Adhyaya 220

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश लोटणेश्वरमुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपातकनाशनम्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian, wahai penguasa bumi, hendaklah pergi ke Loṭaṇeśvara yang utama di tebing utara Narmadā, pemusnah segala dosa.

Verse 2

तत्क्षणादेव तत्सर्वं सप्तजन्मार्जितं त्वघम् । नश्यते देवदेवस्य दर्शनादेव तन्नृप

Pada saat itu juga, wahai raja, segala dosa yang terkumpul sepanjang tujuh kelahiran lenyap hanya dengan darśana, yakni memandang Dewa segala dewa.

Verse 3

बाल्यात्प्रभृति यत्पापं यौवने चापि यत्कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति देवदेवस्य दर्शनात्

Apa jua dosa sejak kecil, dan apa jua yang dilakukan pada masa muda—semuanya luluh lenyap melalui darśana Dewa segala dewa.

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेषु नर्मदाचरितं महत् । त्वया वै कथितं विप्र सकलं पापनाशनम्

Yudhiṣṭhira berkata: Ajaib di antara segala alam ialah kisah suci Narmadā yang agung. Wahai brāhmaṇa, engkau benar-benar menuturkannya sebagai pemusnah segala dosa.

Verse 5

यदेकं परमं तीर्थं सर्वतीर्थफलप्रदम् । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं दयां कृत्वा वदाशु मे

Tentang satu tīrtha tertinggi yang mengurniakan hasil semua tīrtha—aku ingin mendengarnya sepenuhnya. Dengan belas kasihan, ceritakanlah kepadaku segera.

Verse 6

ये केचिद्दुर्लभाः प्रश्नास्त्रिषु लोकेषु सत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे श्रुता मे सह बान्धवैः

Wahai yang terbaik antara orang mulia, segala pertanyaan yang sukar diperoleh dalam tiga alam—dengan rahmatmu aku telah mendengarnya semuanya bersama kaum kerabatku.

Verse 7

एतमेकं परं प्रश्नं सर्वप्रश्नविदां वर । श्रुत्वाहं त्वत्प्रसादेन यत्र यामि सबान्धवः

Wahai yang terbaik antara para mengetahui jawapan segala pertanyaan, inilah satu pertanyaan yang tertinggi; dengan rahmatmu setelah aku mendengarnya, ke keadaan apakah—atau ke manakah—aku akan pergi bersama kaum kerabatku?

Verse 8

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्य ते मतिरीदृशी । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु तस्य ते नास्ति किंचन

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Sungguh baik, sungguh baik, wahai yang maha bijaksana; kerana pengertianmu demikian, maka di tiga alam tiada sesuatu pun yang tidak dapat engkau capai.

Verse 9

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च भरतर्षभ । काले काले च यो वेत्ति कर्तव्यस्तेन धीमता

Wahai yang unggul dalam keturunan Bharata, orang bijaksana ialah dia yang mengetahui pada waktunya tentang dharma, artha, kāma dan mokṣa, lalu melaksanakan kewajiban sebagaimana sepatutnya.

Verse 10

तस्मात्ते सम्प्रवक्ष्यामि प्रश्नस्यास्योत्तरं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यन्ते भुवि मानवाः

Oleh itu sekarang akan aku nyatakan kepadamu jawapan yang mulia lagi berkat bagi pertanyaan ini; dengan mendengarnya, manusia di bumi terlepas daripada segala dosa.

Verse 11

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थमयी शुभा । विशेषः कथितस्तस्या रेवासागरसङ्गमे

Narmadā ialah yang utama antara segala sungai—berkat lagi suci, menghimpun segala tīrtha. Keagungan istimewanya dinyatakan pada tempat pertemuan Revā (Narmadā) dengan lautan.

Verse 12

आगच्छन्तीं नृपश्रेष्ठ दृष्ट्वा रेवां महोदधिः । प्रणम्य च पुनर्देवीं सङ्गमे रेवया सह

Wahai raja yang utama, tatkala melihat Revā (Narmadā) mendatang, samudera agung menunduk penuh takzim; dan di tempat pertemuan arus, ia sekali lagi bersujud kepada Sang Dewi bersama Revā.

