Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । मुनिपृष्टास्तदा देवा भगवंस्ते किमब्रुवन् । सर्वलोकहितार्थाय तदाख्याहि महामुने

Sūta berkata: Ketika para dewa ditanya oleh sang muni, apakah jawapan para yang mulia itu? Demi kesejahteraan semua alam, wahai Mahāmune, mohon ceritakan hal itu.

Verse 2

श्रीव्यास उवाच । अगस्तिवचनं श्रुत्वा बहुमानपुरस्सरम् । धिषणाधिपतेरास्यं विबुधा व्यालुलोकिरे

Śrī Vyāsa berkata: Setelah mendengar kata-kata Agastya yang didahului penghormatan besar, para dewa menumpukan pandangan ke wajah penguasa kebijaksanaan, Bṛhaspati.

Verse 3

वाक्पतिरुवाच । शृण्वगस्ते महाभाग देवागमनकारणम् । धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योसि महता मपि

Vākpati (Bṛhaspati) berkata: Dengarlah, wahai Agastya yang berbahagia, sebab kedatangan para dewa. Engkau diberkati, tugasmu telah sempurna; engkau layak dimuliakan—bahkan olehku yang besar ini.

Verse 4

प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यरण्यं तपोधनाः । किं न संति मुनिश्रेष्ठ काचिदन्यैव ते स्थितिः

Wahai resi termulia, kaya dengan harta tapa—bukankah di setiap āśrama, di setiap gunung dan rimba ada para pertapa? Maka mengapa kediaman tuan tetap hanya di satu tempat ini, seolah-olah inilah satu-satunya stesen pilihan tuan?

Verse 5

तपोलक्ष्मीस्त्वयीहास्ति ब्राह्मतेजस्त्वयि स्थिरम् । पुण्यलक्ष्मीस्त्वयि परा त्वय्यौदार्यं मनस्त्वयि

Dalam dirimu bersemayam Lakṣmī yang lahir daripada tapa; dalam dirimu teguh sinar brahma-tejas. Dalam dirimu ada keberuntungan pahala kebajikan yang tertinggi; dan dalam dirimu ada kemurahan hati serta budi yang mulia.

Verse 6

पतिव्रतेयं कल्याणी लोपामुद्रा सधर्मिणी । तवांगच्छायया तुल्या यत्कथापुण्यकारिणी

Lopāmudrā yang mulia ini ialah pativratā, sahadharmiṇī yang berjalan di jalan dharma bersamamu. Dia bagaikan bayang-bayang tubuhmu; bahkan kisahnya pun menjadi penghasil puṇya.

Verse 7

पतिव्रतास्वरुंधत्या सावित्र्याप्यनसूयया । शांडिल्यया च सत्या च लक्ष्म्या च शतरूपया

Dalam kalangan isteri pativratā yang masyhur—Arundhatī, Sāvitrī, Anasūyā, Śāṇḍilyā, Satyā, Lakṣmī dan Śatarūpā—

Verse 8

मेनया च सुनीत्या च संज्ञया स्वाहया तथा । यथैषा वर्ण्यते श्रेष्ठा न तथान्येति निश्चितम

Dan juga Menā, Sunīti, Saṃjñā serta Svāhā; namun sebagaimana dia ini (Lopāmudrā) dipuji sebagai yang paling utama, demikian bukanlah yang lain—itulah keputusan yang pasti.

Verse 9

भुंक्ते भुक्ते त्वयि मुने तिष्ठति त्वयि तिष्ठति । विनिद्रिते च निद्राति प्रथमं प्रतिबुध्यते

Wahai muni, ketika engkau menjamah santapan, dia pun menjamah; ketika engkau berdiri, dia pun berdiri. Ketika engkau lena, dia pun tidur—dan dialah yang terlebih dahulu terjaga.

Verse 10

अनलंकृतमात्मानं तव नो दर्शयेत्क्वचित् । कार्यार्थं प्रोषिते क्वापि सर्वमंडनवर्जिता

Dia tidak pernah menampakkan diri kepadamu tanpa berhias. Namun apabila engkau pergi jauh kerana urusan tugas, dia tetap meninggalkan segala perhiasan dan dandanan.

Verse 11

न च ते नाम गृह्णीयात्तवायुष्यविवृद्धये । पुरुषांतरनामापि न गृह्णाति कदाचन

Demi bertambahnya usia tuan, dia bahkan tidak menyebut namamu. Dan nama lelaki lain pun tidak pernah diucapkannya sama sekali.

Verse 12

आक्रुष्टापि न चाक्रोशेत्ताडितापि प्रसीदति । इदं कुरु कृतं स्वामिन्मन्यतामिति वक्ति च

Walau dimarahi, dia tidak memarahi balas; walau dipukul, dia tetap tenang. Dia berkata, “Wahai tuanku, lakukanlah ini—anggaplah sudah terlaksana,” dan bertutur hanya untuk menyenangkan hati.

Verse 13

आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा गच्छति सत्वरम् । किमर्थं व्याहृता नाथ सप्रसादो विधीयताम्

Apabila dipanggil, dia meninggalkan kerja rumah lalu datang segera. “Wahai natha, atas tujuan apakah aku dipanggil? Mohon perintahkanlah dengan berkenan,” demikian katanya.

