Sukta 49
Sukta 4.49
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.49)
Indra-Bṛhaspati (dual)
Triṣṭubh (probable; requires confirmation)
हे लघु सूक्त इंद्र–बृहस्पती या द्वयदेवतांना आवाहन करते की त्यांनी अर्पिलेली हवि व सोम स्वीकारावा आणि यजमानाच्या उक्थ (गंभीर स्तुती) व मद (आनंद/उत्साह) यांमुळे प्रसन्न व्हावे. तसेच ही दिव्य जोडी दात्याच्या घरी प्रतिष्ठित होऊन ‘रयि’—समृद्धी व विजयकारी वाढ—असा विस्तीर्ण, संपन्न लाभ प्रदान करो; जो अश्व, विपुलता आणि ‘शतपटी’ वृद्धीच्या रूपाने प्रकट होतो.
Mantras
Mantra 1
इदं वामास्ये हविः प्रियमिन्द्राबृहस्पती । उक्थं मदश्च शस्यते ॥
हे इंद्रा-बृहस्पती, तुमच्या मुखांसाठी हे प्रिय हवि अर्पिले आहे. आणि उन्नत उक्थ व मद (उत्साह) यांचा घोष केला जात आहे.
Mantra 2
अयं वां परि षिच्यते सोम इन्द्राबृहस्पती । चारुर्मदाय पीतये ॥
हे इंद्र–बृहस्पती! हा सोम तुमच्यासाठी सर्व बाजूंनी ओतला जात आहे—मद (आनंद-उन्माद) यासाठी रम्य, अंतःकरणी पान करण्यासाठी.
Mantra 3
आ न इन्द्राबृहस्पती गृहमिन्द्रश्च गच्छतम् । सोमपा सोमपीतये ॥
हे इंद्र–बृहस्पती! आमच्याकडे या; आमच्या गृहात—अस्तित्व-गृहात—या; हे इंद्रही—सोमपाः! सोमपानासाठी (अंतः) प्या.
Mantra 4
अस्मे इन्द्राबृहस्पती रयिं धत्तं शतग्विनम् । अश्वावन्तं सहस्रिणम् ॥
हे इंद्र–बृहस्पती! आमच्यात शतग्विन् रयि धरा—वृद्धीच्या शत प्रेरणांनी परिपूर्ण; अश्वावंत—गतिमान ऊर्जांच्या अश्वांनी समृद्ध; सहस्रिण—हजारपटींनी विस्तीर्ण.
Mantra 5
इन्द्राबृहस्पती वयं सुते गीर्भिर्हवामहे । अस्य सोमस्य पीतये ॥
हे इंद्रा व बृहस्पती! सोम पिळला जातो तेव्हा आम्ही स्तुतिगीते/प्रेरित वाणीने तुम्हांला आवाहन करतो—या सोमाचे पान व अंतःग्रहण करण्यासाठी.
Mantra 6
सोममिन्द्राबृहस्पती पिबतं दाशुषो गृहे । मादयेथां तदोकसा ॥
हे इंद्रा-बृहस्पती! दात्याच्या घरी सोम प्या; त्या निवासातच आनंदित व्हा—ते आमच्या अंतःकरणात तुमचे स्थिर आसन करा.
Frequently Asked Questions
They are called as a pair: Indra represents victorious power and force, while Bṛhaspati represents sacred speech, priestly wisdom, and right guidance. Together they bring success through both strength and insight.
It asks the deities to accept the offering and Soma, to be present in the giver’s home, and to place within the worshippers abundant rayi—prosperity, increase, and victorious well-being.
On the ritual level it means the gods are invited to make the sacrificer’s space their seat and favor it. On an inner level it suggests stabilizing divine strength and inspired clarity within the practitioner.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.