Shloka 44
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
अयमत्यन्तशत्रुमें वैषम्यं परमं गत: । मूढो ग्राहयितुं स्वार्थ सड्भत्या यदि शक््यते
ayam atyantaśatru me vaiṣamyaṃ paramaṃ gataḥ | mūḍho grāhayituṃ svārthaṃ saṅgatyā yadi śakyate ||
ဘိဿမက ပြောသည်– «ဤသူသည် အမှန်တကယ် ငါ၏ အပြင်းထန်ဆုံး ရန်သူဖြစ်၏။ ယခုမူ အလွန်အမင်း ဒုက္ခအကျပ်အတည်းထဲသို့ ကျရောက်နေ၏။ သို့ရာတွင် ဖြစ်နိုင်လျှင် ဤမိုက်မဲသူကို မိတ်ဖက်သဘောတူညီမှုဖြင့် ဆွဲခေါ်ကာ ငါ့အကျိုးကို ဆောင်ရွက်မည့် လမ်းကြောင်းကို လက်ခံစေဖို့ ကြိုးစားမည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a hard ethical tension in practical life: even toward an enemy, one may consider strategic association when circumstances create leverage. It invites reflection on when pragmatic self-interest is permissible and how it should be restrained by dharma.
Bhishma describes a situation where a sworn enemy has fallen into severe trouble. Seeing an opportunity, he considers persuading the enemy—through companionship or alliance—to agree to something that advances Bhishma’s own objective.