Adhyaya 213: The Glory of Gokarṇeśvara: Nandin’s Austerities and Śiva’s Boons

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ पुरा देवैर्विनिहते संग्रामे तारकामये ॥ अत्युच्छ्रिते प्रतिबले दानवानां बले तथा

ഇപ്പോൾ ഗോകർണേശ്വരമാഹാത്മ്യം ആരംഭിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് താരകസംബന്ധമായ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർ പരാജിതരായപ്പോൾ, ദാനവരുടെ ശക്തി അത്യന്തമായി ഉയർന്ന് ഭയങ്കരമായി മാറി.

Verse 2

सहस्राक्षे लब्धपदे क्षीणशत्रौ गतास्पदे ॥ सम्यक्प्रसूति मापन्ने त्रैलोक्ये सचराचरे

സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) തന്റെ പദവി വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ, ശത്രുക്കൾ ക്ഷീണിക്കുകയും അടിത്തറ ഉറപ്പാകുകയും ചെയ്തു; അപ്പോൾ ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകത്തിൽ സൃഷ്ടിക്രമം ശരിയായി നടന്നു സ്ഥിരത ലഭിച്ചു.

Verse 3

शृङ्गे चैवाचलेन्द्रस्य मेरोः सर्वहिरण्यये ॥ मणिविद्रुमविद्धे च विपुले पङ्कजासने

സർവ്വഹിരണ്യമയമായ പർവ്വതേന്ദ്രൻ മേരുവിന്റെ ശിഖരത്തിൽ, മണിയും വിദ്രുമവും പതിപ്പിച്ച വിശാല പദ്മാസനത്തിൽ।

Verse 4

सुखोपविष्टमेकाग्रं स्थिरचित्तं कृतिक्शणम् ॥ निवृत्तकार्यं मुदितं सूर्यवैश्वानरद्युतिम्

അവൻ സുഖമായി ഉപവിഷ്ടനായി, ഏകാഗ്രനും സ്ഥിരചിത്തനും, കൃതാർത്ഥദൃഷ്ടിയോടെ; കൃത്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, പ്രസന്നനും മോദിതനും, സൂര്യനും വൈശ്വാനരാഗ്നിയുംപോലെ ദീപ്തിമാനായി।

Verse 5

प्रणम्य मूर्ध्ना चरणावुपगृह्य समाहितः ॥ ब्रह्माणं परिपप्रच्छ कुमारो नतिपूर्वकः

ശിരസ്സാൽ പ്രണാമം ചെയ്ത്, പാദയുഗ്മം ഭക്ത്യാദരത്തോടെ പിടിച്ച്, സമാഹിതചിത്തനായി, കുമാര ഋഷി ബ്രഹ്മാവിനോട് വിനയപൂർവ്വം വിശദമായി ചോദിച്ചു।

Verse 6

सनत्कुमार उवाच ॥ भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि पुराणमृषिसंस्तुतम् ॥ पुराणं तु महाभाग त्वत्तस्तत्त्वविदां वर

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ, ഋഷിമാർ സ്തുതിച്ച പുരാണം ഞാൻ ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മഹാഭാഗ, തത്ത്വവിദാം വര, ആ പുരാണം നിങ്ങളുടെ പക്കൽ നിന്നുതന്നെ കേൾക്കാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു।

Verse 7

कथमुत्तर गोकर्णं दक्षिणं च कथं विभो ॥ शृङ्गेश्वरस्य परमं कथं सम्यक्प्रतिष्ठितम्

ഹേ വിഭോ, ഗോകർണം എങ്ങനെ ഉത്തര (തീർത്ഥം) എന്നും എങ്ങനെ ദക്ഷിണ (തീർത്ഥം) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു? ശൃംഗേശ്വരന്റെ പരമ പീഠം എങ്ങനെ ശരിയായി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 8

क्षेत्रस्य कि प्रमाणं स्यात्कि‍ञ्च तीर्थफलं स्मृतम् ॥ कथं पशुपतिस्तत्र भगवान्मृगरूपधृक्

ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രമാണം (വിസ്തീർണം) എത്ര? ആ തീർത്ഥഫലം ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ എന്തെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? കൂടാതെ അവിടെ ഭഗവാൻ പശുപതി മൃഗരൂപം ധരിച്ചു എങ്ങനെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു?

Verse 9

सर्वैस्त्वत्प्रमुखैर्देवैः कथमासादितं पुनः ॥ मृगरूपं कथं चास्य शरीरं क्व प्रतिष्ठितम्

നിങ്ങൾ മുൻപിൽ നിൽക്കേ എല്ലാ ദേവന്മാരും അതിനെ വീണ്ടും എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു? കൂടാതെ അവന്റെ മൃഗരൂപം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി, ആ ശരീരം എവിടെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്?

Verse 10

एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ उवाच तस्मै पुत्राय गुह्यमेतत्पुरातनम्

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മവിദ്യ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ തന്റെ പുത്രനോട് ഈ പുരാതനമായ ഗുഹ്യോപദേശം പറഞ്ഞു.