Verse 14

न चिरं तिष्ठति द्वारि न द्वारमुपसेवते । अदापितं त्वया किंचित्कस्मैचिन्न ददात्यपि

Dia tidak lama berdiri di ambang pintu, dan tidak berlegar di hadapan pintu. Tanpa engkau mengurniakannya, dia pun tidak memberikan walau sedikit kepada sesiapa.

Verse 15

पूजोपकरणं सर्वमनुक्ता साधयेत्स्वयम् । नियमोदकबर्हींषि पत्रपुप्पाक्षतादिकम्

Tanpa perlu disuruh, hendaklah dia sendiri menyediakan segala kelengkapan pūjā—air suci untuk niyama, rumput kuśa yang sakral, daun, bunga, beras akṣata, dan sebagainya.

Verse 16

प्रतीक्षमाणावसरं यथाकालोचितं हि यत् । तदुपस्थापयेत्सर्वमनुद्विग्नातिहृष्टवत्

Sambil menanti kesempatan yang tepat, dan apa pun yang sesuai dengan waktunya, hendaklah dia mempersembahkan serta menyusun semuanya—tanpa gelisah dan tanpa keterujaan berlebihan.

Verse 17

सेवते भर्त्तुरुच्छिष्टमिष्टमन्नं फलादिकम् । महाप्रसाद इत्युक्त्वा परिदत्तं प्रतीच्छति

Dia menikmati baki daripada suaminya—makanan kesukaan, buah-buahan dan seumpamanya. Sambil berkata, “Ini mahāprasāda,” dia menerima apa yang diserahkan kepadanya.

Verse 18

अविभज्य न चाश्नीयाद्देवपित्रतिथिष्वपि । परिचारकवर्गेषु गोषु भिक्षुकुलेषु च

Dia tidak boleh makan tanpa terlebih dahulu membahagi dan mengagihkan—bahkan bagi para dewa, pitṛ (leluhur) dan tetamu; juga kepada para pembantu, lembu, serta keluarga para pengemis suci.

Verse 19

संयतोपस्करादक्षा हृष्टा व्यय पराङ्मुखी । कुर्यात्त्वयाननुज्ञाता नोपवासव्रतादिकम्

Isteri yang cekap mengurus peralatan rumah tangga, berjiwa gembira dan berpaling daripada pembaziran; tanpa keizinanmu janganlah dia melakukan puasa, vrata (nazar suci) dan amalan seumpamanya.

Verse 20

दूरतो वर्जयेदेषा समाजोत्सवदर्शनम् । न गच्छेत्तीर्थयात्रादि विवाहप्रेक्षणादिषु

Hendaklah dia menjauhkan diri daripada melihat perhimpunan ramai dan pesta keramaian; jangan pergi menziarahi tirtha (tempat suci) dan seumpamanya, dan jangan pula menghadiri tontonan perkahwinan serta acara yang sejenis.

Verse 21

सुखसुप्तं सुखासीनं रममाणं यदृच्छया । आंतरेष्वपि कार्येषु पतिं नोत्थापयेत्क्वचित्

Jika suami tidur dengan lena, duduk dengan selesa, atau sedang bersuka ria menurut kehendaknya, maka walaupun ada urusan di tengah-tengah, janganlah sekali-kali dia mengejutkannya.

Verse 22

स्त्रीधर्मिणी त्रिरात्रं तु स्वमुखं नैव दर्श येत् । स्ववाक्यं श्रावयेन्नापि यावत्स्नाता न शुद्धितः

Ketika dalam keadaan haid, selama tiga malam dia jangan menampakkan wajahnya; dan sehingga dia mandi serta menjadi suci, jangan pula memperdengarkan kata-katanya.

Verse 23

सुस्नाता भर्तृवदनमीहतेन्यस्य न क्वचित् । अथवा मनसि ध्यात्वा पतिं भानुं विलोकयेत्

Sesudah mandi dengan sempurna, hendaklah dia mencari wajah suaminya sahaja, bukan wajah orang lain; atau dengan merenungkan suami dalam hati, hendaklah dia memandang Dewa Surya, Sang Matahari.

Verse 24

हरिद्रां कुंकुमं चैव सिंदूर कज्जलं तथा । कूर्पासकं च तांबूलं मांगल्याभरणं शुभम्

Kunyit, saffron, sindūra (serbuk merah), dan celak; juga kūrpāsaka (hiasan rambut), sirih pinang serta perhiasan maṅgala yang baik—semuanya dianggap suci dan membawa berkat bagi isteri yang setia berbakti.

Verse 25

केशसंस्कारकबरी करकर्णादिभूषणम् । भर्त्तुरायुष्यमिच्छंती दूरये न्न पतिव्रता

Isteri pativrata, yang menginginkan umur panjang suaminya, tidak membuang tata rias rambut dan kepangannya, serta tidak menanggalkan perhiasan pada tangan, telinga dan seumpamanya.

Verse 26

न रजक्या न हैतुक्या तथा श्रमणया न च । न च दुर्भगया क्वापि सखित्वं कुरुते सती

Wanita yang suci tidak menjalin persahabatan rapat dengan perempuan tukang basuh, perempuan yang hanya mementingkan diri, śramaṇī (pertapa wanita), ataupun teman yang malang atau tidak bermoral di mana-mana.