Verse 13

संचिन्त्य मनसा केयमिति मां वै सरिद्वरा । ज्ञात्वा संचिन्त्य मनसा रेवां लिङ्गोद्भवां पराम्

Sungai yang paling utama berfikir dalam hati, “Siapakah ini?” Lalu setelah merenung, ia mengenali Revā sebagai Yang Tertinggi—yang lahir daripada (Śiva-)liṅga.

Verse 14

लुठन्वै सम्मुखस्तात गतो रेवां महोदधिः । समुद्रे नर्मदा यत्र प्रविष्टास्ति महानदी

Wahai anakanda, bergulung-gulung dan mara ke hadapan, samudera agung pergi menyambut Revā—di tempat sungai besar Narmadā memasuki lautan.

Verse 15

तत्र देवाधिदेवस्य समुद्रे लिङ्गमुत्थितम् । लिङ्गोद्भूता महाभागा नर्मदा सरितां वरा

Di sana, di lautan, terbitlah liṅga milik Dewa segala dewa. Daripada liṅga itu lahirlah Narmadā yang amat bertuah—yang terbaik antara segala sungai.

Verse 16

लयं गता तत्र लिङ्गे तेन पुण्यतमा हि सा । नर्मदायां वसन्नित्यं नर्मदाम्बु पिबन्सदा । दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने

Di sana ia melebur ke dalam liṅga itu; maka sebab itulah ia sungguh paling suci. Sesiapa yang sentiasa tinggal di tebing Narmadā dan terus-menerus meminum air Narmadā, dianggap telah menerima dīkṣā bagi semua yajña—seolah-olah meminum Soma hari demi hari.

Verse 17

सङ्गमे तत्र यः स्नात्वा लोटणेश्वरमर्चयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

Sesiapa yang mandi suci di pertemuan itu lalu memuja Loṭaṇeśvara, dia memperoleh pahala yajña Aśvamedha.

Verse 18

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यत्कृतं नृप । लोटणेश्वरमासाद्य सर्वं विलयतां व्रजेत्

Wahai raja, apa jua dosa yang dilakukan melalui kata-kata, fikiran atau perbuatan—apabila sampai ke Loṭaṇeśvara, semuanya lenyap sirna.

Verse 19

कार्त्तिक्यां तु विशेषेण कथितं शङ्करेण तु । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ सर्वपापापनोदनम्

Amalan ini diajarkan dengan penekanan khusus bagi bulan Kārttikī oleh Śaṅkara sendiri; maka dengarlah, wahai raja termulia, yang menghapus segala dosa.

Verse 20

सम्प्राप्तां कार्त्तिकीं दृष्ट्वा गत्वा तत्र नृपोत्तम । चतुर्दश्यामुपोष्यैव स्नात्वा वै नर्मदाजले

Wahai raja yang utama, apabila melihat bulan Kārttikī telah tiba, pergilah ke sana; dan pada tithi keempat belas, berpuasa lalu mandi di air suci Narmadā.

Verse 21

संतर्प्य पितृदेवांश्च श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य लोटणेश्वरम्

Sesudah menyantuni para leluhur dan para dewa, serta melaksanakan śrāddha menurut aturan, hendaklah berjaga pada malam hari sambil memuja Loṭaṇeśvara dengan sempurna.

Verse 22

सफलं जीवितं तस्य सफलं तस्य चेष्टितम् । पङ्गवस्ते न सन्देहो जन्म तेषां निरर्थकम्

Berbahagialah hidup orang itu; berbahagia juga segala usahanya. Namun mereka yang tempang dalam bhakti, tanpa ragu, kelahiran mereka menjadi sia-sia.

Verse 23

एकाग्रमनसा यैस्तु न दृष्टो लोटणेश्वरः । पिशाचत्वं वियोनित्वं न भवेत्तस्य वै कुले

Bagi mereka yang tidak memandang Loṭaṇeśvara dengan hati yang satu-tumpu, dalam keluarga mereka sungguh akan timbul keadaan seperti piśāca dan kelahiran yang hina.

Verse 24

सङ्गमे तत्र यो गत्वा स्नानं कृत्वा यथाविधि । पुण्यैश्चैव तथा कुर्याद्गीतैर्नृत्यैः प्रबोधनम्

Sesiapa yang pergi ke sana, ke tempat pertemuan arus, mandi menurut tatacara, lalu melakukan amal kebajikan—hendaklah juga membangunkan Tuhan dengan nyanyian pujian dan tarian.