Verse 11

ब्रह्मोवाच ॥ शृणु वत्स महाभाग यथातत्त्वं ब्रवीमि ते ॥ पुराणमेतद्बह्मर्षे सरहस्यं यथाश्रुतम्

ബ്രഹ്മാ പറഞ്ഞു—ഹേ വത്സാ, മഹാഭാഗാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ നിന്നോട് യഥാതത്ത്വമായി പറയുന്നു. ഹേ ബ്രഹ്മർഷേ, ഈ പുരാണം രഹസ്യാർത്ഥത്തോടുകൂടി, പരമ്പരയിൽ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 12

अस्ति भूधरराजस्य मन्दरस्योत्तरे शुचौ ॥ मुञ्जवान्नाम शिखरो नन्दनोपवनद्युतिः ॥

പർവ്വതരാജനായ മന്ദരത്തിന്റെ വടക്കായി, ശുദ്ധമായ പ്രദേശത്ത്, ‘മുഞ്ജവാൻ’ എന്നൊരു ശിഖരം ഉണ്ട്; അത് നന്ദനോദ്യാനത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനമാണ്.

Verse 13

वज्रस्फटिकपाषाणः प्रवालाङ्कुरशर्क्करः ॥ नीलामलशिलावर्णो गुहानिर्झरकन्दरः ॥

അവിടത്തെ പാറകൾ വജ്രവും സ്ഫടികവും പോലെയും, ചെറുകല്ലുകൾ പ്രവാളാങ്കുരങ്ങൾ പോലെയും ആണ്. നീല, നിർമല ശിലാവർണ്ണമുള്ള ആ ദേശം ഗുഹകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും കന്ദരങ്ങളും നിറഞ്ഞതാണ്.

Verse 14

विचित्रकुसुमोपेतैर्लतामञ्जीरधारिभिः ॥ रेजे यः प्रांशुभिः शृङ्गैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥

വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ലതകൾ മഞ്ജീരങ്ങൾ ധരിച്ചതുപോലെ ശോഭിച്ചു; ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങൾ ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ ആ പർവ്വതം ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 15

दार्यस्तत्राधिकं रेजुर्नानाधातुपरिस्रवैः ॥ शिलीन्ध्रकुसुमोपेताश्चित्रिता इव सर्वतः ॥

അവിടത്തെ പിളർപ്പുകളും കന്ദരങ്ങളും നാനാവർണ്ണ ധാതുസ്രവങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ദീപ്തമായി; ശിലീന്ദ്രപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് എല്ലാടവും ചിത്രിതമായതുപോലെ തോന്നി.

Verse 16

तेऽत्र केतकि खण्डाश्च कुन्दखण्डाश्च पुष्पिताः ॥ उन्मीलिता इवाभान्ति धातकीवनराजिभिः ॥

ഇവിടെ കേതകീക്കൂട്ടങ്ങളും കുന്ദക്കൂട്ടങ്ങളും പുഷ്പിതമാണ്; ധാതകീവനങ്ങളുടെ നിരകളോടൊപ്പം അവ പുതുതായി വിരിഞ്ഞതുപോലെ ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 17

भिन्नेन्द्रनीलविमलैर्धौतैः प्रस्रवणाम्बुभिः ॥ चित्रैः कुसुमसंच्छन्नैः शिलाप्रस्तरविस्तरैः ॥

പിളർന്ന ഇന്ദ്രനീലമണിപോലെ നിർമലമായ ഉറവജലങ്ങളാൽ കഴുകപ്പെട്ട അവിടെ, വിശാലമായ ശിലാപ്രസ്തരവിസ്താരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ളതും പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.

Verse 18

शक्रचापनिभै रम्यैः कुबेरभवनद्युतौ ॥ तस्मिन्नगवरे रम्ये महोरगनिषेविते ॥

ഇന്ദ്രന്റെ ധനുസ്സുപോലെ മനോഹരവും കുബേരഭവനത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിയുമുള്ള—ആ രമ്യമായ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ മഹാനാഗങ്ങൾ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു।

Verse 19

कल्हारकुसुमोपेते हंससारससेविते ॥ प्रसन्नसलिलाकीर्णे सरोभिः फुल्लपङ्कजैः ॥

കല്ഹാരപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തടാകങ്ങൾ, ഹംസങ്ങളും സാരസങ്ങളും സേവിക്കുന്നവ, പ്രസന്നമായ തെളിനീരാൽ നിറഞ്ഞും വിരിഞ്ഞ പദ്മങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചും നിന്നു।

Verse 20

गजयूथानुकीर्णाभिर्जुष्टाभिर्मृगपक्षिभिः ॥ सेविताभिर्मुनिगणैः सरिद्भिरुपशोभिते ॥

നദികളാൽ ശോഭിതവും ആനക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും മൃഗപക്ഷികൾ വസിക്കുന്നതും മുനിഗണങ്ങൾ സന്ദർശിച്ച് സേവിക്കുന്നതുമായിരുന്നുവത്।

Verse 21

किन्नरोद्गीतकुहरे परपुष्टनिनादिते ॥ विद्याधरशताकीर्णे देवगन्धर्वसेविते ॥

അതിന്റ ഗുഹകൾ കിന്നരഗീതങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുകയും പരപുഷ്ട (കുയിൽ) നിനാദം പ്രതിധ്വനിക്കുകയും ചെയ്തു; നൂറുകണക്കിന് വിദ്യാധരന്മാർ നിറഞ്ഞും ദേവ-ഗന്ധർവന്മാർ സേവിച്ചും നിന്നു।

Verse 22

धारापातैश्च तोयानां विस्फुलिङ्गैः सहस्रशः ।। प्रज्वालितेऽतुले शृङ्गे रम्ये हरितशाद्वले

ജലധാരകളുടെ പ്രപാതങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് സ്ഫുലിംഗങ്ങളും ഇടയിൽ, അതുല്യമായ ആ ശൃംഗം—ജ്വലിച്ചിട്ടും രമ്യമായത്—ഹരിത ശാദ്വലമായ പുതുപുല്ലാൽ വിരിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 23