Verse 27

भर्तृविद्वेषिणीं नारीं नैषा संभाषते क्वचित् । नैकाकिनी क्वचिद्भूयान्न नग्ना स्नाति च क्वचित्

Dia tidak pernah berbicara dengan wanita yang membenci suaminya. Dia juga tidak patut berada sendirian di mana-mana; dan tidak wajar mandi tanpa pakaian di mana-mana tempat.

Verse 28

नोलूखले न मुसले न वर्द्धन्यां दृषद्यपि । न यंत्रकेन देहल्यां सती चोपविशेत्क्वचित्

Wanita yang berbudi tidak patut duduk di atas lesung, alu, tampah/bekas menampi, bahkan batu pengisar; juga tidak di atas alat tenun, dan tidak pula di ambang pintu pada bila-bila masa.

Verse 29

विना व्यवायसमयं प्रागल्भ्यं न क्वचिच्चरेत् । यत्रयत्ररुचिर्भर्त्तुस्तत्र प्रेमवती सदा

Selain pada waktu yang wajar untuk persatuan suami isteri, dia jangan bersikap lancang di mana-mana. Ke mana pun kecenderungan suaminya, di situlah dia sentiasa penuh kasih, setia dan berbakti.

Verse 30

इदमेव व्रतं स्त्रीणामयमेवपरो वृषः । इयमेको देवपूजा भर्त्तुर्वाक्यं न लंघयेत

Inilah sahaja vrata (nazar suci) bagi wanita; inilah dharma mereka yang tertinggi. Inilah juga pemujaan kepada para dewa: janganlah dia melanggar kata-kata suaminya.

Verse 31

क्लीबं वा दुरवस्थंवा व्याधितं वृद्धमेव वा । सुस्थितं दुःस्थितं वापि पतिमेकं न लंघयेत

Sama ada suami lemah, ditimpa malang, sakit atau tua—sama ada berada dalam kedudukan baik atau dalam kesusahan—dia jangan meninggalkan atau mengingkari suami yang satu itu.

Verse 32

हृष्टाहृष्टेविषण्णास्या विषण्णास्ये प्रिये सदा । एकरूपा भवेत्पुण्या संपत्सु च विपत्सु च

Apabila yang dikasihi gembira, dia turut gembira; apabila yang dikasihi dukacita, dia turut dukacita. Wanita yang berbakti tetap satu pendirian—teguh dalam senang dan susah.

Verse 33

सर्पिर्लवणतैलादि क्षयेपि च पतिव्रता । पतिं नास्तीति न ब्रूयादायासेषु न योजयेत्

Walaupun ghee, garam, minyak dan seumpamanya telah habis, isteri pativrata jangan berkata, “Tiada suami.” Dan jangan pula dia memaksa suaminya menanggung kerja yang terlalu membebankan.

Verse 34

तीर्थस्नानार्थिनी नारी पतिपादोदकं पिबेत् । शंकरादपि विष्णोर्वा पतिरेकोधिकः स्त्रियाः

Seorang wanita yang mendambakan pahala mandi di tīrtha hendaklah meminum air basuhan kaki suaminya. Dalam dharma rumahtangga, bagi seorang isteri, suami dipandang lebih utama bahkan daripada Śaṅkara atau Viṣṇu.

Verse 35

व्रतोपवासनियमं पतिमुल्लंघ्य या चरेत् । आयुष्यं हरते भर्त्तुर्मृता निरयमृच्छति

Sesiapa yang melakukan vrata, puasa atau niyama dengan melanggar kewibawaan suami, dikatakan mengurangkan usia sang suami; dan setelah mati dia menuju neraka.

Verse 36

उक्ता प्रत्युत्तरं दद्याद्या नारी क्रोधतत्परा । सरमा जायते ग्रामे सृगाली निर्जने वने

Wanita yang apabila ditegur lalu membalas dengan kata-kata tajam dan tenggelam dalam kemarahan, akan lahir semula sebagai anjing betina di kampung, atau sebagai serigala-jakal betina di rimba sunyi.

Verse 37

स्त्रीणां हि परमश्चैको नियमः समुदाहृतः ऽ । अभ्यर्च्य चरणौ भर्त्तुर्भोक्तव्यं कृतनिश्चयम्

Bagi kaum wanita, satu peraturan tertinggi telah dinyatakan: setelah memuliakan kedua kaki suami dengan sewajarnya, hendaklah dia makan dengan tekad yang teguh dalam disiplin itu.

Verse 38

उच्चासनं न सेवेत न व्रजेत्परवेश्मसु । न त्रपाकर वाक्यानि वक्तव्यानि कदाचन

Dia tidak wajar mencari tempat duduk yang tinggi, tidak wajar memasuki rumah orang lain; dan jangan sekali-kali menuturkan kata-kata yang tidak tahu malu atau tidak sopan.

