
यद् भवानाह तत् सर्व मया ते लोमश श्रुतम् ममापि तावद् ब्रुवतः शृणु यत् प्रतिभाति मे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို လောမရှာ၊ သင်ပြောသမျှအားလုံးကို ကျွန်ုပ် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်၍ ကြားနာပြီးပြီ။ ယခု ကျွန်ုပ်၏ဉာဏ်အတွင်း ပေါ်ထွန်းလာသည့်အရာကို ပြောမည်ဖြစ်သဖြင့် သင်လည်း နားထောင်ပါ»။
Verse 137
वेदितव्यानि मित्राणि विज्ञेयाश्वापि शत्रव: | एतत् सुसूक्ष्मं लोके5स्मिन् दृश्यते प्राज्ञ सम्मतम्
«မိတ်ဆွေတို့ကို သိထားရမည်၊ ရန်သူတို့ကိုလည်း ကောင်းစွာ ခွဲခြားနားလည်ရမည်။ ဤလောက၌ မိတ်နှင့်ရန်ကို ခွဲသိခြင်းသည် အလွန်သိမ်မွေ့၍ ပညာရှိတို့က သဘောတူလက်ခံကြသော အရာဖြစ်၏»။
Verse 138
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्न शत्रव: । संधितास्ते न बुद्धयन्ते कामक्रोधवशं गता:
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မိတ်ဆွေတို့သည် ရန်သူပုံစံကို ဆောင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ရန်သူတို့လည်း မိတ်ဆွေပုံစံကို ဆောင်နိုင်သည်။ သဘောတူညီချက် ချုပ်ဆိုပြီးနောက်တောင် လူတို့သည် လိုချင်တပ်မက်မှုနှင့် ဒေါသ၏အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်သွားလျှင်၊ မိတ်သဘောဖြင့် လုပ်နေသလား ရန်သဘောဖြင့် လုပ်နေသလား ခွဲမသိနိုင်တော့ပေ»။
Verse 139
नास्ति जातु रिपुर्नाम मित्र नाम न विद्यते । सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा,“न कभी कोई शत्रु होता है और न मित्र होता है। आवश्यक शक्तिके सम्बन्धसे लोग एक दूसरेके मित्र और शत्रु हुआ करते हैं
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «အမှန်တကယ်အားဖြင့် ‘ရန်သူ’ ဟူ၍ မွေးရာပါရှိသူမရှိ၊ ‘မိတ်ဆွေ’ ဟူ၍ မွေးရာပါရှိသူလည်း မရှိ။ အင်အား၊ လိုအပ်ချက်နှင့် အခြေအနေတို့ ပေါင်းဆုံရာမှ လူတို့ကို မိတ်ဆွေဟုလည်းကောင်း—ထိုနည်းတူ ရန်သူဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်လာကြသည်»။
Verse 140
यो यस्मिन् जीवति स्वार्थ पश्येत् पीडां न जीवति । स तस््य मित्र तावत् स्याद् यावन्न स्याद् विपर्यय:
«မည်သူမဆို တစ်ဦးတစ်ယောက် အသက်ရှင်နေစဉ် မိမိအကျိုးစီးပွား ပြည့်စုံနေသည်ဟု မြင်၍၊ ထိုသူ သေဆုံးသွားလျှင် မိမိအတွက် နစ်နာမှုဟု ထင်မြင်သူသည်—အခြေအနေ မပြောင်းလဲသရွေ့ ထိုသူ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်နေမည်»။
Verse 141
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् । अर्थयुक्त्यानुजायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «မိတ်သဟာယသည် အမြဲတည်မြဲသောအရာမဟုတ်၊ ရန်ငြိုးလည်း မပြောင်းမလဲ တည်မြဲနေသောအရာမဟုတ်။ အကျိုးအမြတ်ကို ချိန်တွက်သည့်အတိုင်း လူတို့သည် မိတ်ဆွေဖြစ်လာကြ—ထိုနည်းတူ ရန်သူလည်း ဖြစ်လာကြသည်»။
Verse 142
मित्र च शत्रुतामेति कम्मिंश्चित् कालपर्यये । शन्रुश्न मित्रतामेति स्वार्थों हि बलवत्तर:,“कभी-कभी समयके फेरसे मित्र शत्रु बन जाता है और शत्रु भी मित्र बन जाता है; क्योंकि स्वार्थ बड़ा बलवान् होता है
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «အချိန်၏ လှည့်ကွက်တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိတ်ဆွေသည် ရန်သူဖြစ်သွားနိုင်သကဲ့သို့၊ ရန်သူလည်း မိတ်ဆွေဖြစ်လာနိုင်သည်။ အကြောင်းမူကား ကိုယ်ကျိုးစီးပွားသည် အမှန်တကယ် အင်အားအကြီးဆုံး ဖြစ်သောကြောင့်ပင်»။
Verse 143
यो विश्वसिति मित्रेषु न विश्वसिति शत्रुषु । अर्थयुक्तिमविज्ञाय य: प्रीती कुरुते मन:
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «မိတ်ဆွေတို့အပေါ် ယုံကြည်၍ ရန်သူတို့အပေါ် မယုံကြည်သော်လည်း၊ အကျိုးအမြတ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်၏ အကြောင်းတရားကို မသိမမြင်ဘဲ စိတ်ကို ချစ်ခင်မှုဖြင့် ချည်နှောင်သူသည်—သိမြင်ခွဲခြားမှု မရှိသူ ဖြစ်သည်»။
