Sukta 43
Sukta 2.43
Gṛtsamada (traditional attribution for RV 2.43)
Śakuni/Śakunta (bird-omen as ṛta-speaking sign)
Triṣṭubh (probable; verify against pada-count of full text tradition)
हे संक्षिप्त सूक्त शाकुनी/शकुंत (शकुन‑पक्षी) याला उद्देशून आहे—जो ऋताशी अनुरूप सत्यवक्ता आहे आणि ज्याच्या हाका यज्ञकर्मात व दैनंदिन जीवनात अर्थपूर्ण संकेत मानल्या जातात. कवी पक्ष्याच्या “द्विविध वाणी”चे स्तवन असे करतो जणू तो प्रशिक्षित उद्गाता/गायक आहे, आणि वारंवार विनवतो की त्याने सर्व दिशांतून मंगलकारी, शुद्धी देणारी वाणी उच्चारावी. अशा रीतीने हे सूक्त शकुन‑श्रवणाला पावित्र्य देते: निसर्गातील नाद आशीर्वाद, सुमती (योग्य समज) आणि सभेत यश यांचा मार्ग ठरतो.
Mantras
Mantra 1
प्रदक्षिणिदभि गृणन्ति कारवो वयो वदन्त ऋतुथा शकुन्तयः । उभे वाचौ वदति सामगा इव गायत्रं च त्रैष्टुभं चानु राजति ॥
शुभ प्रदक्षिण (उजवीकडील) मार्गाने चालत गायक स्तुती करतात; ऋतु-क्रम व ऋत (सत्य-व्यवस्था) याप्रमाणे बोलत पक्षी आपली चिन्हे उच्चारतात. तो सामगासारखा दोन्ही वाणी बोलतो; गायत्री आणि त्रैष्टुभ—दोन्ही छंदांचे अनुसरण करून तो दीप्त होतो.
Mantra 2
उद्गातेव शकुने साम गायसि ब्रह्मपुत्र इव सवनेषु शंससि । वृषेव वाजी शिशुमतीरपीत्या सर्वतो नः शकुने भद्रमा वद विश्वतो नः शकुने पुण्यमा वद ॥
हे शकुने! उद्गात्यासारखा तू साम गातोस; ब्रह्म-पुत्रासारखा सवनांमध्ये (सोमयज्ञाच्या पर्वांत) स्तुतीचा घोष करतोस. वृषभासारखा, बलवान वाजीसारखा, तरुण वाढत्या शक्तींना जवळ येऊन—हे शकुने! आमच्यासाठी सर्व बाजूंनी भद्र बोल; आमच्यासाठी सर्व दिशांनी पुण्य, पावन वचन बोल.
Mantra 3
आवदँस्त्वं शकुने भद्रमा वद तूष्णीमासीनः सुमतिं चिकिद्धि नः । यदुत्पतन्वदसि कर्करिर्यथा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
हे शकुने! तू बोलत असताना आम्हाला शुभ वचन बोल. आणि तूष्णी बसलास तरी आमच्यात सुमती—सम्यक् बुद्धी—जागव. जेव्हा तू उडत उठून कर्करीसारखा स्वर करतोस, तेव्हा आम्हीही विदथ (सभा) मध्ये बृहद्—महान् सत्य—उच्चारू आणि सुवीर—वीरशक्तीने परिपूर्ण—होऊ.
Frequently Asked Questions
The hymn addresses the Śakuni/Śakunta, an omen-bird whose call is treated as meaningful speech aligned with ṛta (cosmic order).
It repeatedly asks the bird to “speak the good” and “speak the purifying/fortunate” from every direction, and to awaken right understanding (sumati) in the listener.
In Vedic terms it is about ṛta: hearing nature’s rhythms as ordered and truthful, and using that hearing to cultivate clarity, auspicious action, and effective speech in ritual and community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.