Verse 39

अपवादो न वक्तव्यः कलहं दूरतस्त्यजेत् । गुरूणां सन्निधौ क्वापि नोच्चैर्ब्रूयान्न वा हसेत्

Jangan menuturkan fitnah; jauhilah pertengkaran dari jauh. Di hadapan guru dan orang tua, jangan bercakap dengan suara tinggi, dan jangan ketawa berlebihan.

Verse 40

या भर्तारं परित्यज्य रहश्चरति दुर्मतिः । उलूकी जायते क्रूरा वृक्षकोटरशायिनी

Wanita yang berfikiran jahat, meninggalkan suaminya lalu bergerak secara sembunyi-sembunyi, akan lahir semula sebagai burung hantu betina yang kejam, tidur di rongga pohon.

Verse 41

ताडिता ताडितुं चेच्छेत्सा व्याघ्री वृषदंशिका । कटाक्षयतियाऽन्यं वै केकराक्षी तु सा भवेत

Wanita yang walau dipukul tetap ingin memukul balas akan menjadi harimau betina yang menggigit lembu jantan. Dan yang melirik lelaki lain dengan nafsu akan menjadi juling.

Verse 42

या भर्तारं परित्यज्य मिष्टमऽश्नाति केवलम् । ग्रामे वासकरी भूयाद्वल्गुर्वापि श्वविट्भुजा

Wanita yang meninggalkan suaminya lalu hanya memakan hidangan lazat akan lahir semula sebagai vāsakarī yang tinggal di desa; atau menjadi valgū, pemakan najis anjing.

Verse 43

या त्वं कृत्याऽप्रियं ब्रूते मूका सा जायते खलु । या सपत्नीं सदेर्ष्येत दुर्भगा सा पुनःपुन्ः

Wanita yang terbiasa menuturkan kata-kata yang tidak menyenangkan akan lahir sebagai bisu. Dan yang sentiasa iri hati terhadap isteri sebahagian (madu) akan menjadi malang berulang kali.

Verse 44

दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते । काणा च विमुखी चापि कुरूपा चापि जायते

Isteri yang memalingkan pandangan daripada suami lalu memandang lelaki lain, akibatnya menjadi bermata sebelah, bersikap berpaling, dan bahkan berwajah buruk.

Verse 45

बाह्यादायांतमालोक्य त्वरिता च जलाशनैः । तांबूलैर्व्यजनैश्चैव पादसंवाहनादिभिः

Apabila melihat suaminya pulang dari luar, hendaklah dia segera berkhidmat—dengan air dan makanan, dengan sirih, dengan mengipas, serta mengurut kaki dan seumpamanya.

Verse 46

तथैव चाटुवचनैः खेदसंनोदनैः परैः । या प्रियं प्रीणयेत्प्रीता त्रिलोकी प्रीणिता तया

Demikian juga, dengan kata-kata manis dan perbuatan lain yang menghilangkan letih, wanita yang dengan gembira menyenangkan kekasihnya, dengannya tiga alam turut berkenan.

Verse 47

मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः । अमितस्य हि दातारं भर्त्तारं पूजये त्सदा

Bapa memberi sekadar ukuran; saudara memberi sekadar ukuran; anak juga memberi sekadar ukuran. Namun suami ialah pemberi yang tidak terukur; maka hendaklah dia sentiasa memuliakan suaminya.

Verse 48

भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्म तीर्थ व्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत

Bagi dirinya, suami ialah dewa; suami ialah guru; suami ialah dharma, tempat ziarah suci, dan segala nazar. Maka, mengetepikan segala yang lain, hendaklah dia menyembah suaminya sahaja.

Verse 49

जीवहीनो यथा देहः क्षणादशुचितां व्रजेत् । भर्तृहीना तथा योषित्सुस्नाताप्यशुचिः सदा

Sebagaimana jasad tanpa nyawa menjadi tidak suci seketika, demikian juga wanita tanpa suami dipandang sentiasa tidak suci, walaupun telah mandi dengan sempurna.

Verse 50

अमंगलेभ्यः सर्वेभ्यो विधवा त्यक्तमंगला । विधवा दर्शनात्सिद्धिः क्वापि जातु न जायते

Di antara segala yang dianggap sial, balu—yang kehilangan kemuliaan murni—dikira paling tidak mujur; dengan sekadar melihat balu, tidak pernah dikatakan kejayaan lahir di mana-mana, pada bila-bila masa.

Verse 51

विहाय मातरं चैकां सर्वमंगलवर्जिताम । तदाशिषमपि प्राज्ञस्त्यजेदाशीविषोपमाम

Kecuali ibu yang harus dikecualikan dan dimuliakan, orang bijaksana hendaklah menolak bahkan berkat daripada mereka yang kosong daripada segala kemujuran, menganggapnya seperti ular berbisa.

Verse 52

कन्याविवाहसमये वाचयेयुरिति द्विजाः । भर्तुः सहचरी भूयाज्जीवतोऽजीवतोपिवा

Pada waktu perkahwinan seorang gadis, kaum dwija hendaklah membacakan: “Semoga dia menjadi sahacari suaminya—sama ada suami itu hidup ataupun telah tiada.”