Verse 144
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मति: । “जो मनुष्य स्वार्थके सम्बन्धका विचार किये बिना ही मित्रोंपर केवल विश्वास और शत्रुओंपर केवल अविश्वास करता जाता है तथा जो शत्रु हो या मित्र
ဘိဿမက ပြောသည်။ «မိတ်ဆွေဖြစ်စေ ရန်သူဖြစ်စေ၊ အကျိုးအမြတ်နှင့် အခြေအနေကို မစဉ်းစားဘဲ မိတ်ဆွေကို မျက်ကန်းယုံကြည်၍ ရန်သူကို မျက်ကန်းမယုံကြည်သည့် အလေ့အထအတိုင်းသာ လှုပ်ရှားနေသူ၏ စိတ်သည် မတည်ငြိမ်ပဲ ရှိနေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မယုံကြည်သင့်သူကို မယုံကြည်ရ၊ ယုံကြည်သင့်သူကိုပင် အလွန်အကျွံ မယုံကြည်ရ။ (ဤအကြံဉာဏ်ကို နောက်လာမည့် ပုံပြင်တွင် ကြွက်၏ အကူအညီဖြင့် စဏ္ဍာလ၏ ကွန်ယက်မှ ကြောင် လွတ်မြောက်သည့် အကြောင်းဖြင့် ရှင်းလင်းပြသမည်။)»
Verse 145
अर्थयुकत्या हि जायन्ते पिता माता सुतस्तथा
ဘိဿမက ပြောသည်။ «အမှန်တကယ်ပင် ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အကျိုးအမြတ်၏ ယုတ္တိကြောင့်သာ “အဖေ” “အမေ” နှင့် ထိုနည်းတူ “သား” ဟူသော အခန်းကဏ္ဍများ ပေါ်ပေါက်လာသည်—ဆိုလိုသည်မှာ ဤဆက်ဆံရေးများကို မွေးဖွားခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ထမ်းဆောင်ရမည့် တာဝန်နှင့် ရည်မှန်းချက်တို့၏ အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် နားလည်ရမည်။»
Verse 146
मातुला भागिनेयाश्व तथा सम्बन्धिबान्धवा: । “माता-पिता, पुत्र, मामा, भांजे, सम्बन्धी तथा बन्धु-बान्धव-इन सबमें स्वार्थके सम्बन्धसे ही स्नेह होता है ।। पुत्र हि मातापितरौ त्यजत: पतितं प्रियम्
ဘိဿမက ပြောသည်။ «မိခင်ဘက် ဦးလေးနှင့် တူ၊ ထို့အပြင် ဆွေမျိုးရင်းချာနှင့် မိတ်ဘက်များ—အမေ၊ အဖေ၊ သား၊ ဦးလေး၊ တူ၊ ဆွေမျိုးနှင့် မိသားစုဆက်နွယ်မှုတို့အကြား၌ ချစ်ခင်မှုသည် မကြာခဏ ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားနှင့် ဆက်စပ်သလောက်သာ ပေါ်ပေါက်တတ်သည်။ အမှန်တကယ်ပင် သားတစ်ယောက်သည် မိမိချစ်မြတ်နိုးသော မိဘတို့ မကောင်းကြုံသို့ ကျရောက်သည့်အခါ ထားပစ်သွားနိုင်သည်။»
Verse 147
सामान्या निष्कृति:ः प्राज्ञ यो मोक्षात् प्रत्यनन्तरम्
ဘိဿမက ပြောသည်။ «အို ပညာရှိရေ၊ အပြစ်ဖြေခြင်း၏ အများသုံးနည်းလမ်းဟူသည် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရှာဖွေလိုက်ပြီးနောက် ချက်ချင်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အရာပင် ဖြစ်သည်။»
Verse 148
कृतं मृगयसे शत्रुं सुखोपायमसंशयम् । “बुद्धिमानू लोमश! जो तुम आज जालके बन्धनसे छूटनेके बाद ही कृतज्ञतावश मुझ अपने शत्रुको सुख पहुँचानेका असंदिग्ध उपाय ढूँढ़ने लगे हो
ဘိဿမက ပြောသည်။ «သင်သည် ပြုခဲ့သောကိစ္စတစ်ရပ်အတွက် ပြန်လည်အကျိုးပြုလို၍ မိမိရန်သူကိုပင် သက်သာချမ်းသာစေမည့် သေချာသိသာ၍ နူးညံ့သော နည်းလမ်းကို မသံသယဘဲ ရှာဖွေနေသည်။ သို့သော် ဤနေအိမ်တော်ထဲ၌ပင် သင်ကို ညောင်ပင်မှ ဆင်းချခဲ့ရသည်။ ကြိုးကွန်ယက်မှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် သင်သည် ကျေးဇူးတင်စိတ်ကြောင့် မိမိရန်သူဖြစ်သော ငါ့ကို သက်သာစေမည့် နည်းကို အဘယ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အလျင်အမြန် ရှာဖွေနေသနည်း။ ကျေးဇူးပြန်ဆပ်ခြင်းအကြောင်းဆိုလျှင် ငါတို့အခြေအနေသည် တူညီသည်။ ငါက သင့်ကို အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်စေခဲ့သကဲ့သို့ သင်လည်း ငါ့ကို ထိုကဲ့သို့သော အန္တရာယ်မှ ကယ်တင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ငါက ဘာမှမလုပ်သေးဘဲ သင်တစ်ယောက်တည်း ဘာကြောင့် ကျေးဇူးပြန်ဆပ်ရန် အလျင်အမြန် ဖြစ်နေရသနည်း။»
Verse 149
आत्मनश्वपलो नास्ति कुतो<न्येषां भविष्यति
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ကိုယ့်ကိုယ်တိုင်တောင် မလှုပ်လှားမပြောင်းလဲဘဲ တည်ငြိမ်နေပါလျှင်၊ အခြားသူတို့ထဲမှာ မတည်ငြိမ်မှုက ဘယ်လိုပေါ်လာနိုင်မလဲ»