सर्वर्तुकवनोद्यानें पुष्पाकरसुशोभिते ।। यज्ञकिम्पुरुषावासे गुह्यकानामथाश्रये

സകല ഋതുക്കളുമുള്ള വനോദ്യാനത്തിൽ, പുഷ്പസമൂഹങ്ങളാൽ ശോഭിതമായ—യജ്ഞങ്ങളുടെയും കിംപുരുഷന്മാരുടെയും വാസസ്ഥലവും ഗുഹ്യകരുടെ ആശ്രയവും എന്നു കരുതപ്പെടുന്ന സ്ഥലം।

Verse 24

तस्मिङ्गिरिवरे रम्ये सेवितव्ये सुशोभने ।। धर्मारण्ये तपःक्षेत्रे मुनिसिद्धनिषेविते

ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ—രമണീയവും ശോഭനവും സേവനീയവും ആയ—‘ധർമ്മാരണ്യ’ എന്ന തപഃക്ഷേത്രത്തിൽ, മുനികളും സിദ്ധന്മാരും നിരന്തരം ആശ്രയിക്കുന്നിടത്ത്।

Verse 25

वरदस्तत्र भगवान्स्थाणुर्नाम महेश्वरः ।। सर्वामरगुरुर्देवो नित्यं सन्निहितः प्रभुः

അവിടെ വരദാതാവായ ഭഗവാൻ—സ്ഥാണു എന്ന മഹേശ്വരൻ—സകല അമരന്മാരുടെയും ഗുരുദേവൻ, പ്രഭു, നിത്യവും സന്നിഹിതനായി വസിക്കുന്നു।

Verse 26

भक्तानुकम्पी स श्रीमान्गिरीन्द्रसुतया सह ।। स ह्यध्यास्ते गिरिवरं पार्षदैश्च गुहेन च

ഭക്തന്മാരോടു കരുണ കാണിക്കുന്ന ആ ശ്രീമാൻ, ഗിരീന്ദ്രന്റെ പുത്രിയോടൊപ്പം, തന്റെ പാർഷദന്മാരോടും ഗുഹയോടും കൂടി ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ അധിവസിക്കുന്നു।

Verse 27

विमानयायिनः सर्वे तं देवमजमव्ययम् ।। आजग्मुः सेवितुं देवा वरेण्यमजमव्ययम्

വിമാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും, ആ ദേവനെ—അജൻ, അവ്യയൻ, വരണീയൻ, അജൻ, അവ്യയൻ—സേവിച്ചു ആരാധിക്കുവാൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 28

आरिराधयिषुः शर्वं तपस्तेपे सुदारुणम् ।। ग्रीष्मे पञ्चतपास्तिष्ठेच्छिशिरे सलिलाश्रयः

ശർവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദാരുണമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നി വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; ശിശിരത്തിൽ ജലാശ്രയം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 29

ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बस्तोया-अनिलहुताशनैः ।। व्रतैश्च विविधैरुग्रैस्तपोभिर्नियमैस्तथा

അദ്ദേഹം കൈകൾ ഉയർത്തി, ആശ്രയമില്ലാതെ, ജലം–വായു–അഗ്നി എന്നിവയുടെ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചു; കൂടാതെ വിവിധ ഉഗ്രവ്രതങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ എന്നിവയും പാലിച്ചു.

Verse 30

जपपुष्पोपहारैश्च कालेकाले मुनिः सदा ।। शङ्करं विधिवद्भक्त्या सोऽर्च्चयद्द्विजपुङ्गवः

മുനി കാലകാലങ്ങളിൽ സദാ ജപവും പുഷ്പോപഹാരവും അർപ്പിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ഭക്തിയോടെ, ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 31

उग्रेण तपसात्मानं योजयामास सुव्रतः ।। काष्ठभूतो यदा विप्रः कृशो धर्मसुसन्ततः

ആ സുവ്രതൻ ഉഗ്രമായ തപസ്സിലൂടെ സ്വയം നിരന്തരം നിയോഗിച്ചു. ആ ബ്രാഹ്മണൻ മരക്കട്ടിപോലെ ആയി—ക്ഷീണിച്ച്, ധർമ്മത്തിൽ അഖണ്ഡമായി നിലകൊണ്ടപ്പോൾ—(കഥ തുടരും).

Verse 32

क्षामोऽभूत्कृष्णवर्णश्च ततः प्रीतश्च शङ्करः ॥ सम्यगाराधितो भक्त्या नियमेन च तोषितः ॥

അദ്ദേഹം ക്ഷീണിച്ച് കൃഷ്ണവർണ്ണനായിത്തീർന്നു; തുടർന്ന് ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായി. ഭക്തിയോടെ സമ്യകമായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടും, നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങളാൽ സന്തുഷ്ടനുമായും അദ്ദേഹം തൃപ്തനായി.

Verse 33

तदात्मदर्शनं प्रादात्स मुनेर्वृषभध्वजः ॥ उक्तवांश्च मुनिं शर्वश्चक्षुर्दिव्यं ददामि ते ॥

അപ്പോൾ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) മുനിക്കു തന്റെ സ്വരൂപദർശനം പ്രസാദിച്ചു. ശർവൻ മുനിയോടു—“നിനക്കു ദിവ്യചക്ഷു നൽകുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 34

अदृश्यं पश्य मे रूपं वत्स प्रीतोऽस्मि ते मुने ॥ यत्पश्यन्तीह विद्वांसो रूपमप्रतिमौजसम् ॥

“വത്സാ, സാധാരണയായി അദൃശ്യമാകുന്ന എന്റെ രൂപം കാണുക; ഹേ മുനേ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്—ഇവിടെ പണ്ഡിതർ ദർശിക്കുന്ന അപരിമിത തേജസ്സുള്ള രൂപം ഇതുതന്നെ.”