Verse 53

भर्ता सदानुयातव्यो देहवच्छायया स्त्रिया । चंद्रमा ज्योत्स्नया यद्वद्विद्युत्वान्विद्युता यथा

Seorang isteri hendaklah sentiasa mengikuti suaminya seperti bayang-bayang mengikuti tubuh; sebagaimana bulan disertai cahaya bulan, dan sebagaimana kilat disertai sinarnya.

Verse 54

अनुव्रजति भर्तारं गृहात्पितृवनं मुदा । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम

Isteri yang suci setia, dengan gembira mengikuti suaminya dari rumah ke pitṛvana (rimba leluhur), pada setiap langkah memperoleh pahala setara yajña Aśvamedha, tanpa syak.

Verse 55

व्यालग्राही यथा व्यालं बलादुद्धरते बिलात । एवमुत्क्रम्य दूतेभ्यः पतिं स्वर्गं नयेत्सती

Seperti penangkap ular menarik ular keluar dari lubangnya dengan paksa, demikianlah isteri sāti yang setia bangkit menentang para utusan Yama lalu membawa suaminya ke syurga.

Verse 56

यमदूताः पलायंते सतीमालोक्य दूरतः । अपि दुष्कृतकर्माणं समुत्सृज्य च तत्पतिम्

Para utusan Yama melarikan diri apabila melihat isteri sāti walau dari jauh, lalu melepaskan suaminya sekalipun dia pelaku perbuatan jahat.

Verse 57

न तथा बिभीमो वह्नेर्नतथा विद्युतो यथा । आपतंतीं समालोक्य वयं दूताः पतिव्रताम्

Kami para duta tidaklah setakut itu kepada api, tidak juga kepada kilat, sebagaimana takutnya kami apabila melihat isteri pativratā meluru ke arah kami.

Verse 58

तपनस्तप्यतेत्यंतं दहनोपि च दह्यते । कंपंते सर्व तेजांसि दृष्ट्वा पातिव्रतं महः

Apabila terlihat mahā-tejas yang lahir daripada kesetiaan pativratā, matahari seakan terpanggang hebat, bahkan api pun seolah terbakar; segala daya cahaya bergetar gementar.

Verse 59

यावत्स्वलोमसंख्यास्ति तावत्कोट्ययुतानि च । भर्त्रा स्वर्गसुखं भुंक्ते रममाणा पतिव्रता

Sebanyak mana bulu pada tubuhnya, sebanyak itulah—selama berpuluh-puluh krore dan ayuta tahun—isteri pativrata yang bersukacita menikmati kebahagiaan syurga bersama suaminya.

Verse 60

धन्या सा जननी लोके धन्योसौ जनकः पुनः । धन्यः स च पतिः श्रीमान्येषां गेहे पतिव्रता

Di dunia, ibu itu berbahagia, ayah itu juga berbahagia; dan suami yang mulia itu pun berbahagia—yang di rumahnya bersemayam seorang isteri pativrata.

Verse 61

पितृवंश्यामातृवंश्याःपतिवंश्यास्त्रयस्त्रयः । पतिव्रतायाः पुण्येन स्वर्गसौख्यानि भुंजते

Tiga keturunan dari pihak ayah, tiga dari pihak ibu, dan tiga dari pihak suami—dengan pahala kebajikan isteri pativrata itu mereka menikmati kesenangan syurga.

Verse 62

शीलभंगेन दुर्वृत्ताः पातयंति कुलत्रयम् । पितुर्मातुस्तथापत्युरिहामुत्र च दुःखिताः

Dengan memecahkan kesusilaan, orang yang berperangai buruk menjatuhkan tiga keluarga—pihak ayah, ibu dan suami—lalu mereka berdukacita di dunia ini dan di alam kemudian.

Verse 63

पतिव्रतायाश्चरणो यत्र यत्र स्पृशेद्भुवम् । तत्रेति भूमिर्मन्येत नात्र भारोस्तिपावनी

Di mana-mana kaki isteri pativrata menyentuh bumi, tanah menganggap tempat itu diberkati; kerana di situ tiada beban—dialah yang menyucikan.

Verse 64

बिभ्यत्पतिव्रतास्पर्शं कुरुते भानुमानपि । सोमो गंधवहश्चापि स्वपावित्र्याय नान्यथा

Bahkan Sūrya (Matahari) pun, dengan rasa gerun dan takzim, mendambakan sentuhan seorang pativratā. Demikian juga Soma (Bulan) dan Gandhavaha (Angin)—semata-mata demi penyucian diri mereka, bukan kerana sebab yang lain.

Verse 65

आपः पतिव्रता स्पर्शमभिलष्यंति सर्वदा । अद्य जाड्यविनाशो नो जातास्त्वद्याऽन्यपावनाः

Air sentiasa merindukan sentuhan pativratā. Hari ini kebekuan dan kealpaan kami lenyap; hari ini kami menjadi suci—bahkan lebih suci daripada penyuci yang lain.

Verse 66

गृहेगृहे न किं नार्यो रूपलावण्यगर्विताः । परं विश्वेशभक्त्यैव लभ्यते स्त्री पतिव्रता

Bukankah di setiap rumah ada wanita yang bermegah dengan rupa dan seri? Namun pativratā yang sejati hanya diperoleh melalui bhakti kepada Viśveśa (Śiva), bukan dengan cara yang lain.