Verse 150
ब्रवीषि मधुरं यच्च प्रियो मे5द्य भवानिति
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «သင်က ‘ယနေ့ သင်သည် ကျွန်ုပ်အတွက် အလွန်ချစ်ခင်ဖွယ် ဖြစ်နေသည်’ ဟု ချိုမြိန်စွာ ပြောသည်။ ထိုစကားအတွက်တောင် အကြောင်းရင်းရှိသည်၊ မိတ်ဆွေ။ ငါသည် အကြောင်းရင်းကို အသေးစိတ်ရှင်းပြမည်—နားထောင်လော့။ လူတစ်ယောက်သည် အကြောင်းကြောင့် ချစ်ခင်ခံရသကဲ့သို့၊ အကြောင်းကြောင့်ပင် မုန်းတီးခံရသည်»။
Verse 151
तम्मित्र कारणं सर्व विस्तरेणापि मे शूणु । कारणात् प्रियतामेति द्वेष्यो भवति कारणात्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «မိတ်ဆွေ၊ ငါက ဤအကြောင်းရင်းအားလုံးကို အသေးစိတ်ရှင်းပြမည်—နားထောင်လော့။ သင်ပြောသော ချိုမြိန်သည့်စကား ‘ယနေ့ သင်သည် ကျွန်ုပ်အတွက် အလွန်ချစ်ခင်ဖွယ်’ ဟူသည်တောင် အကြောင်းရင်းရှိသည်။ လူသည် အကြောင်းကြောင့် ချစ်ခင်ခံရပြီး၊ အကြောင်းကြောင့်ပင် မုန်းတီးခံရသည်»။
Verse 152
अर्थार्थी जीवलोको<यं न कश्रित् कस्यचित् प्रिय: । सख्यं सोदर्ययोर्भ्रन्रोर्दम्पत्योर्वां परस्परम्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ဤအသက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ လောကသည် ကိုယ့်အကျိုးကိုလိုက်၍ လှုပ်ရှားသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ မည်သူမျှ မည်သူ့အတွက်မှ တကယ်ချစ်ခင်ဖွယ် မဟုတ်။ မိခင်တူညီသော ညီအစ်ကိုတို့၏ မိတ်သဟာယတောင်၊ သို့မဟုတ် လင်မယားတို့၏ အပြန်အလှန်ချစ်ခင်မှုတောင် မကြာခဏ အပြန်အလှန်အကျိုးအမြတ်ပေါ် မူတည်နေတတ်သည်»။
Verse 153
कस्यचितन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह । “यह जीव-जगत् स्वार्थका ही साथी है। कोई किसीका प्रिय नहीं है। दो सगे भाइयों तथा पति और पत्नीमें भी जो परस्पर प्रेम होता है, वह भी स्वार्थवश ही है। इस जगत्में किसीके भी प्रेमको मैं निष्कारण (स्वार्थरहित) नहीं समझता ।।
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «ဤလောက၌ မည်သူ့မည်သူ၏ ချစ်ခင်မှုကိုမျှ အကြောင်းမဲ့သန့်ရှင်းသည်ဟု ငါ မသိမမြင်။ အသက်ရှိသတ္တဝါတို့နှင့် လူ့လောကသည် အများအားဖြင့် ကိုယ့်အကျိုးအတွက်ပင် အတူတကွ လှုပ်ရှားနေကြသည်။ အကြောင်းမရှိဘဲ မည်သူမျှ မည်သူ့အတွက်မှ ချစ်ခင်ဖွယ် မဟုတ်။ သွေးတူညီအစ်ကိုနှစ်ဦးကြားရှိ ချစ်ခင်မှုဖြစ်စေ၊ လင်မယားကြားရှိ ချစ်ခင်မှုဖြစ်စေ၊ အများအားဖြင့် ကိုယ့်အကျိုးနှင့် ဆက်နွယ်နေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ ချစ်ခြင်းမေတ္တာတစ်စုံတစ်ရာကိုမျှ အပြည့်အဝ အကျိုးမလိုသောအဖြစ် ငါ မယူဆ»။
Verse 154
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापर:
ဘိဿမက ပြောသည်— လူတစ်ဦးသည် ဒါနပေးကမ်းခြင်းကြောင့် ချစ်ခင်လေးစားခံရ၏။ အခြားတစ်ဦးသည် ချိုမြိန်သဘောကောင်းသော စကားပြောခြင်းကြောင့် မေတ္တာရ၏။ ထို့ပြင် အခြားတစ်ဦးသည် လုပ်ငန်းအောင်မြင်စေရန် မန္တရရွတ်ဆိုခြင်း၊ ဟောမ (ယဇ်ပူဇော်မီးပူဇော်) ပြုခြင်းနှင့် ဇပ (ထပ်ထပ်ရွတ်ဆိုခြင်း) တို့ကို ဆောင်ရွက်၍ လူတို့၏ ကောင်းမြတ်သဘောထားကို ရ၏။ ထို့ကြောင့် လူတို့သည် မိမိတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် သဘောသဘာဝအလိုက် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်လာကြ၏။
Verse 155
उत्पन्ना कारणे प्रीतिरासीन्नौ कारणान्तरे
ဘိဿမက ပြောသည်— “အကြောင်းတစ်ရပ်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသော ချစ်ခင်မှုသည် အကြောင်းအရာပြောင်းလဲသွားသောအခါ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် မတည်မြဲတော့ပေ။”
Verse 156
कि नु तत् कारणं मन्ये येनाहं भवतः प्रिय:
ဘိဿမက ပြောသည်— “အမှန်တကယ်တော့ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် သင်၏ ချစ်ခင်မှုကို ရလာသည်ဟု ကျွန်ုပ်ထင်ပါသနည်း?”