Verse 35

सहस्रसूर्यकिरणं ज्वालामालिनमूर्जितम् ॥ बालार्कमण्डलाकारं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥

അത് ആയിരം സൂര്യകിരണങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി, ശക്തിയോടെ ജ്വാലാമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു—ഉദയസൂര്യ മണ്ഡലാകാരമായി, പ്രഭാവലയത്താൽ അലങ്കൃതമായി.

Verse 36

जटाजूटतटाश्लिष्टं चन्द्रालङ्कृतशेखरम् ॥ जगदालोचनं श्रीमत्प्रदीप्तस्वत्रिलोचनम् ॥

അവന്റെ ശിഖരം ജടാജൂട്ടത്താൽ ചേർന്നു പിടിക്കപ്പെട്ടതും ചന്ദ്രനാൽ അലങ്കൃതവുമായിരുന്നു; അവൻ ലോകത്തിന്റെ ശ്രേയസ്കരമായ ‘നേത്രം’—സ്വത്രിനേത്രങ്ങൾ ദീപ്തമായി ജ്വലിച്ചു.

Verse 37

अणीयसामणीयांसं बृहतां तु बृहत्तरम् ॥ अक्षामालापवित्राङ्गं कमण्डलुकरोद्यम् ॥

അവൻ അണുവിലും അണുവും, മഹത്തിലും മഹത്തും; അവന്റെ ദേഹത്തിൽ അക്ഷമാലയും പവിത്ര യജ്ഞോപവീതവും ഉണ്ടായിരുന്നു, കൈയിൽ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച കമണ്ഡലുവുമുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 38

सिंहचर्माम्बरधरं व्यालयज्ञोपवीतिनम् ॥ दृष्ट्वा देवं महादेवं हृष्टरोमा महातपाः ॥

സിംഹചർമ്മം വസ്ത്രമാക്കി ധരിക്കുകയും സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിക്കുകയും ചെയ്ത മഹാദേവനെ കണ്ടപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയുടെ രോമങ്ങൾ ഹർഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു।

Verse 39

प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वाऽगृणाद्ब्रह्म सनातनम् ॥ नमो धात्रे विधात्रे च संभवे वरदाय च ॥

കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ച് മഹാതപസ്വി സനാതന ബ്രഹ്മത്തെ സ്തുതിച്ചു—“ധാത്രയ്ക്കും വിധാത്രയ്ക്കും നമസ്കാരം; സംഭവനും വരദനും നമസ്കാരം।”

Verse 40

जगद्भोक्त्रे त्रिनेत्राय शङ्कराय शिवाय च ॥ भवाय भवगोप्त्रे च मुनये कृतिवाससे ॥

“ജഗത്തിന്റെ ഭോക്താവായ അധിപനേ, ത്രിനേത്രനേ, ശങ്കരനും ശിവനും നമസ്കാരം; ഭവനും ഭവഗോപ്താവായ ജീവരക്ഷകനും നമസ്കാരം; മുനിയായ കൃതിവാസസിന് (ചർമ്മധാരിക്ക്) നമസ്കാരം।”

Verse 41

नीलकण्ठाय भीमाय भूतभव्यभवाय च ॥ लम्बभ्रुवे करालाय हरिनेत्राय मीढुषे ॥

“നീലകണ്ഠനും ഭീമനും നമസ്കാരം; ഭൂത-ഭവ്യ-ഭവ (ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം) സ്വരൂപനു നമസ്കാരം; ദീർഘഭ്രൂവനും കരാളനും നമസ്കാരം; ഹരിനേത്രനും മീഢുഷേ (ഉപകാരദാതാവും) നമസ്കാരം।”

Verse 42

कपर्दिने विशालाय मुञ्जकेशाय धीमते ॥ शूलिने पशुपतये विभवे स्थाणवे तथा

“കപർദി (ജടാധാരി), വിശാലൻ, മുന്ജകേശൻ, ധീമാൻ എന്നിവർക്കു നമസ്കാരം; ശൂലിനും പശുപതിയും വിഭവനും അതുപോലെ സ്ഥാണുവും നമസ്കാരം।”

Verse 43

गणानां पतये स्रष्ट्रे संक्षेप्त्रे भीषणाय च ॥ सौम्याय सौम्यतपसे भीमाय त्र्यम्बकाय च

ഗണങ്ങളുടെ അധിപനേ, സ്രഷ്ടാവേ, സംക്ഷേപകനേ, ഭീഷണനേ നമസ്കാരം; സൗമ്യനേ, സൗമ്യ തപോബലമേ, ഭീമനേ, ത്ര്യംബകനേ (ത്രിനേത്രനേ)യും നമഃ।

Verse 44

प्रेतावासनिवासाय रुद्राय वरदाय च ॥ कपालमालिने तस्मै हरिश्मश्रुधराय च

പ്രേതാവാസഭൂമി (ശ്മശാനം) വാസസ്ഥലമായ റുദ്രനേയും വരദായകനേയും നമസ്കാരം; കപാലമാല ധരിച്ചവനേയും ഹരി വർണ്ണമുള്ള മീശ-താടി ധരിച്ചവനേയും നമഃ।