Verse 67

भार्या मूलं गृहस्थस्य भार्या मूलं सुखस्य च । भार्या धर्मफला भार्या सं तानवृद्धये

Isteri ialah akar kehidupan grihastha; isteri juga akar kebahagiaan. Isteri menghasilkan buah dharma, dan isteri menjadi sebab pertambahan zuriat serta keturunan.

Verse 68

परलोकस्त्वयं लोको जीयते भार्यया द्वयम् । देवपित्रतिथीज्यादि नाभार्यः कर्म चार्हति

Dunia ini dan alam sana—kedua-duanya benar-benar diraih melalui isteri. Tanpa isteri, seseorang tidak layak melakukan upacara seperti pemujaan para dewa, persembahan kepada leluhur, dan memuliakan tetamu.

Verse 69

गृहस्थः स हि विज्ञेयो यस्य गेहे पतिव्रता । ग्रसतेऽन्या प्रतिपदं राक्षस्या जरयाथवा

Dia sahaja yang harus dikenali sebagai penghuni rumah sejati yang di rumahnya ada isteri setia. Jika tidak, hari demi hari yang lain—seperti raksasi dalam bentuk pereputan—memakan rumah tangga itu.

Verse 70

यथा गंगाऽवगाहेन शरीरं पावनं भवेत् । तथा पतिव्रता दृष्ट्या शुभया पावनं भवेत्

Sama seperti tubuh menjadi suci dengan mandi di Sungai Gangga, begitu juga seseorang menjadi suci oleh pandangan penuh berkat dari seorang isteri yang setia.

Verse 71

अनुयाति न भर्तारं यदि दैवात्कथंचन । तत्रापि शीलं संरक्ष्यं शीलभंगात्पतत्यधः

Jika kerana nasib dia tidak dapat mengikuti suaminya, bahkan ketika itu pun kelakuannya mesti dijaga; kerana dengan rosaknya kelakuan, seseorang akan jatuh ke bawah.

Verse 72

तद्वैगुण्यादपिस्वर्गात्पतिः पतति नान्यथा । तस्याः पिता च माता च भ्रातृवर्गस्तथैव च

Disebabkan kesalahan itu, malah suami jatuh dari syurga—tiada sebab lain. Begitu juga bapa, ibu, dan kumpulan saudara lelakinya.

Verse 73

पत्यौ मृते च यायोषिद्वैधव्यं पालयेत्क्वचित् । सा पुनः प्राप्य भर्तारं स्वर्गभोगान्समश्नुते

Apabila suaminya telah meninggal dunia, wanita yang memelihara status jandanya akan mendapatkannya semula dan menikmati kesenangan syurga.

Verse 74

विधवा कबरीबंधो भर्तृबंधाय जायते । शिरसो वपनं तस्मात्कार्यं विधवया सदा

Bagi seorang balu, mengikat sanggul rambut dikatakan menjadi ikatan bagi suami. Oleh itu, balu hendaklah sentiasa mencukur kepala.

Verse 75

एकाहारः सदा कार्यो न द्वितीयं कदाचन । त्रिरात्रं पंचरात्रं वा पक्षव्रतमथापि वा

Hendaklah sentiasa berpegang pada satu kali makan sehari—jangan sekali-kali makan kali kedua. Atau boleh menunaikan nazar tiga malam, lima malam, ataupun amalan brata selama setengah bulan.

Verse 76

मासोपवासं वा कुर्याच्चांद्रायणमथापि वा । कृच्छ्रं वराकं वा कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा

Seseorang boleh berpuasa selama sebulan, atau menunaikan brata Cāndrāyaṇa. Boleh juga melakukan tapa Kṛcchra, disiplin Varāka, atau bahkan tapa Taptakṛcchra (yang bersifat panas).

Verse 77

यवान्नैर्वा फलाहारैः शाकाहारैः पयोव्रतैः । प्राणयात्रां प्रकुर्वीत यावत्प्राणः स्वयं व्रजेत्

Dengan menyara hidup melalui makanan barli, diet buah-buahan, diet sayur-sayuran, atau brata susu, hendaklah seseorang meneruskan “perjalanan prāṇa”—hingga prāṇa berangkat dengan sendirinya.

Verse 78

पर्यंकशायिनी नारी वि धवा पातयेत्पतिम् । तस्माद्भूशयनं कार्यं पतिसौख्यसमीहया

Balu yang tidur di atas katil dikatakan menyebabkan kejatuhan suami. Oleh itu, demi menginginkan kesejahteraan suami, dia hendaklah tidur di atas tanah.

Verse 79

न चांगोद्वर्तनं कार्यं स्त्रिया विधवया क्वचित् । गंधद्रव्यस्य संयोगो नैव कार्यस्तया पुनः

Seorang balu tidak wajar sama sekali melakukan sapuan atau gosokan pada tubuh untuk berhias; demikian juga, dia tidak patut menggunakan bahan-bahan berwangian dan harum-haruman lagi.

Verse 80

तर्पणं प्रत्यहं कार्यं भर्तुः कुशतिलोदकैः । तत्पितुस्तत्पितुश्चापि नामगोत्रादिपूर्वकम

Setiap hari hendaklah dilakukan tarpaṇa untuk suami dengan air yang dicampur kuśa dan bijan; demikian juga untuk ayahnya dan datuknya, dengan mendahulukan sebutan nama, gotra dan perkara-perkara yang sewajarnya.