Verse 25

ततः प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा नत्वा महोदधिम् । आमन्त्र्य स्नानविधिना स्नानं तत्र तु कारयेत्

Kemudian, apabila melihat malam bertukar menjadi fajar, setelah menunduk hormat kepada samudera agung, hendaklah ia menyeru (memohon izin) dan menurut upacara mandi, melakukan pemandian di sana.

Verse 26

ॐ नमो विष्णुरूपाय तीर्थनाथाय ते नमः । सान्निध्यं कुरु मे देव समुद्र लवणाम्भसि । इत्यामन्त्रणमन्त्रः

“Oṁ—sembah sujud kepada-Mu yang berwujud Viṣṇu; sembah sujud kepada-Mu, Tuhan segala tīrtha. Wahai Dewa, samudera berair masin, kurniakanlah kepadaku kehadiran-Mu.”—Demikianlah mantra seruan (invokasi).

Verse 27

अग्निश्च तेजो मृडया च देहो रेतोऽधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम् । इति स्नानमन्त्रः

Api ialah sinar kemuliaan; dengan rahmat Śiva tubuh ini ditegakkan; sari benih diletakkan di bawah; Viṣṇu ialah pusat (navel) keabadian, amṛta. Setelah mengucap sabda benar sang Pāṇḍava, hendaklah kemudian menyelam dalam Tuhan segala sungai. Inilah mantra mandi suci.

Verse 28

आजन्मशतसाहस्रं यत्पापं कृतवान्नरः । सकृत्स्नानाद्व्यपोहेत पापौघं लवणाम्भसि

Apa jua dosa yang dilakukan manusia sepanjang ratusan ribu kelahiran, dengan sekali mandi di air masin, terhapuslah seluruh banjir dosa itu.

Verse 29

अन्यथा हि कुरुश्रेष्ठ देवयोनिरसौ विभुः । कुशाग्रेणापि विबुधैर्न स्प्रष्टव्यो महार्णवः

Jika tidak demikian, wahai yang terbaik antara kaum Kuru, Yang Mahaperkasa itu—berasal dari keturunan para dewa—tidak wajar disentuh oleh orang bijaksana, bahkan dengan hujung rumput kuśa sekalipun; kerana Ia laksana samudera maha luas yang tidak terselami.

Verse 30

सर्वरत्नप्रधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकर । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इति अर्वमन्त्र

Engkau yang terunggul antara segala permata, lombong dan sumber segala khazanah. Wahai Tuhan, ketua para yang abadi—terimalah persembahan arghya ini; sembah sujud kepada-Mu. Inilah mantra arghya.

Verse 31

पितृदेवमनुष्यांश्च संतर्प्य तदनन्तरम् । उत्तीर्य तीरे तस्यैव पञ्चभिर्द्विजपुंगवैः

Setelah menyantuni dan memuaskan para Pitṛ, para dewa, serta manusia, kemudian ia naik ke tebing itu juga, bersama lima dvija terkemuka (brāhmaṇa utama).

Verse 32

श्राद्धं समाचरेत्पश्चाल्लोकपालानुरूपिभिः । कृत्वाग्रे लोकपालांस्तु प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

Sesudah itu hendaklah dia melaksanakan upacara śrāddha dengan tertib yang sesuai bagi para Lokapāla; terlebih dahulu menegakkan (pratiṣṭhā) para Lokapāla di hadapan menurut aturan yang ditetapkan.

Verse 33

सम्पूज्य च यथान्यायं तानेव ब्राह्मणैः सह । सुकृतं दुष्कृतं पश्चात्तेभ्यः सर्वं निवेदयेत्

Setelah memuja mereka menurut tata, bersama para brāhmaṇa, kemudian hendaklah dia mempersembahkan kepada mereka semuanya—segala sukṛta dan juga duṣkṛta.

Verse 34

बाल्यात्प्रभृति यत्पापं कृतं वार्धकयौवने । प्रख्यापयित्वा तेभ्योऽग्रे लोकपालान्निमन्त्रयेत्

Apa jua dosa yang dilakukan sejak kecil—sama ada pada usia muda atau tua—setelah mengakuinya di hadapan mereka, hendaklah dia kemudian menyeru (menginvokasi) para Lokapāla di hadapan itu.