Verse 157
कालो हेतुं विकुरुते स्वार्थस्तमनुवर्तते
ဘိဿမက ပြောသည်— “အချိန်က အကြောင်းရင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက်တို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုတောင် ပြောင်းလဲစေတတ်၏။ ကိုယ်ကျိုးစိတ်သည်လည်း ထိုပြောင်းလဲနေသော အချိန်နောက်ကို လိုက်လျက်ရှိ၏။ ပညာရှိသည် ထိုကိုယ်ကျိုးကို ထင်ရှားစွာ ခွဲခြားသိမြင်တတ်ပြီး သာမန်လူတို့သည် ပညာရှိနောက်ကိုသာ လိုက်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် သင်၏ အကျိုးလိုလားချက်ကို ကျွန်ုပ်ကောင်းကောင်းနားလည်သဖြင့် သင်သည် ကျွန်ုပ်အား ထိုသို့ မပြောသင့်။”
Verse 158
स्वार्थ प्राज्ञोडभिजानाति प्राज्ञं लोको<नुवर्तते । न त्वीदृशं त्वया वाच्यं विदुषि स्वार्थपण्डिते
ဘိဿမက ပြောသည်— “ပညာရှိသည် လူတစ်ယောက်၏ ကိုယ်ကျိုးအကျိုးကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်တတ်၏။ လူအများကလည်း ပညာရှိနောက်ကို လိုက်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ကျိုးအကြောင်းကို နားလည်ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှိဖြစ်သည့် ကျွန်ုပ်အား သင်သည် ဤသို့ မပြောသင့်။”
Verse 159
अकाले हि समर्थस्य स्नेहहेतुरयं तव । तस्मान्नाहं चले स्वार्थात् सुस्थिर: संधिविग्रहे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်သည် စွမ်းအားရှိသူဖြစ်သော်လည်း ယခုကာလမဟုတ်ဘဲ ငါ့အပေါ် ပြသသော ချစ်ခင်မှုသည် ကိုယ်ကျိုးအတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ငါလည်း ကိုယ်ကျိုးမှ မလှုပ်ရှားနိုင်။ ငြိမ်းချမ်းရေး (သန္ဓိ) နှင့် စစ်ပွဲ (ဝိဂ္ရဟ) အကြောင်း ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ခိုင်မာပြီး တည်ငြိမ်နေသည်»။
Verse 160
अभ्राणामिव रूपाणि विकुर्वन्ति क्षणे क्षणे । अद्यैव हि रिपुर्भूत्वा पुनरद्यैव मे सुहत्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မိုးတိမ်တို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်က ခဏခဏ ပြောင်းလဲသကဲ့သို့ လူတို့၏ စိတ်သဘောထားလည်း ခဏတိုင်း ပြောင်းလဲတတ်သည်။ ယနေ့ ရန်သူဖြစ်သူကပင် ယနေ့တင်ပဲ ငါ့အပေါ် ကောင်းလိုသူ ပြန်ဖြစ်လာနိုင်သည်»။
Verse 161
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् । “मित्रता और शत्रुताके रूप तो बादलोंके समान क्षण-क्षणमें बदलते रहते हैं। आज ही तुम मेरे शत्रु होकर फिर आज ही मेरे मित्र हो सकते हो और उसके बाद आज ही पुनः शत्रु भी बन सकते हो। देखो, यह स्वार्थका सम्बन्ध कितना चंचल है? ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ထပ်မံ၍ မူဝါဒတွက်ချက်မှုတို့၏ မတည်ငြိမ်မှုကို ကြည့်လော့။ လူတစ်ယောက်သည် ယနေ့ ရန်သူဖြစ်ပြီး ယနေ့တင်ပဲ မိတ်ဖြစ်လာနိုင်သကဲ့သို့၊ ယနေ့တင်ပဲ ထပ်မံ ရန်သူပြန်ဖြစ်နိုင်သည်။ ကိုယ်ကျိုးအပေါ် တည်သော ဆက်နွယ်မှုသည် မည်မျှ လှုပ်ရှားလွယ်ကူသနည်း။ ငါတို့၏ မိတ်သဟာယသည် အရင်က အကြောင်းရင်းရှိနေသမျှသာ တည်ခဲ့သည်»။
Verse 162
सा गता सह तेनैव कालयुक्तेन हेतुना । “पहले जब उपयुक्त कारण था, तब हम दोनोंमें मैत्री हो गयी थी, किंतु कालने जिसे उपस्थित कर दिया था उस कारणके निवृत्त होनेके साथ ही वह मैत्री भी चली गयी ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အချိန်က စီမံပေးခဲ့သော အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းနှင့်အတူ ထိုမိတ်သဟာယလည်း ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမူ သင်သည် မွေးရာပါအားဖြင့် ငါ့ရန်သူဖြစ်သည်; စွမ်းရည်နှင့် အခြေအနေကြောင့်သာ မိတ်ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း이다»။
Verse 163
तत् कृत्यमभिनिर्वर्त्य प्रकृति: शत्रुतां गता । “तुम जातिसे ही मेरे शत्रु हो, किंतु विशेष प्रयोजनसे मित्र बन गये थे। वह प्रयोजन सिद्ध कर लेनेके पश्चात् तुम्हारी प्रकृति फिर सहज शत्रुभावको प्राप्त हो गयी ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်သည် မွေးရာပါအားဖြင့် ငါ့ရန်သူဖြစ်သော်လည်း အထူးရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ်ကြောင့် မိတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုရည်ရွယ်ချက် ပြီးမြောက်သွားသောအခါ သင်၏ သဘာဝစိတ်သည် မူလ ရန်သူစိတ်သို့ ပြန်လည်ရောက်သွားသည်»။
Verse 164
त्वद्वीर्येण प्रमुक्तो5हं मद्वीयेण तथा भवान्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်၏ သူရဲကောင်းစွမ်းအားကြောင့် ငါသည် လွတ်မြောက်ခဲ့၏။ ထိုနည်းတူ ငါ့ဘက်မှ ဖြစ်သောအရာကြောင့် သင်လည်း လွတ်မြောက်ခဲ့၏»။
Verse 165