Verse 81

विष्णोस्तु पूजनं कार्यं पति बुद्ध्या न चान्यथा । पतिमेव सदा ध्यायेद्विष्णुरूपधरं हरिम्

Pemujaan kepada Viṣṇu hendaklah dilakukan dengan kesedaran bahawa Dia dipandang sebagai suami—bukan selainnya. Hendaklah sentiasa merenung suami semata-mata, yakni Hari yang menyandang rupa Viṣṇu.

Verse 82

यद्यदिष्टतमं लोके यच्च पत्युः समीहितम् । तत्तद्गुणवते देयं पतिप्रीणनकाम्यया

Apa sahaja yang paling dikasihi di dunia, dan apa sahaja yang pernah dihajati oleh suami—itulah yang hendaklah diberikan sebagai sedekah kepada penerima yang berakhlak dan layak, dengan niat menyenangkan hati suami.

Verse 83

वैशाखे कार्तिके माघे विशेषनियमांश्चरेत् । स्नानं दानं तीर्थयात्रां विष्णोर्नामग्रहं मुहुः

Pada bulan Vaiśākha, Kārtika dan Māgha hendaklah diamalkan disiplin khusus: mandi suci, bersedekah, menziarahi tīrtha, serta kerap menyebut dan mengulang Nama Viṣṇu.

Verse 84

वैशाखे जलकुंभांश्च कार्तिके घृतदीपकाः । माघे धान्य तिलोत्सर्गः स्वर्गलोके विशिष्यते

Pada bulan Waiśākha, bersedekah tempayan air; pada bulan Kārttika, mempersembahkan pelita ghee; dan pada bulan Māgha, memberi derma bijirin serta biji bijan—semuanya menjadi pahala yang sangat utama, membawa hasil mulia di alam syurga.

Verse 85

प्रपा कार्या च वैशाखे देवे देया गलंतिका । उपानद्व्यजनं छत्रं सूक्ष्मवासांसि चन्दनम्

Pada bulan Waiśākha hendaklah didirikan prapā, tempat sedekah air untuk orang ramai; dan dalam pemujaan kepada Dewa hendaklah dipersembahkan galaṃtikā, alat penapis air. Juga wajar didermakan kasut, kipas, payung, pakaian halus, serta kayu cendana.

Verse 86

सकर्पूरं च तांबूलं पुष्पदानं तथैव च । जलपात्राण्यनेकानि तथा पुष्प गृहाणि च

Juga hendaklah didermakan tāmbūla (sirih) yang dicampur kapur barus, demikian pula pemberian bunga. Berikan juga banyak bekas air, serta rumah/ruang bunga, tempat menyimpan dan menyediakan bunga untuk persembahan.

Verse 87

पानानि च विचित्राणि द्राक्षा रंभा फलानि च । देयानि द्विजमुख्येभ्यः पतिर्मे प्रीयतामिति

Hendaklah diberikan pelbagai minuman yang menyegarkan, anggur, pisang dan buah-buahan kepada para dvija utama (brāhmaṇa terkemuka), sambil berdoa: “Semoga Tuhanku berkenan.”

Verse 88

ऊर्जे यवान्नमश्नीयादेकान्नमथवा पुनः । वृंताकं सूरणं चैव शूकशिंबिं च वर्जयेत्

Pada bulan Ūrja (Kārttika), hendaklah makan makanan daripada barli, atau hanya sekali makan sehari. Hendaklah menjauhi terung, sūran (ubi keladi kaki gajah), serta kekacang/polong (śūka-śimbi).

Verse 89

कार्तिके वर्जयेत्तैलं कार्तिके वर्जये न्मधु । कार्तिके वर्जयेत्कांस्यं कार्तिके चापिसंधितम्

Dalam bulan Kārttika hendaklah menjauhi minyak; dalam bulan Kārttika hendaklah menjauhi madu. Dalam bulan Kārttika hendaklah menjauhi perkakas daripada kāṃsya (logam loceng), dan dalam bulan Kārttika juga jauhilah makanan yang bercampur/tergabung (saṃdhita).

Verse 90

कार्तिके मौननियमे घंटां चारु प्रदापयेत । पत्रभोजी कांस्यपात्रं घृतपूर्णं प्रयच्छति

Dalam bulan Kārttika, ketika memegang niyama berdiam diri (mauna), hendaklah mempersembahkan sebuah loceng yang indah kepada dewa/rumah ibadat. Dan sesiapa yang makan di atas daun, hendaklah mendermakan bejana kāṃsya yang dipenuhi ghee (ghṛta).

Verse 91

भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका । फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसम्

Bagi yang menjalankan vrata tidur di tanah (bhūmi-śayyā), hendaklah didermakan sebuah katil yang halus beserta alasnya. Jika meninggalkan buah-buahan, maka buah-buahan hendaklah disedekahkan; dan jika meninggalkan minuman/sari (rasa), maka sari itu juga hendaklah diberikan.