Verse 35

बाल्यात्प्रभृति यत्किंचित्कृतमा जन्मतोऽशुभम् । विप्रेभ्यः कथितं सर्वं तत्सांनिध्यं स्थितेषु मे

Apa jua perbuatan tidak baik yang telah aku lakukan sejak kecil—segala kesalahan yang timbul sejak kelahiranku—semuanya telah aku nyatakan kepada para brāhmaṇa yang berdiri hadir di sini di hadapanku.

Verse 36

इत्युक्त्वा स लुठेत्पश्चात्तेभ्योऽग्रेण च सम्मुखम् । अनुमान्य च तान्पञ्च पश्चात्स्नानं समाचरेत्

Setelah berkata demikian, hendaklah dia bersujud dan berguling penuh hormat di hadapan mereka, menghadap langsung. Setelah memohon persetujuan kelima-lima mereka, kemudian hendaklah dia melakukan mandi ritual (snāna).

Verse 37

श्राद्धं च कार्यं विधिवत्पितृभ्यो नृपसत्तम । एवं कृते नृपश्रेष्ठ सर्वपापक्षयो भवेत्

Wahai raja yang paling utama, hendaklah dilakukan śrāddha bagi para Pitṛ menurut tatacara yang sah. Apabila ini dikerjakan, wahai pemerintah teragung, lenyaplah segala dosa.

Verse 38

जिज्ञासार्थं तु यः कश्चिदात्मानं ज्ञातुमिच्छति । शुभाशुभं च यत्कर्म तस्य निष्ठामिमां शृणु

Namun sesiapa yang demi pencarian hakiki ingin mengenal Ātman, serta membezakan perbuatan yang suci dan yang tidak suci, hendaklah mendengar disiplin yang telah ditetapkan ini untuknya.

Verse 39

स्नात्वा तत्र महातीर्थे लुठमानो व्रजेन्नरः । पापकर्मान्यतो याति धर्मकर्मा व्रजेन्नदीम्

Sesudah mandi di mahātīrtha itu, seseorang hendaklah meneruskan perjalanan sambil berguling (dalam bhakti) di sana. Perbuatan dosanya pergi menjauh, dan dia menjadi tekun dalam amal dharma; kemudian dia menuju ke sungai.

Verse 40

पापकर्मा ततो ज्ञात्वा पापं मे पूर्वसंचितम् । स्नात्वा तीर्थवरे तस्मिन्दानं दद्याद्यथाविधि

Kemudian, walaupun seseorang dibebani dosa, setelah menyedari, “Dosaku telah terkumpul sejak dahulu,” hendaklah dia mandi di tīrtha yang unggul itu dan memberi dāna menurut aturan.

Verse 41

लोटणेश्वरमभ्यर्च्य सर्वपापैः प्रमुच्यते । अवक्रगमनं गत्वा मुच्यते सर्वपातकैः

Dengan memuja Loṭaṇeśvara, seseorang dilepaskan daripada segala dosa; dan dengan pergi ke Avakragamana, dia dibebaskan daripada semua mahāpātaka (pelanggaran besar).

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ज्ञात्वैवं नृपसत्तम । स्नातव्यं मानवैस्तत्र यत्र संनिहितो हरः

Oleh itu, wahai raja yang terbaik, setelah mengetahui hal ini, dengan segala usaha hendaklah manusia mandi suci di sana—di tempat Hara (Śiva) bersemayam secara istimewa.

Verse 43

एवं स्नात्वा विधानेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् । पूजयेत्पृथिवीपाल सर्वपापोपशान्तये

Demikian, setelah mandi menurut tata cara yang benar, wahai pemelihara bumi, hendaklah memuliakan para Brāhmaṇa yang menguasai Veda, demi lenyapnya segala dosa.

Verse 44

एवं गुणविशिष्टं हि तत्तीर्थं नृपसत्तम । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं शृणुष्वैकमना नृप

Wahai raja yang terbaik, sesungguhnya tīrtha itu dianugerahi keutamaan yang luar biasa demikian. Kini, wahai raja, dengarkanlah dengan hati yang satu tumpuan akan kemuliaan tempat suci itu.