त्वं हि सौम्य कृतार्थोड्द्य निर्वत्तार्थास्तथा वयम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အေးမြသဘောရှိသူရေ၊ ယနေ့ သင်သည် မိမိရည်ရွယ်ချက်ကို အမှန်တကယ် ပြည့်စုံစေခဲ့၏။ ထိုနည်းတူ ငါတို့လည်း မိမိတို့၏ ရည်မှန်းချက်များ ပြည့်စုံခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ဤကိစ္စသည် ပြီးစီးသွားပြီ၊ မကျန်ရစ်သေးသော တာဝန်မရှိတော့»။
Verse 166
न ते>स्त्यद्य मया कृत्यं किंचिदन्यत्र भक्षणात् | 'सौम्य! अब तुम्हारा काम बन गया और मेरा प्रयोजन भी सिद्ध हो गया; अतः अब मुझे खा लेनेके सिवा मेरे द्वारा तुम्हारा दूसरा कोई प्रयोजन सिद्ध होनेवाला नहीं है ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ယနေ့ ငါက သင့်အတွက် ထပ်မံလုပ်ပေးစရာ မရှိတော့၊ စားသုံးခံရခြင်းသာ ကျန်၏။ အေးမြသဘောရှိသူရေ၊ သင်၏ကိစ္စသည် အောင်မြင်ပြီး၊ ငါ၏ရည်ရွယ်ချက်လည်း ပြည့်စုံပြီ။ ထို့ကြောင့် ငါ့ကို စားသုံးခြင်းမှတပါး သင့်အတွက် ငါက ထပ်မံပြီးမြောက်စေနိုင်သော အရာမရှိတော့။ ငါသည် အစာ၊ သင်သည် စားသူ။ ငါသည် အားနည်း၊ သင်သည် အားကောင်း»။
Verse 167
स मन्येऊहं तव प्रज्ञां यन्मोक्षात् प्रत्यनन्तरम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်၏ ဉာဏ်ပညာကို ငါသည် အမှန်တကယ် ထက်မြက်ကြောင်း ယူဆ၏။ အကြောင်းမူကား ၎င်းသည် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) သို့ ချက်ချင်း မလွဲမသွေ လှည့်သွားသည်»။
Verse 168
भक्ष्यार्थ हवबद्धस्त्वं स मुक्त: पीडित: क्षुधा
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အစာ၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် သင်သည် ချည်နှောင်ခံရ၍ အနှောင်အဖွဲ့ထဲ ကျရောက်ခဲ့၏။ နောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ဆာလောင်ခြင်းကြောင့် မနာမကျင် ဆက်လက်ညှဉ်းပန်းခံနေရသေး၏»။
Verse 169
शास्त्रजां मतिमास्थाय नून॑ भक्षयिताद्य माम् । जानामि क्षुधितं तु त्वामाहारसमयश्च ते
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သမ္မာကျမ်းစာတို့အပေါ် အခြေခံသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အားထား၍ ယနေ့ မင်းက ငါ့ကို မုချ စားလိမ့်မည်။ မင်း ဗိုက်ဆာနေသည်ကိုလည်း ငါသိ၏၊ ထို့ပြင် ဤအချိန်သည် မင်း၏ အစာစားချိန်ဖြစ်သည်»။
Verse 170
स त्वं मामभिसंधाय भक्ष्यं मृगयसे पुनः । “आहारकी खोजके लिये ही निकलनेपर तुम इस जालमें फँसे थे और अब इससे छूटकर भूखसे पीड़ित हो रहे हो। निश्चय ही शास्त्रीय बुद्धिका सहारा लेकर अब तुम मुझे खा जाओगे। मैं जानता हूँ कि तुम भूखे हो और यह तुम्हारे भोजनका समय है; अतः तुम पुनः मुझसे संधि करके अपने लिये भोजनकी तलाश करते हो ।। १६८-१६९ $ ।। त्वं चापि पुत्रदारस्थो यत् संधिं सृजसे मयि
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ထို့ကြောင့် ငါ့ကို စိတ်ထဲထားကာ မင်းသည် စားစရာအစာကို ထပ်မံ ရှာဖွေသွားပြန်၏။ ထို့ပြင် မင်းလည်း—သားနှင့် မယား၏ တာဝန်ကို ထမ်းထားသူ—ငါနှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ပြုလုပ်လို၏»။
Verse 171
शुश्रूषां यतसे कर्तु सखे मम न तत् क्षमम् । “सखे! तुम जो बाल-बच्चोंके बीचमें बैठकर मुझपर संधिका भाव दिखा रहे हो तथा मेरी सेवा करनेका यत्न करते हो, वह सब मेरे योग्य नहीं है ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မိတ်ဆွေ၊ မင်းက ငါ့ကို ပြုစုဝန်ဆောင်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း ထိုအရာသည် ငါ့အတွက် မသင့်တော်။ ငါ့ကို ဤသို့သော အခြေအနေဖြင့် မြင်သော် မင်း၏ ချစ်လှစွာသော မယားနှင့် မင်း၏ ကလေးများလည်း စိတ်ဆင်းရဲကြ၏»။
Verse 172
नाहं त्वया समेष्यामि वृत्तो हेतु: समागमे
ဘီရှ္မက ကြေညာသည်– «ဤကိစ္စတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်သော အကြောင်းရင်းသည် ပေါ်ပေါက်ပြီးဖြစ်သဖြင့် ငါသည် မင်းနှင့် သဘောတူညီမှု မပြုတော့»။
Verse 173
शत्रोरनार्य भूतस्य क्लिष्टस्य क्षुधितस्यथ च
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အကျင့်မကောင်းသို့ ကျရောက်သွားသော ရန်သူတစ်ဦး—ဒုက္ခရောက်၍ ဗိုက်ဆာနေသူတစ်ဦးကိုပင် ရင်ဆိုင်ရာတွင်လည်း ဒ္ဓမ္မကို မျက်နှာမူကာ တုံ့ပြန်မှုကို ချိန်ဆရမည်၊ ရန်လိုမှုတစ်ခုတည်းဖြင့် မဟုတ်»။
Verse 174
स्वस्ति ते5स्तु गमिष्यामि दूरादपि तवोद्धिजे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်၌ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဖြစ်ပါစေ။ ငါ ထွက်ခွာမည်—သို့သော် အဝေးမှပင်၊ ဤလုပ်ငန်း၌ ကိုယ့်အကျိုးအတွက် ထမြောက်လာသူရေ၊ ငါသည် သင့်အပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်နေဆဲ ဖြစ်သည်»။