Verse 45

भक्तप्रियाय सततं नमोऽस्तु परमात्मने ॥ एवं नन्दी भवं स्तुत्वा नमस्कृत्य च सर्वशः

ഭക്തപ്രിയനായ പരമാത്മാവിന് സദാ നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ നന്ദി ഭവനെ (ശിവനെ) സ്തുതിച്ച്, എല്ലാതരത്തിലും നമസ്കരിച്ച് (മുന്നോട്ട് നീങ്ങി)।

Verse 46

उवाच च वचः साक्षात्तमृषिं वरदः प्रभुः ॥ वरान्वृणीष्व विप्रेन्द्र यानिच्छसि महामुने

അപ്പോൾ വരദായകനായ പ്രഭു ആ ഋഷിയോട് നേരിട്ട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഹേ മഹാമുനേ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക।”

Verse 47

तांस्ते सर्वान्प्रयच्छामि दुर्ल्लभानपि मारिष ॥ प्रभुत्वममरत्वं वा शक्रत्वमपि वा प्रभो

“ഹേ മാരിഷ, ദുർലഭമായാലും ആ എല്ലാ വരങ്ങളും ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു; പ്രഭുത്വമോ, അമരത്വമോ, അല്ലെങ്കിൽ ശക്രത്വം (ഇന്ദ്രപദം) പോലും, ഹേ പ്രഭോ।”

Verse 48

ब्रह्मत्वं लोकपालत्वमपवर्गमथापि वा ॥ अथाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यामथापि वा

അഥവാ ബ്രഹ്മത്വം, അല്ലെങ്കിൽ ലോകപാലപദവി; അല്ലെങ്കിൽ അപവർഗം (മോക്ഷം) പോലും. അല്ലെങ്കിൽ അഷ്ടഗുണസമ്പന്നമായ ഐശ്വര്യം, അല്ലെങ്കിൽ ഗണപത്യത്വം (ഗണങ്ങളുടെ അധിപത്യം) പോലും.

Verse 49

यदिच्छसि मुने शीघ्रं तद्ब्रूहि द्विजपुङ्गव ॥ इत्युक्तोऽसौ भगवता शर्वेण मुनिपुङ्गवः

ഹേ മുനേ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് വേഗം പറയുക, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ. ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ ശർവൻ (ശിവൻ) അരുളിയപ്പോൾ ആ മുനിപുങ്ഗവൻ (മറുപടി പറഞ്ഞു).

Verse 50

प्रोवाच वरदं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ न प्रभुत्वं न देवत्वं नेन्द्रत्वमपि वा प्रभो

അന്തരാത്മാവിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ് അവൻ വരദദേവനോട് പറഞ്ഞു— ഹേ പ്രഭോ, എനിക്ക് പ്രഭുത്വവും വേണ്ട, ദേവത്വവും വേണ്ട, ഇന്ദ്രത്വവും പോലും വേണ്ട.

Verse 51

ब्रह्मत्वं लोकपालत्वं नापवर्गं वरप्रद ॥ नैवाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यं न च प्रभो

ഹേ വരപ്രദാ, എനിക്ക് ബ്രഹ്മത്വവും വേണ്ട, ലോകപാലപദവിയും വേണ്ട, അപവർഗം (മോക്ഷം) പോലും വേണ്ട; അഷ്ടഗുണ ഐശ്വര്യവും വേണ്ട, ഗണപത്യത്വവും വേണ്ട, ഹേ പ്രഭോ.

Verse 52

स्पृहये देवदेवेश प्रसन्ने त्वयि शङ्कर ॥ यदि प्रीतोऽसि भगवन्ननुक्रोशतया मम

ഹേ ദേവദേവേശ ശങ്കരാ, നീ പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നതുതന്നെ എന്റെ ആഗ്രഹം. ഹേ ഭഗവൻ, നീ തൃപ്തനായാൽ, എനിക്കു കരുണയോടെ…

Verse 53

अनुग्राह्यो ह्ययं देव त्वयावश्यं सुराधिप ॥ यथान्ये न भवेद्भक्तिस्त्वत्तो नित्यं महेश्वर

ഹേ ദേവാ, സുരാധിപാ! ഈയാൾ നിർബന്ധമായും നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് അർഹൻ; ഭക്തി മറ്റേതൊരു ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുമല്ല, നിത്യവും നിങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദിക്കട്ടെ, ഹേ മഹേശ്വരാ।

Verse 54

तथाहं भक्तिमिच्छामि सर्वभूताशये त्वयि ॥ यथा च न भवेद्विघ्नं तपस्यानिरतस्य मे

അതുപോലെ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന നിങ്ങളോടു എനിക്ക് ഭക്തി വേണം; കൂടാതെ തപസ്സിൽ നിരതനായ എനിക്ക് യാതൊരു വിഘ്നവും ഉണ്ടാകരുതേ।

Verse 55

प्रहस्योवाच तं प्रीत्या ततो मधुरया गिरा ॥ प्रीतोऽस्म्युत्तिष्ठ विप्रर्षे तप्यमानेन सुव्रत

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിയോടെ സ്നേഹപൂർവ്വം അവനോട് പറഞ്ഞു; പിന്നെ മധുരവാണിയിൽ ഇങ്ങനെ അരുളി—“ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. എഴുന്നേൽക്കുക, ഹേ വിപ്രർഷേ; ഹേ സുവ്രത, നീ തപസ്സു ചെയ്തിരിക്കുന്നു.”