Verse 92

धान्यत्यागे च तद्धान्यमथवा शालयः स्मृताः । धेनूर्दद्यात्प्रयत्नेन सालंकाराः सकांचनाः

Apabila meninggalkan biji-bijian, hendaklah disedekahkan biji-bijian itu; atau seperti yang diajarkan, sedekahkan beras śāli. Dan dengan bersungguh-sungguh hendaklah menghadiahkan seekor lembu, dihias dengan perhiasan serta disertai emas sebagai pemberian mulia.

Verse 93

एकतः सर्वदानानि दीपदानं तथैकतः । कार्तिके दीपदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

Di satu pihak ada segala bentuk sedekah, dan di pihak lain ada sedekah pelita (dīpa-dāna). Dalam bulan Kārttika, sedekah lain tidak menyamai walau satu perenam belas pun daripada pahala sedekah pelita.

Verse 94

किंचिदभ्युदिते सूर्ये माघस्नानं समाचरेत् । यथाशक्त्या च नियमान्माघस्नायी समाचरेत्

Apabila matahari baru sedikit terbit, hendaklah dilakukan Māgha-snāna (mandi suci bulan Māgha). Orang yang berbrata Māgha-snāna hendaklah mematuhi niyama serta disiplin menurut kemampuan diri.

Verse 95

पक्वान्नैर्भो जयेद्विप्रान्यतिनोपि तपस्विनः । लड्डुकैः फेणिकाभिश्च वटकेंडरिकादिभिः

Dengan mempersembahkan makanan yang dimasak, hendaklah memuliakan dan menggembirakan para brāhmaṇa, juga para pertapa dan tapasvin lainnya—dengan hadiah seperti laddu, manisan pheṇikā, serta vaṭaka, eṇḍarikā dan seumpamanya.

Verse 96

घृतपक्वैः समीरचैः शुचिकर्पूरवासितैः । गर्भे शर्करया पूर्णैर्नेत्रानं दैः सुगंधिभिः

Dengan manisan yang dimasak dalam ghee—harum, suci, dan diwangikan dengan kapur barus—berisi gula di dalamnya, serta persembahan beraroma lain yang seumpamanya, hendaklah memberi/dhāna menurut tuntunan.

Verse 97

शुष्केंधनानां भारांश्च दद्याच्छीतापनुत्तये । कंचुकं तूलगर्भं च तूलिकां सूपवीतिकाम्

Untuk menangkis kesejukan, hendaklah memberi ikatan kayu api kering. Juga berikan kañcuka (baju/selubung), pakaian berisi kapas, bantal kecil, serta kain selimut atau selendang yang menghangatkan.

Verse 98

मंजिष्ठा रक्तवासांसि तथा तूलवतीं पटीम् । जातीफल लवंगैश्च तांबूलानि बहून्यपि

Hendaklah juga memberi mañjiṣṭhā (pewarna merah), pakaian merah, serta kain kapas. Dan persembahkan banyak tāmbūla (sirih) bersama buah pala dan bunga cengkih.

Verse 99

कंबलानि विचित्राणि निर्वातानि गृहाणि च । मृदुलाः पादरक्षाश्च सुगंध्युद्वर्त्तनानि च

Hendaklah didermakan selimut yang beraneka warna, tempat tinggal/penginapan yang terlindung daripada angin, alas kaki yang lembut untuk menjaga kaki, serta bedak dan pes harum untuk menyapu tubuh.

Verse 100

घृतकंबलपूजाभिर्महास्नानपुरःसरम् । कृष्णागुरुप्रभृतिभिर्गर्भागारे प्रधूपनैः

Dengan pemujaan berupa persembahan ghee (ghṛta) dan selimut—didahului oleh upacara mandi suci yang agung—serta dengan pengasapan dupa di garbhagṛha (ruang suci terdalam) menggunakan kayu gaharu hitam (kṛṣṇāguru) dan bahan harum seumpamanya, hendaklah upacara itu dilaksanakan.

Verse 110

इदं पातिव्रतं तेजो ब्रह्मतेजो भवान्परम् । तत्राप्येतत्तपस्तेजः किमसाध्यतमं तव

Cahaya pātivratya ini ialah sinar yang suci; engkau adalah yang tertinggi dengan sinar Brahman. Bahkan melampaui itu, inilah sinar yang lahir daripada tapas—apakah lagi yang paling mustahil untuk engkau capai?

Verse 120

साधयिष्यामि वः कार्यं विसर्ज्येति दिवौकसः । पुनश्चिंतापरो भूत्वाऽगस्तिर्ध्यानपरोभवत्

Beliau berkata kepada para penghuni kayangan: “Aku akan menyempurnakan urusan kamu; berangkatlah.” Kemudian, setelah kembali tenggelam dalam renungan, Agastya pun masuk ke dalam meditasi yang mendalam.

Verse 121

वेदव्यास उवाच । इमं पतिव्रताध्यायं श्रुत्वा स्त्रीपुरुषोपिवा । पापकंचुकमुत्सृज्य शक्रलोकं प्रयास्यति

Vyāsa bersabda: Setelah mendengar bab tentang pātivratya ini—sama ada wanita atau lelaki—dengan menanggalkan selubung dosa, seseorang akan mencapai alam Śakra (Indra).