Verse 175
विश्वस्तं वा प्रमत्तं वा एतदेव कृतं भवेत् । बलवत्संनिकर्षो हि न कदाचित् प्रशस्थते
ယုံကြည်လွန်းသူဖြစ်စေ၊ ပေါ့ပေါ့ဆဆဖြစ်စေ၊ အကျိုးဆက်က တူညီသည်—ဤအန္တရာယ်သည် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အင်အားကြီးသူတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့နေခြင်းသည် မည်သည့်အခါမျှ ချီးမွမ်းထိုက်သည် မဟုတ်—အကြောင်းမှာ သတိမပေးဘဲပင် အန္တရာယ်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 176
“तुम्हारा कल्याण हो। अब मैं चला जाऊँगा। मुझे दूरसे भी तुमसे डर लगता है। मेरा यह पलायन विश्वासपूर्वक हो रहा हो या प्रमादके कारण; इस समय यही मेरा कर्तव्य है। बलवानोंके निकट रहना दुर्बल प्राणीके लिये कभी अच्छा नहीं माना जाता ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်၌ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဖြစ်ပါစေ။ ယခု ငါ သွားတော့မည်။ အဝေးမှပင် သင့်ကို ငါ ကြောက်ရွံ့နေသည်။ ငါ၏ ဤထွက်ပြေးခြင်းသည် ယုံကြည်မှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ပေါ့ပေါ့ဆဆကြောင့်ဖြစ်စေ—ဤအချိန်၌ ငါ့တာဝန်သည် ဤပင် ဖြစ်သည်။ အင်အားကြီးသူတို့အနီး၌ နေရခြင်းသည် အားနည်းသောသတ္တဝါအတွက် မည်သည့်အခါမျှ ကောင်းသည်ဟု မဆိုကြ။ လောမရှာ၊ ငါသည် သင်နှင့် နောက်တစ်ကြိမ် မတွေ့တော့။ သင် ပြန်လှည့်ပါ။ ငါက သင့်အပေါ် ကောင်းမှုတစ်စုံတစ်ရာ ပြုခဲ့သည်ဟု သင် သိမြင်လျှင်၊ ငါ့အပေါ် မိတ်သဟာယစိတ်ကို အမြဲထိန်းသိမ်း၍ ထိုမိတ်သဟာယအတိုင်း ပြုလုပ်ပါ»။
Verse 177
प्रशान्तादपि मे पापाद् भेतव्यं बलिन: सदा । यदि स्वार्थ न ते कार्य ब्रूहि किं करवाणि ते
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါ၏ အပြစ်က မငြိမ်မသက်မှုကင်းသကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း၊ အင်အားကြီးသူကို အမြဲတမ်း ကြောက်ရွံ့သင့်သည်။ သင်၌ ကိုယ့်အကျိုးအတွက် ရည်ရွယ်ချက် မရှိလျှင် ပြောပါ—ငါ သင့်အတွက် ဘာကို လုပ်ပေးရမည်နည်း»။
Verse 178
“जो बलवान् और पापी हो, वह शान्तभावसे रहता हो तो भी मुझे सदा उससे डरना चाहिये। यदि तुम्हें मुझसे कोई स्वार्थ सिद्ध नहीं करना है तो बताओ मैं तुम्हारा (इसके अतिरिक्त) कौन-सा कार्य करूँ? ।।
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သင်လိုချင်သမျှ—အားလုံးကို—ငါ ပေးမည်။ သို့သော် ငါ့ကိုယ်ငါ (ငါ့သမာဓိနှင့် တရားဝင်အာဏာပိုင်ခွင့်) ကို မည်သည့်အခါမျှ မစွန့်လွှတ်။ ကိုယ့်အကျိုးအမှန်အတွက်ဆိုလျှင် မျိုးဆက်တောင် စွန့်ပစ်ရနိုင်သကဲ့သို့၊ နိုင်ငံတော်၊ ရတနာ၊ ငွေကြေးတို့ကိုလည်း စွန့်ပစ်ရနိုင်သည်»။
Verse 179
ऐश्वर्यधनरत्नानां प्रत्यमित्रे निवर्तताम्
ဘီရှ္မက ဆို၏— «ရန်သူကို ဆန့်ကျင်နေသူတို့သည် အာဏာအုပ်စိုးမှု၊ ဥစ္စာဓနနှင့် ရတနာတို့ကို လိုက်လံရှာဖွေခြင်းမှ နောက်ဆုတ်ကြစေ»။
Verse 180
न त्वात्मन: सम्प्रदानं धनरत्नवदिष्यते
သို့သော် မိမိကိုယ်ကို ပေးအပ်ခြင်းကို ဥစ္စာဓန သို့မဟုတ် ရတနာကဲ့သို့ အတည်ပြုမထားကြ; ကိုယ်တိုင်သည် လွှဲပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းမဟုတ်။
Verse 181
आत्मरक्षणतन्त्राणां सुपरीक्षितकारिणाम्
ဘီရှ္မက မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သော စမ်းသပ်ပြီးသား နည်းလမ်းနှင့် စည်းကမ်းများကို အသုံးချသူတို့ကို ဆိုလိုသည်—လုပ်ရပ်တိုင်းကို သေချာစိစစ်၍ အမြော်အမြင်ဖြင့် ဆောင်ရွက်သူများကို။
Verse 182
आपदो नोपपद्चन्ते पुरुषाणां स्वदोषजा: । 'जो आत्मरक्षामें तत्पर हैं और भलीभाँति परीक्षापूर्वक निर्णय करके काम करते हैं, ऐसे पुरुषोंको अपने ही दोषसे उत्पन्न होनेवाली आपत्तियाँ नहीं प्राप्त होती हैं ।।
မိမိ၏အပြစ်မှ ပေါက်ဖွားသော အန္တရာယ်တို့သည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် အားထုတ်၍ ကောင်းစွာ စိစစ်ဆုံးဖြတ်ပြီး လုပ်ဆောင်သူတို့ထံ မရောက်လာ။ ထိုသူတို့သည် ရန်သူကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ကြ၏—ဘယ်သူ အားနည်း၊ ဘယ်သူ အားကြီးဟူ၍။
Verse 183
इत्यभिव्यक्तमेवं स पलितेनाभिभर्त्सित:,पलितने जब इस प्रकार स्पष्टरूपसे कड़ी फटकार सुनायी, तब बिलावने लज्जित होकर पुनः उस चूहेसे इस प्रकार कहा
ဘီရှ္မက ဆို၏— «ဤသို့ အကြောင်းအရာကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြပြီး ဆံပင်ဖြူ အဘိုးအို၏ ပြင်းထန်သော ဆူပူကြိမ်းမောင်းခြင်းကို ခံရသောအခါ၊ ၎င်းသည် ရှက်ကြောက်သွား၏။ ထို့နောက် ထိုကြွက်ထံသို့ ပြန်လှည့်ကာ ကြောင်က ဤသို့ ပြောလေသည်»။