Verse 56

आराधितश्च भक्त्याहं त्वया शुद्धेन चेतसा ॥ पर्याप्तं ते महाभाग तपः कर्तुं तपोधन

ശുദ്ധചിത്തത്തോടെ ഭക്തിയോടെ നീ എന്നെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ, ഹേ തപോധന! ഇനി നിന്റെ തപസ്സു മതിയാകുന്നു.

Verse 57

निवर्त्तयति मां वत्स मत्पादाराधने रतः ॥ जप्ता ते त्रिगुणा कोटि रुद्राणां पुरतो मम

ഹേ വത്സാ, എന്റെ പാദാരാധനയിൽ നിരതനായി നീ എന്നെ കരുണയിലേക്കു വഴങ്ങുമാറാക്കി. എന്റെ സന്നിധിയിൽ നീ രുദ്രനാമ/രുദ്രമന്ത്രങ്ങളെ ത്രിഗുണ കോടി പ്രാവശ്യം ജപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 58

पूर्णं वर्षसहस्रं च तपस्तीव्रं महामुने ॥ न कृतं यत्पुरा देवैर्नासुरैरृषिभिर्न च

ഹേ മഹാമുനേ! നീ പൂർണ്ണമായും ആയിരം വർഷം അത്യന്തം തീവ്രമായ തപസ്സു ചെയ്തു—ഇത്തരം തപസ്സു മുമ്പ് ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ ഋഷിമാരോ ചെയ്തിട്ടില്ല.

Verse 59

कृतं सुमहदाश्चर्यं त्वया कर्म सुदुष्करम् ॥ सङ्क्षोभितमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

നീ അത്യന്തം മഹത്തായ അത്ഭുതമായ, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം സാധിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ ചരാചരസഹിതമായ സമസ്ത ത്രിലോകവും കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

Verse 60

आगमिष्यन्ति ते द्रष्टुं देवाः सर्वे सवासवाः ॥ अक्षयश्चाव्ययश्च त्वमतर्क्यः ससुरासुरैः

വാസവനായ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും നിന്നെ ദർശിക്കുവാൻ വരും. നീ അക്ഷയനും അവ്യയനും ആകുന്നു; ദേവാസുരർക്കും നീ തർക്കാതീതനാണ്.

Verse 61

दिव्यतेजोवपुः श्रीमान्दिव्याभरणभूषितः ॥ मत्तुल्यो मत्प्रभावश्च त्वमेकः ससुरासुरैः

നിനക്ക് ദിവ്യ തേജസ്സുള്ള ദേഹം ഉണ്ട്; നീ ശ്രീസമ്പന്നനും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനുമാണ്. ദേവാസുരന്മാരിൽ നീ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ എനിക്കു തുല്യനും എന്റെ പ്രഭാവത്തിന്റെ പങ്കാളിയും ആയുള്ളൂ.

Verse 62

मद्रूपधारी मत्तेजास्त्र्यक्षः सर्वगुणोत्तमः ॥ भविष्यसि न सन्देहो देवदानवपूजितः ॥

എന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, എന്റെ തേജസ്സോടെ യുക്തനായി, ത്രിനേത്രനായി, സകല ഗുണങ്ങളിലും ഉത്തമനായി—നിസ്സംശയം ദേവദാനവന്മാർ ഇരുവരാലും പൂജിക്കപ്പെടും.

Verse 63

अनेनैव शरीरेण जरामरणवर्जितः ॥ दुष्प्राप्येयमवाप्ता ते देवैर्गाणेश्वरी गतिः ॥

ഈ ദേഹത്തോടെയേ ജരാ–മരണവിമുക്തനായി നീ ‘ഗാണേശ്വരീ’ സ്ഥിതി പ്രാപിച്ചു; അത് ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം.

Verse 64

प्राप्तमष्टगुणं सत्यमैश्वर्यं ते तपोधन ॥ द्वितीयां मे तनुं त्वां तु नमस्यन्ति च देवताः ॥

ഹേ തപോധന, സത്യമായും നീ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ അഷ്ടഗുണസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു; എന്റെ രണ്ടാം ദേഹമായി നിന്നെ ദേവന്മാരും നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 65

अद्यप्रभृति देवाग्र्य देवकार्येषु सर्वतः ॥ प्रभुस्त्वं भविता लोके मत्प्रसादान्मुनीश्वर ॥

ഇന്നുമുതൽ, ഹേ ദേവാഗ്ര്യ, എല്ലാ ദേവകാര്യങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ലോകത്തിൽ നീ അധികാരിയായിരിക്കും—എന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട്, ഹേ മുനീശ്വര.

Verse 66

त्वामेवाभ्यर्च्छयिष्यन्ति सर्वभूतानि सर्वतः ॥ मत्तः समभिवाञ्छन्ति प्रसादं पार्षदाधिप ॥

സകലഭൂതങ്ങളും എല്ലായിടത്തും നിന്നെയേ ആരാധിക്കും; ഹേ പാർഷദാധിപ, നിനക്കായി എന്റെ പക്കൽ നിന്ന് പ്രസാദം അവർ അപേക്ഷിക്കും.

Verse 67

वरान्वरार्थिनां दाता विधाता जगतः सदा ॥ भविष्यसि च धर्मज्ञ भीतानामभयप्रदः ॥

വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് വരദാതാവായി, സദാ ലോകക്രമത്തിന്റെ വിധാതാവായി നീ ഭവിക്കും; ഹേ ധർമ്മജ്ഞ, ഭീതർക്കു അഭയം നൽകുന്നവനുമാകും.