Verse 45

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं यः कुरुते तत्र पित्ःणां भक्तिभावितः

Di tīrtha itu, setelah mandi suci dan menyenangkan para dewa leluhur (Pitṛ) dengan tarpaṇa, sesiapa yang melaksanakan śrāddha di sana dengan bhakti kepada Pitṛ—(akan memperoleh kurnia khusus mereka).

Verse 46

दानं ददाति विप्रेभ्यो गोभूतिलहिरण्यकम् । षष्टिवर्षसहस्राणि कोटिर्वर्षशतानि च

Dia mengurniakan dāna kepada para Brāhmaṇa—lembu, tanah, bijan, dan emas—dan (dengan itu) memperoleh pahala yang terhitung enam puluh ribu tahun, bahkan ratusan krore tahun.

Verse 47

विमानवरमारूढः स्वर्गलोके महीयते । नर्मदासर्वतीर्थेभ्यः स्नाने दाने च यत्फलम्

Dengan menaiki wimana samawi yang unggul, dia dimuliakan di alam syurga. Apa jua buah pahala daripada mandi suci dan bersedekah di semua tīrtha Sungai Narmadā—

Verse 48

तत्फलं समवाप्नोति रेवासागरसङ्गमे । सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकभूषणम्

Buah pahala itu juga diperoleh di pertemuan Revā dengan lautan. (Di sana dipersembahkan) emas, perak, tembaga, serta perhiasan bertatah permata dan mutiara.

Verse 49

गोवृषं च महीं धान्यं तत्र दत्त्वाक्षयं फलम् । शुभस्याप्यशुभस्यापि तत्र तीर्थे न संशयः

Di tīrtha itu, bersedekah lembu betina, lembu jantan, tanah atau bijirin menghasilkan pahala yang tidak binasa. Bagi yang beramal baik mahupun yang beramal buruk, tīrtha itu tetap berkesan—tiada keraguan.

Verse 50

तत्र तीर्थे नरः कश्चित्प्राणत्यागं युधिष्ठिर । करोति भक्त्या विधिवत्तस्य पुण्यफलं शृणु

Wahai Yudhiṣṭhira, jika seseorang di tīrtha itu melepaskan nyawa dengan bhakti dan menurut tata upacara yang wajar, maka dengarkanlah buah pahala kebajikannya.

Verse 51

कोटिवर्षं तु वर्षाणां क्रीडित्वा शिवमन्दिरे । वेदवेदाङ्गविद्विप्रो जायते विमले कुले

Setelah bersukaria selama sepuluh juta tahun di mandir Śiva, dia kemudian lahir dalam keluarga yang suci sebagai brāhmaṇa yang mahir dalam Veda dan Vedāṅga.

Verse 52

पुत्रपौत्रसमृद्धोऽसौ धनधान्यसमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदांशतम्

Dia menjadi makmur dengan anak dan cucu, dikurniai harta serta hasil bijirin; bebas daripada segala penyakit, lalu hidup hingga seratus musim luruh (usia yang sempurna).

Verse 53

अपि द्वादशयात्रासु सोमनाथे यदर्चिते । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे तत्पुण्यं लोटणेश्वरे

Bahkan pahala yang terbit daripada pemujaan di Somanātha dalam dua belas ziarah—terutama pada bulan Kārttika ketika berlakunya yoga Kṛttikā—pahala yang sama itu terdapat di Loṭaṇeśvara.

Verse 54

गया गङ्गा कुरुक्षेत्रे नैमिषे पुष्करे तथा । तत्पुण्यं लभते पार्थ लोटणेश्वरदर्शनात्

Wahai Pārtha, dengan sekadar darśana (menziarahi dan memandang suci) Loṭaṇeśvara, seseorang memperoleh pahala yang sama seperti ziarah ke Gayā, Gaṅgā, Kurukṣetra, Naimiṣa dan Puṣkara.

Verse 55

यः शृणोति नरो भक्त्या पठ्यमानमिदं शुभम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

Sesiapa yang mendengar kisah suci ini dibacakan dengan bhakti, dia bebas daripada segala dosa dan pergi ke alam Rudra (Rudraloka).