Verse 184
माजरि व्रीडितो भूत्वा मूषिकं वाक्यमब्रवीत्,पलितने जब इस प्रकार स्पष्टरूपसे कड़ी फटकार सुनायी, तब बिलावने लज्जित होकर पुनः उस चूहेसे इस प्रकार कहा
ဘိဿမက ပြောသည်– ကြောင်သည် ထင်ရှားစွာ၊ တင်းကျပ်စွာ ဆုံးမပြစ်တင်ခံရသောအခါ ရှက်ကြောက်သွား၍ စိတ်ကို ပြန်လည်တည်ငြိမ်စေပြီးနောက် ကြွက်အား ထပ်မံ၍ ပြောဆို하였다။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အမှားလုပ်မှုကို ရှင်းလင်းသော ဆုံးမသတိပေးချက်ဖြင့် ဖော်ထုတ်လိုက်သော် လိမ္မာလှည့်စားတတ်သူတောင် အပြင်ပန်းအားဖြင့် နိမ့်ချသကဲ့သို့ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းကို ပြသသည်—သို့သော် နားထောင်သူသည် သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို သေချာစွာ ချိန်ဆ၍ ကြည့်ရမည်။
Verse 185
लोमश उवाच सत्यं शपे त्वयाहं वै मित्रद्रोहो विगर्हित: | तन्मन्ये5हं तव प्रज्ञां यस्त्वं मम हिते रत:
လောမရှက ပြောသည်– “အမှန်တရားဖြင့် သင့်အား ကျိန်ဆို၍ ပြောမည်။ မိတ်ဆွေကို သစ္စာဖောက်ခြင်းသည် အလွန်အမင်း စက်ဆုပ်ဖွယ် အပြစ်တရားဖြစ်သည်။ သင်သည် အမြဲတမ်း ကျွန်ုပ်၏ အကျိုးကို စိတ်ဝင်စားကာ တက်ကြွနေခြင်းကိုလည်း သင်၏ ကောင်းမွန်သော ဉာဏ်ပညာ၏ အမှတ်အသားဟု ကျွန်ုပ်ယူဆသည်။”
Verse 186
उक्तवानर्थतत्त्वेन मया सम्मभिन्नदर्शन: । न तु मामन्यथा साधो त्वं ग्रहीतुमिहाहसि
လောမရှက ပြောသည်– “သင်သည် အကြောင်းအရာ၏ အနှစ်သာရအမှန်နှင့် ကိုက်ညီစွာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်၏ အမြင်လည်း သင်၏ အမြင်နှင့် အပြည့်အဝ တူညီသည်။ သို့သော် သဒ္ဓါရှင်၊ လူကောင်းကြီး၊ ဤနေရာတွင် ကျွန်ုပ်ကို အခြားအဓိပ္ပါယ်ဖြင့် မယူဆသင့်။ မလွဲမှားစေပါနှင့်; ကျွန်ုပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် သင်၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် မဆန့်ကျင်ပါ။”
Verse 187
प्राणप्रदानजं त्वत्तो मयि सौहृदमागतम् । धर्मज्ञोडस्मि गुणज्ञोडस्मि कृतज्ञोडस्मि विशेषत:
လောမရှက ပြောသည်– “သင်က ကျွန်ုပ်အား အသက်ပေးကယ်တင်ခဲ့သောကြောင့် သင့်အပေါ်၌ နွေးထွေးသော မိတ်သဟာယစိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ဓမ္မကို သိသည်၊ ကောင်းမြတ်မှု၏ တန်ဖိုးကို ခွဲခြားသိသည်၊ အထူးသဖြင့် သင့်အပေါ် အလွန်အမင်း ကျေးဇူးတင်လျက်ရှိသည်။”
Verse 188
मित्रेषु वत्सलश्षास्मि त्वद्धक्तश्न विशेषत: । तस्मादेवं पुनः साधो मय्याचरितुमरहसि
“ကျွန်ုပ်သည် မိတ်ဆွေများအပေါ် ချစ်ခင်တတ်သူဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် သင့်အပေါ် သစ္စာတည်သော အလေးအနက်ရှိသော ဆည်းကပ်မှုကို ရရှိလာပြီ။ ထို့ကြောင့် လူကောင်းကြီး၊ ယခင်ကကဲ့သို့ပင် ကျွန်ုပ်အပေါ် ထပ်မံ ပြုမူပါ—မိတ်ဆွေသဘောဖြင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံ၍ ကျွန်ုပ်နှင့် အတူနေပါ။”
Verse 189
त्वया हि वाच्यमानो<हं जहां प्राणान् सबान्धव: । विश्रम्भो हि बुधैर्दृष्टो मद्विधेषु मनस्विषु
လောမသက ပြောသည်— «သင်က အမိန့်ပေးလျှင် ငါသည် သင့်အတွက် ငါ့အသက်ကိုပင် မိသားစုဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ စွန့်လွှတ်နိုင်သည်။ ပညာရှိတို့က ငါကဲ့သို့ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူများသည် ယုံကြည်ထိုက်ကြောင်း မြင်တွေ့ထားပြီးသားဖြစ်၍ ထိုသူတို့အပေါ် ယုံကြည်ခြင်းသည် မမှားယွင်း» ဟု။
Verse 190
तदेतद् धर्मतत्त्वज्ञ न त्वं शंकितुमहसि । अत: धर्मके तत्त्वको जाननेवाले पलित! तुम्हें मुझपर संदेह नहीं करना चाहिये ।। १८९ इ || इति संस्तूयमानो5पि माजरिण स मूषिक:
လောမသက ပြောသည်— «ဓမ္မ၏အနှစ်သာရကို သိမြင်သူရေ၊ ဤအကြောင်းကို သင် မသံသယပြုသင့်။ ထို့ကြောင့် တရား၏အနှစ်ကို နားလည်သော အဘိုးအိုကြီးရေ၊ ငါ့အပေါ် မသံသယထားပါနှင့်» ဟု။ ထိုသို့ ချီးမွမ်းခံနေရသော်လည်း ပုံပြင်ထဲက ကြွက်သည် ကြောင်ကို မယုံမကြည်ဖြစ်ကာ သတိထားနေဆဲဖြစ်သည်။
Verse 191
मनसा भावगम्भीरो मार्जारं वाक्यमब्रवीत् | बिलावके द्वरा इस प्रकारकी स्तुति की जानेपर भी चूहा अपने मनसे गम्भीर भाव ही धारण किये रहा। उसने मार्जारसे पुनः इस प्रकार कहा-- || १९० इ ।।
လောမသက ပြောသည်— ကြွက်သည် စိတ်ကို လေးနက်တည်ငြိမ်စွာ ထိန်းထားပြီး ကြောင်ကို ထပ်မံပြောလေသည်— «အစ်ကိုရေ၊ သင်သည် အမှန်တကယ် သဒ္ဓာကောင်းသူပါ။ သင့်အကြောင်းကို ငါ ကြားဖူးသည်။ ထိုကြောင့် ငါ ဝမ်းမြောက်သော်လည်း သင့်ကို မယုံနိုင်။ သင် ငါ့ကို ဘယ်လောက်ပင် ချီးမွမ်းစေကာမူ၊ ငါ့အတွက် ငွေကြေးကို ဘယ်လောက်ပင် ဖြန့်ကြဲစေကာမူ၊ ယခုအခါ ငါ သင်နှင့် မပေါင်းနိုင်။ ပညာရှိ၊ ဗဟုသုတရှိသူသည် အထူးလိုအပ်ချက်မရှိဘဲ မိမိကို ရန်သူ၏အာဏာအောက် မချထား» ဟု။