Verse 68

यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु ॥ नावयोरन्तरं किञ्चिदम्बरानिलयोरिव ॥

ആരെങ്കിലും നിന്നെ ദ്വേഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവൻ എന്നെയും ദ്വേഷിക്കുന്നു; നിന്നെ അനുഗമിക്കുന്നവൻ എന്നെയും അനുഗമിക്കുന്നു. നമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല—ആകാശവും വായുവും പോലെ.

Verse 69

द्वारे तु दक्षिणे नित्यं त्वया स्थेयं गणाधिप ॥ वामे तु विभुना चापि महाकालेन सर्वदा ॥

ഹേ ഗണാധിപാ! തെക്കേ വാതിലിൽ നീ നിത്യം നിലകൊള്ളണം; ഇടത്തുവശത്ത് സർവ്വദാ മഹാശക്തനായ മഹാകാലനും നിലകൊള്ളും.

Verse 70

प्रतीहारो भवानद्य सर्वदा त्रिदशोत्तमः ॥ शिरो मे रक्षतु भवान्महाकालेऽपि मे गणः ॥

ഹേ ത്രിദശോത്തമാ! ഇന്നുമുതൽ നീ സർവ്വദാ എന്റെ പ്രതീഹാരൻ (ദ്വാരപാലകൻ) ആകുന്നു. നീ എന്റെ ശിരസ്സിനെ കാക്കുക; മഹാകാലം പോലെയുള്ള മഹാ അപകടത്തിലും എന്റെ ഗണം എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 71

न वज्रेण न दण्डेन न चक्रेण न चाग्निना ॥ काञ्चिच्छक्नोति वै बाधां कर्तुं वै भुवनत्रये ॥

വജ്രം കൊണ്ടുമല്ല, ദണ്ഡം കൊണ്ടുമല്ല, ചക്രം കൊണ്ടുമല്ല, അഗ്നി കൊണ്ടുമല്ല—ത്രിഭുവനത്തിൽ ആരും അവനോട് യാതൊരു ഹാനിയും തടസ്സവും വരുത്താൻ കഴിയില്ല.

Verse 72

देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ त्वामेव संश्रयिष्यन्ति मद्भक्ताः पुरुषाश्च ये ॥

ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പന്നഗങ്ങൾ (നാഗങ്ങൾ)—ഇവരെല്ലാം നിന്നെയേ ആശ്രയിക്കും; എന്നെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്ന മനുഷ്യരും നിന്നിലേ ശരണം പ്രാപിക്കും.

Verse 73

एवं तस्मै वरान् दत्त्वा प्रीतः स्वयमुमापतिः ॥ उवाच भूयः स्पष्टेन स्वरेणाम्बरचारिणा ॥

ഇങ്ങനെ അവനു വരങ്ങൾ നൽകി പ്രസന്നനായ ഉമാപതി സ്വയം വീണ്ടും ആകാശത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന വ്യക്തമായ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 74

आगतान् विद्धि सर्वान्वै त्रिदशान् समरुद्गणान् ॥ दिदृक्षया च भद्रं ते कृतकृत्यश्च साम्प्रतम् ॥

മരുദ്ഗണങ്ങളോടുകൂടി എല്ലാ ത്രിദശ ദേവന്മാരും എത്തിയതായി അറിയുക; അവർ നിന്നെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചാണ് വന്നത്. നിനക്ക് മംഗളം; ഇപ്പോൾ നീ കൃതകൃത്യൻ.

Verse 75

यदीरितं मया वत्स वरं प्रतिवचस्त्वयि ॥ प्रविष्टं न श्रुतिपथं दिवि सर्वदिवौकसाम् ॥

വത്സാ, നിനക്കുള്ള മറുപടിയായി ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച വരം സ്വർഗത്തിലെ എല്ലാ ദിവൗകസന്മാരുടെയും ശ്രവണപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 76

नारायणं पुरस्कृत्य सेन्द्रास्ते समरुद्गणाः ॥ प्रेमार्थे चागमिष्यन्ति वरार्थं तपसा अमराः ॥

നാരായണനെ മുൻപിൽ വെച്ച്, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ആ ദേവന്മാർ മരുദ്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം സ്നേഹാർത്ഥവും വരും; അമരന്മാരായി തപസ്സിലൂടെ വരം നേടുവാനായും വരും।

Verse 77

यक्षविद्याधरगणाः सिद्धगन्धर्वपन्नगाः ॥ मुनयश्च महात्मानस्तपोलब्धाः सहस्रशः ॥

യക്ഷ-വിദ്യാധര സംഘങ്ങൾ, സിദ്ധർ, ഗന്ധർവർ, പന്നഗർ (നാഗർ), കൂടാതെ തപസ്സാൽ ലഭിച്ച സിദ്ധിയുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് മഹാത്മ മുനിമാർ (ഉപസ്ഥിതർ/വരുന്നു)।

Verse 78

ते बुद्ध्वा त्वद्गतामृद्धिं प्रतप्ताः परमर्ष्यया ॥ तपांसि विविधान्यत्र विविधान्नियमांस्तथा ॥

നിനക്കു ലഭിച്ച സമൃദ്ധി അറിഞ്ഞ് അവർ അത്യന്തം അസൂയയിൽ ദഗ്ധരായി; ഇവിടെ അവർ നാനാവിധ തപസ്സുകളും നാനാവിധ നിയമ-നിഗ്രഹങ്ങളും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു।

