Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

Devanagari script

भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका । फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसम्

Transliteration

bhūmiśayyāvrate deyā śayyā ślakṣṇā satūlikā | phalatyāge phalaṃ deyaṃ rasatyāge ca tadrasam

Translation

Bagi yang menjalankan vrata tidur di tanah (bhūmi-śayyā), hendaklah didermakan sebuah katil yang halus beserta alasnya. Jika meninggalkan buah-buahan, maka buah-buahan hendaklah disedekahkan; dan jika meninggalkan minuman/sari (rasa), maka sari itu juga hendaklah diberikan.

Word by Word

• भूमिशय्याव्रते: in the vow of sleeping on the ground
• भूमिशय्याव्रते: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भूमि-शय्या-व्रत (प्रातिपदिक; भूमि + शय्या + व्रत)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘भूमौ शय्या यस्मिन् तत् व्रतम्’ (vow of sleeping on the ground)

• देया: should be given
• देया: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त-प्रातिपदिक; दा धातोः यत्/अनीयर्-अर्थे)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (to be given)

• शय्या: a bed
• शय्या: कर्ता (of implied ‘भवति/अस्ति’) / विधेय-विषय
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• श्लक्ष्णा: smooth/soft
• श्लक्ष्णा: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: श्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (of शय्या)

• सतूलिका: with a cushion/pillow
• सतूलिका: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स-तूलिका (प्रातिपदिक; स + तूलिका)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तूलिकया सह’ (with a cushion/pillow)

• फलत्यागे: in (the observance of) giving up fruit
• फलत्यागे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: फल-त्याग (प्रातिपदिक; फल + त्याग)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘फलस्य त्यागः’ (renunciation of fruit)

• फलम्: fruit
• फलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र कर्मरूपेण (to be given)

• देयम्: should be given
• देयम्: विधेय
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त-प्रातिपदिक; दा धातोः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (to be given)

• रसत्यागे: in giving up juices/flavors
• रसत्यागे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: रस-त्याग (प्रातिपदिक; रस + त्याग)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘रसस्य त्यागः’

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• तद्रसम्: that (same) juice/essence
• तद्रसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद्-रस (प्रातिपदिक; तद् सर्वनाम + रस)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तस्य रसः’ (that juice)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vratin sleeping on a simple mat on the floor while servants carry a fine bed and bedding to be donated; baskets of fruits and jars of juice are handed to pilgrims/poor near a ghat rest-house.

Characters & Entities

• Vrata
• Bhūmiśayyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True austerity is compassionate: what you give up for yourself, you provide for others as dāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Kāśī Khaṇḍa’s vrata-dharma instruction; it does not name a particular tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

If observing ground-sleeping, donate a bed with bedding; if renouncing fruits/juices, donate fruits/juices respectively.