Verse 192
संस्तवैर्वा धनौधैर्वा नाहं शक््य: पुनस्त्वया । नह्ामित्रे वशं यान्ति प्राज्ञा निष्कारणं सखे
လောမသက ပြောသည်— «ချီးမွမ်းစကားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ငွေကြေးအစုအဝေးကြီးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သင်သည် ငါ့ကို ပြန်လည်ရယူ၍ မရနိုင်။ မိတ်ဆွေရေ၊ ငါသည် သင့်အာဏာအောက်သို့ ထပ်မံမဝင်နိုင်တော့။ ပညာရှိ၊ ခွဲခြားသိမြင်သူတို့သည် အရေးကြီးသောအကြောင်းမရှိဘဲ ရန်သူ၏ထိန်းချုပ်မှုအောက် မိမိကို မထားကြ» ဟု။
Verse 193
अस्मिन्नर्थ च गाथे द्वे निबोधोशनसा कृते । शत्रुसाधारणे कृत्ये कृत्वा संधि बलीयसा
«ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ ဥဿနသက စီကုံးထားသော ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို နားထောင်လော့။ ရန်သူတစ်ဦးတည်းကို ရင်ဆိုင်ရသော ကိစ္စတွင် အင်အားကြီးသူနှင့် အရင်ဆုံး မဟာမိတ်ဖွဲ့သင့်သည်» ဟု။
Verse 194
समाहितकश्चरेद् युक्त्या कृतार्थश्न न विश्वसेत् । “इस विषय में शुक्राचार्यने दो गाथाएँ कही हैं। उन्हें ध्यान देकर सुनो। जब अपने और शत्रुपर एक-सी विपत्ति आयी हो
လောမသက ပြောသည်– «လူသည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ ဉာဏ်ပညာနှင့် မဟာဗျူဟာဖြင့် သတိထားကာ လုပ်ဆောင်ရမည်။ မိမိရည်ရွယ်ချက် ပြီးမြောက်သွားလျှင် ရန်သူကို ယုံကြည်မထားရ။ မယုံကြည်ထိုက်သူကို မယုံကြည်ရ; ယုံကြည်ထိုက်သကဲ့သို့ ထင်ရသူကိုပင် အလွန်အကျွံ မယုံကြည်ရ»။
Verse 195
तस्मात् सर्वास्ववस्थासु रक्षेज्जीवितमात्मन:
ထို့ကြောင့် အခြေအနေတိုင်းတွင် မိမိ၏အသက်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်။
Verse 196
संक्षेपो नीतिशास्त्राणामविश्वास: परो मत:
လောမသက ပြောသည်– «အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် နိုင်ငံရေးနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ နီတိကျမ်းများ၏ အမြင့်ဆုံးအဆုံးသတ်က ဒီတစ်ချက်ပဲ—လွယ်လွယ်နဲ့ မယုံကြည်နှင့်; သတိရှိသော မယုံကြည်မှုက အမြင့်ဆုံးမူဝါဒ ဖြစ်သည်»။
Verse 197
नृषु तस्मादविश्वास: पुष्कलं हितमात्मन: । 'संक्षेपमें नीतिशास्त्रका सार यह है कि किसीका भी विश्वास न करना ही उत्तम माना गया है; इसलिये दूसरे लोगोंपर विश्वास न करनेमें ही अपना विशेष हित है ।।
လောမသက ပြောသည်– «ထို့ကြောင့် လူတို့အကြားတွင် အခြားသူများကို မျက်ကန်းယုံကြည်မထားခြင်းသည် မိမိအကျိုးအတွက် အလွန်ကြီးမားသော ကာကွယ်မှုဖြစ်သည်။ သတိရှိ၍ ယုံလွယ်မဖြစ်၊ ပေါ့ပေါ့ဆဆ မနေသရွေ့ အားနည်းသူတောင် ရန်သူတို့က လွယ်လွယ်နဲ့ မဖျက်ဆီးနိုင်ကြ»။
Verse 198
त्वद्विधेभ्यो मया ह्ात्मा रक्ष्यो मार्जार सर्वदा
လောမသက ပြောသည်– «နင်လိုသူတို့ထံမှ၊ အို ကြောင်ရေ၊ ငါသည် ငါ့ကိုယ်ငါ အမြဲကာကွယ်ရမည်»။
Verse 199
स तसय ब्रुवतस्त्वेवं संत्रासाज्जातसाध्वस:
ဤသို့ ပြောဆိုနေစဉ်တွင် နားထောင်သူသည် ရုတ်တရက် ထိတ်လန့်ခြင်းကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ ထိုလှုပ်ရှားမှုမှ ပေါက်ဖွားသော ကြောက်ရွံ့ခြင်းက လုံးဝ ဖမ်းဆီးသွားလေ၏။
Verse 200
ततः शान््त्रार्थतत्त्वज्ञो बुद्धिसामर्थ्यमात्मन:
ထို့နောက် သာသနာကျမ်းတရား၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် အမှန်တရားကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူဖြစ်သဖြင့်၊ မိမိ၏ ဉာဏ်ပညာ၏ အင်အားနှင့် စွမ်းရည်ကို ချိန်ဆကာ—အလျင်အမြန် စိတ်လိုက်မလုပ်ဘဲ မှန်ကန်သော နားလည်မှုနှင့် ကိုက်ညီစွာ လုပ်ဆောင်ရန် ပြင်ဆင်လေ၏။
Frequently Asked Questions
Whether survival-driven appropriation and consumption of prohibited food (including from a socially stigmatized household) can be justified under āpaddharma when ordinary means of sustenance fail, and what limits should govern such exceptions.
Dharma in crisis requires disciplined discernment: prioritize preserving life through the least wrongful available means, because continued life enables future dharmic practice; governance is portrayed as a primary determinant of collective order and security.
A concluding didactic statement functions as meta-commentary: the knowledgeable person should, by steady intellect and appropriate means, rescue oneself from distress; living allows the acquisition of puṇya and the eventual restoration of well-being.