Verse 79

चर्तुं समभिवाञ्छन्ति सदाभ्यासे वरार्थिनः ॥ वरदं यामभिज्ञाय गिरौ मौञ्जवति स्थितम् ॥

വരങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച് അവർ നിരന്തരം അഭ്യാസം ചെയ്യാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു; മൗഞ്ജവത് എന്ന പർവതത്തിൽ സ്ഥിതനായ വരദാതാവിനെ അറിഞ്ഞ് അവന്റെ ദിശയിലേക്കു പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 80

अत्रैते यावदागम्य न मां पश्यन्ति मानवाः ॥ तावदेव त्वितः शीघ्रं गमिष्यामि महामुने ॥

ഹേ മഹാമുനേ, ഇവർ ഇവിടെ വന്ന് എന്നെ കാണാത്തതുവരെയേ ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കൂ; അതിനുശേഷം ഇവിടെ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെടും।

Verse 81

अद्य ते तु मया सर्वे देवा ब्रह्मपुरोगमाः ॥ द्रष्टव्याश्चानुमन्तव्या मत्तोऽनुग्रहकाङ्क्षिणः ॥

എന്നാൽ ഇന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻനിർത്തിയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരെയും നീ എന്റെ വഴി ദർശിക്കണം; കൂടാതെ അവർക്കു വിടയും അനുമതിയും നൽകണം, കാരണം അവർ എന്റെ അനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 82

यथा यत्र च यस्तत्र विधिः सम्यगनुष्ठितः ॥ तत्सर्वं निखिलेनाशु ब्रूहि मे वाग्विदां वर ॥

അവിടെ വിധി എങ്ങനെ, എവിടെ, ആരാൽ ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു—അത് എല്ലാം പൂർണ്ണമായി, വേഗത്തിൽ എനിക്ക് പറയുക, വാഗ്വിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ।

Verse 83

क्रीडद्भिर्देवमिथुनैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः ॥ कूजद्भिः शिखिभिर्मत्तैः सेविते च नगोत्तमे ॥

ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ കളിക്കുന്ന ദിവ്യ ദമ്പതികളും, നൃത്തം ചെയ്യുന്ന അപ്സരാഗണങ്ങളും, കൂകുന്ന മത്ത മയിലുകളും ചേർന്ന് അത് സേവിച്ചു।

Verse 84

अन्ये देवनिकायाश्च सेवितुं प्रपतन्ति तम् ॥ ततस्त्रेतायुगे काले नन्दी नाम महामुनिः ॥

മറ്റു ദേവസമൂഹങ്ങളും അവനെ സേവിക്കുവാൻ ഓടിയെത്തുന്നു। തുടർന്ന് ത്രേതായുഗകാലത്ത് നന്ദി എന്ന മഹാമുനി ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 85

प्रादेशमात्रं रुचिरं शतशीर्षं शतोदरम् ॥ सहस्रबाहुचरणं सहस्राक्षिशिरोमुखम् ॥

അവൻ പ്രാദേശമാത്രമായ ദീപ്തമായ ഒരു രൂപം കണ്ടു—നൂറു ശിരസ്സുകളും നൂറു ഉദരങ്ങളും; ആയിരം ഭുജങ്ങളും ചരണങ്ങളും; കൂടാതെ ആയിരം കണ്ണുകളും ശിരസ്സുകളും മുഖങ്ങളും।

Verse 86

प्रणम्य शिरसा देवं पुनः पुनरवन्दत ॥ ततस्तु भगवान्प्रीतस्तस्मै विप्राय शंकरः ॥

അവൻ ശിരസ്സു നമിച്ച് ദേവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദിച്ചു। അപ്പോൾ പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് അനുഗ്രഹം ചെയ്തു।

Verse 87

कोटिजप्येन रुद्राणामाराधनपरस्य च ॥ एतत्तु वचनं श्रुत्वा नन्दिनः स महेश्वरः ॥

രുദ്രമന്ത്രങ്ങളുടെ കോടി ജപംകൊണ്ട് ആരാധനയിൽ നിരതനായതിനാൽ. നന്ദിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ വാക്ക് കേട്ട് ആ മഹേശ്വരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 88

पार्षदानां वरिष्ठस्त्वं मामकानां द्विजोत्तम ॥ नन्दीश्वर इति ख्यातो भविष्यसि न संशयः ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! എന്റെ പാർഷദന്മാരിൽ നീയേ ശ്രേഷ്ഠൻ; സംശയമില്ല, നീ ‘നന്ദീശ്വരൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 89

त्वयि तुष्टे ह्यहं तुष्टः कुपिते कुपितस्त्वहम् ॥ त्वत्तः प्रियतरो नास्ति ममान्यो द्विजपुंगव ॥

നീ തൃപ്തനായാൽ ഞാനും തൃപ്തൻ; നീ കോപിച്ചാൽ ഞാനും കോപിക്കും. ഹേ ദ്വിജപുംഗവാ! നിന്നേക്കാൾ എനിക്ക് മറ്റാരും പ്രിയനല്ല.

Verse 90

अभिप्रायं च सर्वेषां जानामि द्विजसत्तम ॥ अनुगुह्य वरैस्तैश्च तत्रैवान्तरधीयत ॥

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! എല്ലാവരുടെയും അഭിപ്രായം ഞാൻ അറിയുന്നു. ആ വരങ്ങളാൽ അനുഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.